วัดเขาขุนพนม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดเขาขุนพนม นครศรีธรรมราช เป็นวัดเก่าแก่และแหล่งโบราณคดีสำคัญของอำเภอพรหมคีรี จังหวัดนครศรีธรรมราช ตั้งอยู่หมู่ที่ 3 ตำบลบ้านเกาะ ท่ามกลางภูเขาหินปูน ป่าไม้ และบรรยากาศชุมชนเก่าที่เชื่อมโยงกับตำนานประวัติศาสตร์ของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช วัดแห่งนี้มีชื่อเสียงจากถ้ำบนเขา กำแพงก่ออิฐถือปูน ใบเสมาคล้ายกำแพงเมือง ลายปูนปั้นประดับเครื่องลายครามจีน พระพุทธรูปสำริดโบราณ พระพุทธบาทสำริด บ่อน้ำทิพย์ พระตำหนักเมืองนคร และอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราชที่ผู้คนเดินทางมากราบไหว้ด้วยความเคารพศรัทธา

 

สรุปสั้น: วัดเขาขุนพนมเป็นวัดเก่าแก่ในอำเภอพรหมคีรีที่มีความสำคัญทั้งด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี และความเชื่อท้องถิ่น จุดเด่นคือถ้ำพระเจ้าตากหรือถ้ำบนเขาที่ต้องเดินขึ้นบันไดกว่า 200 ขั้น ภายในมีพระพุทธรูปสำริดประมาณ 30 องค์ พระพุทธบาทสำริด และบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์ของถ้ำหินปูน วัดเปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น. ไม่เสียค่าเข้าชม เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการไหว้พระ ตามรอยพระเจ้าตากสินมหาราช ศึกษาโบราณสถาน และเที่ยวต่อไปยังน้ำตกพรหมโลก พระตำหนักเมืองนคร และเส้นทางธรรมชาติของอำเภอพรหมคีรี

 

วัดเขาขุนพนมตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของพระบรมธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราช เป็นพื้นที่ที่มีภูเขาหินปูนลูกโดดเป็นฉากหลังและมีชั้นประวัติศาสตร์ซ้อนทับอยู่หลายช่วงเวลา ชื่อเขาขุนพนมมีความเกี่ยวข้องกับเรื่องเล่าดั้งเดิมของพื้นที่ซึ่งกล่าวถึงพระมหาเถรสัจจานุเทพ ผู้เคยสร้างวัดหว้ายานหรือวัดหว้าทยาน แล้วต่อมาย้ายออกมาตั้งวัดใหม่บริเวณภูเขาหินปูนด้านทิศประจิมของเมืองนคร ศาสนสถานแห่งนี้จึงมีสถานะเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ผูกกับทั้งพระสงฆ์ ชุมชน และเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชในอดีต

 

หลักฐานทางโบราณคดีในวัดเขาขุนพนมทำให้สถานที่แห่งนี้มีความสำคัญมากกว่าวัดท้องถิ่นทั่วไป พื้นที่วัดมีทั้งส่วนที่ตั้งอยู่บนพื้นราบและส่วนที่อยู่บนเขา ภายในเขามีถ้ำหลายถ้ำที่ทะลุถึงกัน มีพระพุทธรูปสำริดโบราณจำนวนมาก พระพุทธบาทสำริด และโบราณวัตถุทางพุทธศาสนาที่สัมพันธ์กับสกุลช่างนครศรีธรรมราช หลักฐานเหล่านี้ทำให้วัดเขาขุนพนมเป็นพื้นที่เรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ ผู้มาเยือนสามารถเห็นความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ ภูเขาหินปูน ศาสนสถาน และศรัทธาของผู้คนในพื้นที่เดียวกัน

 

วัดเขาขุนพนมได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดในปี พ.ศ. 2330 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาในปี พ.ศ. 2360 พื้นที่วัดมีความเกี่ยวข้องกับตำนานพระเจ้าตากสินมหาราชอย่างแน่นแฟ้น โดยชาวบ้านและผู้ศรัทธาจำนวนมากเชื่อว่าสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเสด็จมายังนครศรีธรรมราชภายหลังสิ้นรัชกาล แล้วทรงผนวชและเจริญวิปัสสนากรรมฐาน ณ เขาขุนพนม ตำนานอีกสายหนึ่งกล่าวว่าสถานที่นี้เป็นที่พักผ่อนของเจ้าหญิงเกศิณี ธิดาของเจ้านราสุริยวงศ์ เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชในช่วง พ.ศ. 2312 – 2319 เรื่องเล่าทั้งสองสายทำให้วัดเขาขุนพนมเป็นสถานที่ที่มีมิติทางประวัติศาสตร์และความเชื่อท้องถิ่นซ้อนกันอย่างน่าสนใจ

 

จุดสำคัญของวัดคือถ้ำบนเขา ซึ่งผู้มาเยือนต้องเดินขึ้นบันไดไปด้านบนกว่า 200 ขั้น บางแหล่งระบุประมาณ 245–250 ขั้น เส้นทางขึ้นถ้ำเป็นประสบการณ์ที่ทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสทั้งแรงศรัทธาและสภาพภูมิประเทศจริงของเขาขุนพนม ระหว่างทางจะเห็นบรรยากาศของเขาหินปูน ต้นไม้ และพื้นที่โดยรอบ เมื่อขึ้นไปถึงบริเวณถ้ำจะพบความสงบ เย็น และขรึมขลัง ภายในถ้ำมีพระพุทธรูปสำริดประมาณ 30 องค์ พระพุทธบาทสำริด และพื้นที่ที่ชาวบ้านเชื่อมโยงกับการเจริญภาวนาของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

 

ลักษณะสถาปัตยกรรมและภูมิทัศน์ของวัดเขาขุนพนมมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว กำแพงก่ออิฐถือปูนและใบเสมาที่ปรากฏในพื้นที่มีลักษณะคล้ายกำแพงเมือง สื่อถึงความแข็งแรงและการออกแบบพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สัมพันธ์กับความมั่นคง ผนังด้านหน้ามีลายปูนปั้นประดับเครื่องลายครามจีน เป็นรายละเอียดที่สะท้อนรสนิยมทางศิลปกรรมและความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมในภาคใต้ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่รับอิทธิพลจากการค้าทางทะเล ศิลปะจีน และพุทธศิลป์ท้องถิ่นมาอย่างยาวนาน

 

ภายในพื้นที่วัดมีอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช เป็นจุดที่ผู้คนจำนวนมากเดินทางมากราบสักการะเพื่อระลึกถึงพระมหากษัตริย์ผู้กอบกู้เอกราชชาติไทยหลังเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 บรรยากาศบริเวณอนุสาวรีย์ให้ความรู้สึกศักดิ์สิทธิ์และสงบ เหมาะสำหรับการไหว้สักการะก่อนเดินขึ้นไปยังถ้ำบนเขา การเรียงลำดับการชมจากพื้นที่ด้านล่างไปยังถ้ำด้านบนช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจเรื่องราวของวัดได้เป็นขั้นตอน เริ่มจากศรัทธาต่อพระเจ้าตากสินมหาราช แล้วต่อด้วยการชมโบราณสถานและพระพุทธรูปภายในถ้ำ

 

บ่อน้ำทิพย์โบราณบริเวณด้านหน้าวัดเป็นอีกจุดที่มีความหมายทางความเชื่อ ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับพระเจ้าตากสินมหาราชและการพำนักภายในพื้นที่เขาขุนพนม บ่อน้ำเช่นนี้สะท้อนความสำคัญของน้ำในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ของไทย น้ำไม่ได้เป็นเพียงทรัพยากรธรรมชาติ แต่ยังมีมิติของความบริสุทธิ์ ความคุ้มครอง และความเป็นสิริมงคล เมื่ออยู่ร่วมกับถ้ำ ภูเขา และวัด จึงทำให้ภูมิทัศน์ของวัดเขาขุนพนมมีความครบถ้วนทั้งด้านธรรมชาติและศรัทธา

 

วัดเขาขุนพนมยังมีหอพระหรือพื้นที่เก็บรักษาโบราณวัตถุที่พบจากถ้ำและบริเวณวัด โดยสิ่งสำคัญส่วนใหญ่เป็นพระพุทธรูปและปูชนียวัตถุทางพุทธศาสนาที่พบในพื้นที่ ถ้ำพระยาตาก และถ้ำใกล้เคียง โบราณวัตถุเหล่านี้ช่วยยืนยันความสำคัญของวัดในฐานะแหล่งโบราณคดี แต่การเข้าชมหอพระภายในควรเป็นไปตามการจัดการของทางวัด ผู้มาเยือนควรสอบถามกับพระสงฆ์หรือผู้ดูแลพื้นที่โดยตรงก่อนเข้าชม เพื่อให้การเข้าชมเป็นระเบียบและไม่กระทบต่อการดูแลรักษาโบราณวัตถุ

 

หนึ่งในบุคคลสำคัญที่ผูกพันกับวัดคือพ่อท่านกลาย อดีตเจ้าอาวาสที่ชาวบ้านให้ความเคารพนับถือ และมีบทบาทในการบูรณะวัดจากสภาพร้างให้กลับมาเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมและแหล่งเรียนรู้ของชุมชน ชาวบ้านและผู้ศรัทธานิยมสักการะพ่อท่านกลายก่อนหรือหลังการเดินขึ้นถ้ำ เพราะท่านเป็นพระสงฆ์ที่มีบทบาทสำคัญต่อการฟื้นฟูวัดเขาขุนพนมในยุคหลัง ความทรงจำต่อพ่อท่านกลายทำให้วัดแห่งนี้มีทั้งมิติประวัติศาสตร์ระดับชาติและมิติความศรัทธาของชุมชนท้องถิ่น

 

เจ้าอาวาสวัดเขาขุนพนมในปัจจุบันคือพระครูคีรีพนมรักษ์ จนฺทธมฺโม วัดเป็นวัดราษฎร์ที่ยังเปิดใช้งานจริง มีพระจำพรรษาและมีกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาตามรอบปี การมีเจ้าอาวาสและพระสงฆ์ดูแลพื้นที่ทำให้วัดเขาขุนพนมไม่ใช่เพียงแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ แต่ยังเป็นศาสนสถานที่มีชีวิต มีการปฏิบัติศาสนกิจ การทำบุญ และการดูแลรักษาพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์อย่างต่อเนื่อง

 

สำหรับผู้สนใจประวัติศาสตร์พระเจ้าตากสินมหาราช วัดเขาขุนพนมเป็นหนึ่งในสถานที่สำคัญของเส้นทางตามรอยพระเจ้าตากในเมืองนครศรีธรรมราช เรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับพระเจ้าตากสินที่เขาขุนพนมเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจมายาวนาน เพราะเชื่อมโยงประวัติศาสตร์ราชสำนักกรุงธนบุรีกับภูมิศาสตร์ภาคใต้ ความศรัทธาของชาวบ้าน และร่องรอยโบราณสถานบนเขา แม้เรื่องเล่าจะมีหลายกระแส แต่สิ่งที่ชัดเจนคือเขาขุนพนมเป็นพื้นที่ที่ชุมชนให้ความสำคัญและใช้เป็นพื้นที่ระลึกถึงพระมหากษัตริย์ผู้มีบทบาทสำคัญต่อประวัติศาสตร์ไทย

 

นอกจากมิติประวัติศาสตร์แล้ว วัดเขาขุนพนมยังเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ เพราะตั้งอยู่บริเวณเขาหินปูนที่มีถ้ำ โพรงหิน และพื้นที่สีเขียวโดยรอบ ผู้ที่เดินขึ้นถ้ำจะได้สัมผัสสภาพแวดล้อมแบบภูเขาในอำเภอพรหมคีรี ซึ่งเป็นอำเภอที่ขึ้นชื่อเรื่องน้ำตก สวนผลไม้ และธรรมชาติร่มรื่น การเที่ยววัดแห่งนี้จึงไม่ได้มีเพียงการไหว้พระ แต่ยังเป็นการเดินชมภูมิประเทศและพักใจจากบรรยากาศเมือง

 

การมาเยือนวัดเขาขุนพนมควรเตรียมร่างกายให้พร้อมสำหรับการขึ้นบันไดไปยังถ้ำ ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หรือผู้ที่มีปัญหาข้อเข่าและระบบทางเดินหายใจควรเดินอย่างช้า ๆ พักเป็นระยะ และพกน้ำดื่มติดตัวในปริมาณพอดี รองเท้าที่สวมควรเป็นรองเท้าที่เกาะพื้นดี ไม่ลื่น และเหมาะกับการขึ้นลงบันได วัดเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ จึงควรแต่งกายสุภาพและไม่ส่งเสียงดังภายในถ้ำหรือบริเวณที่มีผู้มาปฏิบัติธรรม

 

จุดที่ควรชมเมื่อมาถึงวัดเขาขุนพนม ได้แก่ อนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช บ่อน้ำทิพย์ กำแพงและใบเสมาที่มีลักษณะคล้ายกำแพงเมือง ผนังประดับปูนปั้นและเครื่องลายครามจีน ถ้ำบนเขา พระพุทธรูปสำริด พระพุทธบาทสำริด และพื้นที่หอพระของวัด หากมีเวลาเพียงพอควรใช้เวลาประมาณ 1.5–2 ชั่วโมง เพื่อให้สามารถเดินชมด้านล่าง ขึ้นถ้ำ ไหว้พระ และกลับลงมาอย่างไม่เร่งรีบ

 

เส้นทางท่องเที่ยวรอบวัดเขาขุนพนมสามารถจัดได้อย่างหลากหลาย หากเน้นประวัติศาสตร์และศรัทธา ควรเที่ยววัดเขาขุนพนมคู่กับพระตำหนักเมืองนครและสถานที่เกี่ยวกับพระเจ้าตากสินในพื้นที่ หากเน้นธรรมชาติ ควรต่อไปยังน้ำตกพรหมโลก น้ำตกอ้ายเขียว และคีรีวง หากเน้นท่องเที่ยวชุมชนและอาหาร ควรแวะร้านอาหารและคาเฟ่ในพรหมคีรี เช่น ร้านอาหารริมลำธาร ร้านคาเฟ่ในสวนผลไม้ และที่พักธรรมชาติบริเวณพรหมโลก เส้นทางเหล่านี้ทำให้วัดเขาขุนพนมเป็นจุดเริ่มต้นของทริปพรหมคีรีได้อย่างดี

 

การเดินทางจากตัวเมืองนครศรีธรรมราชมายังวัดเขาขุนพนมสะดวกด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่า ใช้ทางหลวงหมายเลข 4016 มุ่งหน้าไปอำเภอพรหมคีรี ผ่านที่ว่าการอำเภอพรหมคีรี ถึงบริเวณสี่แยกที่มีร้านสะดวกซื้ออยู่ด้านซ้าย แล้วเลี้ยวขวาเข้าไปประมาณ 2.5 กม. จะมีป้ายบอกทางเป็นระยะ วัดอยู่ห่างจากตัวเมืองนครศรีธรรมราชประมาณ 24 กม. หากเดินทางด้วยรถสาธารณะสามารถใช้รถสองแถวสายเมืองนครศรีธรรมราช–พรหมคีรี แล้วต่อรถรับจ้างท้องถิ่นเข้าวัด

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการเข้าชมคือช่วงเช้าถึงก่อนเที่ยง หรือช่วงบ่ายที่อากาศไม่ร้อนจัด เพราะการเดินขึ้นถ้ำต้องใช้แรงพอสมควร หากต้องการถ่ายภาพบริเวณวัดและเขาหินปูน ช่วงเช้ามีแสงนุ่มและอากาศสบาย ส่วนช่วงบ่ายแก่ ๆ ให้บรรยากาศสงบและเหมาะกับการไหว้พระก่อนเดินทางกลับตัวเมือง ผู้มาเยือนควรหลีกเลี่ยงการขึ้นถ้ำในช่วงฝนตกหนัก เพราะบันไดและพื้นที่หินอาจลื่น

 

วัดเขาขุนพนมไม่เสียค่าเข้าชม จึงเหมาะกับนักท่องเที่ยวทุกกลุ่ม ทั้งคนไทย ชาวต่างชาติ ครอบครัว นักเรียน นักศึกษา ผู้สนใจประวัติศาสตร์ และผู้ศรัทธาในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ผู้มาเยือนสามารถร่วมทำบุญตามกำลังศรัทธาเพื่อสนับสนุนการดูแลวัดและสถานที่ เมื่อเที่ยววัดที่มีโบราณวัตถุและถ้ำสำคัญ ควรช่วยกันรักษาความสะอาด ไม่สัมผัสโบราณวัตถุ ไม่ขีดเขียนผนังถ้ำ และไม่ทิ้งขยะในพื้นที่วัด

 

สำหรับชาวต่างชาติ วัดเขาขุนพนมเป็นสถานที่ที่ช่วยอธิบายประวัติศาสตร์ไทยในมิติที่ลึกกว่าการเที่ยววัดทั่วไป เพราะสถานที่นี้เชื่อมโยงกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช วีรบุรุษผู้กอบกู้เอกราชหลังกรุงศรีอยุธยาแตก อีกทั้งยังมีถ้ำ โบราณวัตถุ พระพุทธรูปสำริด และความเชื่อท้องถิ่นที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างประวัติศาสตร์ชาติ ศาสนา และพื้นที่ภูเขาในภาคใต้ การมาเยือนจึงเหมาะกับผู้ที่ต้องการเข้าใจวัฒนธรรมไทยจากสถานที่จริง

 

ในภาพรวม วัดเขาขุนพนมเป็นหนึ่งในวัดที่มีเอกลักษณ์สูงของนครศรีธรรมราช เพราะรวม 3 มิติสำคัญไว้พร้อมกัน คือมิติศรัทธา มิติประวัติศาสตร์ และมิติธรรมชาติ ถ้ำบนเขาและบันไดกว่า 200 ขั้นทำให้การเข้าชมมีลักษณะของการเดินทางทางกายและทางใจ อนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราชทำให้สถานที่มีความหมายทางประวัติศาสตร์ กำแพง ใบเสมา ลายปูนปั้น และเครื่องลายครามจีนทำให้เห็นคุณค่าทางศิลปกรรม ส่วนบ่อน้ำทิพย์และบรรยากาศวัดชุมชนทำให้เห็นศรัทธาที่ยังดำรงอยู่ในพื้นที่

 

หากต้องการเที่ยววัดเขาขุนพนมให้ครบ ควรเริ่มจากไหว้อนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช ชมบ่อน้ำทิพย์ เดินดูสถาปัตยกรรมบริเวณวัดด้านล่าง จากนั้นค่อยขึ้นบันไดไปยังถ้ำด้านบนเพื่อชมพระพุทธรูปสำริดและพระพุทธบาทสำริด เมื่อกลับลงมาอาจแวะสักการะพ่อท่านกลายและพักรับประทานอาหารในพื้นที่พรหมคีรี ก่อนเดินทางต่อไปยังน้ำตกพรหมโลกหรือสถานที่ใกล้เคียง เส้นทางนี้ให้ประสบการณ์ครบทั้งประวัติศาสตร์ ศรัทธา ธรรมชาติ และวิถีชุมชนของอำเภอพรหมคีรี

 

 

ตอบ: วัดเขาขุนพนมตั้งอยู่หมู่ที่ 3 ตำบลบ้านเกาะ อำเภอพรหมคีรี จังหวัดนครศรีธรรมราช 80320 ห่างจากตัวเมืองนครศรีธรรมราชประมาณ 24 กม.

 

ตอบ: วัดเขาขุนพนมเปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: ไม่เสียค่าเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถเข้าไหว้พระ ชมอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช และเดินขึ้นถ้ำได้โดยไม่มีค่าธรรมเนียม

 

ตอบ: จุดเด่นคือถ้ำบนเขาที่ต้องเดินขึ้นบันไดกว่า 200 ขั้น ภายในมีพระพุทธรูปสำริดประมาณ 30 องค์ พระพุทธบาทสำริด กำแพงก่ออิฐถือปูน ใบเสมา ลายปูนปั้นประดับเครื่องลายครามจีน และอนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช

 

ตอบ: ตามตำนานท้องถิ่น วัดเขาขุนพนมเป็นสถานที่ที่เชื่อว่าสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเสด็จมาประทับ ถือศีล และเจริญภาวนาภายในถ้ำ จึงมีอนุสาวรีย์และพื้นที่สักการะพระองค์ภายในวัด

 

ตอบ: การขึ้นไปชมถ้ำต้องเดินขึ้นบันไดกว่า 200 ขั้น โดยมีการกล่าวถึงจำนวนประมาณ 245–250 ขั้น ผู้มาเยือนควรสวมรองเท้าที่เดินสะดวกและเตรียมน้ำดื่มให้พร้อม

 

ตอบ: ควรใช้เวลาประมาณ 1.5–2 ชั่วโมง เพื่อไหว้อนุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช ชมบ่อน้ำทิพย์ เดินขึ้นถ้ำ และชมพระพุทธรูปสำริดภายในถ้ำอย่างไม่เร่งรีบ

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อได้ที่พระตำหนักเมืองนคร น้ำตกพรหมโลก น้ำตกอ้ายเขียว ยังทำฟาร์ม หมู่บ้านคีรีวง และวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร