วังเจ้าเมืองพัทลุง (วังเก่า-วังใหม่)

วันเปิดทำการ: วันพุธ - วันอาทิตย์

เวลาเปิดทำการ: 08.30 - 16.30 น.

 

วังเจ้าเมืองพัทลุง (วังเก่า-วังใหม่) เป็นโบราณสถานและแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์สำคัญของจังหวัดพัทลุง ตั้งอยู่เลขที่ 146 หมู่ที่ 4 ถนนอภัยอภิรักษ์ ตำบลลำปำ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง ใกล้วัดวังและคลองลำปำ ห่างจากตัวเมืองพัทลุงประมาณ 6 กม. สถานที่แห่งนี้เคยเป็นทั้งที่ว่าราชการและที่พักอาศัยของเจ้าเมืองพัทลุงในอดีต ก่อนจะได้รับการอนุรักษ์และเปิดให้ประชาชนเข้าชมในฐานะโบราณสถานของชาติ ปัจจุบันวังเจ้าเมืองพัทลุงเป็นจุดหมายสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการเรียนรู้ประวัติศาสตร์เมืองพัทลุง สถาปัตยกรรมเรือนไทยโบราณ วิถีชีวิตของชนชั้นปกครองท้องถิ่น และบทบาทของเมืองลำปำในพัฒนาการของจังหวัดพัทลุง

 

วังเจ้าเมืองพัทลุงเป็นที่รู้จักในชื่อ “วังเก่า-วังใหม่” เพราะภายในอาณาบริเวณเดียวกันประกอบด้วยเรือนสำคัญ 2 กลุ่ม คือ วังเก่าและวังใหม่ ทั้งสองแห่งเป็นเรือนไทยไม้ที่สะท้อนฐานะ ความสำคัญ และระบบการปกครองของเมืองพัทลุงในช่วงก่อนการปฏิรูปการปกครองแบบเทศาภิบาล วังเก่าเกี่ยวข้องกับพระยาอภัยบริรักษ์ หรือพระยาพัทลุง (น้อย จันทโรจวงศ์) ส่วนวังใหม่เกี่ยวข้องกับพระยาอภัยบริรักษ์จักราวิชิตพิพิธภักดี หรือเนตร จันทโรจวงศ์ เจ้าเมืองพัทลุงรุ่นถัดมา สถานที่แห่งนี้จึงเป็นหลักฐานสำคัญที่ทำให้เห็นการสืบต่อของตระกูลเจ้าเมืองและบทบาททางการเมืองของพัทลุงในอดีต

 

ในอดีต เมืองพัทลุงมีการย้ายที่ตั้งเมืองหลายครั้งตามสภาพภูมิศาสตร์ ความมั่นคง และเส้นทางคมนาคม ทั้งโคกเมืองบางแก้ว ควนแร่ เขาชัยบุรี ท่าเสม็ด บ้านม่วง และลำปำ พื้นที่ลำปำมีความสำคัญเพราะอยู่ใกล้คลองและทะเลสาบสงขลา สามารถเชื่อมต่อการคมนาคม การค้า และการติดต่อราชการทางน้ำได้สะดวก การที่วังเจ้าเมืองตั้งอยู่บริเวณลำปำจึงสะท้อนบทบาทของน้ำในระบบเมืองโบราณของพัทลุงอย่างชัดเจน

 

วังเก่าเป็นเรือนไทยไม้ที่สร้างขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นถึงช่วงรัชกาลที่ 5 โดยเป็นที่พักของพระยาอภัยบริรักษ์ (น้อย จันทโรจวงศ์) เจ้าเมืองพัทลุง ตัวเรือนมีลักษณะผสมผสานระหว่างเรือนไทยภาคกลางกับเรือนไทยภาคใต้ ยกใต้ถุนสูง โครงสร้างทำด้วยไม้ และใช้ระบบเข้าไม้ด้วยลูกสักหรือลิ่มไม้แทนการใช้ตะปู วังเก่าจึงเป็นตัวอย่างสำคัญของภูมิปัญญาการก่อสร้างเรือนไม้โบราณที่ทั้งงดงาม แข็งแรง และเหมาะกับภูมิอากาศของภาคใต้

 

ลักษณะเด่นของวังเก่าคือเรือนใหญ่ทรงไทยแฝด ตั้งอยู่ตรงกลางของกลุ่มอาคาร มีเรือนนอน ห้องโถง ชาน และเรือนครัวเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ รูปแบบการวางเรือนสะท้อนการใช้ชีวิตของครอบครัวเจ้าเมืองในอดีต ทั้งพื้นที่พักอาศัย พื้นที่รับรอง พื้นที่ทำครัว และพื้นที่ใช้งานประจำวัน ภายใต้เรือนไทยยกพื้นยังช่วยให้ลมถ่ายเท ลดความชื้น และเหมาะกับสภาพพื้นที่ภาคใต้ที่มีฝนชุก

 

วังใหม่ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของวังเก่า ติดคลองลำปำ จึงมีอีกชื่อหนึ่งในท้องถิ่นว่า “วังใหม่ชายคลอง” สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2432 โดยพระยาอภัยบริรักษ์จักราวิชิตพิพิธภักดี (เนตร จันทโรจวงศ์) บุตรชายของพระยาพัทลุง วังใหม่เป็นกลุ่มเรือนไทย 5 หลัง ยกพื้นสูง ล้อมรอบชานบ้านหรือลานกลาง ซึ่งทำให้เห็นรูปแบบการจัดผังบ้านขนาดใหญ่ของผู้มีฐานะในอดีตอย่างชัดเจน

 

กลุ่มเรือนวังใหม่ประกอบด้วยเรือนประธาน เรือนนอน เรือนครัว และเรือนย่อยที่ล้อมพื้นที่กลางไว้เป็นระบบ เรือนประธานใช้เป็นที่พักของเจ้าเมืองและครอบครัว มีห้องนอนหลายห้อง พื้นที่ด้านหน้าใช้เป็นโถงว่าราชการหรือพื้นที่รับรองผู้มาติดต่อราชการ ส่วนระเบียงและลานกลางบ้านเชื่อมพื้นที่ต่าง ๆ เข้าด้วยกัน สถาปัตยกรรมของวังใหม่จึงสะท้อนทั้งชีวิตครอบครัวและหน้าที่ทางราชการของเจ้าเมืองในพื้นที่เดียว

 

รายละเอียดสถาปัตยกรรมของวังใหม่มีความน่าสนใจหลายจุด เช่น เรือนไทยยกพื้นสูง หลังคามุงกระเบื้องดินเผา บานหน้าต่างตกแต่งลวดลายก้านขด ลายประจำยาม และลายเถาวัลย์พรรณพฤกษา บริเวณหน้าจั่วมีลวดลายดวงอาทิตย์ขึ้นซึ่งเป็นเอกลักษณ์สำคัญของตัวเรือน ความประณีตเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าผู้สร้างไม่ได้มองเรือนเป็นเพียงที่พักอาศัย แต่เป็นพื้นที่แสดงเกียรติ ฐานะ และรสนิยมทางศิลปกรรมของเจ้าเมือง

 

หลังสิ้นสุดระบบเจ้าเมืองและเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง วังทั้งสองแห่งค่อย ๆ ลดบทบาทจากที่ว่าราชการและที่พักอาศัยของเจ้าเมืองลง ต่อมาทายาทตระกูลจันทโรจวงศ์ได้มอบวังให้เป็นสมบัติของชาติ โดยวังใหม่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2526 ส่วนวังเก่าได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2535 กรมศิลปากรจึงเข้ามาดูแล บูรณะ และอนุรักษ์ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ของจังหวัด

 

การที่ทายาทตระกูลจันทโรจวงศ์มอบวังให้แก่ราชการมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะทำให้เรือนไทยไม้ขนาดใหญ่ที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์การปกครองท้องถิ่นยังคงอยู่ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา หากไม่มีการส่งต่อให้เป็นสมบัติของชาติ เรือนเก่าเหล่านี้อาจเสื่อมสภาพ สูญหาย หรือถูกเปลี่ยนแปลงจนไม่เหลือคุณค่าทางประวัติศาสตร์ การอนุรักษ์วังเจ้าเมืองพัทลุงจึงเป็นตัวอย่างของการรักษามรดกครอบครัวให้กลายเป็นมรดกสาธารณะของจังหวัดและประเทศ

 

ภายในวังเจ้าเมืองพัทลุงมีการจัดแสดงเรื่องราวของเจ้าเมือง ตระกูลจันทโรจวงศ์ ภาพเก่า เครื่องเรือน และสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับชีวิตในวัง ส่วนหนึ่งเป็นเฟอร์นิเจอร์เดิมและสิ่งของที่ได้รับจากทายาท แม้จำนวนวัตถุจัดแสดงไม่ได้มากเหมือนพิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่ แต่สิ่งที่มีคุณค่าคือบรรยากาศของเรือนจริง ผังอาคารจริง และพื้นที่จริงที่เคยถูกใช้งานโดยเจ้าเมืองพัทลุงในอดีต ผู้ชมจึงได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ผ่านอาคารและพื้นที่มากกว่าการดูวัตถุในตู้จัดแสดงเพียงอย่างเดียว

 

จุดเด่นอีกอย่างหนึ่งคือเรือพัทลุง ซึ่งเป็นเรือเก่าแก่ที่มีประวัติเกี่ยวข้องกับการติดต่อราชการทางน้ำในพื้นที่ทะเลสาบสงขลา เรือพัทลุงเป็นหลักฐานที่ช่วยอธิบายความสำคัญของคลองลำปำและทะเลสาบในฐานะเส้นทางคมนาคมของเมืองพัทลุงในอดีต ก่อนที่ถนนและรถยนต์จะกลายเป็นระบบเดินทางหลัก การจัดแสดงเรือในบริเวณวังช่วยให้ผู้ชมเห็นความสัมพันธ์ระหว่างวัง เจ้าเมือง ระบบราชการ และภูมิศาสตร์น้ำของพัทลุงได้ชัดเจนขึ้น

 

ศาลาไทยริมน้ำและพื้นที่ริมคลองลำปำเป็นอีกจุดที่ควรเดินชม เพราะทำให้เห็นเหตุผลว่าทำไมวังใหม่จึงตั้งอยู่ใกล้คลอง น้ำไม่ได้เป็นเพียงฉากหลังของบ้านเจ้าเมือง แต่เป็นเส้นทางสัญจร เส้นทางรับส่งข่าวสาร และองค์ประกอบสำคัญของชีวิตประจำวันในอดีต เมื่อยืนมองคลองลำปำจากบริเวณวัง ผู้มาเยือนจะเข้าใจได้ทันทีว่าสภาพภูมิประเทศมีผลต่อการตั้งบ้านเรือนและการปกครองเมืองอย่างไร

 

สำหรับผู้ที่สนใจสถาปัตยกรรมไทย วังเจ้าเมืองพัทลุงเป็นแหล่งศึกษาเรือนไทยภาคใต้ที่มีคุณค่ามาก เพราะสามารถมองเห็นการเลือกใช้วัสดุไม้ การยกใต้ถุนสูง การระบายอากาศ การจัดผังเรือน การเชื่อมชานกับห้องต่าง ๆ การประดับลายไม้ และการสร้างพื้นที่ให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม ความงามของวังไม่ได้อยู่ที่ความหรูหราฟุ่มเฟือย แต่เกิดจากความสมดุลของประโยชน์ใช้สอย งานช่าง และความสง่างามแบบเรือนไทยโบราณ

 

วังเจ้าเมืองพัทลุงยังมีคุณค่าต่อการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เพราะทำให้เห็นบทบาทของเจ้าเมืองในสมัยก่อนการปฏิรูปการปกครอง เจ้าเมืองไม่ได้เป็นเพียงข้าราชการประจำพื้นที่ แต่มีอำนาจในการดูแลบ้านเมือง เก็บส่วย ดูแลความสงบ รับคำสั่งจากส่วนกลาง และติดต่อกับหัวเมืองใกล้เคียง วังจึงเป็นทั้งบ้านและศูนย์ราชการ เป็นพื้นที่ส่วนตัวและพื้นที่สาธารณะในเวลาเดียวกัน

 

เมื่อเปรียบเทียบกับสถานที่ท่องเที่ยวอื่นในพัทลุง วังเจ้าเมืองพัทลุงมีลักษณะเด่นตรงที่เป็นแหล่งประวัติศาสตร์สมัยรัตนโกสินทร์ที่ยังคงอาคารไม้ให้ชมอย่างเป็นรูปธรรม พัทลุงมีทั้งแหล่งธรรมชาติอย่างเขาอกทะลุ ทะเลน้อย และลำปำ มีแหล่งศิลปะอย่างหนังตะลุงและโนรา และมีโบราณสถานทางพุทธศาสนาอย่างวัดเขียนบางแก้วและวัดคูหาสวรรค์ แต่วังเจ้าเมืองพัทลุงเป็นพื้นที่ที่ช่วยเติมมิติด้านการปกครองและชีวิตของเจ้าเมืองในประวัติศาสตร์ท้องถิ่นให้ครบถ้วน

 

การมาเยือนวังเจ้าเมืองพัทลุงจึงเหมาะสำหรับหลายกลุ่ม ทั้งนักท่องเที่ยวทั่วไป ครอบครัว นักเรียน นักศึกษา ผู้สนใจประวัติศาสตร์ ผู้สนใจสถาปัตยกรรมไม้ และผู้ที่ต้องการจัดเส้นทางท่องเที่ยวในตัวเมืองพัทลุงแบบมีสาระ ใช้เวลาเข้าชมไม่มาก แต่ได้ความเข้าใจต่อเมืองพัทลุงมากขึ้นอย่างชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อเชื่อมการเที่ยววังกับวัดวัง หาดแสนสุขลำปำ วัดคูหาสวรรค์ และวังเจ้าเมืองในบริบทของเมืองเก่าลำปำ

 

การเดินทาง ไปวังเจ้าเมืองพัทลุงสามารถเดินทางได้สะดวกด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้าง จากตัวเมืองพัทลุงใช้เส้นทางไปตำบลลำปำ ระยะทางประมาณ 6 กม. สถานที่ตั้งอยู่บนถนนอภัยอภิรักษ์ ใกล้วัดวัง หากเดินทางโดยรถไฟสามารถลงที่สถานีรถไฟพัทลุง แล้วต่อรถรับจ้างไปยังลำปำได้ เส้นทางนี้สามารถจัดร่วมกับการเที่ยวหาดแสนสุขลำปำ ตลาดน้ำลำปำ วัดวัง และจุดท่องเที่ยวริมทะเลสาบในพื้นที่ใกล้เคียงได้สะดวก

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับเข้าชมคือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายต้น เพราะมีเวลามากพอในการเดินดูทั้งวังเก่า วังใหม่ พื้นที่ริมคลอง ศาลาไทย และเรือพัทลุง การเข้าชมควรเผื่อเวลาประมาณ 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง หากต้องการอ่านป้ายข้อมูลและสังเกตรายละเอียดสถาปัตยกรรม ควรใช้เวลานานกว่านั้นเล็กน้อย ผู้ที่เดินทางในช่วงวันหยุดยาวควรตรวจสอบวันเปิดและช่วงเวลาทำการก่อนเดินทาง เพราะสถานที่อยู่ในการดูแลแบบโบราณสถานและมีวันหยุดประจำ

 

ข้อควรปฏิบัติในการเข้าชมคือควรเดินอย่างระมัดระวัง เพราะอาคารเป็นเรือนไม้โบราณและมีพื้นที่ยกพื้นสูง ไม่ปีนหรือนั่งบนส่วนประกอบของอาคาร ไม่จับต้องวัตถุจัดแสดงโดยไม่ได้รับอนุญาต ไม่ขีดเขียนบนไม้หรือผนังอาคาร ไม่ใช้เสียงดัง และควรเคารพขอบเขตพื้นที่ที่เจ้าหน้าที่กำหนด การปฏิบัติตามกฎช่วยรักษาโบราณสถานให้คงอยู่สำหรับผู้เข้าชมรุ่นต่อไป

 

วังเจ้าเมืองพัทลุงเป็นสถานที่ที่ทำให้ประวัติศาสตร์พัทลุงจับต้องได้ ผ่านเรือนไม้จริง พื้นที่จริง และร่องรอยของชีวิตเจ้าเมืองที่ยังคงอยู่ในผังอาคาร เมื่อเดินจากวังเก่าไปสู่วังใหม่ ผู้มาเยือนจะเห็นความต่อเนื่องของตระกูลเจ้าเมือง เห็นความสัมพันธ์ระหว่างบ้านกับราชการ เห็นบทบาทของคลองลำปำ และเห็นความประณีตของงานช่างไม้ไทยโบราณ วังแห่งนี้จึงไม่ใช่เพียงบ้านเก่า แต่เป็นหลักฐานของยุคสมัยที่เมืองพัทลุงยังมีเจ้าเมืองเป็นศูนย์กลางของการปกครอง

 

หากต้องการรู้จักพัทลุงให้ครบถ้วน วังเจ้าเมืองพัทลุงควรอยู่ในเส้นทางสำคัญของการเดินทาง เพราะสถานที่นี้เชื่อมโยงธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม และระบบเมืองเข้าด้วยกันอย่างชัดเจน การมาเยือนวังช่วยให้เข้าใจว่าพัทลุงไม่ได้มีเสน่ห์เฉพาะทะเลน้อย เขาอกทะลุ หรืออาหารพื้นเมืองเท่านั้น แต่ยังมีประวัติศาสตร์การปกครองและมรดกเรือนไทยที่งดงามควรค่าแก่การศึกษาและอนุรักษ์ไว้ในความทรงจำของเมือง

 

 

ตอบ: วังเจ้าเมืองพัทลุงตั้งอยู่เลขที่ 146 หมู่ที่ 4 ถนนอภัยอภิรักษ์ ตำบลลำปำ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง ใกล้วัดวังและคลองลำปำ

 

ตอบ: เปิดวันพุธ - วันอาทิตย์ เวลา 08.30 - 16.30 น.

 

ตอบ: ค่าเข้าชมคนไทย 10 บาท และชาวต่างชาติ 50 บาท

 

ตอบ: วังเก่าเกี่ยวข้องกับพระยาอภัยบริรักษ์ หรือพระยาพัทลุง (น้อย จันทโรจวงศ์) มีลักษณะเป็นเรือนไทยไม้ผสมผสานภาคกลางกับภาคใต้ ส่วนวังใหม่สร้างเมื่อ พ.ศ. 2432 โดยพระยาอภัยบริรักษ์จักราวิชิตพิพิธภักดี หรือเนตร จันทโรจวงศ์ เป็นกลุ่มเรือนไทย 5 หลังตั้งอยู่ใกล้คลองลำปำ

 

ตอบ: วังเจ้าเมืองพัทลุงเคยเป็นที่ว่าราชการและที่พักอาศัยของเจ้าเมืองพัทลุง เป็นหลักฐานสำคัญของประวัติศาสตร์การปกครองท้องถิ่นและสถาปัตยกรรมเรือนไทยโบราณของจังหวัดพัทลุง

 

ตอบ: มีวังเก่า วังใหม่ เรือนไทยไม้โบราณ กลุ่มเรือนไทย 5 หลัง ศาลาไทยริมน้ำ เรือพัทลุง พื้นที่ริมคลองลำปำ ภาพเก่า เครื่องเรือน และรายละเอียดสถาปัตยกรรมไม้โบราณ

 

ตอบ: จากตัวเมืองพัทลุงเดินทางไปทางตำบลลำปำประมาณ 6 กม. ใช้รถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างจากสถานีรถไฟพัทลุงได้สะดวก

 

ตอบ: สามารถเที่ยวคู่กับวัดวัง หาดแสนสุขลำปำ ตลาดน้ำลำปำ วัดป่าลิไลยก์ อนุสาวรีย์พระยาทุกขราษฎร์ วัดคูหาสวรรค์ และเขาอกทะลุได้