วัดปากเหมือง

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดปากเหมือง ตั้งอยู่เลขที่ 68 หมู่ 3 บ้านปากเหมือง ตำบลขัวมุง อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ 50140 เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2400 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2547 มีพระวรฉัตร สุจิตโต เป็นเจ้าอาวาส วัดแห่งนี้เป็นวัดเก่าแก่ของบ้านปากเหมืองและตำบลขัวมุง มีประวัติสัมพันธ์กับลำเหมือง ระบบชลประทานเก่า ชุมชนเกษตรกรรม และภูมิปัญญาการเก็บรักษาคัมภีร์ใบลานล้านนา วัดปากเหมืองจึงเป็นมากกว่าวัดประจำหมู่บ้าน เพราะเป็นทั้งศาสนสถาน ศูนย์รวมจิตใจ แหล่งความรู้ท้องถิ่น และหลักฐานทางวัฒนธรรมที่สะท้อนประวัติชุมชนสารภีได้อย่างลึกซึ้ง

 

วัดปากเหมืองเหมาะกับผู้ที่ต้องการรู้จักสารภีในมุมของวัดชุมชนเก่าแก่ที่มีรากทางประวัติศาสตร์ชัดเจน ตำบลขัวมุงเป็นพื้นที่ราบลุ่มใกล้เมืองเชียงใหม่ มีลักษณะเป็นชุมชนเกษตรกรรม มีลำเหมือง ถนนชุมชน วัดเก่า และหมู่บ้านกระจายตัวอยู่ในพื้นที่เดียวกัน บ้านปากเหมืองเป็นหมู่ 3 ของตำบลขัวมุง และเป็นหนึ่งในชุมชนที่มีบทบาทต่อการดำรงวิถีเกษตรและวัฒนธรรมล้านนา วัดปากเหมืองจึงเป็นศูนย์กลางที่เชื่อมบ้าน วัด ลำเหมือง โรงเรียน และคนในชุมชนเข้าด้วยกันอย่างแนบแน่น

 

ชื่อ “วัดปากเหมือง” มีความสัมพันธ์โดยตรงกับภูมิประเทศและระบบน้ำของชุมชน เดิมบริเวณหน้าวัดมีลำเหมืองอยู่ 2 สาย คือลำเหมืองเชียงใหม่และลำเหมืองลำพูน พื้นที่บริเวณนี้เป็นจุดบีดและเบิดการส่งน้ำ จึงเรียกกันว่า “ปากเหมือง” ชื่อนี้บอกให้เห็นว่าชุมชนบ้านปากเหมืองเติบโตขึ้นโดยมีน้ำเป็นหัวใจสำคัญของการเกษตรและการดำรงชีวิต วัดจึงตั้งอยู่ในตำแหน่งที่สัมพันธ์กับลำเหมือง ซึ่งเป็นเส้นเลือดของพื้นที่ราบลุ่มสารภีมาอย่างยาวนาน

 

ในอดีตวัดปากเหมืองมีชื่อที่ปรากฏในใบลานว่า “วัดปากเหมืองแก้วกว้าง ท่าช้าง ป่ายางจุม” หรือรูปเรียกใกล้เคียงกันในเอกสารล้านนา ชื่อเดิมนี้สะท้อนภาพของพื้นที่ที่กว้างขวาง มีทางช้างหรือท่าช้าง และมีป่ายางเป็นองค์ประกอบของภูมิทัศน์ท้องถิ่น ก่อนจะเปลี่ยนมาเรียกสั้น ๆ ว่า “วัดปากเหมือง” ในเวลาต่อมา การพบชื่อวัดในคัมภีร์ใบลานช่วยเพิ่มมิติทางประวัติศาสตร์ให้วัดแห่งนี้ เพราะแสดงว่าวัดไม่ได้มีเพียงประวัติจากคำบอกเล่า แต่ยังปรากฏในเอกสารโบราณของชุมชนด้วย

 

ประวัติการตั้งวัดใน พ.ศ. 2400 ทำให้วัดปากเหมืองเป็นวัดเก่าแก่ของตำบลขัวมุงที่มีอายุกว่า 160 ปี แต่หลักฐานคัมภีร์ใบลานที่สำรวจพบในวัดช่วยชี้ให้เห็นร่องรอยความเก่าแก่ที่ลึกยิ่งขึ้น ในการสำรวจคัมภีร์ใบลานของวัดปากเหมือง พบคัมภีร์ใบลานจำนวนมาก มีคัมภีร์ที่เก่าที่สุดอยู่ในช่วง พ.ศ. 2359 และพบใบลานที่ระบุการจารที่วัดปากเหมืองใน พ.ศ. 2360 สิ่งนี้ทำให้เห็นว่าวัดปากเหมืองมีบทบาทด้านการคัดลอก เก็บรักษา และถ่ายทอดความรู้ทางพระพุทธศาสนาในท้องถิ่นมายาวนานก่อนยุคปัจจุบัน

 

พื้นที่ตั้งวัดปากเหมืองมีข้อมูลสำคัญในประวัติวัด โดยมีที่ดินตั้งวัด 2 ไร่ 70 ตารางวา ตามแบบแจ้งการครอบครอง ส.ค.1 เลขที่ 135 อาณาเขตทิศเหนือจดถนน ทิศใต้จดตรอก ทิศตะวันออกจดเหมือง และทิศตะวันตกจดถนน นอกจากนี้ยังมีที่ธรณีสงฆ์จำนวน 4 แปลง เนื้อที่ 6 ไร่ 1 งาน 71 ตารางวา รายละเอียดอาณาเขตเหล่านี้ทำให้เห็นความสัมพันธ์ของวัดกับถนน ตรอก ลำเหมือง และพื้นที่ของชุมชนอย่างชัดเจน วัดจึงเป็นทั้งพื้นที่ศรัทธาและพื้นที่กลางที่ฝังอยู่ในโครงสร้างชีวิตประจำวันของบ้านปากเหมือง

 

สิ่งก่อสร้างสำคัญของวัดปากเหมืองประกอบด้วยวิหาร ศาลาบาตร กุฏิสงฆ์ หอระฆัง หอไตร และโรงครัว วิหารเป็นพื้นที่ประกอบศาสนกิจและไหว้พระของชาวบ้าน ศาลาบาตรและโรงครัวรองรับงานบุญของชุมชน กุฏิสงฆ์เป็นพื้นที่จำพรรษาของพระภิกษุ หอระฆังเป็นสัญลักษณ์ของจังหวะชีวิตวัด ส่วนหอไตรมีความหมายพิเศษในบริบทของวัดปากเหมือง เพราะวัดแห่งนี้มีความสัมพันธ์กับคัมภีร์ใบลานและการเก็บรักษาความรู้ทางพระพุทธศาสนาอย่างเด่นชัด

 

คัมภีร์ใบลานของวัดปากเหมืองเป็นจุดเด่นด้านมรดกวัฒนธรรมที่สำคัญมาก การสำรวจคัมภีร์ใบลาน ณ วัดปากเหมืองพบคัมภีร์จำนวนมากและมีการทำทะเบียน ถ่ายภาพ ห่อผ้า และมัดผ้าคัมภีร์ใบลานอย่างเป็นระบบ กิจกรรมนี้ไม่ได้เป็นเพียงงานเอกสาร แต่เป็นการฟื้นความทรงจำของชุมชนให้กลับมามีชีวิต เพราะคัมภีร์ใบลานเป็นหลักฐานของความรู้ล้านนา ภาษาอักษรธรรม พุทธศาสนา ประวัติท้องถิ่น และภูมิปัญญาที่เคยถูกใช้เรียน ใช้สอน และใช้ประกอบพิธีกรรมในชุมชนวัด

 

การที่คัมภีร์ใบลานของวัดปากเหมืองมีจำนวนมากและมีอายุเก่าแก่ แสดงว่าวัดแห่งนี้เคยเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญของท้องถิ่น พระภิกษุ สามเณร และผู้รู้ในชุมชนใช้วัดเป็นสถานที่ศึกษาธรรมะ คัดลอกคัมภีร์ และถ่ายทอดความรู้ผ่านตัวอักษรพื้นเมืองล้านนา คัมภีร์ใบลานจึงเป็นหัวใจทางปัญญาของวัดปากเหมือง และทำให้วัดแห่งนี้มีคุณค่ามากกว่าวัดชุมชนทั่วไป เพราะเชื่อมโยงทั้งศาสนา ภาษา วรรณกรรม และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเข้าด้วยกัน

 

พระวรฉัตร สุจิตโต ในฐานะเจ้าอาวาสวัดปากเหมือง มีบทบาทสำคัญต่อการดูแลศาสนสถานและการสืบสานงานพระพุทธศาสนาของชุมชนบ้านปากเหมือง ในกิจกรรมการเสวนาและนำเสนอข้อมูลการสำรวจคัมภีร์ใบลาน พระวรฉัตร สุจิตโตได้กล่าวถึงประวัติและความเป็นมาของวัดปากเหมือง ซึ่งสะท้อนบทบาทของเจ้าอาวาสในฐานะผู้ดูแลวัดและผู้ถ่ายทอดความทรงจำของชุมชน การมีพระสงฆ์และชาวบ้านร่วมกันดูแลคัมภีร์ใบลานช่วยให้วัดมีบทบาททั้งด้านศาสนาและด้านวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่อง

 

ลำดับเจ้าอาวาสของวัดปากเหมืองที่ปรากฏในประวัติวัดช่วยยืนยันความต่อเนื่องของการดูแลวัดจากอดีตถึงปัจจุบัน รายชื่อที่ปรากฏ ได้แก่ พระอธิการประวิทย์ ชินวโร พระประสิทธิ์ รตนฌาโณ พระมหาณรงค์ มงคลโล และพระวรฉัตร สุจิตโตในปัจจุบัน แม้รายละเอียดบางช่วงของลำดับเวลาในแหล่งประวัติวัดมีการบันทึกด้วยรูปแบบเก่า แต่รายนามเหล่านี้ช่วยให้เห็นว่าวัดปากเหมืองมีการบริหารปกครองและสืบทอดงานศาสนกิจอย่างต่อเนื่อง

 

วัดปากเหมืองมีบทบาทต่อชุมชนบ้านปากเหมืองในหลายระดับ ระดับแรกคือบทบาทด้านศาสนา ชาวบ้านใช้วัดเป็นสถานที่ทำบุญในวันพระ ถวายภัตตาหาร ฟังธรรม เข้าพรรษา ออกพรรษา กฐิน ผ้าป่า สงกรานต์ รดน้ำดำหัว และยี่เป็ง ระดับที่สองคือบทบาทด้านสังคม วัดเป็นพื้นที่พบปะของคนในชุมชน เป็นสถานที่รวมแรงช่วยงานบุญ และเป็นพื้นที่ที่ทำให้คนต่างวัยได้รักษาความสัมพันธ์กัน ระดับที่สามคือบทบาทด้านวัฒนธรรม วัดเป็นแหล่งเก็บรักษาคัมภีร์ใบลานและความรู้พื้นเมืองที่เชื่อมอดีตกับปัจจุบัน

 

ประเพณีสงกรานต์ รดน้ำดำหัว และยี่เป็งเป็นประเพณีสำคัญในพื้นที่ตำบลขัวมุงและสอดคล้องกับวิถีวัฒนธรรมเชียงใหม่ วัดปากเหมืองในฐานะวัดประจำหมู่บ้านมีบทบาทในการรองรับการทำบุญ การสืบสานความกตัญญู การจุดประทีป และกิจกรรมทางศาสนาที่เชื่อมโยงคนในชุมชนเข้าหากัน ประเพณีเหล่านี้ทำให้วัดไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ที่ไปเฉพาะวันสำคัญ แต่เป็นพื้นที่ที่ทำให้ความทรงจำของครอบครัวและชุมชนกลับมารวมกันเป็นประจำทุกปี

 

จุดเด่นของวัดปากเหมืองสำหรับผู้มาเยือนคือการเป็นวัดเก่าที่มีรากลึกกับลำเหมืองและคัมภีร์ใบลาน ผู้มาเยือนสามารถไหว้พระในวิหาร สังเกตพื้นที่วัดที่สัมพันธ์กับถนนและลำเหมือง เรียนรู้ที่มาของชื่อวัด และทำความเข้าใจว่าทำไมคัมภีร์ใบลานจึงสำคัญต่อวัดล้านนา วัดแห่งนี้เหมาะกับผู้ที่สนใจประวัติท้องถิ่น วัดเก่าในสารภี อักษรธรรมล้านนา คัมภีร์ใบลาน และเส้นทางวัฒนธรรมที่ไม่ไกลจากตัวเมืองเชียงใหม่

 

การเดินทางไปวัดปากเหมืองสะดวก เพราะตำบลขัวมุงอยู่ไม่ไกลจากตัวเมืองเชียงใหม่ และอยู่ในอำเภอสารภีซึ่งมีถนนสายหลักเชื่อมต่อหลายเส้นทาง ผู้เดินทางสามารถเริ่มจากตัวเมืองเชียงใหม่ มุ่งหน้าเข้าสู่อำเภอสารภีและตำบลขัวมุง แล้วต่อไปยังบ้านปากเหมือง หมู่ 3 ได้โดยรถยนต์ส่วนตัว รถจักรยานยนต์ หรือรถรับจ้างในพื้นที่ เส้นทางเหมาะกับการจัดทริปครึ่งวันหรือหนึ่งวันร่วมกับวัดและแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงในสารภี

 

เส้นทางเที่ยวเชื่อมโยงจากวัดปากเหมืองสามารถจัดร่วมกับวัดศรีมูลเรือง วัดขัวมุง วัดป่าเดื่อ วัดหัวดง วัดไร่ดงพุทธาราม วัดอุทุมพราราม และเวียงกุมกาม หากต้องการเที่ยวแบบเข้าใจตำบลขัวมุง ควรเริ่มจากวัดปากเหมืองเพื่อรู้จักรากของชุมชนลำเหมืองและใบลาน ต่อด้วยวัดศรีมูลเรืองซึ่งอยู่ในบ้านปากเหมืองเช่นกัน จากนั้นไปวัดขัวมุงหรือวัดป่าเดื่อ เพื่อเห็นความหลากหลายของวัดในตำบลเดียวกัน หากมีเวลามากขึ้นสามารถเชื่อมเข้าสู่เวียงกุมกามเพื่อเติมมิติประวัติศาสตร์ล้านนาได้

 

วัดศรีมูลเรืองเป็นวัดใกล้เคียงที่น่าสนใจ เพราะเดิมชื่อวัดปากเหมืองใหม่ ตั้งอยู่ในบ้านปากเหมืองเช่นกัน การมีวัดปากเหมืองและวัดศรีมูลเรืองอยู่ในพื้นที่เดียวกันทำให้เห็นพัฒนาการของชุมชนบ้านปากเหมืองอย่างชัดเจน วัดปากเหมืองเป็นวัดเก่าแก่ที่สัมพันธ์กับลำเหมืองและใบลาน ส่วนวัดศรีมูลเรืองสะท้อนการบูรณะและการสร้างวัดใหม่ในชุมชนเดียวกัน ผู้ที่สนใจประวัติวัดในตำบลขัวมุงควรจัดเส้นทางเยี่ยมชมทั้งสองวัดเพื่อเห็นภาพต่อเนื่องของศรัทธาท้องถิ่น

 

ร้านอาหารใกล้วัดปากเหมืองมีทั้งร้านท้องถิ่นในตำบลขัวมุง ร้านอาหารตามสั่ง ร้านพิซซ่า ร้านเครื่องดื่ม และร้านในอำเภอสารภี ผู้เดินทางสามารถเลือกร้านในชุมชนบ้านปากเหมืองและขัวมุงเพื่อสนับสนุนเศรษฐกิจท้องถิ่น หรือขับต่อไปยังย่านสารภีซึ่งมีตัวเลือกมากขึ้น ส่วนที่พักใกล้วัดสามารถเลือกพักในอำเภอสารภีหรือพื้นที่ใกล้เมืองเชียงใหม่ เพราะระยะทางไม่ไกลจากตัวเมือง เหมาะกับผู้ที่ต้องการเที่ยววัดปากเหมืองร่วมกับสารภี เวียงกุมกาม เชียงใหม่ หรือลำพูนในทริปเดียวกัน

 

ผู้มาเยือนวัดปากเหมืองควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงอย่างเหมาะสม ไม่รบกวนพระภิกษุและชาวบ้าน ไม่สัมผัสคัมภีร์ใบลานหรือเอกสารโบราณโดยไม่ได้รับอนุญาต และให้ความเคารพต่อพื้นที่ประกอบศาสนกิจของวัด หากพบกิจกรรมของพระภิกษุ สามเณร หรือชุมชน ควรหลีกทางและปฏิบัติตามคำแนะนำของวัด การเที่ยววัดที่มีมรดกใบลานเช่นนี้ควรให้ความสำคัญกับความสงบ ความสะอาด และการอนุรักษ์มากเป็นพิเศษ

 

โดยสรุป วัดปากเหมืองเป็นวัดราษฎร์มหานิกายในบ้านปากเหมือง หมู่ 3 ตำบลขัวมุง อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น. วัดได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2400 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2547 มีพระวรฉัตร สุจิตโตเป็นเจ้าอาวาส จุดเด่นของวัดอยู่ที่ชื่อซึ่งสัมพันธ์กับลำเหมืองเชียงใหม่และลำเหมืองลำพูน ประวัติคัมภีร์ใบลานจำนวนมาก อาคารเสนาสนะครบตามลักษณะวัดชุมชน และบทบาทการเป็นศูนย์กลางศาสนาและวัฒนธรรมของบ้านปากเหมือง เหมาะสำหรับการไหว้พระ ทำบุญ ศึกษาประวัติท้องถิ่น และจัดเส้นทางเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในอำเภอสารภีอย่างมีความหมาย

 

 

ตอบ: วัดปากเหมืองตั้งอยู่เลขที่ 68 หมู่ 3 บ้านปากเหมือง ตำบลขัวมุง อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ 50140

 

ตอบ: เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: วัดปากเหมืองได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2400

 

ตอบ: วัดปากเหมืองได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2547

 

ตอบ: เพราะบริเวณหน้าวัดมีลำเหมือง 2 สาย คือ ลำเหมืองเชียงใหม่และลำเหมืองลำพูน เป็นจุดบีดและเบิดการส่งน้ำ จึงเกิดชื่อเรียกว่าปากเหมือง

 

ตอบ: จุดเด่นคือประวัติวัดเก่าแก่ ความสัมพันธ์กับลำเหมือง คัมภีร์ใบลานล้านนาจำนวนมาก และสิ่งก่อสร้างสำคัญ เช่น วิหาร ศาลาบาตร กุฏิสงฆ์ หอระฆัง หอไตร และโรงครัว

 

ตอบ: เจ้าอาวาสวัดปากเหมืองคือ พระวรฉัตร สุจิตโต

 

ตอบ: สามารถเชื่อมเส้นทางกับวัดศรีมูลเรือง วัดขัวมุง วัดป่าเดื่อ วัดหัวดง วัดไร่ดงพุทธาราม วัดอุทุมพราราม และเวียงกุมกามได้