พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสตูล คฤหาสน์กูเด็น

วันเปิดทำการ: วันพุธ - วันอาทิตย์ ปิดวันจันทร์ วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์

เวลาเปิดทำการ: 09.00 - 16.00 น.

 

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสตูล คฤหาสน์กูเด็น เป็นพิพิธภัณฑ์สำคัญกลางเมืองสตูล ตั้งอยู่บนถนนสตูลธานี ซอย 5 ตำบลพิมาน อำเภอเมืองสตูล จังหวัดสตูล เปิดให้เข้าชมวันพุธ - วันอาทิตย์ เวลา 09.00 - 16.00 น. อาคารหลังนี้โดดเด่นทั้งในฐานะโบราณสถานแห่งชาติ อาคารอนุรักษ์ทรงคุณค่า และแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม วิถีชีวิต และอัตลักษณ์ของชาวสตูลในมิติที่ลึกกว่าการเป็นพิพิธภัณฑ์ทั่วไป

 

คฤหาสน์กูเด็นเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจเมืองสตูลจากรากฐานจริง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเจ้าเมืองสตูล ความสัมพันธ์ของเมืองชายแดนภาคใต้กับคาบสมุทรมลายู สถาปัตยกรรมที่ผสมผสานตะวันตก ไทย และอิสลาม ตลอดจนวิถีชีวิตของผู้คนที่อาศัยอยู่บนผืนดินซึ่งเชื่อมโยงทั้งภูเขา ทะเล ชุมชนเมือง และหมู่เกาะอันดามัน อาคารสีขาวหน้าต่างสีเขียวอ่อนหลังนี้จึงไม่ใช่เพียงฉากถ่ายภาพสวยงาม แต่เป็นหลักฐานสำคัญที่ทำให้ผู้มาเยือนมองเห็นตัวตนของจังหวัดสตูลได้ชัดเจนขึ้น

 

พิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่ในทำเลที่เดินทางสะดวกมาก เพราะอยู่ในเขตเมืองสตูล ใกล้หอนาฬิกาสตูล ถนนบุรีวานิช ถนนคนเดินสตูล ตลาดโต้รุ่ง และย่านร้านอาหารของตัวเมือง นักท่องเที่ยวสามารถจัดแผนเที่ยวแบบครึ่งวันได้ง่าย โดยเริ่มจากชมคฤหาสน์กูเด็นในช่วงเช้าหรือช่วงบ่าย เดินชมสถาปัตยกรรมเมืองเก่าใกล้เคียง แวะรับประทานอาหารท้องถิ่น แล้วต่อด้วยตลาดเย็นหรือตลาดโต้รุ่งในตัวเมือง เส้นทางนี้เหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ต้องการเที่ยวสตูลแบบไม่ลงเกาะ และต้องการรู้จักประวัติศาสตร์เมืองก่อนเดินทางต่อไปยังท่าเรือตำมะลัง ทะเลบัน หรือเส้นทางชายแดนไทย-มาเลเซีย

 

อาคารคฤหาสน์กูเด็นสร้างขึ้นโดยพระยาภูมินารถภักดี หรือ ตวนกูบาฮารุดดิน บินตำมะหงง ซึ่งมีชื่อเดิมว่า กูเด็น บินกูแม๊ะ เจ้าเมืองสตูลในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ. 2441 และแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2459 จุดประสงค์แรกของการก่อสร้างคือเพื่อใช้เป็นที่ประทับรับรองพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อคราวเสด็จประพาสปักษ์ใต้ แต่พระองค์มิได้ประทับแรม อาคารจึงเปลี่ยนบทบาทมาเป็นที่พักของเจ้าเมืองและสถานที่ราชการสำคัญของเมืองสตูลในเวลาต่อมา

 

เส้นทางชีวิตของคฤหาสน์กูเด็นสะท้อนประวัติศาสตร์เมืองสตูลได้อย่างน่าสนใจ อาคารหลังนี้เคยใช้เป็นบ้านพักเจ้าเมือง ศาลาว่าการเมืองสตูล กองบัญชาการทหารญี่ปุ่นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ศาลากลางจังหวัดสตูล ที่ว่าการอำเภอเมืองสตูล อาคารเรียน และสำนักงานของหน่วยงานด้านความมั่นคงในพื้นที่ ก่อนจะได้รับการบูรณะและพัฒนาให้เป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติประจำจังหวัด บทบาทที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัยทำให้อาคารหลังนี้เป็นเสมือนสมุดบันทึกขนาดใหญ่ของเมืองสตูล ซึ่งเก็บทั้งร่องรอยการปกครอง การศึกษา ความมั่นคง และวัฒนธรรมของชุมชนไว้ในสถานที่เดียว

 

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนคฤหาสน์กูเด็นเป็นโบราณสถานแห่งชาติเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 จากนั้นได้ดำเนินการบูรณะและปรับปรุงอาคารเพื่อจัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สตูล ระหว่างช่วง พ.ศ. 2537 - 2543 โดยมีการซ่อมแซมตัวอาคาร ปรับภูมิทัศน์ ติดตั้งระบบสาธารณูปโภค และจัดทำนิทรรศการถาวรภายในอาคาร พิพิธภัณฑ์เปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2543 และต่อมาในวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2544 อาคารคฤหาสน์กูเด็นได้รับการยกย่องเป็นอาคารอนุรักษ์ดีเด่น ประจำปี 2544 โดยสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์

 

ความงดงามของคฤหาสน์กูเด็นอยู่ที่การผสมผสานองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมหลายวัฒนธรรมไว้อย่างกลมกลืน ตัวอาคารเป็นอาคารก่ออิฐถือปูน 2 ชั้น ได้รับอิทธิพลแบบยุโรปโคโลเนียล เห็นชัดจากรูปทรงอาคาร ประตูและหน้าต่างรูปโค้ง เสา ระเบียง และสัดส่วนของห้องต่าง ๆ ที่ให้ความรู้สึกโอ่อ่า หลังคาเป็นทรงปั้นหยาตามแบบไทย มุงด้วยกระเบื้องดินเผารูปกาบกล้วย ส่วนช่องลมด้านบนตกแต่งลายดาวตามศิลปะแบบอิสลาม บานหน้าต่างเป็นแผ่นไม้ขนาดเล็กเรียงเป็นเกล็ดแนวนอน ช่วยระบายอากาศและสร้างจังหวะทางสายตาที่งดงาม

 

เมื่อมองจากด้านหน้า ผู้มาเยือนจะเห็นอาคารสีขาวสะอาดตา ประตูหน้าต่างสีเขียวอ่อน ระเบียงด้านหน้า และซุ้มโค้งที่ให้ความรู้สึกสง่างามแต่ไม่แข็งกระด้าง บรรยากาศโดยรอบยังคงรักษาความสงบแบบอาคารราชการเก่าในเมืองเล็ก ภาพรวมของอาคารจึงมีเสน่ห์ทั้งในมุมประวัติศาสตร์และมุมสุนทรียะ นักท่องเที่ยวที่สนใจงานสถาปัตยกรรมจะได้เห็นวิธีที่ช่างในอดีตนำองค์ประกอบจากตะวันตก ไทย และอิสลามมาสร้างเป็นอาคารที่เข้ากับภูมิอากาศ วิถีชีวิต และฐานะของเมืองสตูลในช่วงรอยต่อของยุคสมัย

 

พื้นที่ของพิพิธภัณฑ์มีขนาดทั้งหมด 1 ไร่ 3 งาน 15 ตารางวา และมีพื้นที่จัดแสดง 689.363 ตารางเมตร ลักษณะทางกายภาพของอาคารมีผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ชั้นล่างแบ่งเป็นระเบียง ห้องโถงกลาง ห้องปีก 2 ข้าง และห้องโถงด้านหลัง มีบันไดขึ้นชั้นบนทั้งบริเวณห้องโถงกลางและโถงหลัง ส่วนชั้นบนประกอบด้วยมุขหน้า ห้องโถงกลาง ห้องปีกสองข้าง ห้องด้านหลัง และดาดฟ้า การจัดวางพื้นที่เช่นนี้ทำให้การเดินชมพิพิธภัณฑ์มีจังหวะต่อเนื่อง ผู้ชมค่อย ๆ เคลื่อนจากบริเวณต้อนรับเข้าสู่เรื่องราวของเมือง สังคม และผู้คนอย่างเป็นลำดับ

 

นิทรรศการภายในพิพิธภัณฑ์เน้นการบอกเล่าประวัติศาสตร์เมืองสตูลและวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่นผ่านโบราณวัตถุ สิ่งของเครื่องใช้ ภาพจำลอง เครื่องมือพื้นบ้าน และสื่อจัดแสดงหลายรูปแบบ จุดเด่นคือเนื้อหาที่เชื่อมโยงชีวิตผู้คนจริง ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะเรื่องการเมืองการปกครอง แต่ครอบคลุมภูมิหลังเมืองสตูล วิถีชีวิตชาวเลเกาะหลีเป๊ะ การปั้นหม้อ ภูมิปัญญาชาวบ้าน ห้องบ้านเจ้าเมืองสตูล วัฒนธรรมชาวไทยมุสลิม และเรื่องราวของชุมชนที่มีทั้งพุทธ มุสลิม และกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่เดียวกัน

 

ส่วนจัดแสดงด้านภูมิหลังเมืองสตูลช่วยให้ผู้ชมเข้าใจว่าจังหวัดสตูลมีพัฒนาการยาวนานกว่าภาพจำของจังหวัดชายทะเลหรือจุดผ่านไปเกาะหลีเป๊ะ ภายในมีวัตถุและเรื่องเล่าที่สะท้อนการตั้งถิ่นฐาน การเดินทาง การค้าขาย และความสัมพันธ์ของผู้คนในพื้นที่ชายฝั่งอันดามัน สตูลเป็นเมืองที่มีทั้งภูเขาหินปูน ถ้ำ ลำน้ำ ชายฝั่ง และหมู่เกาะ ทำให้ประวัติศาสตร์ของจังหวัดเกี่ยวพันกับการเดินเรือ การหาของป่า การค้า การประมง และวัฒนธรรมชายแดนอย่างใกล้ชิด

 

หนึ่งในเนื้อหาที่ช่วยให้พิพิธภัณฑ์มีความน่าสนใจมากขึ้นคือเรื่องราวของวัตถุโบราณและเครื่องใช้พื้นบ้าน เช่น เศษภาชนะดินเผา เครื่องมือในครัวเรือน เครื่องมือทำมาหากิน และของใช้ที่สะท้อนชีวิตประจำวันของผู้คน สิ่งเหล่านี้ทำให้ผู้ชมเข้าใจว่าวัฒนธรรมไม่ได้อยู่เฉพาะในพิธีกรรมหรืออาคารเก่าเท่านั้น แต่อยู่ในรายละเอียดของการทำอาหาร การเก็บน้ำ การทำเครื่องมือ การเดินเรือ การแต่งกาย และวิธีที่ชุมชนปรับตัวกับธรรมชาติรอบตัว

 

ห้องที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตชาวเลและชุมชนชายฝั่งเป็นส่วนที่ช่วยเปิดมุมมองของสตูลในฐานะจังหวัดอันดามันอย่างชัดเจน ผู้ชมจะได้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับทะเล ผ่านเรื่องเรือ เครื่องมือจับสัตว์น้ำ การอยู่อาศัยริมชายฝั่ง และวิถีชีวิตของชุมชนบนเกาะ โดยเฉพาะเรื่องชาวเลเกาะหลีเป๊ะซึ่งเป็นหนึ่งในอัตลักษณ์สำคัญของจังหวัดสตูล เนื้อหาเหล่านี้เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่กำลังจะเดินทางไปทะเลสตูล เพราะช่วยให้การเที่ยวทะเลมีความหมายมากกว่าการชมวิวหรือดำน้ำ

 

อีกส่วนหนึ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือห้องบ้านเจ้าเมืองสตูล ซึ่งบอกเล่าบรรยากาศของชนชั้นปกครองท้องถิ่นในอดีต ผ่านการจัดแสดงที่เกี่ยวกับพระยาภูมินารถภักดีและบริบทของบ้านเจ้าเมือง ห้องนี้ช่วยเชื่อมโยงตัวอาคารกับบุคคลสำคัญที่สร้างคฤหาสน์กูเด็นโดยตรง ผู้มาเยือนจะเข้าใจว่าคฤหาสน์หลังนี้ไม่ได้เป็นเพียงอาคารงาม แต่เป็นสถานที่ที่มีความสัมพันธ์กับโครงสร้างการปกครอง สถานะของเมืองสตูล และประวัติศาสตร์สมัยรัชกาลที่ 5

 

ห้องวัฒนธรรมชาวไทยมุสลิมเป็นอีกหนึ่งหัวใจของพิพิธภัณฑ์ เนื่องจากสตูลเป็นจังหวัดที่มีวัฒนธรรมมลายูมุสลิมเด่นชัดและอยู่ร่วมกับชุมชนพุทธและชุมชนอื่นอย่างสงบ เนื้อหาภายในช่วยให้ผู้ชมเข้าใจเรื่องศรัทธา ประเพณี การแต่งกาย การศึกษา พิธีกรรม และวิถีครอบครัวของชาวไทยมุสลิมในพื้นที่ ความน่าสนใจของห้องนี้คือการทำให้ผู้มาเยือนเห็นความหลากหลายทางวัฒนธรรมของสตูลอย่างเป็นรูปธรรม และเข้าใจว่าความงดงามของจังหวัดไม่ได้อยู่ที่ธรรมชาติเท่านั้น แต่อยู่ที่ผู้คน ภาษา ศาสนา และประเพณีที่หล่อหลอมกันมายาวนาน

 

การปั้นหม้อและเครื่องมือพื้นบ้านเป็นตัวอย่างของภูมิปัญญาที่ผูกกับชีวิตจริงของชาวบ้านในอดีต ภาชนะดินเผา เครื่องครัว และอุปกรณ์ใช้สอยสะท้อนการจัดการทรัพยากรในท้องถิ่น การผลิตของใช้ด้วยมือ และความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับดิน น้ำ ไม้ และไฟ เมื่อชมวัตถุเหล่านี้อย่างละเอียด ผู้มาเยือนจะเห็นว่าประวัติศาสตร์ของเมืองไม่ได้มีเฉพาะเรื่องเจ้าเมืองหรือสงคราม แต่รวมถึงแรงงาน ฝีมือ และความรู้ของคนธรรมดาที่สร้างสังคมขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง

 

คฤหาสน์กูเด็นยังเหมาะสำหรับผู้ที่สนใจถ่ายภาพอาคารเก่า เพราะตัวอาคารมีจุดถ่ายภาพหลายมุม ทั้งด้านหน้าอาคาร ระเบียง ซุ้มประตูโค้ง หน้าต่างไม้เกล็ด ช่องลมลายดาว และลานด้านหน้าอาคาร อย่างไรก็ตาม การเข้าชมควรรักษาความสุภาพและความระมัดระวัง เพราะที่นี่เป็นทั้งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติและโบราณสถาน การสัมผัสวัตถุจัดแสดง การพิงผนังอาคารเก่า หรือการใช้พื้นที่ในลักษณะที่อาจกระทบต่อการอนุรักษ์ไม่เหมาะสม ผู้เข้าชมควรเดินตามเส้นทางที่พิพิธภัณฑ์จัดไว้และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่

 

สำหรับการเดินทาง หากเริ่มจากตัวเมืองสตูลสามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถจักรยานยนต์ รถรับจ้าง หรือเดินจากย่านหอนาฬิกาและถนนบุรีวานิชได้ในระยะใกล้ พิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่บริเวณถนนสตูลธานี ซอย 5 ตรงข้ามสำนักงานที่ดินจังหวัดสตูล ผู้ที่เดินทางมาจากจังหวัดสงขลาหรืออำเภอหาดใหญ่สามารถใช้เส้นทางเข้าสู่จังหวัดสตูลผ่านถนนสายหลักมายังอำเภอเมืองสตูล จากนั้นมุ่งเข้าสู่เขตเทศบาลเมืองสตูลและปักหมุดมายังถนนสตูลธานี ซอย 5 หากเดินทางต่อไปท่าเรือตำมะลังหรือแหล่งท่องเที่ยวชายฝั่ง สามารถแวะชมพิพิธภัณฑ์ก่อนออกจากตัวเมืองได้อย่างสะดวก

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเข้าชมคือช่วงเช้าหลังพิพิธภัณฑ์เปิดหรือช่วงบ่ายต้น ๆ เพราะมีเวลาเดินชมภายในอาคารอย่างไม่เร่งรีบ และยังสามารถต่อเส้นทางไปยังจุดท่องเที่ยวใกล้เคียงในเมืองได้ หากต้องการถ่ายภาพอาคารด้านหน้า แสงช่วงเช้าและช่วงบ่ายช่วยให้รายละเอียดของประตู หน้าต่าง และโครงสร้างอาคารดูชัดเจน การใช้เวลาชมประมาณ 1 - 2 ชั่วโมงจะเพียงพอสำหรับผู้ที่ต้องการดูภาพรวม ส่วนผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ท้องถิ่น สถาปัตยกรรม หรือวัฒนธรรมชายแดนใต้ควรเผื่อเวลานานกว่านั้นเพื่ออ่านรายละเอียดนิทรรศการอย่างครบถ้วน

 

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสตูล คฤหาสน์กูเด็น เหมาะกับนักท่องเที่ยวหลายกลุ่ม ทั้งครอบครัว นักเรียน นักศึกษา ผู้สนใจประวัติศาสตร์ ผู้ชอบสถาปัตยกรรมเก่า ผู้ที่วางแผนเที่ยวเมืองสตูลแบบไม่ลงเกาะ และนักท่องเที่ยวที่ต้องการเข้าใจบริบทของจังหวัดก่อนเดินทางไปยังทะเลหรือชุมชนชายฝั่ง ความพิเศษของที่นี่คือสามารถเล่าเรื่องสตูลได้ครบทั้งอดีตและปัจจุบัน ผ่านอาคารจริง วัตถุจริง และเรื่องราวของผู้คนจริง

 

หากมองในมุมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม คฤหาสน์กูเด็นเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีมากสำหรับการรู้จักสตูล เพราะพิพิธภัณฑ์ช่วยจัดระเบียบความเข้าใจให้ผู้มาเยือนเห็นว่าสตูลไม่ได้มีเพียงทะเลใส เกาะสวย และท่าเรือไปหลีเป๊ะ แต่ยังมีประวัติศาสตร์เมืองเก่า อาคารอนุรักษ์ ศิลปะอิสลาม วิถีชาวเล อาหารพื้นถิ่น และวัฒนธรรมมลายูที่มีชีวิตอยู่ในเมือง การเที่ยวคฤหาสน์กูเด็นจึงทำให้การเดินทางในสตูลมีมิติมากขึ้น และช่วยให้ผู้มาเยือนเคารพพื้นที่ ผู้คน และวัฒนธรรมท้องถิ่นมากขึ้นด้วย

 

เมื่อจบการชมพิพิธภัณฑ์ นักท่องเที่ยวสามารถเดินต่อไปยังตลาดโต้รุ่งสตูล ถนนคนเดินสตูล หอนาฬิกาสตูล ถนนบุรีวานิช หรือวัดชนาธิปเฉลิมพระอารามหลวงได้ในระยะใกล้ หากมีเวลามากขึ้นสามารถเดินทางไปสวนสาธารณะเขาโต๊ะพญาวัง มัสยิดมำบัง ท่าเรือตำมะลัง หรือเส้นทางธรรมชาติรอบเมืองสตูลได้ การจัดเส้นทางเช่นนี้ช่วยให้หนึ่งวันในเมืองสตูลมีทั้งประวัติศาสตร์ อาหาร วิถีเมือง และบรรยากาศท้องถิ่นอย่างครบถ้วน

 

 

ตอบ: พิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่ที่ถนนสตูลธานี ซอย 5 ตำบลพิมาน อำเภอเมืองสตูล จังหวัดสตูล ตรงข้ามสำนักงานที่ดินจังหวัดสตูล

 

ตอบ: เปิดวันพุธ - วันอาทิตย์ เวลา 09.00 - 16.00 น. ปิดวันจันทร์ วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์

 

ตอบ: ค่าเข้าชมชาวไทย 10 บาท และชาวต่างชาติ 50 บาท

 

ตอบ: คฤหาสน์กูเด็นเป็นโบราณสถานแห่งชาติ อาคารอนุรักษ์ดีเด่น และพิพิธภัณฑ์ที่รวบรวมเรื่องราวประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของชาวสตูล

 

ตอบ: ภายในมีนิทรรศการเกี่ยวกับภูมิหลังเมืองสตูล วิถีชีวิตชาวสตูล ชาวเลเกาะหลีเป๊ะ การปั้นหม้อ บ้านเจ้าเมืองสตูล วัฒนธรรมชาวไทยมุสลิม และโบราณวัตถุท้องถิ่น

 

ตอบ: สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถจักรยานยนต์ รถรับจ้าง หรือเดินจากย่านหอนาฬิกาสตูลและถนนบุรีวานิชได้ เพราะพิพิธภัณฑ์อยู่ในเขตตัวเมืองสตูล

 

ตอบ: โดยทั่วไปควรใช้เวลาประมาณ 1 - 2 ชั่วโมง หากต้องการอ่านรายละเอียดนิทรรศการและถ่ายภาพอาคารอย่างละเอียดควรเผื่อเวลามากกว่านั้น

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่ตลาดโต้รุ่งสตูล หอนาฬิกาสตูล ถนนคนเดินสตูล ถนนบุรีวานิช วัดชนาธิปเฉลิมพระอารามหลวง และสวนสาธารณะเขาโต๊ะพญาวังได้