กว๊านพะเยา

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: พื้นที่ริมกว๊านพะเยาเที่ยวชมได้ตลอดวัน และบริการเรือพายชมกว๊านโดยทั่วไปให้บริการประมาณ 08.00 – 18.00 น.

 

กว๊านพะเยา คือหัวใจของเมืองพะเยาและเป็นแหล่งน้ำจืดขนาดใหญ่ที่มีความสำคัญทั้งด้านธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต ประมงน้ำจืด และการท่องเที่ยวของภาคเหนือตอนบน คำว่า “กว๊าน” ในภาษาท้องถิ่นล้านนาหมายถึงหนองน้ำหรือบึงน้ำขนาดใหญ่ เป็นคำที่ผูกพันกับจังหวัดพะเยาอย่างลึกซึ้งจนกลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของเมืองนี้ เมื่อพูดถึงพะเยา ภาพแรกที่หลายคนนึกถึงมักเป็นผืนน้ำกว้างใหญ่ทอดตัวอยู่กลางเมือง มีฉากหลังเป็นแนวภูเขาสลับซับซ้อน มีลมเย็นพัดผ่าน มีวิถีชาวประมง มีร้านอาหารริมฝั่ง และมีพระอาทิตย์ตกที่สะท้อนผิวน้ำอย่างงดงาม กว๊านพะเยาจึงไม่ใช่เพียงสถานที่ท่องเที่ยว แต่เป็นภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงชีวิตของผู้คนกับสายน้ำมาอย่างยาวนาน

 

กว๊านพะเยามีลักษณะเป็นบึงน้ำขนาดใหญ่รูปพระจันทร์เสี้ยวเกือบครึ่งวงกลม เว้าแหว่งทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือ โอบล้อมด้วยภูมิประเทศของเมืองพะเยาและแนวทิวเขาโดยรอบ โดยเฉพาะแนวดอยแม่ใจที่เป็นฉากธรรมชาติสำคัญของพื้นที่ ผืนน้ำแห่งนี้เกิดขึ้นจากลักษณะภูมิประเทศแบบแอ่งรับน้ำและการเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลกในอดีต ก่อนจะกลายเป็นพื้นที่รวมน้ำจากลำห้วยต่าง ๆ จำนวน 18 สาย ทำให้กว๊านพะเยามีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศน้ำจืดของจังหวัดมาโดยตลอด ปัจจุบันกว๊านพะเยาเป็นแหล่งน้ำสำคัญของเมืองพะเยา เป็นแหล่งพักผ่อน เป็นแหล่งประมง เป็นพื้นที่สาธารณะ และเป็นจุดหมายหลักของนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสบรรยากาศเมืองเหนือแบบสงบ เรียบง่าย และมีชีวิตจริงของชุมชนริมฝั่งน้ำ

 

ความสำคัญของกว๊านพะเยาเด่นชัดขึ้นในช่วง พ.ศ. 2478 เมื่อกรมประมงเข้ามาจัดตั้งสถานีประมงน้ำจืดจังหวัดพะเยาบริเวณต้นแม่น้ำอิงและมีการสร้างฝายกั้นน้ำ ส่งผลให้พื้นที่รับน้ำเดิมขยายตัวเป็นบึงน้ำขนาดใหญ่ที่มีบทบาทต่อการเพาะพันธุ์สัตว์น้ำและการจัดการทรัพยากรประมงของภาคเหนือ กว๊านพะเยาจึงกลายเป็นแหล่งประมงน้ำจืดสำคัญแห่งหนึ่ง มีความลึกเฉลี่ยประมาณ 1.5 เมตร และมีพื้นที่ประมาณ 12,831 ไร่ ความกว้างใหญ่ของผืนน้ำทำให้ที่นี่มีทั้งมิติด้านธรรมชาติ มิติด้านเศรษฐกิจชุมชน และมิติด้านการท่องเที่ยวที่ดำเนินควบคู่กันอย่างแนบแน่น

 

หนึ่งในภาพจำของกว๊านพะเยาคือความอุดมสมบูรณ์ของสัตว์น้ำ บึงน้ำแห่งนี้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาหลายชนิด เช่น ปลากราย ปลาสวาย ปลาเทโพ ปลาจีน ปลาไน และปลานิล ซึ่งเป็นปลาน้ำจืดที่มีชื่อเสียงของจังหวัดพะเยา ความสัมพันธ์ระหว่างกว๊านพะเยากับการประมงทำให้พื้นที่นี้ไม่ได้เป็นเพียงแหล่งชมวิว แต่เป็นพื้นที่ผลิตอาหารและสร้างอาชีพให้คนในท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง วิถีชาวประมงริมกว๊านยังเป็นเสน่ห์ที่นักท่องเที่ยวสัมผัสได้จากเรือพาย เรือหาปลา เครื่องมือประมงพื้นบ้าน และร้านอาหารที่นำวัตถุดิบน้ำจืดมาปรุงเป็นเมนูท้องถิ่น

 

บรรยากาศรอบกว๊านพะเยามีเสน่ห์เฉพาะตัว โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงเย็น ช่วงเช้าเหมาะกับการเดินเล่น รับลม และชมแสงอ่อนบนผืนน้ำ ส่วนช่วงเย็นเป็นเวลาที่ได้รับความนิยมมากที่สุด เพราะสามารถชมพระอาทิตย์ตกริมกว๊านได้อย่างสวยงาม แสงสีทองที่ค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีส้มอมชมพูสะท้อนลงบนผิวน้ำ ทำให้ทิวทัศน์ของกว๊านพะเยาดูสงบและงดงามมากยิ่งขึ้น บริเวณริมฝั่งมีทางเดิน สวนสาธารณะ จุดนั่งพัก ร้านอาหาร และจุดชมวิวหลายช่วง จึงเหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวทุกกลุ่ม ทั้งครอบครัว คู่รัก นักเดินทางสายถ่ายภาพ ผู้สูงอายุ และผู้ที่ต้องการหามุมพักผ่อนแบบไม่เร่งรีบ

 

กว๊านพะเยายังเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงกับศาสนาและวัฒนธรรมอย่างโดดเด่น โดยเฉพาะวัดติโลกอารามซึ่งตั้งอยู่กลางกว๊านพะเยา วัดแห่งนี้มีอายุกว่า 500 ปี และเป็นสถานที่สำคัญของประเพณีเวียนเทียนทางน้ำที่จัดขึ้นในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ได้แก่ วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา และวันอาสาฬหบูชา พิธีเวียนเทียนทางน้ำรอบวัดติโลกอารามถือเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดพะเยาและเป็นประเพณีที่มีชื่อเสียงมาก เพราะผู้เข้าร่วมจะนั่งเรือไปเวียนเทียนกลางผืนน้ำ สร้างบรรยากาศแห่งศรัทธาที่งดงามและแตกต่างจากการเวียนเทียนในวัดทั่วไป

 

วัดติโลกอารามกลางกว๊านพะเยาเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้การท่องเที่ยวกว๊านพะเยามีความลึกมากกว่าการชมธรรมชาติ นักท่องเที่ยวสามารถนั่งเรือจากท่าเรือริมกว๊านไปสักการะหลวงพ่อศิลาและชมองค์พระธาตุเจดีย์กลางน้ำได้ การเดินทางทางเรือใช้เวลาไม่นาน แต่ให้ประสบการณ์ที่น่าจดจำ เพราะระหว่างทางจะได้เห็นผืนน้ำกว้าง มุมเมืองพะเยาจากกลางกว๊าน และแนวภูเขาที่โอบล้อมอยู่ไกลออกไป การนั่งเรือชมกว๊านจึงเป็นกิจกรรมที่ควรทำเมื่อมาเยือนพะเยา โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการสัมผัสทั้งธรรมชาติ ศรัทธา และวิถีชีวิตในทริปเดียว

 

พื้นที่ริมกว๊านพะเยาได้รับการพัฒนาให้เป็นพื้นที่สาธารณะสำหรับพักผ่อนหย่อนใจ นักท่องเที่ยวสามารถเดินเล่น ปั่นจักรยาน นั่งชมวิว รับประทานอาหารริมกว๊าน หรือถ่ายภาพกับจุดชมวิวสำคัญได้อย่างสะดวก บางช่วงของริมกว๊านมีร้านอาหารและร้านกาแฟให้เลือกหลายแห่ง ทำให้การมาเที่ยวกว๊านพะเยาไม่จำเป็นต้องใช้เวลานานก็สามารถสัมผัสเสน่ห์ของเมืองได้ครบ ทั้งชมวิว กินอาหารพื้นเมือง พักผ่อน และเดินทางต่อไปยังวัดหรือสถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียงได้ง่าย

 

เสน่ห์อีกด้านของกว๊านพะเยาคือความเป็นเมืองที่เดินทางง่าย เพราะตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองพะเยา ใกล้ถนนสายหลักและใกล้แหล่งบริการต่าง ๆ นักท่องเที่ยวที่เดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวสามารถจอดรถบริเวณถนนรอบกว๊านหรือจุดบริการใกล้เคียงได้ ส่วนผู้ที่เดินทางด้วยรถโดยสารมายังตัวเมืองพะเยา สามารถต่อรถท้องถิ่นหรือใช้บริการรถรับจ้างมายังริมกว๊านได้ไม่ยาก จุดเด่นของกว๊านพะเยาคืออยู่ใกล้เมืองแต่ยังคงบรรยากาศสงบ เหมาะกับการแวะพักระหว่างการเดินทางในเส้นทางเชียงราย พะเยา ลำปาง หรือเชียงใหม่

 

สำหรับนักท่องเที่ยวที่ชอบถ่ายภาพ กว๊านพะเยามีมุมถ่ายภาพหลากหลาย ทั้งมุมผืนน้ำกว้าง มุมพระอาทิตย์ตก มุมเรือประมง มุมเจดีย์กลางน้ำ มุมทางเดินริมกว๊าน และมุมทิวเขาด้านหลัง ในช่วงเย็นแสงธรรมชาติจะช่วยให้ภาพดูนุ่มและมีมิติ ส่วนช่วงเช้ามักได้บรรยากาศสงบ เงียบ และสดชื่น หากเดินทางในฤดูหนาว อากาศรอบกว๊านจะเย็นสบายเป็นพิเศษ เหมาะกับการนั่งพักริมฝั่งและชมทิวทัศน์แบบค่อยเป็นค่อยไป

 

ด้านอาหาร กว๊านพะเยามีชื่อเสียงจากร้านอาหารริมกว๊านที่เสิร์ฟอาหารไทย อาหารพื้นเมือง และเมนูปลาน้ำจืด เมนูที่ได้รับความนิยมมักเกี่ยวข้องกับปลาและวัตถุดิบท้องถิ่น เช่น ปลานิล ปลาส้ม อาหารเหนือ และอาหารจานเดียวสำหรับนักท่องเที่ยว ร้านอาหารหลายแห่งตั้งอยู่ในทำเลที่สามารถชมวิวกว๊านได้ จึงเหมาะกับการรับประทานอาหารเย็นก่อนชมพระอาทิตย์ตกหรือพักผ่อนหลังจากนั่งเรือไปวัดติโลกอาราม

 

นอกจากการชมวิวและรับประทานอาหารแล้ว กว๊านพะเยายังเหมาะกับการเรียนรู้เรื่องระบบนิเวศน้ำจืดและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เนื่องจากพื้นที่นี้เกี่ยวข้องกับศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดพะเยา ซึ่งมีบทบาทด้านประมงน้ำจืดและพันธุ์สัตว์น้ำในพื้นที่ การท่องเที่ยวกว๊านพะเยาจึงสามารถมองได้ทั้งในฐานะแหล่งพักผ่อนและห้องเรียนกลางแจ้งที่ช่วยให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างคน น้ำ ปลา วัด และเมือง

 

หากมองในเชิงประวัติศาสตร์เมือง กว๊านพะเยาเป็นพื้นที่ที่ช่วยสร้างภาพจำของจังหวัดพะเยาอย่างชัดเจน เมืองพะเยาเป็นเมืองเก่าที่มีรากทางประวัติศาสตร์ล้านนา มีวัดสำคัญหลายแห่ง และมีวิถีชุมชนที่ผูกพันกับผืนน้ำมาเนิ่นนาน การมีบึงน้ำขนาดใหญ่กลางเมืองทำให้พะเยาแตกต่างจากเมืองเหนือหลายจังหวัด เพราะนักท่องเที่ยวสามารถสัมผัสทั้งเมืองเก่า ศาสนสถาน ธรรมชาติ และอาหารริมทะเลสาบน้ำจืดได้ภายในพื้นที่เดียว

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยวกว๊านพะเยาคือช่วงเช้าตรู่และช่วงเย็น หากต้องการเดินเล่นหรือถ่ายภาพแสงนุ่มควรมาถึงก่อนพระอาทิตย์ตกประมาณ 1 ชั่วโมง ส่วนผู้ที่ต้องการนั่งเรือไปวัดติโลกอารามควรตรวจสอบสภาพอากาศและเวลาบริการเรือในวันเดินทาง โดยเฉพาะช่วงฝนตก ลมแรง หรือช่วงที่มีงานประเพณี เพราะจำนวนผู้ใช้บริการอาจมากกว่าปกติ ในวันสำคัญทางพุทธศาสนา บรรยากาศบริเวณท่าเรือจะคึกคักเป็นพิเศษจากผู้ที่เดินทางมาร่วมพิธีเวียนเทียนทางน้ำ

 

มารยาทในการเที่ยวกว๊านพะเยาควรให้ความสำคัญกับความสะอาดและความปลอดภัย ไม่ควรทิ้งขยะลงในน้ำ ไม่รบกวนชาวประมงหรือผู้ที่ทำงานในพื้นที่ ไม่ปีนป่ายจุดที่ไม่ปลอดภัย และควรปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ให้บริการเรือ หากเดินทางไปวัดติโลกอารามควรแต่งกายสุภาพและสำรวมกิริยา เพราะพื้นที่ดังกล่าวเป็นศาสนสถานกลางน้ำที่มีความสำคัญต่อชุมชนพะเยา

 

การเดินทาง มายังกว๊านพะเยาสามารถใช้รถยนต์ส่วนตัวเป็นวิธีที่สะดวกที่สุด โดยตั้งต้นจากตัวเมืองพะเยาแล้วขับมายังถนนชายกว๊านหรือถนนท่ากว๊าน ซึ่งเป็นแนวถนนริมกว๊านที่มีจุดชมวิว ร้านอาหาร และท่าเรือหลายจุด หากเดินทางจากจังหวัดเชียงรายหรือเชียงใหม่สามารถใช้เส้นทางหลักเข้าสู่อำเภอเมืองพะเยา จากนั้นตามป้ายเข้าสู่พื้นที่ริมกว๊านได้โดยตรง สำหรับผู้ที่ไม่มีรถส่วนตัว สามารถใช้บริการรถโดยสารมายังสถานีขนส่งพะเยาแล้วต่อรถรับจ้างหรือรถท้องถิ่นไปยังริมกว๊านได้ ระยะทางภายในตัวเมืองไม่ไกลและเหมาะกับการจัดเป็นทริปครึ่งวันหรือทริปเย็นก่อนพักค้างคืนในเมืองพะเยา

 

โดยสรุป กว๊านพะเยาเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ให้คุณค่าครบทั้งธรรมชาติ วัฒนธรรม ศาสนา อาหาร และวิถีชีวิต เป็นจุดหมายที่เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการสัมผัสพะเยาในมุมที่ลึกกว่าการแวะถ่ายภาพ เพราะทุกองค์ประกอบของกว๊านพะเยามีเรื่องราวอยู่เบื้องหลัง ตั้งแต่คำว่า “กว๊าน” ที่สะท้อนภาษาท้องถิ่น รูปทรงของบึงน้ำที่งดงาม การพัฒนาเป็นแหล่งประมงน้ำจืด วิถีชาวบ้านริมฝั่ง ไปจนถึงประเพณีเวียนเทียนทางน้ำที่ทำให้กว๊านพะเยากลายเป็นพื้นที่ศรัทธากลางสายน้ำ หากต้องเลือกสถานที่หนึ่งแห่งเพื่อทำความรู้จักจังหวัดพะเยา กว๊านพะเยาคือจุดเริ่มต้นที่เหมาะสมที่สุด

 

 

ตอบ: กว๊านพะเยาตั้งอยู่ในเขตตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา เป็นแหล่งน้ำจืดขนาดใหญ่ใจกลางเมืองและเป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญของจังหวัด

 

ตอบ: ช่วงเช้าเหมาะกับการเดินเล่นและรับลม ส่วนช่วงเย็นเหมาะที่สุดสำหรับชมพระอาทิตย์ตก ถ่ายภาพ และรับประทานอาหารริมกว๊าน

 

ตอบ: การเที่ยวชมพื้นที่ริมกว๊านพะเยาไม่เสียค่าเข้า แต่กิจกรรมนั่งเรือชมกว๊านหรือไปวัดติโลกอารามมีค่าบริการเรือตามอัตราที่ผู้ให้บริการกำหนด

 

ตอบ: กิจกรรมเด่นคือเดินเล่นริมกว๊าน ชมพระอาทิตย์ตก นั่งเรือไปวัดติโลกอาราม ถ่ายภาพ รับประทานอาหารริมกว๊าน และชมวิถีประมงน้ำจืดของชุมชน

 

ตอบ: วัดติโลกอารามเป็นวัดเก่าแก่กลางกว๊านพะเยา มีอายุกว่า 500 ปี และเป็นสถานที่จัดประเพณีเวียนเทียนทางน้ำในวันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา และวันอาสาฬหบูชา

 

ตอบ: เหมาะมาก เพราะเป็นพื้นที่เปิดโล่ง เดินทางสะดวก มีจุดพักผ่อน ร้านอาหาร จุดชมวิว และกิจกรรมเบา ๆ ที่เหมาะกับทุกวัย

 

ตอบ: สามารถจัดทริปร่วมกับวัดติโลกอาราม วัดศรีโคมคำ วัดศรีอุโมงค์คำ อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง พิพิธภัณฑ์เวียงพยาว และวัดอนาลโยทิพยารามได้