เจดีย์ทวดช้าง

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

เจดีย์ทวดช้าง หรือพระเจดีย์บนเขารูปช้าง ตั้งอยู่บนยอดเขารูปช้างในพื้นที่หมู่ 2 – หมู่ 4 ตำบลเขารูปช้าง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา เป็นโบราณสถานและสถานที่ศักดิ์สิทธิ์คู่ชุมชนที่เชื่อมโยงทั้งประวัติศาสตร์เมืองสงขลา ตำนานพ่อทวดช้าง ความทรงจำของชุมชน และภูมิประเทศเชิงเขาที่มองเห็นเมืองสงขลาได้กว้างไกล จุดเด่นของสถานที่แห่งนี้คือองค์เจดีย์เก่าแก่ที่สร้างบนก้อนหินใหญ่บนเขา มีความสัมพันธ์กับเรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับท่านลักเก้า พ่อพลายแก้ว แม่พังงา ควาญช้าง และเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ชาวบ้านเล่าสืบต่อกันมา จึงเป็นพื้นที่ที่มีคุณค่าทั้งด้านโบราณสถาน ความเชื่อ และการเรียนรู้วัฒนธรรมพื้นถิ่นของตำบลเขารูปช้าง

 

เจดีย์ทวดช้างเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเที่ยวสงขลาในมุมลึกกว่าทะเลและย่านเมืองเก่า เพราะสถานที่แห่งนี้ทำให้เห็นรากความเชื่อของชุมชนเขารูปช้างอย่างชัดเจน ชื่อ “เขารูปช้าง” ไม่ได้เป็นเพียงชื่อภูเขาหรือตำบล แต่เป็นชื่อที่ผูกกับตำนานเรื่องช้างศักดิ์สิทธิ์ หินรูปร่างคล้ายช้าง การบูชาทวด และความเชื่อเรื่องการคุ้มครองพื้นที่ เมื่อเดินขึ้นไปยังเขารูปช้าง ผู้มาเยือนจะได้สัมผัสบรรยากาศของภูเขา สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และร่องรอยโบราณสถานที่ยังคงมีความหมายต่อคนในพื้นที่ ไม่ใช่เพียงจุดชมวิวหรือจุดถ่ายภาพทั่วไป

 

ตำนานสำคัญของเจดีย์ทวดช้างเล่าว่า ในอดีตกาลท่านลักเก้าได้เดินทางมาจากทางทิศใต้ พร้อมช้าง 2 เชือก คือพ่อพลายแก้วและแม่พังงา มีควาญช้างและผู้ติดตามชื่อบังดอเลาะห์ ยายมาล่าห์ และบังสุม โดยมีจุดหมายเพื่อนำทรัพย์สมบัติไปสร้างพระเจดีย์ที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ระหว่างเดินทางมาถึงบริเวณเขารูปช้างได้เกิดพายุลมแรง ทำให้ช้างและควาญช้างล้มตายลง ท่านลักเก้าจึงฝังช้างและควาญช้างไว้บนยอดเขา ต่อมามีหินผุดขึ้นเป็นรูปคล้ายช้าง ชาวบ้านในละแวกนั้นจึงเรียกพื้นที่นี้ว่า “บ้านเขารูปช้าง” และเชื่อว่าเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีพ่อทวดช้างคอยปกปักรักษา

 

เรื่องเล่าพ่อทวดช้างไม่ได้เป็นเพียงนิทานพื้นบ้าน แต่เป็นกลไกสำคัญที่ทำให้ชุมชนเกิดความเคารพต่อภูเขาและพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ชาวบ้านเชื่อว่าการขึ้นเขา การตัดไม้ การทำลายหิน หรือการลบหลู่สิ่งศักดิ์สิทธิ์บริเวณเขารูปช้างย่อมไม่เหมาะสม เรื่องอภินิหารที่เล่าสืบต่อกัน เช่น ผู้ที่ไปตัดไม้บนเขาแล้วเกิดเหตุร้าย นายทุนที่ทำลายหินแล้วประสบอุบัติเหตุรถพลิกคว่ำ และเหตุการณ์ทหารในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ไปตีงูเผือกซึ่งชาวบ้านเชื่อว่าเป็นลูกศิษย์ของทวดแล้วเกิดอาการผิดปกติ จนต้องทำพิธีแก้บน จึงสะท้อนระบบความเชื่อที่ใช้ควบคุมพฤติกรรมของคนต่อธรรมชาติและโบราณสถานอย่างชัดเจน

 

ในทางประวัติศาสตร์ พระเจดีย์บนเขารูปช้างเป็นโบราณสถานสำคัญของจังหวัดสงขลา สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 โดยเจ้าพระยาวิเชียรคีรี หรือบุญสังข์ ณ สงขลา ผู้สำเร็จราชการเมืองสงขลา องค์เจดีย์สร้างด้วยอิฐและปูน มีลักษณะเป็นเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง ตั้งอยู่บนก้อนหินใหญ่บนยอดเขา ฐานเจดีย์เป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส กว้างยาวด้านละประมาณ 2.50 เมตร องค์ระฆังมีรูปทรงเหลี่ยมแบบย่อมุมไม้สิบสอง รูปแบบดังกล่าวทำให้เจดีย์มีทั้งคุณค่าด้านศิลปกรรมและคุณค่าด้านภูมิทัศน์ เพราะตั้งอยู่ในตำแหน่งที่โดดเด่นบนเขาและสัมพันธ์กับพื้นที่เมืองสงขลาโดยรอบ

 

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนพระเจดีย์บนเขารูปช้างเป็นโบราณสถานสำหรับชาติในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 52 ตอนที่ 75 วันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2478 การขึ้นทะเบียนดังกล่าวยืนยันสถานะของเจดีย์ในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมที่ควรอนุรักษ์ ไม่ใช่เพียงสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อท้องถิ่นเท่านั้น ผู้มาเยือนจึงควรให้ความสำคัญกับการรักษาพื้นที่ งดการขีดเขียน แตะต้อง ทำลาย หรือเคลื่อนย้ายส่วนประกอบของโบราณสถาน และควรใช้พื้นที่ด้วยความเคารพ เพราะองค์เจดีย์เป็นหลักฐานสำคัญของประวัติศาสตร์เมืองสงขลาที่สืบมาจากสมัยรัตนโกสินทร์

 

พื้นที่เขารูปช้างยังมีความสำคัญด้านยุทธศาสตร์ในประวัติศาสตร์เมืองสงขลา เพราะเป็นภูเขาที่สามารถมองเห็นเมืองและพื้นที่โดยรอบได้กว้าง จึงเคยถูกใช้เป็นพื้นที่ตั้งค่ายในสมัยศึกไทรบุรีราว พ.ศ. 2381 และถูกกล่าวถึงในบริบทสงครามเอเชียบูรพาเมื่อ พ.ศ. 2484 ความสำคัญของเขารูปช้างจึงมีทั้งมิติศรัทธา มิติโบราณสถาน และมิติภูมิประเทศเชิงยุทธศาสตร์ เมื่อรวมกับเรื่องเล่าพ่อทวดช้าง พื้นที่นี้จึงเป็นจุดที่บอกเล่าความสัมพันธ์ระหว่างภูเขา ชุมชน ความเชื่อ และประวัติศาสตร์เมืองสงขลาได้อย่างครบถ้วน

 

เจดีย์ทวดช้างได้รับความสนใจด้านการอนุรักษ์อย่างต่อเนื่อง โดยกรมศิลปากร สำนักศิลปากรที่ 11 สงขลา จังหวัดสงขลา เทศบาลเมืองเขารูปช้าง หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา และภาคเอกชน ได้ร่วมกันผลักดันการบูรณะและปรับปรุงภูมิทัศน์ของโบราณสถาน เพื่อให้โครงสร้างมีความมั่นคง แข็งแรง และส่งเสริมคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของพื้นที่ การบูรณะไม่ได้ทำให้สถานที่สูญเสียความขลังเดิม แต่ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าถึงพื้นที่ได้ปลอดภัยขึ้น เข้าใจคุณค่าของเจดีย์ได้ชัดขึ้น และมองเห็นความสำคัญของการรักษามรดกท้องถิ่นร่วมกัน

 

บริเวณเขารูปช้างยังเกี่ยวข้องกับพิธีบวงสรวงสักการะทวดช้างที่จัดขึ้นในพื้นที่ โดยหน่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นจังหวัดสงขลา มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา มีบทบาทในการดูแลข้อมูลและกิจกรรมด้านวัฒนธรรมของพื้นที่ พิธีบวงสรวงสักการะทวดช้างเป็นกิจกรรมที่สะท้อนความศรัทธาของชุมชนต่อพ่อทวดช้างและภูเขารูปช้าง มีทั้งพิธีพราหมณ์ พิธีสงฆ์ และการอัญเชิญทวดช้างไปยังมณฑลพิธีในช่วงงานศิลปวัฒนธรรมของมหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา พิธีนี้ช่วยให้เรื่องเล่าท้องถิ่นยังมีชีวิต ไม่ได้หยุดอยู่เพียงในเอกสารหรือคำบอกเล่าของผู้สูงอายุ

 

ความน่าสนใจของเจดีย์ทวดช้างอยู่ที่การเป็นพื้นที่ซ้อนทับระหว่างความจริงทางประวัติศาสตร์กับความทรงจำทางวัฒนธรรม ในด้านหนึ่ง องค์เจดีย์เป็นโบราณสถานที่มีข้อมูลการก่อสร้าง การขึ้นทะเบียน และการบูรณะชัดเจน อีกด้านหนึ่ง พื้นที่เดียวกันนี้เป็นแหล่งตำนานเกี่ยวกับช้างศักดิ์สิทธิ์ ท่านลักเก้า งูเผือก และเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ชาวบ้านเชื่อมโยงกับพ่อทวดช้าง การเล่าเรื่องทั้ง 2 มิติร่วมกันทำให้ผู้อ่านเข้าใจว่าสถานที่แห่งนี้ไม่ได้สำคัญเพราะเก่าแก่เพียงอย่างเดียว แต่สำคัญเพราะยังอยู่ในความรู้สึกและความเคารพของคนในชุมชน

 

สำหรับผู้สนใจคติความเชื่อเรื่อง “ทวด” ในภาคใต้ เจดีย์ทวดช้างเป็นตัวอย่างที่ควรศึกษา คำว่า “ทวด” ในหลายพื้นที่ภาคใต้ไม่ได้หมายถึงบรรพบุรุษโดยตรงเท่านั้น แต่ยังหมายถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ผู้คุ้มครองพื้นที่ วิญญาณศักดิ์สิทธิ์ หรืออำนาจเหนือธรรมชาติที่ชุมชนให้ความเคารพ พ่อทวดช้างจึงเป็นทั้งสัญลักษณ์ของช้างในตำนานและผู้ปกปักรักษาเขารูปช้าง ความเชื่อเช่นนี้ช่วยให้ชุมชนรักษาพื้นที่ป่า ภูเขา หิน และโบราณสถานด้วยความเกรงใจต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและมรดกวัฒนธรรมในปัจจุบัน

 

เมื่อมองจากภูมิประเทศ ตำบลเขารูปช้างเป็นพื้นที่เชิงเขา มีทั้งชุมชน สถาบันการศึกษา แหล่งเรียนรู้ และสถานที่ท่องเที่ยวหลายรูปแบบอยู่ใกล้กัน เจดีย์ทวดช้างอยู่ใกล้หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านดาราศาสตร์บนเขารูปช้าง บริเวณหอดูดาวสามารถมองเห็นทะเลสาบสงขลา อ่าวไทย และเมืองสงขลาในมุมกว้าง ทำให้พื้นที่นี้น่าสนใจในฐานะเส้นทางท่องเที่ยวที่รวมทั้งความเชื่อพื้นถิ่น โบราณสถาน วิวธรรมชาติ และวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ไว้ในแนวเขาเดียวกัน

 

การมาเที่ยวเจดีย์ทวดช้างจึงควรจัดเวลาให้มากกว่าการแวะสั้น ๆ หากต้องการไหว้สักการะและชมองค์เจดีย์อย่างพอดี ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง แต่ถ้าต้องการเดินทางต่อไปยังหอดูดาว สวนสัตว์สงขลา ย่านเมืองเก่าสงขลา หรือหาดสมิหลา ควรวางแผนเป็นเส้นทางครึ่งวันหรือเต็มวัน จุดเริ่มต้นที่ดีคือขึ้นเขารูปช้างในช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ เพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อนจัด แล้วต่อไปยังสถานที่ใกล้เคียงตามความสนใจ เช่น สายครอบครัวสามารถไปสวนสัตว์สงขลา สายเรียนรู้สามารถไปหอดูดาว ส่วนสายวัฒนธรรมสามารถต่อไปย่านเมืองเก่าสงขลา

 

สภาพพื้นที่บนเขาเป็นพื้นที่ธรรมชาติและโบราณสถาน ผู้มาเยือนควรเตรียมรองเท้าที่เดินได้มั่นคง น้ำดื่ม และหมวกกันแดด โดยเฉพาะในวันที่อากาศร้อนหรือพื้นทางเดินมีความชื้น ควรเดินอย่างระมัดระวัง ไม่ขึ้นไปบนส่วนโครงสร้างของเจดีย์ ไม่เคลื่อนย้ายก้อนหินหรือเครื่องสักการะ และไม่ทิ้งขยะในพื้นที่ ความเรียบง่ายของสถานที่เป็นเสน่ห์สำคัญของเจดีย์ทวดช้าง เพราะทำให้ผู้มาเยือนรู้สึกถึงความเก่า ความเงียบ และความศักดิ์สิทธิ์ของภูเขาโดยไม่ต้องมีสิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่เพิ่มเติม

 

จุดที่ควรสังเกตเมื่อมาถึงเจดีย์ทวดช้างคือฐานเจดีย์ที่ตั้งอยู่บนก้อนหินใหญ่ ลักษณะการก่ออิฐถือปูน รูปแบบย่อมุมไม้สิบสอง ผิววัสดุที่แสดงร่องรอยกาลเวลา และตำแหน่งขององค์เจดีย์เมื่อเทียบกับภูมิประเทศโดยรอบ ผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ศิลปะจะเห็นว่าองค์เจดีย์มีขนาดไม่ใหญ่โตแบบพระมหาธาตุในเมืองใหญ่ แต่มีความหมายสูงมากเพราะตั้งอยู่ในจุดที่สัมพันธ์กับตำนานท้องถิ่นและความทรงจำของคนพื้นที่ การชมสถานที่อย่างละเอียดจึงทำให้เข้าใจคุณค่าของโบราณสถานขนาดเล็กที่มีพลังทางวัฒนธรรมสูง

 

เส้นทางท่องเที่ยวที่เหมาะกับเจดีย์ทวดช้างสามารถเริ่มจากหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา ซึ่งอยู่ในพื้นที่เขารูปช้างเช่นเดียวกัน จากนั้นเดินทางต่อไปยังสวนสัตว์สงขลาเพื่อชมสัตว์และจุดชมวิว ต่อด้วยย่านเมืองเก่าสงขลา ถนนนางงาม บ้านนครใน โรงสีแดง หับ โห้ หิ้น และถนนนครนอก หากมีเวลาเพิ่มสามารถต่อไปยังเขาตังกวน หาดสมิหลา และรูปปั้นนางเงือกทองได้ เส้นทางนี้ช่วยให้การเที่ยวสงขลามีความหลากหลาย ทั้งภูเขา โบราณสถาน วิทยาศาสตร์ ธรรมชาติ เมืองเก่า อาหาร และทะเล

 

อาหารและที่พักใกล้เจดีย์ทวดช้างมีทั้งในตำบลเขารูปช้างและตัวเมืองสงขลา ร้านอาหารในละแวกเขารูปช้างเหมาะกับการแวะก่อนหรือหลังขึ้นเขา ส่วนร้านในย่านเมืองเก่าสงขลาเหมาะกับผู้ที่ต้องการต่อเส้นทางวัฒนธรรมและอาหารพื้นเมือง นักท่องเที่ยวที่ต้องการพักใกล้พื้นที่เขารูปช้างสามารถเลือกที่พักในย่านถนนกาญจนวนิชหรือเขตรอบเมืองสงขลาได้ ส่วนผู้ที่ต้องการบรรยากาศเมืองเก่าอาจเลือกพักใกล้ถนนนครใน ถนนนครนอก หรือถนนนางงาม แล้วเดินทางขึ้นเขารูปช้างเป็นทริประยะสั้นในช่วงเช้า

 

การเดินทาง ไปเจดีย์ทวดช้างสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้าง โดยตั้งจุดหมายไปยังตำบลเขารูปช้าง อำเภอเมืองสงขลา หรือบริเวณหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา แล้วเดินทางต่อไปยังพื้นที่พระเจดีย์บนเขารูปช้าง หากเริ่มจากตัวเมืองสงขลา ใช้ถนนกาญจนวนิชหรือเส้นทางท้องถิ่นเข้าสู่ตำบลเขารูปช้าง หากเริ่มจากหาดใหญ่ ใช้เส้นทางเข้าสู่เมืองสงขลา แล้วมุ่งหน้าไปยังเขารูปช้าง ใช้เวลาประมาณ 40 – 60 นาทีตามสภาพการจราจร เมื่อถึงพื้นที่เชิงเขาควรสอบถามเส้นทางขึ้นจากคนในพื้นที่หรือจุดบริการใกล้เคียง และควรใช้รถที่อยู่ในสภาพพร้อมสำหรับเส้นทางขึ้นเขา

 

ผู้ที่ไม่มีรถส่วนตัวสามารถเดินทางด้วยรถโดยสารจากหาดใหญ่เข้าสู่เมืองสงขลา แล้วต่อรถรับจ้างไปยังตำบลเขารูปช้าง การเดินทางแบบนี้เหมาะกับผู้ที่มีเวลาพอสมควรและต้องการรวมหลายจุดในวันเดียว เช่น หอดูดาว สวนสัตว์สงขลา และย่านเมืองเก่า ควรตกลงค่าโดยสารและจุดรับกลับให้ชัดเจนก่อนขึ้นเขา เพราะบางช่วงอาจไม่มีรถสาธารณะผ่านตลอดเวลา การวางแผนล่วงหน้าจะช่วยให้เที่ยวได้ราบรื่นและปลอดภัยมากขึ้น

 

เจดีย์ทวดช้างเป็นสถานที่ที่ควรเที่ยวด้วยความเคารพมากกว่าความเร่งรีบ ผู้มาเยือนควรรับรู้ว่าสถานที่นี้เป็นทั้งโบราณสถานและพื้นที่ศรัทธา การกราบไหว้ควรทำอย่างสุภาพ ไม่ส่งเสียงดัง ไม่แสดงพฤติกรรมลบหลู่เรื่องเล่าท้องถิ่น และไม่หยิบจับสิ่งของในพื้นที่โดยไม่ได้รับอนุญาต หากมีการจัดพิธีบวงสรวงหรือกิจกรรมชุมชน ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ดูแลพื้นที่ การเคารพกติกาเหล่านี้ช่วยให้การเดินทางมีคุณค่าและช่วยรักษาความสัมพันธ์ระหว่างนักท่องเที่ยวกับชุมชนเจ้าของพื้นที่

 

เมื่อสรุปภาพรวม เจดีย์ทวดช้างเป็นหนึ่งในสถานที่ที่ทำให้เข้าใจสงขลาในมุมที่ลึกและเฉพาะถิ่นมากขึ้น ที่นี่มีองค์เจดีย์โบราณสมัยรัชกาลที่ 4 มีการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน มีตำนานพ่อทวดช้างและท่านลักเก้า มีเรื่องเล่าจากสงครามโลกครั้งที่ 2 มีพิธีบวงสรวงสืบต่อในพื้นที่ และมีทำเลบนเขารูปช้างซึ่งเชื่อมโยงกับแหล่งเรียนรู้และสถานที่ท่องเที่ยวรอบเมืองสงขลา หากต้องการเที่ยวสงขลาแบบได้ทั้งประวัติศาสตร์ ความเชื่อ ภูมิทัศน์ และความเข้าใจชุมชน เจดีย์ทวดช้างคือจุดหมายที่ไม่ควรมองข้าม

 

 

ตอบ: เจดีย์ทวดช้างตั้งอยู่บนเขารูปช้าง พื้นที่หมู่ 2 – หมู่ 4 ตำบลเขารูปช้าง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา ใกล้หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา

 

ตอบ: เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: เป็นโบราณสถานพระเจดีย์บนเขารูปช้างที่สร้างในสมัยรัชกาลที่ 4 และเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์คู่ชุมชนที่เกี่ยวข้องกับตำนานพ่อทวดช้าง

 

ตอบ: ชื่อนี้มาจากตำนานพ่อพลายแก้วและแม่พังงา ช้าง 2 เชือกของท่านลักเก้าที่ล้มตายบนเขา แล้วมีหินผุดขึ้นเป็นรูปคล้ายช้าง ชาวบ้านจึงเรียกพื้นที่นี้ว่าเขารูปช้าง

 

ตอบ: พระเจดีย์บนเขารูปช้างได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำหรับชาติในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2478 และอยู่ในภารกิจด้านการอนุรักษ์ของกรมศิลปากร

 

ตอบ: ควรเที่ยวร่วมกับหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา สวนสัตว์สงขลา หาดเก้าเส้ง ย่านเมืองเก่าสงขลา ถนนนางงาม และหาดสมิหลา

 

ตอบ: ควรสวมรองเท้าที่เดินมั่นคง เตรียมน้ำดื่ม แต่งกายสุภาพ ใช้พื้นที่ด้วยความเคารพ ไม่ปีนองค์เจดีย์ ไม่เคลื่อนย้ายสิ่งของ และไม่ทิ้งขยะในพื้นที่

 

ตอบ: สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถโดยสารจากหาดใหญ่เข้าสู่เมืองสงขลา แล้วต่อไปยังตำบลเขารูปช้าง ใช้เวลาประมาณ 40 – 60 นาทีตามสภาพการจราจร