วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 16.00 น.

 

วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร และเป็นหนึ่งในปูชนียสถานสำคัญที่สุดของภาคใต้ ตั้งอยู่เลขที่ 50 ถนนรักษ์นรกิจ หมู่ที่ 3 ตำบลเวียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี วัดแห่งนี้เป็นที่ประดิษฐานพระบรมธาตุไชยา เจดีย์ศิลปะศรีวิชัยที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนความรุ่งเรืองของเมืองไชยาในยุคที่ศรีวิชัยมีอิทธิพลทางศาสนา การค้า และศิลปวัฒนธรรมในคาบสมุทรภาคใต้

 

พระบรมธาตุไชยาเป็นโบราณสถานที่มีคุณค่าทั้งด้านศาสนา ประวัติศาสตร์ โบราณคดี และศิลปกรรม ภาพองค์เจดีย์สีขาวประดับลวดลายสีทองกลางลานวัดเป็นภาพจำสำคัญของจังหวัดสุราษฎร์ธานี และยังถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ในดวงตราประจำจังหวัด ผู้คนจำนวนมากถือว่าหากมาเยือนสุราษฎร์ธานีแล้วไม่ได้มาสักการะพระบรมธาตุไชยา ก็ยังเหมือนไปไม่ถึงเมืองสุราษฎร์ธานีอย่างสมบูรณ์ เพราะสถานที่แห่งนี้เป็นหัวใจทางศรัทธาของชาวไชยาและชาวสุราษฎร์ธานีมายาวนาน

 

วัดตั้งอยู่ในตำบลเวียง อำเภอไชยา ห่างจากตัวเมืองสุราษฎร์ธานีราว 50–54 กิโลเมตร โดยใช้ทางหลวงหมายเลข 41 มุ่งหน้าไปทางอำเภอไชยา แล้วแยกเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 4011 หรือเส้นทางเข้าสู่ตัวเมืองไชยา ก่อนตรงเข้าไปยังวัดซึ่งอยู่ไม่ไกลจากสถานีรถไฟไชยาและย่านชุมชนเก่า ตำแหน่งของวัดอยู่ในพื้นที่เมืองโบราณที่มีคลองไชยาไหลผ่านด้านทิศใต้และทิศตะวันตก ทำให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างศาสนสถาน เมืองโบราณ เส้นทางน้ำ และชุมชนเก่าได้อย่างชัดเจน

 

พระเจดีย์พระบรมธาตุไชยาเป็นพุทธเจดีย์สมัยศรีวิชัย สร้างตามคติพุทธศาสนามหายาน และสันนิษฐานว่ามีอายุเก่าแก่ตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 13–15 หรือช่วงที่เมืองไชยามีบทบาทเป็นศูนย์กลางสำคัญในเครือข่ายอารยธรรมศรีวิชัย ภูมิหลังนี้ทำให้วัดพระบรมธาตุไชยาไม่ใช่เพียงวัดสำหรับไหว้พระ แต่เป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ภาคใต้ที่ช่วยอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างคาบสมุทรไทยกับโลกทะเลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

 

องค์พระบรมธาตุไชยามีลักษณะเป็นเจดีย์ทรงปราสาทเรือนธาตุ ฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมจตุรมุข มีมุขทั้ง 4 ด้าน ส่วนยอดลดหลั่นขึ้นเป็นชั้น มีลักษณะศิลปกรรมที่สะท้อนอิทธิพลศรีวิชัยและความเชื่อมโยงกับศิลปะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รอบองค์พระธาตุมีเจดีย์บริวารและเจดีย์เล็กทั้ง 4 ทิศ ล้อมรอบด้วยวิหารคดซึ่งประดิษฐานพระพุทธรูปเก่าแก่จำนวนมากโดยรอบทั้ง 4 ด้าน ภาพรวมของผังวัดจึงมีความสมบูรณ์ทั้งในเชิงสถาปัตยกรรมและการใช้งานทางศาสนา

 

เสน่ห์ของพระบรมธาตุไชยาอยู่ที่การรักษารูปแบบศิลปกรรมศรีวิชัยไว้ได้อย่างเด่นชัด องค์เจดีย์ก่อด้วยอิฐ ลงรักปิดทอง และมีรายละเอียดลวดลายงดงามตามส่วนต่าง ๆ ฐานเป็นสี่เหลี่ยมจตุรมุข ยอดแบ่งเป็น 3 ชั้นลดหลั่นกันขึ้นไป ก่อนจบด้วยองค์ระฆังแปดเหลี่ยมบนรูปดอกบัวขนาดใหญ่ องค์ประกอบเหล่านี้ทำให้พระบรมธาตุไชยาเป็นหนึ่งในเจดีย์ศรีวิชัยที่มีความสมบูรณ์และเป็นที่กล่าวถึงมากที่สุดในประเทศไทย

 

เมื่อเดินเข้าสู่เขตพระบรมธาตุ ผู้มาเยือนจะสัมผัสได้ถึงความเป็นระเบียบของลานวัดและความสง่างามขององค์เจดีย์กลางพื้นที่เปิดโล่ง วิหารคดรอบพระธาตุทำหน้าที่โอบล้อมพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ไว้ในลักษณะคล้ายกำแพงศรัทธา ขณะเดียวกันพระพุทธรูปเก่าแก่ที่ประดิษฐานโดยรอบก็ช่วยให้ผู้มาเยือนสามารถเดินเวียนชม สักการะ และเรียนรู้รูปแบบพระพุทธศิลป์หลายยุคหลายสมัยในพื้นที่เดียวกัน

 

ภายในวัดยังมีพระอุโบสถซึ่งสร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2501 เป็นอาคารรูปทรงไทยคอนกรีตเสริมเหล็ก สร้างตรงแนวพื้นที่พระอุโบสถเดิมแต่ขยายให้ยาวขึ้น ลักษณะที่น่าสนใจคือพระอุโบสถหันหน้าไปทางทิศตะวันตก แตกต่างจากพระอุโบสถทั่วไปจำนวนมากที่มักหันหน้าไปทางทิศตะวันออก เพื่อให้เมื่อกราบพระประธานแล้ว ผู้กราบไหว้จะได้หันไปสู่พระบรมสารีริกธาตุที่บรรจุอยู่ในพระบรมธาตุไชยาด้านหลังพร้อมกัน ความตั้งใจด้านผังอาคารเช่นนี้แสดงให้เห็นว่าศาสนสถานภายในวัดออกแบบโดยคำนึงถึงการสักการะพระบรมธาตุเป็นแกนหลัก

 

พระวิหารกลางตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของพระบรมธาตุ สร้างยื่นล้ำเข้าไปในเขตพระวิหารคด เคยได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยพระชยาภิวัฒน์ เมื่อ พ.ศ. 2444 และมีการสร้างขึ้นใหม่ในที่เดิมเมื่อ พ.ศ. 2502 โดยยังคงพระพุทธรูปและฝาผนังหลังพระพุทธรูปไว้ พื้นที่นี้เป็นอีกจุดที่สะท้อนพัฒนาการของวัดตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน เพราะมีทั้งร่องรอยการบูรณะ การเปลี่ยนผ่านวัสดุก่อสร้าง และการรักษาองค์ประกอบสำคัญไว้ให้เชื่อมโยงกับพระบรมธาตุ

 

วัดพระบรมธาตุไชยามีความสำคัญมากในเชิงโบราณคดี เนื่องจากได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของกรมศิลปากรตั้งแต่วันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2479 และฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีสำคัญของประเทศไทยระบุว่าพื้นที่วัดมีหลักฐานการใช้พื้นที่ตั้งแต่ช่วงพุทธศตวรรษที่ 14–15 จากนั้นมีการใช้พื้นที่อีกครั้งในสมัยอยุธยาและมีการบูรณปฏิสังขรณ์หลายครั้งในสมัยหลัง ความต่อเนื่องนี้ทำให้วัดเป็นหลักฐานชั้นดีของเมืองโบราณไชยาที่มีชีวิตทางศาสนาและชุมชนสืบต่อกันมาอย่างยาวนาน

 

ในประวัติการศึกษาทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ศิลปะ พระบรมธาตุไชยาได้รับความสนใจจากนักวิชาการจำนวนมาก ทั้งพระชยาภิวัฒน์สุภัทรสังฆปราโมกข์ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ สมเด็จฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ นักวิชาการตะวันตก และนักประวัติศาสตร์ศิลปะหลายท่าน การศึกษาหลายช่วงช่วยยืนยันความสำคัญของพระบรมธาตุไชยาในฐานะศิลปกรรมศรีวิชัย และทำให้สถานที่แห่งนี้มีคุณค่าทั้งสำหรับพุทธศาสนิกชน นักโบราณคดี นักประวัติศาสตร์ศิลป์ และนักท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

 

บุคคลสำคัญที่มีบทบาทอย่างยิ่งต่อการคงอยู่ของพระบรมธาตุไชยาคือพระชยาภิวัฒน์สุภัทรสังฆปราโมกข์ หรือพระครูโสภณเจตสิการาม หนู ติสโส ท่านเป็นพระเถระนักพัฒนาและมีบทบาทสำคัญในการบูรณปฏิสังขรณ์พระบรมธาตุไชยาในช่วง พ.ศ. 2439–2444 งานบูรณะในสมัยนั้นทำให้องค์พระธาตุได้รับการดูแลจนกลับมามีความมั่นคงและงดงาม และทำให้คนรุ่นหลังยังได้เห็นพระบรมธาตุไชยาในสภาพสมบูรณ์จนถึงปัจจุบัน

 

นอกจากพระบรมธาตุแล้ว ภายในพื้นที่วัดยังเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยา ซึ่งจัดแสดงโบราณวัตถุที่พบในเมืองไชยาเก่า เช่น ประติมากรรมศิลาและสัมฤทธิ์ เทวรูปพระนารายณ์ พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระพุทธรูปนาคปรก โบราณวัตถุในศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์ เครื่องถ้วย เครื่องประดับ และงานประณีตศิลป์ การเข้าชมพิพิธภัณฑ์ช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจบริบทของวัดพระบรมธาตุไชยาได้ลึกขึ้น เพราะจะเห็นหลักฐานวัตถุที่เชื่อมโยงเมืองไชยากับอารยธรรมศรีวิชัยอย่างเป็นระบบ

 

ในด้านประเพณี วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหารยังเป็นศูนย์กลางกิจกรรมสำคัญของจังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยเฉพาะงานแห่ผ้าห่มพระธาตุไชยาและเวียนเทียนในเทศกาลวิสาขบูชา รวมถึงงานส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่นำเสนอเรื่องราวอาณาจักรศรีวิชัย ประเพณีเหล่านี้ช่วยให้พระบรมธาตุไชยาเป็นสถานที่มีชีวิต ไม่ใช่เพียงโบราณสถานที่ตั้งอยู่เฉย ๆ แต่เป็นพื้นที่ที่ชาวบ้าน หน่วยงานท้องถิ่น และนักท่องเที่ยวเข้ามามีส่วนร่วมสืบทอดศรัทธาและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมร่วมกัน

 

ปัจจุบันพระครูพิทักษ์เจติยานุกูลเป็นเจ้าอาวาสวัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร วัดยังมีพระภิกษุจำพรรษาและยังคงดำรงบทบาทเป็นศาสนสถานสำคัญของอำเภอไชยา ภายในวัดมีโรงเรียนพระปริยัติธรรม พื้นที่สักการะ พระอุโบสถ วิหารคด พระวิหารกลาง ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยา ลานจอดรถ ห้องน้ำ และจุดบริการนักท่องเที่ยว วัดจึงรองรับทั้งงานศาสนา การศึกษา และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมได้ครบในพื้นที่เดียว

 

การมาเยือนวัดพระบรมธาตุไชยาควรเริ่มจากการสักการะพระบรมธาตุไชยาก่อนเป็นอันดับแรก จากนั้นเดินชมวิหารคดรอบองค์พระธาตุ กราบพระพุทธรูปภายในพื้นที่สำคัญ ชมพระอุโบสถและพระวิหารกลาง แล้วจึงเดินต่อไปยังพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยาเพื่อศึกษาหลักฐานทางประวัติศาสตร์ การเดินตามลำดับนี้จะทำให้เข้าใจวัดในทั้ง 3 มิติ คือมิติของศรัทธา มิติของศิลปกรรม และมิติของเมืองโบราณไชยา

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับเข้าชมคือช่วงเช้า เพราะอากาศไม่ร้อนจัดและแสงส่ององค์พระธาตุอย่างนุ่มนวล เหมาะกับทั้งการไหว้พระและการถ่ายภาพ หากต้องการชมพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยา ควรตรวจวันเปิดทำการล่วงหน้า เพราะพิพิธภัณฑ์เปิดวันพุธถึงวันอาทิตย์ เวลา 09.00–16.00 น. และปิดวันจันทร์ วันอังคาร รวมถึงวันหยุดนักขัตฤกษ์ ส่วนพื้นที่วัดเปิดให้เข้าชมทุกวันตามเวลาทำการของวัด

 

ผู้ที่มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ สำรวมกิริยา ไม่ส่งเสียงดัง และไม่สัมผัสโบราณสถานหรือพระพุทธรูปเก่าโดยไม่จำเป็น การถ่ายภาพควรทำอย่างเคารพพื้นที่สักการะ ไม่ปีนฐานเจดีย์ ไม่วางสิ่งของบนองค์ประกอบโบราณ และไม่รบกวนผู้ที่กำลังสวดมนต์หรือทำบุญ วัดพระบรมธาตุไชยาเป็นทั้งวัดที่ยังใช้งานจริงและโบราณสถานสำคัญของชาติ การรักษามารยาทจึงเป็นส่วนหนึ่งของการช่วยอนุรักษ์สถานที่แห่งนี้

 

การเดินทาง จากตัวเมืองสุราษฎร์ธานีให้ใช้ทางหลวงหมายเลข 41 มุ่งหน้าไปทางอำเภอไชยา จากนั้นแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 4011 ตรงไปประมาณ 2 กิโลเมตรจะเห็นวัดอยู่ทางขวามือ หากเดินทางด้วยรถไฟสามารถลงที่สถานีรถไฟไชยาแล้วต่อรถรับจ้างหรือรถท้องถิ่นมายังวัดได้สะดวก ส่วนผู้ที่ขับรถส่วนตัวสามารถจัดเส้นทางเที่ยวร่วมกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยา วัดรัตนารามหรือวัดแก้ว วัดหลง สวนโมกขพลาราม และชุมชนพุมเรียงได้ในวันเดียวกัน

 

วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหารเหมาะกับการท่องเที่ยวทุกฤดูกาล โดยเฉพาะผู้ที่สนใจไหว้พระ เรียนรู้ศิลปะศรีวิชัย ชมโบราณสถาน และทำความเข้าใจรากประวัติศาสตร์ของสุราษฎร์ธานี สถานที่แห่งนี้ให้ประสบการณ์ที่ครบทั้งความศักดิ์สิทธิ์ ความงามทางสถาปัตยกรรม ความรู้ทางโบราณคดี และบรรยากาศชุมชนเมืองเก่าไชยา การมาเยือนพระบรมธาตุไชยาจึงไม่ใช่เพียงการแวะชมวัด แต่เป็นการย้อนกลับไปสัมผัสหัวใจของอารยธรรมศรีวิชัยที่ยังคงมีชีวิตอยู่ในผืนแผ่นดินสุราษฎร์ธานี

 

 

ตอบ: วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหารตั้งอยู่เลขที่ 50 ถนนรักษ์นรกิจ หมู่ที่ 3 ตำบลเวียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี อยู่ห่างจากตัวเมืองสุราษฎร์ธานีประมาณ 50–54 กิโลเมตร

 

ตอบ: พื้นที่วัดเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 16.00 น. ส่วนพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยาเปิดวันพุธถึงวันอาทิตย์ เวลา 09.00 – 16.00 น.

 

ตอบ: พื้นที่วัดไม่เก็บค่าเข้าชม แต่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยาซึ่งอยู่ในบริเวณวัดเก็บค่าเข้าชมแยกต่างหาก

 

ตอบ: พระบรมธาตุไชยาเป็นเจดีย์ศิลปะศรีวิชัยที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองของชาวไชยาและสุราษฎร์ธานี และเป็นหลักฐานสำคัญของอารยธรรมศรีวิชัยในภาคใต้

 

ตอบ: จุดสำคัญได้แก่ พระบรมธาตุไชยา วิหารคด พระพุทธรูปเก่าแก่ พระอุโบสถ พระวิหารกลาง โรงเรียนพระปริยัติธรรม และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยาที่จัดแสดงโบราณวัตถุจากเมืองไชยาเก่า

 

ตอบ: งานสำคัญคือพิธีแห่ผ้าห่มพระธาตุไชยาและเวียนเทียนในเทศกาลวิสาขบูชา ซึ่งเป็นกิจกรรมศาสนาและวัฒนธรรมที่ชาวสุราษฎร์ธานีร่วมกันสืบทอดทุกปี

 

ตอบ: จากตัวเมืองสุราษฎร์ธานีใช้ทางหลวงหมายเลข 41 มุ่งหน้าอำเภอไชยา แล้วแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 4011 ไปยังตัวเมืองไชยา หากเดินทางด้วยรถไฟสามารถลงที่สถานีรถไฟไชยาแล้วต่อรถท้องถิ่นไปวัดได้

 

ตอบ: สามารถไปพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติไชยา วัดหลง วัดรัตนารามหรือวัดแก้ว สวนโมกขพลาราม ชุมชนพุมเรียง และแหลมโพธิ์ได้ในเส้นทางเดียวกัน