อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี (ย่าโม)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: เปิดตลอด 24 ชั่วโมง

 

อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี (ย่าโม) จังหวัดนครราชสีมา เป็นอนุสรณ์สถานสำคัญกลางเมืองโคราชที่สร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงวีรกรรมของท้าวสุรนารี หรือคุณหญิงโม วีรสตรีผู้เป็นศูนย์รวมศรัทธาของชาวนครราชสีมา อนุสาวรีย์ตั้งอยู่บริเวณถนนราชดำเนิน ใกล้ถนนชุมพล และมีประตูชุมพลอยู่ด้านหลัง ทำให้พื้นที่แห่งนี้เป็นทั้งจุดสักการะสำคัญของจังหวัด แลนด์มาร์กกลางเมือง แหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ และพื้นที่พิธีกรรมประจำปีของชาวโคราช ผู้มาเยือนสามารถเข้าชมและสักการะได้ทุกวันตลอด 24 ชั่วโมง โดยไม่มีค่าเข้าชม

 

อนุสาวรีย์ย่าโมเป็นสถานที่ที่คนโคราชและนักท่องเที่ยวต่างถิ่นนิยมเดินทางมากราบไหว้ ขอพร ถ่ายภาพ และเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอยู่เสมอ ความสำคัญของสถานที่นี้ไม่ได้อยู่เพียงการเป็นรูปหล่อของบุคคลสำคัญ แต่เป็นพื้นที่ที่รวมเรื่องราวของเมืองนครราชสีมาไว้หลายชั้น ทั้งประวัติศาสตร์เมืองหน้าด่านสมัยอยุธยา เหตุการณ์สงครามเจ้าอนุวงศ์ใน พ.ศ. 2369 ความผูกพันของผู้คนกับย่าโม ประเพณีงานฉลองวันแห่งชัยชนะ และชีวิตร่วมสมัยของเมืองโคราชที่ยังคงเคลื่อนไหวอยู่รอบลานอนุสาวรีย์ทุกวัน

 

ท้าวสุรนารีมีนามเดิมว่า คุณหญิงโม เป็นภรรยาของปลัดเมืองนครราชสีมา และเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์ที่ชาวนครราชสีมาให้ความเคารพอย่างสูง เมื่อ พ.ศ. 2369 เจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ยกทัพเข้ายึดเมืองนครราชสีมา คุณหญิงโมได้รวบรวมชาวบ้านและผู้คนที่ถูกกวาดต้อนให้รวมกำลังต่อต้านกองทัพของเจ้าอนุวงศ์ จนสามารถช่วยป้องกันไม่ให้กองทัพยกเข้าตีกรุงเทพฯ ได้สำเร็จ เหตุการณ์นี้ทำให้พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาคุณหญิงโมเป็น “ท้าวสุรนารี” เพื่อยกย่องวีรกรรมและความกล้าหาญของท่าน

 

ในความรู้สึกของชาวนครราชสีมา ท้าวสุรนารีไม่ได้เป็นเพียงวีรสตรีในหน้าประวัติศาสตร์ แต่เป็น “ย่าโม” ผู้เป็นเสมือนญาติผู้ใหญ่ของเมือง คำเรียกว่าย่าโมสะท้อนความใกล้ชิด ความศรัทธา และความผูกพันที่ผู้คนมีต่อท่านอย่างลึกซึ้ง ชาวโคราชจำนวนมากเดินทางมาสักการะเมื่อเริ่มต้นสิ่งใหม่ ขอพรเรื่องการงาน การเรียน การเดินทาง ความสำเร็จ ความปลอดภัย และความเป็นสิริมงคล ขณะที่นักท่องเที่ยวจากต่างจังหวัดมักถือว่าการมาโคราชแล้วได้ไหว้ย่าโมคือการมาถึงเมืองโคราชอย่างแท้จริง

 

อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีเริ่มก่อสร้างใน พ.ศ. 2476 และมีพิธีเปิดเมื่อวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2477 โดยเป็นอนุสาวรีย์ของสามัญชนสตรีคนแรกของประเทศไทยที่ได้รับการสร้างขึ้นเพื่อเชิดชูเกียรติอย่างเป็นทางการ รูปหล่อหล่อด้วยทองแดงรมดำ สูง 1.85 เมตร หนัก 325 กิโลกรัม แต่งกายด้วยเครื่องยศพระราชทาน อยู่ในท่ายืนสง่างาม มือขวากุมดาบ ปลายดาบจรดพื้น มือซ้ายท้าวสะเอว และหันหน้าไปทางทิศตะวันตก ซึ่งเป็นทิศของกรุงเทพมหานคร

 

ท่วงท่าของอนุสาวรีย์มีความหมายทางสัญลักษณ์อย่างชัดเจน ดาบที่จรดพื้นสื่อถึงความเด็ดเดี่ยว การปกป้องบ้านเมือง และความพร้อมในการต่อสู้เพื่อแผ่นดิน ขณะที่ท่ายืนและการวางมือซ้ายท้าวสะเอวให้ภาพของสตรีที่มั่นคง เข้มแข็ง และไม่หวั่นไหวต่อภัยคุกคาม ทิศทางที่หันไปทางกรุงเทพฯ ยังเชื่อมโยงกับบทบาทของเมืองนครราชสีมาในฐานะเมืองหน้าด่านสำคัญที่คอยปกป้องเส้นทางเข้าสู่ราชธานีในอดีต

 

ฐานอนุสาวรีย์เป็นฐานไพทีสี่เหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง ภายในบรรจุอัฐิของท้าวสุรนารี ทำให้อนุสาวรีย์แห่งนี้มีสถานะเป็นทั้งอนุสรณ์สถานและสถานที่สักการะ ผู้มาเยือนจึงไม่ได้มาเพียงชมงานประติมากรรม แต่ยังมากราบไหว้บุคคลสำคัญที่ชาวโคราชเคารพนับถืออย่างต่อเนื่องมาหลายชั่วอายุคน บริเวณโดยรอบมีพื้นที่สำหรับวางดอกไม้ เครื่องสักการะ และจุดที่ผู้คนใช้ประกอบพิธีแก้บนหรือแสดงความกตัญญูต่อย่าโม

 

ก่อนการสร้างอนุสาวรีย์ปัจจุบัน อัฐิของท้าวสุรนารีเคยได้รับการบรรจุไว้ในสถานที่อื่นตามลำดับ หลังท้าวสุรนารีถึงแก่อสัญกรรมใน พ.ศ. 2395 ได้มีการฌาปนกิจและสร้างเจดีย์บรรจุอัฐิไว้ที่วัดศาลาลอย ต่อมาเมื่อกู่เดิมชำรุดและพื้นที่คับแคบ จึงมีการสร้างกู่บรรจุอัฐิขึ้นใหม่ที่วัดกลาง หรือวัดพระนารายณ์มหาราช ก่อนจะอัญเชิญอัฐิมาบรรจุไว้ในฐานอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี ณ ตำแหน่งปัจจุบัน เพื่อให้สมเกียรติและเป็นศูนย์รวมศรัทธาของประชาชนอย่างเหมาะสม

 

ผู้มีบทบาทสำคัญในการสร้างอนุสาวรีย์ ได้แก่ พระยากำธรพายัพทิศ ผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมาในขณะนั้น พร้อมด้วยข้าราชการ ทหาร และประชาชนชาวนครราชสีมา โดยกรมศิลปากรได้มอบหมายให้ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี เป็นผู้ออกแบบร่วมกับพระเทวาภินิมมิตร ประติมากรสำคัญของยุคนั้น การสร้างอนุสาวรีย์จึงเป็นผลจากความร่วมมือของรัฐ ศิลปิน และประชาชน เพื่อเชิดชูเกียรติท้าวสุรนารีในฐานะวีรสตรีของชาติ

 

อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานวัตถุแห่งชาติเมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2480 ต่อมาใน พ.ศ. 2510 ฐานอนุสาวรีย์ชำรุด ข้าราชการและประชาชนชาวนครราชสีมาจึงร่วมกันสร้างฐานใหม่ ณ ที่เดิมให้มั่นคงและสง่างามยิ่งขึ้น การบูรณะและการดูแลพื้นที่อย่างต่อเนื่องสะท้อนให้เห็นว่าอนุสาวรีย์แห่งนี้ไม่ใช่เพียงสิ่งก่อสร้างกลางเมือง แต่เป็นหัวใจของความทรงจำร่วมของชาวโคราช

 

พื้นที่โดยรอบอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีมีความสำคัญมากในเชิงเมือง เพราะตั้งอยู่ใจกลางนครราชสีมา ใกล้ศาลากลางจังหวัดเดิม ถนนราชดำเนิน ถนนชุมพล ประตูชุมพล และย่านการค้าเก่าแก่ของเมือง รอบลานอนุสาวรีย์มีร้านค้าดอกไม้ ธูปเทียน เครื่องสักการะ ร้านอาหาร คาเฟ่ และจุดพักผ่อน ทำให้พื้นที่นี้ทำหน้าที่ทั้งเป็นลานพิธีกรรม ลานสาธารณะ จุดท่องเที่ยว และศูนย์กลางกิจกรรมของเมืองในเวลาเดียวกัน

 

ด้านหลังอนุสาวรีย์คือประตูชุมพล ประตูเมืองเก่าด้านทิศตะวันตกของนครราชสีมา ซึ่งเป็นประตูเมืองดั้งเดิมเพียงแห่งเดียวที่ยังคงหลงเหลืออยู่จากประตูเมืองโคราชในอดีต การที่อนุสาวรีย์ย่าโมตั้งอยู่คู่กับประตูชุมพลทำให้พื้นที่นี้มีความหมายทางประวัติศาสตร์เพิ่มขึ้น เพราะประตูชุมพลเชื่อมโยงกับผังเมืองนครราชสีมาสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ขณะที่อนุสาวรีย์ย่าโมเชื่อมโยงกับวีรกรรมในสมัยรัชกาลที่ 3 ผู้มาเยือนจึงสามารถเรียนรู้ประวัติศาสตร์เมืองโคราชได้ต่อเนื่องหลายยุคในพื้นที่เดียว

 

ความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับย่าโมเป็นสิ่งที่ทำให้อนุสาวรีย์แห่งนี้มีชีวิตอยู่เสมอ ผู้คนจำนวนมากนำพวงมาลัย ดอกไม้ ธูปเทียน หมากพลู และเครื่องสักการะมาถวาย บางคนมาขอพร บางคนมาแก้บน บางคนมารำถวาย และบางคนมาสักการะก่อนเริ่มต้นการเดินทางหรือกิจการสำคัญ การรำถวายย่าโมและเพลงโคราชจึงกลายเป็นภาพที่ผู้มาเยือนมักพบเห็นบริเวณลานอนุสาวรีย์ สะท้อนความต่อเนื่องของวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ยังคงดำรงอยู่ในชีวิตประจำวัน

 

งานฉลองวันแห่งชัยชนะของท้าวสุรนารีเป็นงานประจำปีสำคัญของจังหวัดนครราชสีมา จัดขึ้นระหว่างวันที่ 23 มีนาคม ถึงวันที่ 3 เมษายนของทุกปี เพื่อรำลึกถึงวีรกรรมของท้าวสุรนารีและบรรพบุรุษชาวนครราชสีมา ภายในงานมีพิธีบวงสรวง รำถวาย การแสดงศิลปวัฒนธรรม การออกร้าน การจำหน่ายสินค้า OTOP กิจกรรมของเหล่ากาชาด และการแสดงพื้นบ้าน งานนี้เป็นหนึ่งในงานวัฒนธรรมระดับจังหวัดที่สะท้อนความศรัทธาและความภาคภูมิใจของชาวโคราชอย่างชัดเจน

 

ในปี พ.ศ. 2569 งานฉลองวันแห่งชัยชนะของท้าวสุรนารีมีความสำคัญเป็นพิเศษ เนื่องจากเป็นวาระครบรอบ 200 ปีแห่งวีรกรรมของท้าวสุรนารีและชาวนครราชสีมา จัดขึ้นภายใต้แนวคิด “200 ปี วีรกรรมก้องหล้า ศรัทธาไม่เสื่อมคลาย” ระหว่างวันที่ 23 มีนาคม ถึง 3 เมษายน พ.ศ. 2569 บริเวณลานอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีและสนามหน้าศาลากลางจังหวัด ทำให้พื้นที่อนุสาวรีย์ย่าโมยังคงเป็นศูนย์กลางของการรำลึก การรวมใจ และการแสดงอัตลักษณ์ของคนโคราชในปัจจุบัน

 

สำหรับนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาเยือนในช่วงงานประจำปี จะได้เห็นบรรยากาศที่แตกต่างจากวันปกติอย่างมาก ลานอนุสาวรีย์และพื้นที่รอบเมืองจะเต็มไปด้วยผู้คน การแสดง แสง สี เสียง ร้านค้า และกิจกรรมทางวัฒนธรรม ผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมโคราชจะได้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างสถานที่กับผู้คนอย่างชัดเจน เพราะอนุสาวรีย์ย่าโมไม่ได้ถูกแยกออกจากชีวิตชุมชน แต่ยังเป็นศูนย์กลางพิธีกรรมที่ผู้คนเข้ามามีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง

 

ในวันปกติ อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารียังคงมีผู้คนเดินทางมากราบไหว้ตลอดวัน ช่วงเช้าเหมาะกับการสักการะอย่างสงบและถ่ายภาพในแสงธรรมชาติ ช่วงบ่ายเหมาะกับการเดินชมรายละเอียดของตัวอนุสาวรีย์ ฐานไพที และประตูชุมพล ส่วนช่วงเย็นถึงค่ำเป็นช่วงที่บรรยากาศคึกคัก มีแสงไฟส่ององค์อนุสาวรีย์และลานโดยรอบ เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสบรรยากาศเมืองโคราชในยามค่ำ

 

การสักการะย่าโมนิยมทำด้วยความสุภาพและตั้งใจ ผู้มาเยือนสามารถซื้อพวงมาลัยหรือเครื่องสักการะจากร้านค้าบริเวณใกล้เคียง จากนั้นขึ้นไปยังพื้นที่สักการะตามจุดที่จัดไว้ หากมีการแก้บนด้วยการรำถวาย ควรใช้บริการจากกลุ่มนางรำที่จัดอยู่ในพื้นที่และปฏิบัติตามระเบียบของสถานที่ การสักการะควรคำนึงถึงผู้มาเยือนคนอื่น ไม่วางสิ่งของกีดขวางทางเดิน และรักษาความสะอาดของลานอนุสาวรีย์

 

อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีเป็นสถานที่ที่เหมาะกับนักท่องเที่ยวหลายกลุ่ม ครอบครัวสามารถพาเด็กมาเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น นักเรียนและนักศึกษาสามารถใช้เป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องวีรสตรีไทยและประวัติศาสตร์นครราชสีมา นักเดินทางสายวัฒนธรรมสามารถชมพิธีกรรมและความเชื่อท้องถิ่น ส่วนช่างภาพสามารถเก็บภาพอนุสาวรีย์คู่กับประตูชุมพลและบรรยากาศเมืองเก่าได้หลายมุม

 

พื้นที่รอบอนุสาวรีย์ยังสามารถจัดเป็นเส้นทางเดินเที่ยวเมืองเก่าโคราชได้อย่างสะดวก เริ่มจากสักการะย่าโม ชมประตูชุมพล เดินต่อไปยังวัดพายัพ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมหาวีรวงศ์ ศาลหลักเมืองนครราชสีมา และวัดพระนารายณ์มหาราชวรวิหาร หากต้องการพักผ่อนหรือรับประทานอาหาร สามารถเลือกคาเฟ่ ร้านอาหาร และโรงแรมใกล้เคียงได้หลายแห่ง ทำให้อนุสาวรีย์ย่าโมเป็นจุดเริ่มต้นที่เหมาะสำหรับการทำความรู้จักเมืองโคราชใน 1 วัน

 

การเดินทาง จากกรุงเทพฯ สามารถใช้ทางหลวงหมายเลข 1 ผ่านจังหวัดสระบุรี จากนั้นเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 2 หรือถนนมิตรภาพ มุ่งหน้าไปจังหวัดนครราชสีมา เมื่อเข้าสู่ตัวเมืองให้ขับตามป้ายไปยังอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี บริเวณลานย่าโมตั้งอยู่ใจกลางเมืองและเป็นจุดที่สังเกตได้ง่าย หากเดินทางด้วยรถไฟ สามารถลงที่สถานีนครราชสีมาแล้วต่อรถสองแถว แท็กซี่ หรือบริการเรียกรถผ่านแอปพลิเคชันมายังลานอนุสาวรีย์ได้ไม่ไกล

 

ผู้ที่ขับรถส่วนตัวควรเผื่อเวลาเรื่องการจราจร โดยเฉพาะช่วงเย็น วันหยุด และช่วงงานฉลองวันแห่งชัยชนะของท้าวสุรนารี ที่จอดรถในย่านใจกลางเมืองมีทั้งริมถนนตามจุดที่อนุญาต พื้นที่จอดรถใกล้ลานย่าโม และจุดจอดในย่านการค้าใกล้เคียง นักท่องเที่ยวที่พักในตัวเมืองสามารถเดินหรือใช้รถสาธารณะระยะสั้นมายังอนุสาวรีย์ได้สะดวก

 

ในการเข้าชมและถ่ายภาพ ควรเคารพพื้นที่สักการะและผู้ที่มากราบไหว้ ผู้ถ่ายภาพควรหลีกเลี่ยงการยืนบังผู้ที่กำลังประกอบพิธี ไม่ปีนขึ้นส่วนที่ห้ามขึ้น ไม่สัมผัสตัวอนุสาวรีย์หรือฐานในลักษณะที่ไม่เหมาะสม และไม่ทิ้งขยะในพื้นที่สาธารณะ เนื่องจากอนุสาวรีย์แห่งนี้เป็นทั้งโบราณสถาน สถานที่ศรัทธา และสัญลักษณ์ของจังหวัดนครราชสีมา

 

ความน่าสนใจของอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีสำหรับชาวต่างชาติอยู่ที่การเป็นสถานที่ที่อธิบายเมืองโคราชได้อย่างกระชับและชัดเจน ที่นี่ทำให้เห็นบทบาทของผู้หญิงในประวัติศาสตร์ไทย เห็นความสัมพันธ์ระหว่างเมืองหน้าด่านกับราชธานี เห็นการผสมผสานระหว่างอนุสาวรีย์สมัยใหม่กับประตูเมืองโบราณ และเห็นว่าศรัทธาท้องถิ่นยังคงมีพลังในสังคมไทยร่วมสมัย การมาเยือนที่นี่จึงเป็นมากกว่าการถ่ายภาพกับแลนด์มาร์ก แต่เป็นการเข้าใจหัวใจทางวัฒนธรรมของนครราชสีมา

 

เมื่อมองในภาพรวม อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี (ย่าโม) คือจุดหมายที่ควรอยู่ในแผนการเดินทางของทุกคนที่มาเยือนจังหวัดนครราชสีมา เพราะสถานที่แห่งนี้รวมประวัติศาสตร์ ศรัทธา สถาปัตยกรรม ประเพณี และวิถีเมืองไว้ในจุดเดียว องค์รูปหล่อทองแดงรมดำที่ยืนสง่างามกลางเมืองยังคงบอกเล่าเรื่องราวความกล้าหาญของคุณหญิงโม และเตือนให้ผู้มาเยือนรับรู้ว่าความเป็นเมืองโคราชไม่ได้เกิดจากสิ่งก่อสร้างสมัยใหม่เท่านั้น แต่เกิดจากความเสียสละและความทรงจำร่วมของผู้คนที่สืบทอดมานานเกือบ 200 ปี

 

 

ตอบ: อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีตั้งอยู่ใจกลางเมืองนครราชสีมา บริเวณถนนราชดำเนิน ใกล้ถนนชุมพล และมีประตูชุมพลอยู่ด้านหลังอนุสาวรีย์

 

ตอบ: อนุสาวรีย์แห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงวีรกรรมของท้าวสุรนารี หรือคุณหญิงโม วีรสตรีผู้มีบทบาทสำคัญในการกอบกู้เมืองนครราชสีมาเมื่อ พ.ศ. 2369

 

ตอบ: อนุสาวรีย์เริ่มก่อสร้างเมื่อ พ.ศ. 2476 และมีพิธีเปิดเมื่อวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2477

 

ตอบ: เปิดให้เข้าชมทุกวันตลอด 24 ชั่วโมง เนื่องจากตั้งอยู่ในพื้นที่ลานสาธารณะกลางเมืองนครราชสีมา

 

ตอบ: ไม่เสียค่าเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถสักการะ ถ่ายภาพ และเดินชมพื้นที่โดยรอบได้โดยไม่มีค่าเข้าชม

 

ตอบ: งานฉลองวันแห่งชัยชนะของท้าวสุรนารีจัดขึ้นระหว่างวันที่ 23 มีนาคม ถึงวันที่ 3 เมษายนของทุกปี บริเวณลานอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีและพื้นที่ใกล้เคียง

 

ตอบ: ผู้มาเยือนนิยมเตรียมพวงมาลัย ดอกไม้ ธูปเทียน หมากพลู หรือเครื่องสักการะตามความเหมาะสม และควรแต่งกายสุภาพเมื่อเข้าไปในพื้นที่สักการะ

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับประตูชุมพล วัดพายัพ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมหาวีรวงศ์ ศาลหลักเมืองนครราชสีมา วัดพระนารายณ์มหาราชวรวิหาร และเทอร์มินอล 21 โคราชได้สะดวก