วนอุทยานพนมสวาย

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.30 – 16.30 น.

 

วนอุทยานพนมสวาย จังหวัดสุรินทร์ เป็นแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติและศาสนสถานสำคัญของเมืองสุรินทร์ ตั้งอยู่ในเขตตำบลนาบัว อำเภอเมืองสุรินทร์ และครอบคลุมพื้นที่ใกล้เคียงในอำเภอปราสาท ภายในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาสวาย จุดเด่นของที่นี่คือกลุ่มภูเขาขนาดเล็ก 3 ยอดที่ตั้งโดดเด่นกลางพื้นที่ราบของจังหวัดสุรินทร์ มีทั้งป่าเต็งรัง ลานหิน ภูเขาไฟเก่าที่ดับสนิทแล้ว จุดชมวิว เส้นทางขึ้นเขา สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง และประเพณีขึ้นเขาสวายที่สืบทอดต่อเนื่องในวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 ของทุกปี

 

วนอุทยานพนมสวาย เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการเที่ยวสุรินทร์แบบครบทั้งธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และความศรัทธาในเส้นทางเดียว ผู้มาเยือนสามารถสักการะพระพุทธสุรินทรมงคล เคาะระฆังมงคล เดินชมบันไดนาค ชมรอยพระพุทธบาทจำลอง กราบสถูปบรรจุอัฐิหลวงปู่ดูลย์ อตุโล แวะชมร่องรอยปราสาทพนมสวาย และสัมผัสบรรยากาศป่าโปร่งที่มีพรรณไม้พื้นถิ่นของอีสานใต้ โดยใช้เวลาเดินทางจากตัวเมืองสุรินทร์ประมาณ 20 – 22 กม. เท่านั้น

 

ชื่อ “พนมสวาย” สะท้อนรากวัฒนธรรมท้องถิ่นของสุรินทร์อย่างชัดเจน คำว่า “พนม” หมายถึงภูเขา ส่วนคำว่า “สวาย” หมายถึงมะม่วง เมื่อรวมกันจึงสื่อถึงภูเขามะม่วงหรือเขาสวายตามภาษาพื้นถิ่น พื้นที่แห่งนี้ประกอบด้วยเขาขนาดเล็ก 3 ยอด ได้แก่ พนมเปร๊าะหรือเขาชาย พนมสรัยหรือเขาหญิง และพนมกรอลหรือเขาคอก ทั้ง 3 ยอดมีความสำคัญทั้งในเชิงภูมิประเทศและในเชิงความเชื่อ เพราะเป็นที่ตั้งของศาสนสถานและสิ่งศักดิ์สิทธิ์หลายแห่งที่ชาวสุรินทร์เคารพนับถือมายาวนาน

 

พนมสวายมีลักษณะเป็นภูเขาที่โผล่ขึ้นมาโดด ๆ บนพื้นที่ราบทำนาของสุรินทร์ ทำให้มองเห็นได้ชัดจากหลายทิศทาง ลักษณะทางธรณีของพื้นที่มีร่องรอยของภูเขาไฟเก่าที่ดับสนิทแล้ว จึงพบลานหินและหินกระจายอยู่หลายจุด พื้นผิวดินค่อนข้างตื้น มีดินลูกรังและหินเป็นชั้นล่าง ส่งผลให้พรรณไม้ส่วนใหญ่เป็นป่าเต็งรังและป่าโปร่ง ต้นไม้ไม่ขึ้นหนาแน่นมากนัก แต่กลับทำให้เกิดบรรยากาศโล่ง มองเห็นแนวเขา ทางเดิน และจุดศักดิ์สิทธิ์ได้อย่างชัดเจน

 

พื้นที่ป่าส่วนใหญ่ของวนอุทยานพนมสวายเป็นป่าเต็งรัง มีไม้พื้นถิ่นสำคัญ เช่น เต็ง รัง ติ้ว แต้ว กราด แดง ชัยพฤกษ์ มะขามป้อม และกว้าว รวมถึงไม้ขนาดกลางในบางช่วงของหุบเขาระหว่างยอดเขา เช่น มะค่าโมง แดง เหียง พยุง เต็ง พลวง และรกฟ้า ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายนของทุกปี ต้นหมากหม้อหรือที่ชาวเขมรถิ่นสุรินทร์เรียกว่า “อั๊ดจรู๊ด” จะออกดอก ทำให้ผืนป่ามีสีสันและเป็นช่วงเวลาที่น่าเดินชมธรรมชาติเป็นพิเศษ

 

สัตว์ป่าที่พบในพื้นที่เป็นสัตว์ขนาดเล็กและนกหลายชนิด เช่น กระรอก กระแต กระต่ายป่า กิ้งก่า ตุ๊กแก นกกระเต็น นกกระทาดง นกกวัก นกกระปูด นกกางเขนดง นกเขาหลวง นกกระจิบ นกเอี้ยง นกเป็ดน้ำ และนกเหยี่ยว สภาพแวดล้อมของพนมสวายจึงเป็นพื้นที่เรียนรู้ธรรมชาติของป่าเต็งรังใกล้เมืองสุรินทร์ที่เหมาะกับการเดินชมแบบไม่เร่งรีบ โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงก่อนเย็นซึ่งอากาศไม่ร้อนจัด

 

ในด้านประวัติการจัดตั้ง กรมป่าไม้ประกาศจัดตั้งพื้นที่นี้เป็นวนอุทยานเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2527 ภายในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาสวาย การเป็นวนอุทยานช่วยให้พื้นที่ภูเขาศักดิ์สิทธิ์ของชุมชนได้รับการดูแลในฐานะพื้นที่อนุรักษ์และแหล่งท่องเที่ยวสาธารณะ วนอุทยานพนมสวายจึงเป็นพื้นที่ที่เชื่อมระหว่างงานอนุรักษ์ป่าไม้ การท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ และมรดกความเชื่อของชาวสุรินทร์เข้าด้วยกันอย่างเด่นชัด

 

ยอดเขาชายหรือพนมเปร๊าะเป็นหนึ่งในจุดสำคัญที่สุดของวนอุทยานพนมสวาย เพราะเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธสุรินทรมงคล พระพุทธรูปสำคัญที่ตั้งโดดเด่นบนยอดเขา เส้นทางขึ้นสู่ยอดเขามีบันไดและแนวระฆังจำนวนมากที่ผู้แสวงบุญนิยมเคาะเพื่อความเป็นสิริมงคล เสียงระฆังที่ก้องไปตามแนวเขากลายเป็นภาพจำของพนมสวาย และทำให้สถานที่แห่งนี้ไม่ใช่เพียงจุดชมวิว แต่เป็นพื้นที่ประกอบศรัทธาของผู้คนที่เดินทางมาขอพร ทำบุญ และระลึกถึงสิ่งดีงามในชีวิต

 

ยอดเขาหญิงหรือพนมสรัยเป็นอีกพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีพระพุทธรูปและจุดสักการะอยู่ภายในบริเวณเขา ส่วนยอดเขาคอกหรือพนมกรอลเป็นที่ตั้งของศาลาอัฏฐมุข ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลอง และยังเกี่ยวข้องกับสถูปบรรจุอัฐิหลวงปู่ดูลย์ อตุโล พระเถระสายวิปัสสนากรรมฐานที่ชาวสุรินทร์และชาวอีสานให้ความเคารพอย่างสูง เส้นทางเชื่อมระหว่างยอดเขาเหล่านี้ทำให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสทั้งการเดินขึ้นเขา การชมป่า และการกราบไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในพื้นที่เดียว

 

นอกจากองค์พระใหญ่และรอยพระพุทธบาทจำลองแล้ว วนอุทยานพนมสวายยังมีสถานที่สำคัญที่ผูกพันกับคติความเชื่อของชาวสุรินทร์ ได้แก่ พระสมณโคดม หรือพระพุทธรูปองค์ดำ มณฑปหลวงปู่สวน ปราสาทพนมสวาย ศาลเจ้าแม่กวนอิม เต่าหินศักดิ์สิทธิ์ สระน้ำศักดิ์สิทธิ์ และเจดีย์บรรจุอัฐิเจ้าเมืองสุรินทร์องค์ที่ 8 จุดเหล่านี้ช่วยให้เส้นทางท่องเที่ยวภายในพนมสวายมีความหลากหลาย ผู้มาเยือนไม่ได้เดินทางมาเพื่อชมภูเขาเพียงอย่างเดียว แต่ได้เรียนรู้รากความเชื่อของชุมชนสุรินทร์ที่ผูกกับพระพุทธศาสนา คติพื้นบ้าน และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

 

ปราสาทพนมสวายหรือปราสาทสนชัยเป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่ทำให้พนมสวายมีคุณค่ามากกว่าพื้นที่ธรรมชาติทั่วไป ปัจจุบันร่องรอยของปราสาทเหลืออยู่ไม่มาก แต่ยังพบแนวฐานศิลาแลง ก้อนศิลาแลง เศษอิฐ และเรื่องเล่าการพบโบราณวัตถุในพื้นที่โดยรอบ เช่น พระคเณศศิลาทราย ชาม สำริด กระพรวนสำริด ครุฑสำริด และไหเคลือบสีน้ำตาล หลักฐานเหล่านี้สะท้อนว่าบริเวณพนมสวายเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมขอมและเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีความต่อเนื่องทางความเชื่อมาหลายยุคสมัย

 

ความสำคัญของพนมสวายยังปรากฏผ่านประเพณีขึ้นเขาสวาย ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 ชาวสุรินทร์ถือว่าวันนี้เป็นวันสำคัญทางจันทรคติและเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนเดินทางขึ้นเขาเพื่อสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เสริมสิริมงคลให้ตนเองและครอบครัว ประเพณีนี้มีทั้งพิธีบวงสรวง การแห่เครื่องสักการะ การแสดงศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน และการร่วมกันทำบุญของชุมชน จึงเป็นหนึ่งในงานประเพณีที่สะท้อนอัตลักษณ์ของสุรินทร์ได้ชัดเจน

 

ในความเชื่อของชาวสุรินทร์ การขึ้นเขาสวายไม่ใช่เพียงการเดินทางขึ้นภูเขา แต่เป็นการเดินทางเพื่อความเป็นสิริมงคล การเคาะระฆังมงคลจำนวนมากระหว่างทางขึ้นเขาถูกเชื่อมโยงกับความเชื่อเรื่องชื่อเสียง ความเจริญ และการส่งเสียงก้องกังวานไปไกลเหมือนเสียงระฆัง ผู้แสวงบุญจึงนิยมเคาะระฆังอย่างมีจังหวะพร้อมกับตั้งจิตอธิษฐาน บรรยากาศเช่นนี้ทำให้พนมสวายเป็นสถานที่ที่มีชีวิต มีเสียง มีความเคลื่อนไหว และมีความผูกพันกับผู้คนอย่างลึกซึ้ง

 

สำหรับนักท่องเที่ยวสายธรรมชาติ วนอุทยานพนมสวายให้ประสบการณ์ที่แตกต่างจากภูเขาสูงในภาคเหนือ เพราะเป็นภูเขาขนาดเล็กที่อยู่ใกล้เมือง มีเส้นทางเข้าถึงสะดวก แต่ยังคงบรรยากาศป่าโปร่งและลานหินตามธรรมชาติ จุดชมวิวบางช่วงสามารถมองเห็นพื้นที่ราบโดยรอบของสุรินทร์ และในวันที่ทัศนวิสัยดีสามารถมองไปไกลถึงแนวพนมดงรักได้ บริเวณด้านหลังพระพุทธสุรินทรมงคลยังเป็นจุดที่ผู้มาเยือนนิยมยืนชมภูมิทัศน์และถ่ายภาพ

 

ฤดูกาลของพนมสวายแบ่งออกเป็น 3 ช่วงชัดเจน ฤดูฝนตั้งแต่เดือนมิถุนายนถึงพฤศจิกายนเป็นช่วงที่ป่าเขียวและอากาศชุ่มชื้น ฤดูหนาวตั้งแต่เดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์เหมาะกับการเดินขึ้นเขาเพราะอากาศสบาย ส่วนฤดูร้อนตั้งแต่เดือนมีนาคมถึงพฤษภาคมเป็นช่วงที่อากาศค่อนข้างร้อน แต่สอดคล้องกับช่วงงานประเพณีขึ้นเขาสวายและช่วงดอกหมากหม้อบานในพื้นที่ป่า นักท่องเที่ยวที่ต้องการเดินชมธรรมชาติควรเลือกช่วงเช้า ส่วนผู้ที่สนใจประเพณีควรวางแผนมาตรงกับวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5

 

ภายในพื้นที่มีทั้งลานจอดรถ ถนนขึ้นเขา ทางเดิน บันได จุดสักการะ ระฆัง ศาลา จุดพัก และพื้นที่ป่าโปร่ง นักท่องเที่ยวควรแต่งกายสุภาพเพราะพื้นที่ส่วนหนึ่งเป็นศาสนสถาน ควรสวมรองเท้าที่เดินสะดวก เตรียมน้ำดื่ม และหลีกเลี่ยงการส่งเสียงดังในเขตสักการะ ส่วนผู้ที่ไปในช่วงงานประเพณีควรเผื่อเวลาเดินทาง เพราะมีผู้เข้าร่วมจำนวนมาก การไปช่วงเช้าจะช่วยให้เดินชมได้สะดวกและถ่ายภาพได้แสงสวยกว่าในช่วงกลางวัน

 

การเดินทาง จากตัวเมืองสุรินทร์สามารถใช้รถยนต์ส่วนตัวเป็นวิธีที่สะดวกที่สุด โดยใช้เส้นทางสุรินทร์ – ปราสาท หรือทางหลวงหมายเลข 214 ออกจากตัวเมืองประมาณ 14 – 15 กม. เมื่อถึงแยกบ้านกะน็อบหรือช่วงหลักกิโลเมตรใกล้ทางเข้า ให้เลี้ยวเข้าสู่เส้นทางบ้านกะน็อบ – บ้านสวายอีกประมาณ 6 – 7 กม. จนถึงเขตวนอุทยาน ระยะทางรวมจากตัวเมืองสุรินทร์ประมาณ 20 – 22 กม. ถนนขึ้นเขาเป็นถนนลาดยางขนาดเล็ก เหมาะกับรถยนต์ส่วนตัวและรถจักรยานยนต์ ผู้ที่ไม่มีรถส่วนตัวควรเหมารถจากตัวเมืองสุรินทร์หรือสอบถามรถท้องถิ่นล่วงหน้า

 

การเที่ยวพนมสวายสามารถจัดเป็นทริปครึ่งวันจากตัวเมืองสุรินทร์ได้ เริ่มจากออกเดินทางช่วงเช้า สักการะพระพุทธสุรินทรมงคล เคาะระฆัง ชมศาลาอัฏฐมุข กราบรอยพระพุทธบาทจำลอง เดินชมพื้นที่ป่าและจุดสำคัญ จากนั้นกลับเข้าสู่ตัวเมืองเพื่อรับประทานอาหารและเที่ยวต่อที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสุรินทร์ วัดบูรพาราม อนุสาวรีย์พระยาสุรินทร์ภักดีศรีณรงค์จางวาง หรืออ่างเก็บน้ำห้วยเสนง หากมีเวลามากขึ้น สามารถต่อเส้นทางไปยังปราสาทบ้านไพลหรือแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอื่นในอำเภอปราสาทได้

 

ค่าเข้าชมวนอุทยานพนมสวายในปัจจุบันมีการกำหนดค่าบริการเข้าวนอุทยานและค่ายานพาหนะตามอัตราที่ประกาศสำหรับพื้นที่ โดยผู้ใหญ่ชาวไทย 20 บาท เด็กชาวไทย 10 บาท ชาวต่างชาติผู้ใหญ่ 100 บาท และชาวต่างชาติเด็ก 50 บาท ค่ารถจักรยานยนต์ 20 บาท รถยนต์ 4 ล้อ 30 บาท รถยนต์ 6 ล้อ 100 บาท และรถยนต์ 6 ล้อขึ้นไปไม่เกิน 10 ล้อ 200 บาท นักท่องเที่ยวควรเตรียมเงินสดขนาดย่อยเพื่อความสะดวกในการเข้าพื้นที่

 

สิ่งที่ทำให้วนอุทยานพนมสวายเหมาะกับการเผยแพร่เป็นบทความท่องเที่ยวคุณภาพสูงคือความครบถ้วนของประสบการณ์ นักท่องเที่ยวได้ทั้งข้อมูลธรรมชาติ ประวัติการจัดตั้ง พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ เรื่องเล่าภูเขาไฟเก่า พรรณไม้ สัตว์ป่า สถาปัตยกรรมทางศาสนา โบราณสถานขอม และประเพณีท้องถิ่นที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน บทความเกี่ยวกับพนมสวายจึงควรเล่าให้เห็นว่าที่นี่ไม่ใช่เพียง “ภูเขาใกล้เมือง” แต่เป็นภูมิทัศน์ศักดิ์สิทธิ์ของชาวสุรินทร์ที่รวมธรรมชาติ ความทรงจำ และความศรัทธาไว้ในพื้นที่เดียวกัน

 

 

ตอบ: วนอุทยานพนมสวายตั้งอยู่ที่ตำบลนาบัว อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ภายในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาสวาย ห่างจากตัวเมืองสุรินทร์ประมาณ 20 – 22 กม.

 

ตอบ: วนอุทยานพนมสวายเปิดทุกวัน เวลา 08.30 – 16.30 น.

 

ตอบ: มีค่าเข้าชม โดยผู้ใหญ่ชาวไทย 20 บาท เด็กชาวไทย 10 บาท ผู้ใหญ่ชาวต่างชาติ 100 บาท เด็กชาวต่างชาติ 50 บาท และมีค่ายานพาหนะตามประเภทของรถ

 

ตอบ: จุดเด่นคือภูเขาศักดิ์สิทธิ์ 3 ยอด พระพุทธสุรินทรมงคล แนวระฆังมงคล รอยพระพุทธบาทจำลอง สถูปบรรจุอัฐิหลวงปู่ดูลย์ อตุโล ปราสาทพนมสวาย ป่าเต็งรัง และประเพณีขึ้นเขาสวาย

 

ตอบ: ประเพณีขึ้นเขาสวายจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 เป็นงานบุญสำคัญของจังหวัดสุรินทร์ที่ผู้คนเดินทางขึ้นเขาเพื่อสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์และเสริมสิริมงคล

 

ตอบ: ใช้ทางหลวงหมายเลข 214 สายสุรินทร์ – ปราสาท ประมาณ 14 – 15 กม. แล้วเลี้ยวเข้าสู่เส้นทางบ้านกะน็อบ – บ้านสวายอีกประมาณ 6 – 7 กม. รวมระยะทางประมาณ 20 – 22 กม.

 

ตอบ: ช่วงเช้าเหมาะที่สุดสำหรับการเดินขึ้นเขาและสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ส่วนฤดูหนาวเหมาะกับการเดินชมธรรมชาติ และช่วงวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการร่วมประเพณีขึ้นเขาสวาย

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่ปราสาทบ้านไพล อ่างเก็บน้ำห้วยเสนง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสุรินทร์ อนุสาวรีย์พระยาสุรินทร์ภักดีศรีณรงค์จางวาง วัดบูรพาราม และย่านตัวเมืองสุรินทร์ได้สะดวก