บ้านวงศ์บุรี

วันเปิดทำการ: วันจันทร์ – วันเสาร์

เวลาเปิดทำการ: 09.00 – 16.00 น.

 

บ้านวงศ์บุรี หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อ คุ้มวงศ์บุรี คือหนึ่งในบ้านไม้สักโบราณที่งดงามและมีชื่อเสียงที่สุดของจังหวัดแพร่ ตั้งอยู่เลขที่ 50 ถนนคำลือ ตำบลในเวียง อำเภอเมืองแพร่ ใกล้วัดพงษ์สุนันท์ และอยู่ไม่ไกลจากคุ้มเจ้าหลวง วัดพระบาทมิ่งเมืองวรวิหาร และย่านเมืองเก่าแพร่ บ้านหลังนี้ไม่ใช่เพียงสถานที่ท่องเที่ยวที่สวยสะดุดตาเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานสำคัญของความรุ่งเรืองในยุคสัมปทานไม้สักของเมืองแพร่ เป็นตัวแทนของรสนิยมการอยู่อาศัยของเจ้านายท้องถิ่น และเป็นหนึ่งในบ้านประวัติศาสตร์ที่ช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจเมืองแพร่ได้ลึกกว่าการเที่ยวแบบผ่านตา

 

บ้านวงศ์บุรีสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2450 โดยเจ้าพรหม หรือหลวงพงษ์พิบูลย์ และเจ้าสุนันตา วงศ์บุรี ธิดาของเจ้าบุรี หรือพระยาบุรีรัตน์ ผู้มีบทบาทสำคัญในสังคมเมืองแพร่ยุคนั้น ตัวบ้านสร้างขึ้นโดยช่างจากเมืองกวางตุ้ง ประเทศจีน ร่วมกับช่างไม้พื้นถิ่นของเมืองแพร่ จึงเกิดเป็นงานสถาปัตยกรรมที่มีความประณีต งดงาม และแตกต่างจากบ้านเรือนทั่วไปในยุคเดียวกันอย่างชัดเจน บ้านหลังนี้สะท้อนทั้งอิทธิพลจากต่างประเทศ ความชำนาญของช่างท้องถิ่น และฐานะของครอบครัวผู้ครอบครองได้ในเวลาเดียวกัน

 

สิ่งแรกที่ทำให้บ้านวงศ์บุรีโดดเด่นคือความงามของอาคารไม้สักสองชั้นแบบยุโรปประยุกต์ ซึ่งหลายคนมักเรียกว่ามีกลิ่นอายขนมปังขิงหรือ gingerbread architecture แม้คำเรียกเช่นนี้จะไม่ได้อธิบายทุกมิติของบ้านหลังนี้ทั้งหมด แต่ก็ช่วยให้เห็นภาพคร่าว ๆ ได้ดีว่าอาคารมีลวดลายตกแต่งที่อ่อนช้อย ละเอียด และให้ความรู้สึกโรแมนติกแบบสถาปัตยกรรมยุคปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 บ้านตั้งอยู่บนฐานอิฐและซีเมนต์สูงจากพื้นประมาณ 1 เมตร ช่วยให้ตัวบ้านมีมิติ ดูสง่างาม และเหมาะกับการอยู่อาศัยในสภาพอากาศร้อนชื้นของเมืองแพร่

 

หลังคาของบ้านวงศ์บุรีเป็นอีกองค์ประกอบที่แสดงถึงความคิดเชิงสถาปัตยกรรมอย่างชาญฉลาด บ้านใช้หลังคาสองชั้นและมีช่องระบายลมระหว่างชั้นทั้งสองเพื่อเพิ่มการไหลเวียนของอากาศ เนื่องจากตัวบ้านหันหน้าไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ซึ่งรับลมได้ดีในฤดูร้อน การออกแบบเช่นนี้ช่วยให้ภายในบ้านเย็นสบายมากขึ้น และสะท้อนว่าผู้ออกแบบไม่ได้คัดลอกอาคารแบบยุโรปมาใช้ตรง ๆ แต่ปรับให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศและวิถีชีวิตในเมืองแพร่ได้อย่างลงตัว

 

บ้านทรงปั้นหยาสองชั้นของคุ้มวงศ์บุรีมีเพดานสูงและหลังคาสูง ทำให้บรรยากาศภายในโปร่งโล่งและระบายความร้อนได้ดี รายละเอียดทางสถาปัตยกรรมที่คนจำนวนมากประทับใจที่สุดคือลวดลายไม้แกะสลักซึ่งประดับอยู่ตามหน้าจั่ว ชายคา ระเบียง ช่องลม ชายน้ำ หน้าต่าง และประตู ทุกจุดสะท้อนฝีมือช่างที่ประณีตอย่างยิ่ง และเป็นองค์ประกอบที่ทำให้บ้านหลังนี้ไม่ใช่เพียงบ้านเก่า แต่เป็นงานศิลปกรรมชิ้นใหญ่ที่ยังคงยืนอยู่กลางเมืองแพร่จนถึงปัจจุบัน

 

ความงามของบ้านวงศ์บุรีไม่ได้อยู่ที่ภาพรวมของอาคารเพียงอย่างเดียว แต่ยังอยู่ในรายละเอียดเล็ก ๆ ที่มีเรื่องเล่ารองรับ เช่น ปูนปั้นรูปแพะที่ประตูด้านหน้า ซึ่งเป็นตัวแทนของหลวงพงษ์พิบูลย์และแม่เจ้าสุนันตา เพราะทั้งสองเกิดในปีแพะ รายละเอียดนี้ทำให้บ้านมีมิติของความเชื่อและความหมายส่วนบุคคลเพิ่มขึ้น ไม่ได้เป็นเพียงงานตกแต่งเพื่อความสวยงามเท่านั้น แต่เป็นสัญลักษณ์ที่ผูกพันกับชีวิตของเจ้าของบ้านโดยตรง

 

แม้บ้านวงศ์บุรีจะผ่านการซ่อมแซมมาในเวลาต่อมา แต่ลวดลายแกะสลักสำคัญจำนวนมากยังคงเป็นของเดิม สิ่งนี้ทำให้บ้านยังคงคุณค่าความแท้ของงานช่างยุคแรกไว้ได้อย่างน่าชื่นชม และเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้บ้านได้รับการยอมรับในวงกว้างว่าเป็นหนึ่งในเรือนไม้สักที่งดงามและทรงคุณค่าที่สุดของภาคเหนือ ผู้ที่สนใจงานอนุรักษ์สถาปัตยกรรมจะมองเห็นได้ไม่ยากว่าบ้านวงศ์บุรีไม่ใช่เพียงอาคารเก่า แต่เป็นตัวอย่างของการรักษามรดกทางสถาปัตยกรรมให้ยังคงสภาพและความหมายดั้งเดิมไว้ได้อย่างดี

 

ภายในบ้านวงศ์บุรีจัดแสดงสิ่งของเครื่องใช้เก่าแก่ของตระกูลที่สืบทอดต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ไม่ว่าจะเป็นเครื่องเรือน เครื่องเงิน เครื่องปั้นดินเผา เอกสารโบราณ และข้าวของที่สะท้อนวิถีชีวิตของเจ้านายและครอบครัวผู้มีฐานะในยุคที่เมืองแพร่รุ่งเรืองจากธุรกิจไม้สัก สิ่งจัดแสดงเหล่านี้ทำให้การเข้าชมบ้านวงศ์บุรีไม่ใช่เพียงการดูบ้านสวย แต่เป็นการเข้าไปสัมผัสชั้นประวัติศาสตร์ของชีวิตประจำวันในอดีตผ่านของจริงที่เคยถูกใช้งานจริง

 

ในบรรดาเอกสารสำคัญที่ถูกกล่าวถึงมากเป็นพิเศษคือเอกสารเกี่ยวกับการซื้อขายทาส ซึ่งเป็นหลักฐานทางสังคมและประวัติศาสตร์ที่สะท้อนโครงสร้างความสัมพันธ์เชิงอำนาจในสมัยนั้นได้อย่างชัดเจน เอกสารลักษณะนี้ช่วยให้บ้านวงศ์บุรีมีคุณค่าเกินกว่าความงามทางสถาปัตยกรรม เพราะยังทำหน้าที่เป็นคลังความทรงจำของสังคมเมืองแพร่ในมิติที่ซับซ้อน ทั้งเรื่องเศรษฐกิจ ชนชั้น และชีวิตของผู้คนในยุคก่อนสมัยใหม่

 

บ้านวงศ์บุรีได้รับรางวัลอนุรักษ์ดีเด่นในปี พ.ศ. 2536 จากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ รางวัลนี้มีความหมายอย่างมาก เพราะเป็นการยืนยันว่าคุณค่าของบ้านหลังนี้ไม่ได้อยู่แค่ในสายตาคนท้องถิ่นหรือผู้มาเที่ยวเท่านั้น แต่ยังได้รับการยอมรับในระดับวิชาชีพด้านสถาปัตยกรรมและการอนุรักษ์ด้วย เมื่อมองจากจุดนี้ บ้านวงศ์บุรีจึงไม่ใช่เพียงแลนด์มาร์กของจังหวัดแพร่ แต่ยังเป็นตัวแทนของมรดกสถาปัตยกรรมไทยที่สำคัญในระดับประเทศ

 

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา บ้านวงศ์บุรียังถูกใช้เป็นสถานที่ถ่ายทำภาพยนตร์และปรากฏในหนังสือหรือสื่อสิ่งพิมพ์หลายประเภท สิ่งนี้สะท้อนว่าบ้านมีพลังทางภาพและบรรยากาศที่โดดเด่นจนสามารถสื่อสารกับผู้คนต่างยุคต่างสมัยได้เสมอ ไม่ว่าจะในฐานะฉากของเรื่องเล่าในอดีต สถานที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม หรือภาพแทนของเมืองแพร่ที่เต็มไปด้วยเสน่ห์และความทรงจำ

 

อีกด้านหนึ่งที่ทำให้บ้านวงศ์บุรีน่าสนใจคือบทบาทในฐานะพื้นที่วัฒนธรรมร่วมสมัย เพราะนอกจากเปิดเป็นพิพิธภัณฑ์หรือบ้านโบราณให้คนทั่วไปเข้าชมแล้ว ยังมีการจัดกิจกรรมขันโตกสำหรับคณะชาวไทยและชาวต่างประเทศที่ต้องการสัมผัสบรรยากาศแบบล้านนา โดยต้องติดต่อล่วงหน้า กิจกรรมลักษณะนี้ช่วยให้บ้านไม่ได้หยุดนิ่งอยู่กับการเป็นของเก่าจัดแสดง แต่ยังคงมีชีวิตและทำหน้าที่เชื่อมผู้คนปัจจุบันเข้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่นได้จริง

 

หากมองในบริบทของเมืองแพร่ บ้านวงศ์บุรีมีบทบาทคล้ายประตูสู่ความเข้าใจเรื่องเมืองไม้สักในอดีต เมืองแพร่เคยเป็นหนึ่งในศูนย์กลางสำคัญของกิจการไม้สักในภาคเหนือ ความมั่งคั่งจากป่าไม้ส่งผลให้เกิดบ้าน คุ้ม และอาคารสำคัญจำนวนมาก บ้านวงศ์บุรีจึงเป็นภาพสะท้อนของยุครุ่งเรืองนั้นอย่างเป็นรูปธรรม ไม่ว่าจะในด้านวัสดุที่ใช้ ความประณีตของงานช่าง หรือรสนิยมการอยู่อาศัยของครอบครัวผู้มีบทบาทในสังคมเมือง

 

นักท่องเที่ยวที่มาชมบ้านวงศ์บุรีจึงมักไม่ได้หยุดอยู่ที่คำว่า “บ้านสีชมพูสวย” เท่านั้น แต่จะเริ่มมองเห็นความหมายที่ลึกกว่านั้น ทั้งเรื่องสายตระกูล ความสัมพันธ์กับวัดพงษ์สุนันท์ซึ่งอยู่ใกล้กัน ความเชื่อเรื่องปีนักษัตรที่สะท้อนผ่านปูนปั้นรูปแพะ ตลอดจนบทบาทของบ้านในประวัติศาสตร์เมืองแพร่ บ้านหลังนี้ช่วยให้เข้าใจว่าความงามในสถาปัตยกรรมไม่ได้เกิดจากฝีมือช่างเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากโลกทัศน์และชีวิตของผู้คนที่สร้างและอยู่อาศัยในบ้านนั้นด้วย

 

อีกเสน่ห์หนึ่งของบ้านวงศ์บุรีคือการตั้งอยู่ในย่านที่สามารถจัดเป็นเส้นทางเที่ยวเมืองเก่าแพร่ได้สะดวกมาก นักท่องเที่ยวสามารถเดินทางต่อไปยังวัดพงษ์สุนันท์ คุ้มเจ้าหลวง วัดพระบาทมิ่งเมืองวรวิหาร พิพิธภัณฑ์บ้านเทพ และคุ้มวิชัยราชาได้โดยใช้เวลาไม่นาน ทำให้บ้านวงศ์บุรีไม่ใช่จุดเที่ยวโดดเดี่ยว แต่เป็นส่วนหนึ่งของโครงข่ายมรดกวัฒนธรรมในเขตเมืองเก่าที่เชื่อมโยงกันอย่างดี

 

สำหรับผู้ที่ชอบถ่ายภาพ บ้านวงศ์บุรีเป็นหนึ่งในสถานที่ที่ให้ภาพสวยแทบทุกมุม ทั้งมุมด้านหน้าอาคารที่เห็นโทนสีอ่อนหวานของตัวบ้าน มุมระเบียงและช่องลมที่เผยรายละเอียดลายไม้แกะสลัก และมุมประตูที่มีปูนปั้นรูปแพะซึ่งเป็นสัญลักษณ์เฉพาะของบ้าน เมื่อแสงตกกระทบตัวอาคารในช่วงเช้าหรือบ่ายอ่อน บ้านจะยิ่งมีมิติและให้บรรยากาศคลาสสิกอย่างมาก จึงไม่แปลกที่บ้านหลังนี้จะกลายเป็นหนึ่งในจุดถ่ายภาพยอดนิยมของคนที่มาเที่ยวแพร่

 

ความประณีตของบ้านวงศ์บุรียังทำให้เป็นสถานที่ที่เหมาะกับผู้สนใจการออกแบบภายในและงานตกแต่งแบบโบราณ ภายในบ้านไม่ได้เล่าเรื่องเฉพาะผ่านวัตถุจัดแสดง แต่ยังเล่าผ่านช่องเปิด การจัดวางพื้นที่ เฟอร์นิเจอร์ และบรรยากาศของห้องต่าง ๆ ผู้ชมจะสัมผัสได้ถึงวิถีชีวิตแบบมีระเบียบ มีพิธีการ และมีรสนิยมของชนชั้นนำท้องถิ่นในสมัยนั้นได้อย่างชัดเจนมาก

 

ในด้านการเรียนรู้ บ้านวงศ์บุรีเหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาทั้งสถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และสังคมไทยในช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ความทันสมัย ที่นี่ช่วยให้เห็นว่าภาคเหนือไม่ได้รับอิทธิพลตะวันตกอย่างผิวเผิน แต่มีการเลือก รับ และผสมเข้ากับภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างสร้างสรรค์ บ้านวงศ์บุรีจึงเป็นตัวอย่างของการแปลภาษาแห่งวัฒนธรรมผ่านงานช่างและการอยู่อาศัย

 

แม้ว่าปัจจุบันบ้านวงศ์บุรีจะกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยม แต่แก่นแท้ของสถานที่ยังคงอยู่ที่การเป็นบ้านของผู้คนจริง บ้านที่มีประวัติ มีตระกูล มีเรื่องเล่า และมีสิ่งของซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันจริง ๆ ความรู้สึกนี้ทำให้บ้านวงศ์บุรีต่างจากพิพิธภัณฑ์ที่จัดสร้างขึ้นใหม่ เพราะทุกอย่างภายในบ้านยังคงบอกเล่าอดีตด้วยน้ำเสียงของสถานที่จริง

 

ผู้ที่ชื่นชอบการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมมักประทับใจกับบ้านวงศ์บุรีเพราะที่นี่มอบประสบการณ์ที่ครบทั้งความสวยงาม ความรู้ และอารมณ์ของการย้อนเวลา ยิ่งถ้ามาในวันที่อากาศดี เดินชมบ้านอย่างไม่เร่งรีบ แล้วต่อเส้นทางไปยังวัดและคุ้มใกล้เคียง จะยิ่งสัมผัสได้ชัดว่าเมืองแพร่มีเสน่ห์เฉพาะตัวอย่างมาก เป็นเมืองที่ไม่ได้ส่งเสียงดัง แต่ค่อย ๆ เผยความลึกของประวัติศาสตร์ผ่านบ้านและย่านเมืองเก่าอย่างนุ่มนวล

 

บ้านวงศ์บุรียังเป็นตัวอย่างสำคัญของการอนุรักษ์โดยทายาทและผู้ดูแลที่ทำให้มรดกเก่ายังอยู่กับเมืองได้จริง บ้านที่มีอายุกว่าร้อยปีหลังนี้ยังคงเปิดต้อนรับผู้มาเยือนอย่างต่อเนื่อง และยังมีการใช้พื้นที่อย่างเหมาะสม ทั้งในฐานะพิพิธภัณฑ์ บ้านประวัติศาสตร์ และสถานที่ทำกิจกรรมพิเศษ สิ่งนี้ทำให้บ้านไม่กลายเป็นเพียงอนุสาวรีย์ที่ไร้ชีวิต แต่ยังคงเป็นส่วนหนึ่งของเมืองแพร่ในปัจจุบันอย่างมีความหมาย

 

เมื่อพิจารณาทุกมิติร่วมกัน บ้านวงศ์บุรีจึงเป็นที่เที่ยวจังหวัดแพร่ที่มีคุณค่าอย่างมาก ทั้งในฐานะแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม งานช่าง ศิลปวัฒนธรรม และวิถีชีวิตในอดีต หากมาเที่ยวแพร่แล้วอยากเข้าใจเมืองนี้ให้ลึกกว่าการแวะถ่ายรูปเพียงไม่กี่นาที บ้านวงศ์บุรีคือสถานที่ที่ควรใส่ไว้ในแผนอย่างแน่นอน เพราะบ้านหลังนี้เป็นหนึ่งในหัวใจของเรื่องเล่าเมืองแพร่ที่ยังมีลมหายใจอยู่จนถึงวันนี้

 

การเดินทาง บ้านวงศ์บุรีตั้งอยู่เลขที่ 50 ถนนคำลือ ตำบลในเวียง อำเภอเมืองแพร่ ใกล้วัดพงษ์สุนันท์และอยู่ในเขตเมืองเก่าที่เดินทางสะดวกมาก หากขับรถจากสนามบินแพร่ใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที ส่วนจากสถานีขนส่งแพร่ใช้เวลาประมาณ 10 นาทีเท่านั้น นักท่องเที่ยวที่ใช้รถส่วนตัวสามารถปักหมุด “Vongburi House Museum” ได้โดยตรง หากพักอยู่ในตัวเมืองแพร่ก็สามารถใช้รถรับจ้างหรือวางแผนเที่ยวแบบต่อเนื่องร่วมกับคุ้มเจ้าหลวง วัดพระบาทมิ่งเมืองวรวิหาร และพิพิธภัณฑ์บ้านเทพในทริปเดียวได้สบาย

 

 

ตอบ: บ้านวงศ์บุรีตั้งอยู่เลขที่ 50 ถนนคำลือ ตำบลในเวียง อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ ใกล้วัดพงษ์สุนันท์

 

ตอบ: บ้านวงศ์บุรีสร้างเมื่อ พ.ศ. 2450 โดยเจ้าพรหม (หลวงพงษ์พิบูลย์) และเจ้าสุนันตา วงศ์บุรี

 

ตอบ: จุดเด่นคือเป็นบ้านไม้สักสองชั้นสไตล์ยุโรปประยุกต์ มีลวดลายไม้แกะสลักสวยมาก และมีปูนปั้นรูปแพะที่ประตูหน้าอันเป็นเอกลักษณ์ของบ้าน

 

ตอบ: ปัจจุบันเปิดวันจันทร์ถึงวันเสาร์ เวลา 09.00 – 16.00 น. และปิดวันอาทิตย์

 

ตอบ: ค่าเข้าชม 30 บาท

 

ตอบ: ภายในจัดแสดงเครื่องเรือน เครื่องเงิน เครื่องปั้นดินเผา เอกสารสำคัญ และของใช้เก่าแก่ของตระกูลที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

 

ตอบ: เหมาะกับผู้ที่สนใจบ้านไม้โบราณ สถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์เมืองแพร่ และนักท่องเที่ยวที่ชอบเที่ยวเมืองเก่าแบบค่อย ๆ ซึมซับรายละเอียด