เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา

วันเปิดทำการ: เปิดให้ติดต่อและเข้าศึกษาธรรมชาติตามรอบที่ได้รับอนุญาต

เวลาเปิดทำการ: 08.30 – 16.30 น.

 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา จังหวัดระนอง เป็นผืนป่าดิบชื้นขนาดใหญ่และอุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของภาคใต้ ตั้งอยู่ในแนวพื้นที่ป่าต่อเนื่องระหว่างจังหวัดระนอง สุราษฎร์ธานี และพังงา โดยพื้นที่ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งนี้อยู่ในท้องที่อำเภอกะเปอร์และอำเภอสุขสำราญ จังหวัดระนอง มีเนื้อที่ราว 331,456 ไร่ ปกคลุมด้วยป่าดงดิบชื้น ภูเขาสูงชัน ลำธาร น้ำตก และระบบนิเวศต้นน้ำที่มีความสำคัญต่อชีวิตของชุมชนโดยรอบ จุดเด่นของคลองนาคาไม่ได้อยู่ที่การเป็นสถานที่ท่องเที่ยวแบบเปิดอิสระเหมือนอุทยานแห่งชาติ แต่คือการเป็นพื้นที่อนุรักษ์สัตว์ป่าและธรรมชาติที่เปิดให้เข้าศึกษาธรรมชาติภายใต้เงื่อนไขการขออนุญาต การดูแลของเจ้าหน้าที่ และการควบคุมจำนวนผู้เข้าพื้นที่อย่างเหมาะสม

 

พื้นที่คลองนาคาเป็นส่วนหนึ่งของผืนป่าภาคใต้ตอนบนที่เชื่อมโยงกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง จังหวัดสุราษฎร์ธานี และอุทยานแห่งชาติศรีพังงา จังหวัดพังงา ความต่อเนื่องของป่าเหล่านี้ทำให้คลองนาคาเป็นแหล่งอาศัย แหล่งหากิน และเส้นทางเคลื่อนที่ของสัตว์ป่าหลายชนิด ทั้งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก แมลง และสัตว์น้ำในลำธาร ผืนป่าแห่งนี้จึงมีคุณค่ามากกว่าการเป็นจุดชมธรรมชาติ เพราะเป็นพื้นที่รักษาความหลากหลายทางชีวภาพและต้นน้ำลำธารของจังหวัดระนองโดยตรง

 

การเดินทางเข้าสู่ที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาใช้ทางหลวงหมายเลข 4 เส้นทางกะเปอร์–พังงา จากอำเภอกะเปอร์ไปทางจังหวัดพังงาประมาณ 25 กิโลเมตร ถึงบริเวณหลักกิโลเมตรที่ 685–686 แล้วเลี้ยวซ้ายตามป้ายเข้าสู่ที่ทำการประมาณ 200 เมตร เส้นทางนี้ทำให้คลองนาคาเป็นจุดป่าลึกที่ยังเข้าถึงได้จากถนนเพชรเกษม แต่การเข้าชมพื้นที่ด้านใน เช่น เส้นทางน้ำตก สายน้ำ ลำธาร และพื้นที่พักแรมกลางป่า ไม่สามารถเข้าไปเองได้ตามอิสระ ต้องติดต่อเจ้าหน้าที่และปฏิบัติตามระเบียบของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอย่างเคร่งครัด

 

ภูมิประเทศของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาเต็มไปด้วยเทือกเขาสูงชันและสลับซับซ้อน มีเขาสำคัญหลายลูก เช่น เขาหลังคาตึก เขาพระหมี เขานาคา เขาพ่อตาหลวงแก้ว และเขาเหมืองโชน ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดลำธารหลายสาย ลำน้ำเหล่านี้ไหลผ่านป่าดิบชื้นลงสู่พื้นที่ชุมชนและพื้นที่ชายฝั่ง ทำให้คลองนาคาเป็นทั้งผืนป่าต้นน้ำ แหล่งอาหารของสัตว์ป่า แหล่งน้ำของชุมชน และพื้นที่ธรรมชาติที่มีความเปราะบางต่อการรบกวนจากมนุษย์

 

สภาพป่าหลักของคลองนาคาคือป่าดิบชื้น ซึ่งเป็นระบบนิเวศที่มีความชุ่มชื้นสูง มีไม้ใหญ่ขึ้นหนาแน่น พื้นป่ามีเฟิน มอส หวาย ไผ่ กล้วยป่า พืชอิงอาศัย และไม้พื้นล่างจำนวนมาก ความชื้นจากฝนและลำธารทำให้ป่าแห่งนี้มีบรรยากาศเขียวตลอดปี เสียงน้ำไหล เสียงแมลง เสียงนก และร่องรอยสัตว์ป่าเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ทำให้การเข้าพื้นที่คลองนาคามีความรู้สึกต่างจากการเที่ยวป่าทั่วไป ผู้มาเยือนได้สัมผัสธรรมชาติที่ยังมีพลังของป่าฝนอย่างชัดเจน

 

สัตว์ป่าที่พบในพื้นที่คลองนาคาแสดงถึงความสมบูรณ์ของระบบนิเวศ ข่าวการลาดตระเวนและการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ในช่วงล่าสุดมีการกล่าวถึงร่องรอยและการจัดการสัตว์ป่า เช่น ช้างป่า กวางป่า กระทิง และสัตว์ป่าคุ้มครองอื่น ๆ รวมถึงการป้องกันการลักลอบล่าและค้าสัตว์ป่า พื้นที่นี้จึงเป็นป่าที่มีชีวิตจริง ไม่ใช่ป่าที่เหลือเพียงชื่อบนแผนที่ การเที่ยวหรือศึกษาธรรมชาติในคลองนาคาจึงต้องให้ความสำคัญกับการไม่รบกวนสัตว์ ไม่ส่งเสียงดัง ไม่ทิ้งขยะ และไม่ออกนอกเส้นทางที่เจ้าหน้าที่กำหนด

 

หนึ่งในไฮไลต์สำคัญของคลองนาคาคือพลับพลึงธาร หรือที่ชาวระนองเรียกในภาษาท้องถิ่นว่า “หญ้าช้อง” เป็นพืชน้ำถิ่นเดียวที่พบในลำธารน้ำใสของภาคใต้ตอนบน โดยเฉพาะแถบจังหวัดระนองและพังงา พลับพลึงธารมักขึ้นในธารน้ำที่ไหลตลอดปี น้ำไม่ลึกมาก และมีสภาพแวดล้อมสะอาด ดอกสีขาวบานสวยในช่วงปลายฝนต้นหนาว โดยเฉพาะเดือนพฤศจิกายนถึงธันวาคม การล่องแพชมพลับพลึงธารในคลองนาคาจึงเป็นกิจกรรมที่เชื่อมโยงการท่องเที่ยวกับการอนุรักษ์พืชน้ำหายากอย่างชัดเจน

 

ชุมชนบ้านฝ่ายท่าในตำบลนาคาเป็นพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์คลองนาคาอย่างสำคัญ ชุมชนตั้งอยู่บริเวณรอยต่อเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา มีความหลากหลายของระบบนิเวศเหมาะกับการเจริญเติบโตของพลับพลึงธาร และพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนภายใต้แนวคิดล่องแพ แลพลับพลึงธาร บานคลองนาคา การเที่ยวลักษณะนี้ทำให้ผู้มาเยือนเห็นความสัมพันธ์ระหว่างผืนป่า ลำธาร พืชน้ำ ชุมชน และการสร้างรายได้จากการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่

 

อีกจุดหมายที่ทำให้เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาเป็นที่รู้จักในวงกว้างคือ น้ำตกสายรุ้งละอองดาว น้ำตกขนาดใหญ่ที่ซ่อนตัวอยู่ในป่าลึกของจังหวัดระนอง จุดเด่นของน้ำตกคือม่านน้ำที่ตกกระทบหน้าผาและโขดหินจนเกิดละอองน้ำ เมื่อแสงแดดส่องผ่านในมุมที่เหมาะสมจะเกิดสีรุ้งกลางป่า เป็นภาพธรรมชาติที่สวยงามและสมชื่อ น้ำตกแห่งนี้ไม่ใช่น้ำตกสำหรับการเดินเที่ยวระยะสั้น แต่เป็นเส้นทางผจญภัยจริงจังที่ต้องเดินป่า ข้ามลำธาร พักแรม และมีเจ้าหน้าที่นำทางทุกคณะ

 

เส้นทางน้ำตกสายรุ้งละอองดาวเปิดเป็นรอบฤดูกาล โดยปี 2569 มีประกาศเปิดเส้นทางศึกษาธรรมชาติและพักแรมตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2569 เป็นต้นไป การเข้าพื้นที่ต้องส่งคำขออนุญาตล่วงหน้า พร้อมข้อมูลผู้เดินทาง สำเนาบัตรประชาชน เบอร์โทรฉุกเฉิน และรอการยืนยันจากเจ้าหน้าที่ การเดินทางนี้เหมาะกับผู้ที่มีร่างกายพร้อม มีประสบการณ์เดินป่าหรือเตรียมตัวจริงจัง และยอมรับเงื่อนไขของพื้นที่อนุรักษ์ได้ครบถ้วน

 

ค่าใช้จ่ายสำหรับเส้นทางน้ำตกสายรุ้งละอองดาวมีหลายส่วน เช่น ค่าธรรมเนียมเข้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ค่าหัวหน้าชุดเจ้าหน้าที่นำทาง ค่าเจ้าหน้าที่นำทางรายบุคคล ค่าลูกหาบ และค่ารถรับ–ส่งจุดเริ่มเดินเท้า ค่าใช้จ่ายเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของการจัดการความปลอดภัยและการควบคุมผลกระทบต่อธรรมชาติ เพราะพื้นที่น้ำตกอยู่ลึกในป่า ไม่มีร้านค้า ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกแบบแหล่งท่องเที่ยวทั่วไป และต้องพึ่งพาความชำนาญของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่

 

เส้นทางเดินป่าสายรุ้งละอองดาวแบ่งเป็นช่วงสำคัญ เริ่มจากการเดินเข้าป่าจากจุดที่รถรับ–ส่งพาไปถึง ผ่านพื้นที่ป่าดิบชื้น ทางดิน ทางหินริมลำธาร และจุดข้ามน้ำหลายช่วง ก่อนเข้าสู่พื้นที่แคมป์ จากนั้นเดินต่อไปยังน้ำตกโดยผ่านทางชัน บางช่วงต้องใช้เชือกหรือปีนป่ายตามสภาพเส้นทาง รวมระยะเดินในโปรแกรมพักแรมอยู่ในระดับที่ต้องใช้ความแข็งแรงและความอดทน การเตรียมรองเท้ากันลื่น ถุงเท้ากันทาก กระเป๋ากันน้ำ ไฟฉาย ยาประจำตัว และอุปกรณ์พักแรมจึงเป็นเรื่องจำเป็น

 

ผู้ที่ต้องการเที่ยวคลองนาคาแบบไม่เดินป่าหนักสามารถเลือกกิจกรรมที่เกี่ยวกับชุมชนและลำน้ำ เช่น ล่องแพชมพลับพลึงธาร เรียนรู้ระบบนิเวศคลองนาคา หรือแวะชมพื้นที่ชุมชนที่เชื่อมกับแนวป่า กิจกรรมเหล่านี้ให้ภาพของคลองนาคาในมุมที่นุ่มนวลกว่าเส้นทางน้ำตก แต่ยังคงสาระสำคัญด้านการอนุรักษ์ เพราะผู้มาเยือนได้เรียนรู้ว่าลำน้ำสะอาด ป่าต้นน้ำ และการดูแลชุมชนมีผลโดยตรงต่อการคงอยู่ของพลับพลึงธาร สัตว์น้ำ และวิถีชีวิตท้องถิ่น

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยวคลองนาคาขึ้นอยู่กับกิจกรรม หากต้องการชมพลับพลึงธารควรเลือกช่วงปลายฝนต้นหนาว โดยเฉพาะพฤศจิกายนถึงธันวาคม ซึ่งเป็นช่วงที่ดอกบานเด่น หากต้องการเดินป่าน้ำตกสายรุ้งละอองดาว ช่วงฤดูฝนถึงต้นฤดูหนาวเป็นช่วงที่น้ำตกมีน้ำมากและป่าชุ่มชื้น แต่ต้องคำนึงถึงน้ำป่า ทางลื่น และข้อจำกัดด้านความปลอดภัย ส่วนผู้ที่ต้องการเข้าพื้นที่เพื่อศึกษาธรรมชาติทั่วไปควรเลือกช่วงที่ฝนไม่หนักและติดต่อเจ้าหน้าที่ล่วงหน้าก่อนเดินทาง

 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาไม่เหมาะกับการท่องเที่ยวแบบแวะผ่านโดยไม่วางแผน เพราะไม่ใช่สวนสาธารณะหรืออุทยานที่เดินเข้าไปเที่ยวเองทุกโซนได้ พื้นที่นี้อยู่ภายใต้กฎหมายคุ้มครองสัตว์ป่าและเป็นพื้นที่อนุรักษ์ที่มีข้อจำกัดชัดเจน ผู้ที่ประสงค์เข้าศึกษาธรรมชาติหรือพักแรมต้องยื่นคำขอ อธิบายวัตถุประสงค์ ระบุรายชื่อผู้เข้าพื้นที่ ระยะเวลา และมาตรการควบคุมไม่ให้เกิดความเสียหายต่อพื้นที่ การปฏิบัติตามกระบวนการเหล่านี้ช่วยรักษาความปลอดภัยของผู้เดินทางและรักษาความสมบูรณ์ของป่าไปพร้อมกัน

 

ความสำคัญของคลองนาคายังอยู่ที่การเป็นพื้นที่ต้นน้ำที่เชื่อมต่อระบบน้ำจืดกับพื้นที่เกษตรและชุมชนรอบป่า ลำธารที่เกิดจากภูเขาในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าไหลลงสู่คลองนาคาและพื้นที่ชายฝั่ง ทำให้คุณภาพของป่าต้นน้ำส่งผลต่อคุณภาพน้ำในชุมชน การเกษตร ประมงพื้นบ้าน และการดำรงชีวิตของคนในตำบลนาคาและพื้นที่ใกล้เคียง ป่าคลองนาคาจึงไม่ใช่ทรัพยากรของสัตว์ป่าเท่านั้น แต่เป็นฐานชีวิตของคนด้วย

 

ลักษณะภูมิประเทศที่เป็นภูเขาสูงและป่าฝนทำให้คลองนาคามีสภาพเดินทางเฉพาะตัว พื้นดินชื้น ทางลาดชัน ลำห้วยเปลี่ยนระดับน้ำได้เร็ว และเส้นทางบางช่วงมีทากหรือแมลงตามฤดูกาล ผู้ที่เข้าป่าต้องเตรียมร่างกายและอุปกรณ์ให้เหมาะสม ไม่ควรพกของหนักเกินจำเป็น แต่ต้องมีของสำคัญครบ เช่น น้ำดื่ม อาหารแห้ง เสื้อผ้าแห้ง ยาประจำตัว อุปกรณ์กันฝน ถุงกันน้ำ ไฟฉายคาดหัว ถุงขยะส่วนตัว และรองเท้าที่เหมาะกับทางหินเปียกกับลำธาร

 

ข้อปฏิบัติสำคัญในพื้นที่คือห้ามล่าสัตว์ ห้ามจับหรือรบกวนสัตว์ป่า ห้ามเก็บพืช เห็ด กล้วยไม้ หิน หรือสิ่งมีชีวิตออกจากป่า ห้ามทิ้งขยะ ห้ามก่อไฟนอกจุดที่กำหนด ห้ามเดินออกนอกเส้นทาง และต้องเชื่อฟังเจ้าหน้าที่นำทางทุกครั้ง พื้นที่ป่าดิบชื้นอาจดูแข็งแรงจากภายนอก แต่ระบบนิเวศมีความเปราะบางสูง การเหยียบย่ำผิดจุด การทิ้งขยะ หรือการส่งเสียงดังสามารถกระทบต่อสัตว์และแหล่งอาศัยได้โดยตรง

 

สถานที่ใกล้เคียงที่สามารถจัดร่วมกับคลองนาคาได้มีหลายลักษณะ หากต้องการทริปชุมชนและธรรมชาติสามารถเชื่อมกับบ้านฝ่ายท่าและกิจกรรมล่องแพชมพลับพลึงธาร หากต้องการพักผ่อนชายทะเลสามารถต่อไปยังหาดประพาส บ้านทะเลนอก หรืออุทยานแห่งชาติแหลมสน หากต้องการเที่ยวแบบป่าฝนและน้ำตกสามารถเชื่อมกับอุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว ภูเขาหญ้า หรือพื้นที่ธรรมชาติในอำเภอกะเปอร์และสุขสำราญ การเลือกเส้นทางควรคำนึงถึงระยะทางจริง สภาพอากาศ และเวลาที่ต้องใช้ในการเดินทาง

 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาเหมาะกับนักท่องเที่ยวเฉพาะกลุ่มมากกว่านักท่องเที่ยวทั่วไป เหมาะกับคนรักธรรมชาติ นักเดินป่าที่มีวินัย กลุ่มศึกษาธรรมชาติ กลุ่มดูงานด้านอนุรักษ์ กลุ่มชุมชน และผู้ที่ต้องการเข้าใจระนองในมิติของป่าฝน ไม่ใช่เพียงทะเล น้ำตกริมถนน หรือแหล่งท่องเที่ยวเมือง ผู้ที่มาเยือนควรมีทัศนคติว่าเข้ามาในบ้านของสัตว์ป่า ไม่ใช่พื้นที่ที่ธรรมชาติต้องปรับตัวเพื่อรองรับนักท่องเที่ยว

 

การเดินทาง จากตัวเมืองระนองให้ใช้ทางหลวงหมายเลข 4 มุ่งหน้าลงใต้ไปทางอำเภอกะเปอร์และจังหวัดพังงา จากอำเภอกะเปอร์ไปตามถนนเพชรเกษมประมาณ 25 กิโลเมตร ถึงหลักกิโลเมตรที่ 685–686 แล้วเลี้ยวซ้ายตามป้ายเข้าสู่ที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาอีกประมาณ 200 เมตร ผู้ที่เดินทางจากพังงาหรือคุระบุรีสามารถใช้ทางหลวงหมายเลข 4 ขึ้นเหนือมาทางอำเภอสุขสำราญและกะเปอร์ได้เช่นกัน การใช้รถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถตู้เหมาะสมที่สุด เพราะพื้นที่อยู่ห่างจากเมืองและกิจกรรมหลายประเภทต้องนัดหมายกับเจ้าหน้าที่ก่อน

 

เมื่อมองภาพรวม เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาเป็นหนึ่งในพื้นที่ธรรมชาติที่มีคุณค่ามากที่สุดของระนอง เพราะรวมผืนป่าดิบชื้นขนาดใหญ่ ภูเขาต้นน้ำ ลำธารใส พลับพลึงธาร น้ำตกสายรุ้งละอองดาว สัตว์ป่าหายาก ชุมชนอนุรักษ์ และภารกิจพิทักษ์ป่าของเจ้าหน้าที่ไว้ในพื้นที่เดียวกัน ผู้ที่เดินทางมาที่นี่จะไม่ได้เพียงชมธรรมชาติ แต่จะได้เห็นความหมายของการอนุรักษ์ในพื้นที่จริง เห็นว่าป่าที่สมบูรณ์ต้องอาศัยการดูแลร่วมกันระหว่างรัฐ ชุมชน และผู้มาเยือน และเห็นว่าการท่องเที่ยวที่ดีในพื้นที่เปราะบางต้องเริ่มจากการเคารพธรรมชาติก่อนเสมอ

 

 

ตอบ: เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคาอยู่ในพื้นที่อำเภอกะเปอร์และอำเภอสุขสำราญ จังหวัดระนอง การเดินทางหลักใช้ทางหลวงหมายเลข 4 ช่วงกิโลเมตรที่ 685–686 แล้วเลี้ยวเข้าสู่ที่ทำการตามป้ายประมาณ 200 เมตร

 

ตอบ: ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวที่เปิดให้เดินเข้าไปได้อิสระทุกพื้นที่ การเข้าศึกษาธรรมชาติ เดินป่า หรือพักแรมต้องได้รับอนุญาตและอยู่ภายใต้การดูแลของเจ้าหน้าที่

 

ตอบ: จุดเด่นคือผืนป่าดิบชื้นขนาดใหญ่ น้ำตกสายรุ้งละอองดาว พลับพลึงธารหรือหญ้าช้อง ลำธารต้นน้ำ สัตว์ป่าหายาก และการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ร่วมกับชุมชนบ้านฝ่ายท่า

 

ตอบ: ต้องจองและยื่นคำขออนุญาตล่วงหน้า เพราะเส้นทางอยู่ในป่าลึก มีข้อจำกัดด้านความปลอดภัย ต้องมีเจ้าหน้าที่นำทาง และมีการควบคุมจำนวนผู้เข้าพื้นที่

 

ตอบ: พลับพลึงธารหรือหญ้าช้องออกดอกเด่นในช่วงปลายฝนต้นหนาว โดยเฉพาะเดือนพฤศจิกายนถึงธันวาคมของทุกปี

 

ตอบ: การเข้าศึกษาธรรมชาติบางเส้นทางมีค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายตามรูปแบบกิจกรรม เช่น เส้นทางน้ำตกสายรุ้งละอองดาวมีค่าธรรมเนียมเข้าเขต 40 บาท และมีค่าบริการเจ้าหน้าที่นำทาง รถรับ–ส่ง หรือลูกหาบตามที่ได้รับอนุญาต

 

ตอบ: ควรติดต่อเจ้าหน้าที่ล่วงหน้า เตรียมร่างกายให้พร้อม ใช้รองเท้ากันลื่น เตรียมเสื้อผ้าและอุปกรณ์กันน้ำ ไฟฉาย ยาประจำตัว ถุงขยะส่วนตัว และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ทุกขั้นตอน

 

ตอบ: สามารถต่อเส้นทางไปบ้านฝ่ายท่า หาดประพาส บ้านทะเลนอก อุทยานแห่งชาติแหลมสน บ้านไร่ ไออรุณ และอุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาวได้ โดยควรวางแผนเวลาและตรวจสภาพอากาศก่อนเดินทาง