อุทยานแห่งชาติผาแต้ม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 06.00 – 18.00 น.

 

อุทยานแห่งชาติผาแต้ม อุบลราชธานี เป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติและโบราณคดีที่สำคัญที่สุดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตั้งอยู่ในเขตอำเภอโขงเจียม อำเภอศรีเมืองใหม่ และอำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี โดยมีพื้นที่แนวตะวันออกติดกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวและมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นแบ่งพรมแดนทางธรรมชาติ อุทยานแห่งนี้ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม 2534 เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 74 ของประเทศไทย ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 212,500 ไร่ หรือราว 340 ตารางกิโลเมตร พื้นที่ทั้งหมดสะท้อนเอกลักษณ์ของภูมิประเทศริมโขงอย่างเด่นชัด ทั้งหน้าผาหินทรายสูงชัน ลานหินกว้าง ป่าเต็งรัง ดอกไม้ป่าบนลานหิน น้ำตกตามฤดูกาล และภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์ที่มีอายุนับพันปี

 

ความโดดเด่นของผาแต้มไม่ได้อยู่ที่จุดชมวิวเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการรวมกันของธรรมชาติ ธรณีวิทยา โบราณคดี วิถีลุ่มน้ำโขง และภูมิทัศน์ชายแดนไทย – ลาวไว้ในพื้นที่เดียว นักท่องเที่ยวสามารถยืนอยู่บนหน้าผาสูงแล้วมองเห็นแม่น้ำโขงทอดตัวยาวเบื้องล่าง เห็นฝั่งลาวอยู่ไม่ไกล และรับรู้ได้ทันทีว่าพื้นที่นี้เป็นส่วนหนึ่งของภูมิประเทศลุ่มน้ำโขงที่มีความสัมพันธ์กับผู้คนมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์จนถึงปัจจุบัน ชื่อ “ผาแต้ม” สื่อถึงหน้าผาที่มีรอยแต้ม รอยเขียน หรือสีที่มนุษย์โบราณสร้างไว้บนผนังหิน ทำให้สถานที่แห่งนี้เป็นทั้งแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมที่มีความสำคัญระดับประเทศ

 

สภาพภูมิประเทศของอุทยานแห่งชาติผาแต้มเป็นที่ราบสูงและเนินเขาหินทราย มีหน้าผาสูงชันหลายแนวซึ่งเกิดจากกระบวนการทางธรณีวิทยาและการกัดเซาะของธรรมชาติเป็นเวลายาวนาน ชั้นหินทรายในพื้นที่แสดงร่องรอยของอดีตที่สัมพันธ์กับสภาพแวดล้อมโบราณ บางบริเวณพบซากเปลือกหอย กรวด ทราย และลักษณะหินที่บอกเล่าเรื่องราวของพื้นที่ในอดีต สภาพป่าส่วนใหญ่เป็นป่าเต็งรัง ลักษณะโปร่ง ต้นไม้ไม่สูงมาก มีลานหินกว้างกระจายอยู่หลายแห่ง ในช่วงปลายฝนต้นหนาว ลานหินเหล่านี้จะมีดอกไม้ป่าขนาดเล็กขึ้นแต่งแต้มสีสัน เช่น ดุสิตา มณีเทวา หยาดน้ำค้าง กระดุมเงิน และพืชลานหินชนิดต่าง ๆ ทำให้ผาแต้มมีเสน่ห์ทั้งในมุมวิวทิวทัศน์และมุมพรรณไม้เฉพาะถิ่น

 

จุดหมายหลักของนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่คือบริเวณผาแต้มและผาขาม ซึ่งเป็นหน้าผาสูงที่มีทัศนียภาพงดงาม ด้านบนของหน้าผาเป็นจุดชมวิวแม่น้ำโขงและฝั่งลาว ส่วนด้านล่างของหน้าผาเป็นเส้นทางเดินชมภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์ที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย ทางอุทยานจัดทำทางเดินให้ลงจากด้านบนหน้าผาไปยังผนังหินด้านล่างเพื่อชมภาพเขียนอย่างเป็นระบบ ภาพเขียนกระจายอยู่ตามผนังหน้าผายาวประมาณ 180 เมตร มีจำนวนมากกว่า 300 ภาพ อายุราว 3,000 – 4,000 ปี แบ่งได้เป็นกลุ่มภาพสัตว์ ภาพคน ภาพมือ ลวดลายเรขาคณิต และภาพเครื่องมือจับปลาที่สัมพันธ์กับวิถีประมงริมโขง

 

ภาพเขียนสีผาแต้มคือหลักฐานสำคัญที่ทำให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์โบราณกับภูมิประเทศริมแม่น้ำโขง ภาพสัตว์และเครื่องมือจับปลาสะท้อนวิถีการดำรงชีวิตที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ น้ำ ป่า และการหาอาหาร ภาพมือและลวดลายเรขาคณิตสะท้อนความคิดเชิงสัญลักษณ์ ความเชื่อ หรือพิธีกรรมของผู้คนในอดีต เมื่อเดินชมภาพเหล่านี้ นักท่องเที่ยวจะไม่ได้เห็นเพียงรอยสีบนหิน แต่จะได้เข้าใจว่าพื้นที่ผาแต้มเคยเป็นส่วนหนึ่งของโลกมนุษย์โบราณที่มีความสามารถในการสังเกตธรรมชาติ ถ่ายทอดเรื่องราว และใช้ภูมิประเทศหน้าผาเป็นพื้นที่บันทึกความทรงจำร่วมกัน

 

เสาเฉลียงเป็นอีกหนึ่งสัญลักษณ์สำคัญของอุทยานแห่งชาติผาแต้ม ตั้งอยู่ก่อนถึงบริเวณผาแต้มประมาณ 1 กิโลเมตร ลักษณะเป็นเสาหินธรรมชาติคล้ายดอกเห็ด เกิดจากการกัดเซาะของน้ำ ลม และสภาพอากาศเป็นเวลานาน จนชั้นหินส่วนล่างถูกกัดกร่อนมากกว่าส่วนบน ทำให้เกิดรูปทรงที่แปลกตาและโดดเด่น บางชั้นหินยังมีร่องรอยกรวด ทราย และซากสิ่งมีชีวิตโบราณในเนื้อหิน ชาวบ้านเรียกเสาหินลักษณะนี้ว่า “เสาเฉลียง” ซึ่งเกี่ยวข้องกับคำท้องถิ่นที่หมายถึงเสาหิน บริเวณเสาเฉลียงเหมาะสำหรับชมธรณีสัณฐาน ถ่ายภาพ และเริ่มต้นทำความเข้าใจภูมิประเทศหินทรายของผาแต้มก่อนเดินทางต่อไปยังหน้าผาหลัก

 

นอกจากเสาเฉลียงและภาพเขียนสีแล้ว อุทยานแห่งชาติผาแต้มยังมีน้ำตกหลายแห่งที่สวยงามตามฤดูกาล น้ำตกสร้อยสวรรค์เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ที่เกิดจากลำธารสองสาย คือห้วยสร้อยและห้วยไผ่ ไหลจากหน้าผาคนละด้านแล้วมาบรรจบกัน สายน้ำที่ตกลงมาคล้ายสร้อยที่แขวนอยู่บนหน้าผา จึงเป็นที่มาของชื่อ น้ำตกแห่งนี้เหมาะแก่การเที่ยวในช่วงปลายฤดูฝนถึงต้นฤดูหนาว เพราะน้ำมีปริมาณมาก พื้นที่โดยรอบมีต้นไม้และดอกไม้ป่าจำนวนมาก เส้นทางเข้าชมน้ำตกต้องใช้รถไปตามทางหลวงหมายเลข 2112 แล้วเดินเท้าต่อจากลานจอดรถประมาณ 500 เมตร

 

น้ำตกแสงจันทร์หรือน้ำตกรูเป็นน้ำตกที่มีลักษณะพิเศษมากที่สุดแห่งหนึ่งในอุทยาน เกิดจากลำห้วยเล็ก ๆ บนลานหินไหลลอดผ่านช่องหินกลมบนหน้าผาแล้วตกลงสู่เพิงผาด้านล่าง เมื่อแสงอาทิตย์ส่องผ่านช่องหินในช่วงเวลาที่เหมาะสม สายน้ำที่ตกผ่านรูหินจะดูสว่างนุ่มนวลคล้ายแสงจันทร์ จึงเป็นที่มาของชื่อ “น้ำตกแสงจันทร์” จุดนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ชอบธรรมชาติรูปแบบแปลกตาและการถ่ายภาพเชิงภูมิทัศน์ น้ำตกจะงามที่สุดในช่วงที่มีน้ำเพียงพอหลังฤดูฝน โดยควรใช้ความระมัดระวังในการเดินบนลานหินเพราะพื้นที่อาจลื่นในบางช่วง

 

น้ำตกทุ่งนาเมืองเป็นน้ำตกขนาดกลางที่มีน้ำไหลลดหลั่นลงมาตามโขดหิน ชั้นบนสูงราว 25 เมตร บรรยากาศโดยรอบเป็นพื้นที่ธรรมชาติที่มีพืชพรรณหลากหลาย โดยเฉพาะช่วงเดือนตุลาคมถึงธันวาคมซึ่งเป็นช่วงที่ดอกไม้ป่าและพืชลานหินในพื้นที่ใกล้เคียงมีความสวยงาม น้ำตกแห่งนี้อยู่ในเส้นทางเดียวกับน้ำตกแสงจันทร์และพื้นที่ทุ่งนาเมือง เหมาะสำหรับจัดเป็นเส้นทางเที่ยวธรรมชาติแบบครึ่งวันหรือหนึ่งวันร่วมกับจุดชมวิวและน้ำตกอื่น ๆ ภายในอุทยาน

 

ป่าดงนาทามและภูนาทามเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงเดินป่าที่มีความโดดเด่นมาก ห่างจากที่ทำการอุทยานประมาณ 36 กิโลเมตร เส้นทางนี้เหมาะกับผู้ที่ต้องการชมธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง เพราะมีทั้งลานหิน ป่าเต็งรัง สนสองใบ เสาเฉลียงคู่ น้ำตกห้วยพอก ผาชะนะได ผากำปั่น ผาหินแตก น้ำตกกวางโตน หินโยก และภูจ้อมก้อม ช่วงเดือนกันยายนถึงพฤศจิกายนเหมาะกับการชมดอกไม้ดิน น้ำตก และทะเลหมอกริมโขง ส่วนช่วงมกราคมถึงมีนาคมเป็นช่วงที่เหมาะกับการชมป่าเปลี่ยนสี ดอกไม้หน้าแล้ง และบรรยากาศธรรมชาติที่ต่างจากช่วงฤดูฝน

 

ผาชะนะไดเป็นจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นที่มีชื่อเสียงมากของอุทยานแห่งชาติผาแต้ม และเป็นพื้นที่ที่กรมอุตุนิยมวิทยาใช้เป็นจุดอ้างอิงคำนวณเวลาพระอาทิตย์ขึ้นของประเทศไทย ด้วยตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ทางตะวันออกของประเทศ ทำให้ผาชะนะไดได้รับการกล่าวถึงในฐานะจุดรับแสงแรกของไทย บรรยากาศยามเช้าบริเวณผาชะนะไดมีทั้งทะเลหมอก แนวป่าสนสองใบ ภูเขาสลับซับซ้อน และแสงอาทิตย์ที่ค่อย ๆ ปรากฏขึ้นเหนือขอบฟ้า เส้นทางขึ้นผาชะนะไดมีข้อกำหนดด้านเวลาและความปลอดภัย จึงควรเดินทางตามระบบของอุทยานและปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่

 

วัดภูอานนท์เป็นจุดท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรมที่อยู่ในเส้นทางเดียวกับพื้นที่นาโพธิ์กลาง ภายในบริเวณวัดมีลานหิน รอยเท้าใหญ่ ตุ่มหินธรรมชาติ และภาพเขียนสีศิลปะถ้ำ เหมาะสำหรับการเที่ยวชมธรรมชาติในช่วงสั้น ๆ ระหว่างเดินทางไปยังน้ำตกหรือพื้นที่ดงนาทาม จุดนี้ช่วยเติมมิติทางวัฒนธรรมให้การเที่ยวผาแต้ม เพราะทำให้เห็นว่าพื้นที่หินทราย ป่า และหน้าผาในอุทยานไม่ได้มีความหมายเฉพาะทางธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังสัมพันธ์กับศรัทธา ชุมชน และการใช้พื้นที่ของผู้คนในท้องถิ่น

 

อุทยานแห่งชาติผาแต้มสามารถเที่ยวได้ตลอดปี แต่ประสบการณ์ในแต่ละฤดูกาลแตกต่างกันอย่างชัดเจน ฤดูฝนถึงต้นหนาวเหมาะกับการชมน้ำตก ดอกไม้ดิน และพืชลานหิน ฤดูหนาวเหมาะกับการชมพระอาทิตย์ขึ้น ทะเลหมอก และเดินเส้นทางธรรมชาติ ส่วนฤดูร้อนเหมาะกับการชมลานหิน แสงเงาบนหน้าผา และภาพเขียนสีในวันที่ท้องฟ้าโปร่ง นักท่องเที่ยวที่ต้องการชมภาพเขียนสีและเสาเฉลียงสามารถเดินทางได้ทั้งปี แต่ควรเตรียมรองเท้าที่เหมาะกับการเดินบนหิน หมวกกันแดด น้ำดื่ม และเวลาเดินเที่ยวให้เพียงพอ เพราะพื้นที่อุทยานกว้างและแต่ละจุดอยู่ห่างกัน

 

การเดินทางจากอำเภอโขงเจียมไปยังอุทยานแห่งชาติผาแต้มใช้ทางหลวงหมายเลข 2134 ต่อด้วยทางหลวงหมายเลข 2112 เมื่อถึงกิโลเมตรที่ 8 ให้เลี้ยวขวาไปยังผาแต้มอีกประมาณ 5 กิโลเมตร รวมระยะทางจากตัวอำเภอโขงเจียมประมาณ 18 กิโลเมตร เส้นทางเป็นถนนลาดยาง รถยนต์เข้าถึงได้สะดวก ส่วนการเดินทางจากตัวเมืองอุบลราชธานีสามารถขับรถไปยังอำเภอโขงเจียมก่อน แล้วต่อไปผาแต้ม ระยะทางรวมประมาณ 95 กิโลเมตร ผู้ที่ไม่มีรถส่วนตัวควรเหมารถหรือใช้บริการรถเช่าพร้อมคนขับ เพราะรถโดยสารสาธารณะเข้าถึงพื้นที่อุทยานโดยตรงไม่สะดวก

 

พื้นที่ผาแต้มมีศูนย์บริการนักท่องเที่ยว บ้านพัก ลานกางเต็นท์ ร้านอาหาร ร้านสินค้าที่ระลึก ห้องน้ำ ห้องอาบน้ำ และพื้นที่สำหรับจัดกิจกรรมบางประเภท โซนบ้านพักของอุทยานอยู่บริเวณด่านอุทยาน ลานกางเต็นท์ ค่ายเยาวชน และศูนย์บริการนักท่องเที่ยว อุทยานจึงรองรับได้ทั้งนักท่องเที่ยวแบบไปเช้าเย็นกลับและผู้ที่ต้องการพักค้างคืนเพื่อชมพระอาทิตย์ขึ้น ดูดาว หรือเที่ยวเส้นทางธรรมชาติหลายจุดในทริปเดียว พื้นที่นี้ยังได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอุทยานท้องฟ้ามืด เหมาะกับกิจกรรมดูดาว ถ่ายภาพทางช้างเผือก และเรียนรู้ท้องฟ้ายามค่ำคืนในวันที่สภาพอากาศเปิด

 

ค่าเข้าชมอุทยานแห่งชาติผาแต้มแบ่งตามอัตราค่าบริการอุทยานแห่งชาติกลุ่มที่ 2 คนไทยผู้ใหญ่ 40 บาท เด็ก 20 บาท ชาวต่างประเทศผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท ค่านำยานพาหนะเข้าอุทยานคิดแยกตามประเภท เช่น รถจักรยานยนต์ 20 บาท และรถยนต์ 4 ล้อ 30 บาท เมื่อชำระค่าบริการแล้วควรเก็บบัตรค่าบริการไว้ระหว่างการเที่ยวชมภายในอุทยาน เพราะบางจุดอยู่ห่างกันและอาจมีการตรวจสอบระหว่างเดินทางไปยังพื้นที่ย่อยต่าง ๆ

 

สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติ ผาแต้มเป็นสถานที่ที่เข้าใจง่ายและมีคุณค่ามาก เพราะรวมทั้งวิวแม่น้ำโขง หน้าผา ธรรมชาติแบบที่ราบสูงอีสาน ภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์ และเส้นทางท่องเที่ยวที่เชื่อมกับโขงเจียม แม่น้ำสองสี และแขวงจำปาสักของลาว นักท่องเที่ยวต่างชาติควรเตรียมรองเท้าหุ้มส้น น้ำดื่ม หมวกกันแดด และเวลาเดินชมภาพเขียนสีอย่างน้อย 1 – 2 ชั่วโมง หากต้องการดูพระอาทิตย์ขึ้นควรพักในโขงเจียมหรือในพื้นที่อุทยานเพื่อให้เดินทางถึงจุดชมวิวได้ทันเวลา

 

การเที่ยวผาแต้มอย่างลึกควรจัดอย่างน้อยหนึ่งวันเต็ม หากมีเวลาครึ่งวันสามารถเที่ยวเสาเฉลียง จุดชมวิวผาแต้ม และภาพเขียนสีได้ หากมีหนึ่งวันเต็มสามารถเพิ่มน้ำตกสร้อยสวรรค์ น้ำตกแสงจันทร์ หรือน้ำตกทุ่งนาเมือง หากมีสองวันหนึ่งคืนสามารถพักในอุทยานหรือโขงเจียม แล้วเพิ่มเส้นทางป่าดงนาทาม ผาชะนะได และจุดชมธรรมชาติระยะไกลได้ การวางแผนตามเวลาที่มีจะทำให้เที่ยวได้ครบและไม่เร่งรีบ เพราะเสน่ห์ของผาแต้มอยู่ที่การค่อย ๆ เดิน ดู สังเกต และเชื่อมโยงเรื่องราวระหว่างหิน ป่า น้ำ แม่น้ำโขง และมนุษย์โบราณ

 

อุทยานแห่งชาติผาแต้มจึงเป็นมากกว่าแหล่งชมพระอาทิตย์ขึ้นและถ่ายภาพกับหน้าผา แต่เป็นพื้นที่ที่ทำให้เห็นภาพรวมของอุบลราชธานีในมิติธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และชายแดนอย่างครบถ้วน ผู้มาเยือนจะได้เห็นความงามของแม่น้ำโขงจากมุมสูง เห็นเสาหินธรรมชาติที่เกิดจากกาลเวลา เห็นภาพเขียนสีซึ่งเป็นเสียงของมนุษย์โบราณที่ยังหลงเหลือบนหน้าผา เห็นน้ำตกและดอกไม้ป่าที่เปลี่ยนไปตามฤดูกาล และเห็นบทบาทของผาแต้มในฐานะอุทยานแห่งชาติที่ดูแลทั้งทรัพยากรธรรมชาติและมรดกวัฒนธรรมของประเทศ

 

 

ตอบ: อุทยานแห่งชาติผาแต้มเปิดทุกวัน เวลา 06.00 – 18.00 น. เหมาะสำหรับเที่ยวชมภาพเขียนสี เสาเฉลียง จุดชมวิวผาแต้ม และแหล่งธรรมชาติหลักภายในอุทยาน

 

ตอบ: คนไทยผู้ใหญ่ 40 บาท เด็ก 20 บาท ชาวต่างประเทศผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท ค่ายานพาหนะคิดแยกตามประเภท เช่น รถจักรยานยนต์ 20 บาท และรถยนต์ 4 ล้อ 30 บาท

 

ตอบ: จุดเด่นคือภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์ผาแต้ม เสาเฉลียง จุดชมวิวแม่น้ำโขง น้ำตกสร้อยสวรรค์ น้ำตกแสงจันทร์ น้ำตกทุ่งนาเมือง ป่าดงนาทาม และผาชะนะได

 

ตอบ: ภาพเขียนสีผาแต้มมีอายุประมาณ 3,000 – 4,000 ปี มีมากกว่า 300 ภาพ แสดงภาพสัตว์ คน มือ ลวดลายเรขาคณิต และเครื่องมือจับปลาที่สัมพันธ์กับวิถีลุ่มน้ำโขง

 

ตอบ: ผาแต้มเที่ยวได้ตลอดปี ช่วงปลายฝนต้นหนาวเหมาะกับน้ำตกและดอกไม้ป่า ช่วงหนาวเหมาะกับชมพระอาทิตย์ขึ้น ทะเลหมอก และเดินเส้นทางธรรมชาติ

 

ตอบ: จากตัวอำเภอโขงเจียมไปอุทยานแห่งชาติผาแต้มมีระยะทางประมาณ 18 กิโลเมตร ใช้เส้นทางทางหลวงหมายเลข 2134 ต่อด้วยทางหลวงหมายเลข 2112 แล้วเลี้ยวเข้าสู่พื้นที่อุทยาน

 

ตอบ: มีบ้านพัก ลานกางเต็นท์ อาคารค่ายเยาวชน ห้องน้ำ ห้องอาบน้ำ ร้านอาหาร และศูนย์บริการนักท่องเที่ยวภายในอุทยาน รวมถึงมีที่พักในอำเภอโขงเจียมสำหรับผู้ที่ต้องการพักนอกอุทยาน

 

ตอบ: เหมาะมาก เพราะเป็นสถานที่ที่รวมวิวแม่น้ำโขง หน้าผาหินทราย ภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์ น้ำตก เส้นทางเดินธรรมชาติ และภูมิทัศน์ชายแดนไทย – ลาวไว้ในพื้นที่เดียว