หมู่บ้านงูจงอาง

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 09.00 – 16.00 น.

 

หมู่บ้านงูจงอาง บ้านโคกสง่า ตำบลทรายมูล อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีเอกลักษณ์สูงที่สุดแห่งหนึ่งของภาคอีสาน จุดเด่นของหมู่บ้านแห่งนี้คือการแสดงงูจงอางที่สืบทอดมาจากวิถีหมอยาสมุนไพรของชาวบ้านโคกสง่า ซึ่งเริ่มต้นจากการเร่ขายยาพื้นบ้านตามหมู่บ้านต่าง ๆ ก่อนพัฒนากลายเป็นการแสดงพื้นถิ่นที่มีชื่อเสียงระดับประเทศ นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาที่นี่จะได้ชมการแสดงงูจงอาง นิทรรศการความรู้เรื่องงู ชีวิตของชุมชนคนเลี้ยงงู ภูมิปัญญาสมุนไพร ร้านค้าของฝาก และบรรยากาศหมู่บ้านอีสานที่ยังรักษาเรื่องเล่าดั้งเดิมไว้ได้อย่างชัดเจน

 

บ้านโคกสง่าเป็นชุมชนชนบทในตำบลทรายมูล อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น เดิมชาวบ้านมีอาชีพทำนาควบคู่กับการขายยาสมุนไพรมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย การขายยาสมุนไพรในอดีตไม่ได้มีร้านค้าถาวรหรือสื่อประชาสัมพันธ์เหมือนปัจจุบัน หมอยาและชาวบ้านต้องเดินเท้า หาบยา เดินทางไปตามหมู่บ้านต่าง ๆ เพื่อแนะนำสรรพคุณของยาพื้นบ้านให้ผู้คนรู้จัก การเดินทางแต่ละครั้งเต็มไปด้วยความเหน็ดเหนื่อย ใช้เวลาหลายวัน และต้องอาศัยทั้งความอดทน ความรู้เรื่องสมุนไพร และความสามารถในการพูดให้ผู้ฟังเชื่อมั่นในยาพื้นบ้านของตน

 

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2494 เมื่อพ่อใหญ่เคน ยงลา หมอยาบ้านโคกสง่า คิดหาวิธีดึงดูดผู้คนให้มารวมตัวกันเพื่อฟังการแนะนำยาสมุนไพร แทนที่จะต้องเดินไปอธิบายตามบ้านทีละหลัง พ่อใหญ่เคนจึงนำงูเห่ามาแสดงประกอบการขายยา การแสดงงูทำให้ผู้คนสนใจ มารวมตัวกันเป็นจำนวนมาก และช่วยให้การขายยาสมุนไพรสะดวกขึ้นกว่าเดิมอย่างเห็นได้ชัด วิธีนี้กลายเป็นต้นกำเนิดของการใช้การแสดงงูเป็นเครื่องมือสื่อสารกับชุมชน และเป็นจุดเริ่มต้นของชื่อเสียงหมู่บ้านโคกสง่าในเวลาต่อมา

 

แม้การแสดงงูเห่าจะประสบความสำเร็จในการเรียกผู้ชม แต่การใช้ชีวิตกับงูเห่ามีความเสี่ยงสูง เพราะงูเห่าสามารถพ่นพิษได้ไกลและเป็นอันตรายต่อดวงตา พ่อใหญ่เคนจึงเปลี่ยนมาใช้งูจงอางในการแสดงแทน และค่อย ๆ ถ่ายทอดวิชาการจับงู การควบคุมระยะห่าง การสังเกตอารมณ์งู และทักษะการแสดงให้คนในหมู่บ้าน เมื่อว่างเว้นจากฤดูทำนา ชาวบ้านจะรวมกลุ่มออกเดินทางไปแสดงงูตามพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อขายยาสมุนไพร การแสดงงูจึงไม่ได้เป็นเพียงความบันเทิง แต่เป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจชุมชนและภูมิปัญญาการยังชีพของคนบ้านโคกสง่า

 

ชื่อเสียงของหมู่บ้านงูจงอางค่อย ๆ เติบโตจากการเร่ขายยาสมุนไพรไปสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวประจำจังหวัดขอนแก่น ชาวบ้านจำนวนมากเรียนรู้การแสดงงูและเลี้ยงงูจงอางไว้ในพื้นที่ของตนเอง บางครัวเรือนเคยมีงูจงอางอยู่ใต้ถุนบ้านหรือในกรงเลี้ยงเพื่อใช้ในการแสดงและการฝึกฝน การแสดงงูของบ้านโคกสง่าจึงกลายเป็นภาพจำที่แตกต่างจากหมู่บ้านทั่วไป เพราะผู้คนภายนอกมองว่าที่นี่เป็นชุมชนที่อยู่ร่วมกับงูจงอางอย่างใกล้ชิดและมีความชำนาญเฉพาะทางที่สืบทอดกันในครอบครัว

 

การแสดงหลักของหมู่บ้านจัดขึ้นบริเวณพื้นที่แสดงงูของหมู่บ้านงูจงอางแห่งประเทศไทย บ้านโคกสง่า และเกี่ยวข้องกับวัดศรีธรรมาในฐานะพื้นที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ของการแสดง ภายในบริเวณมีลานเวทีการแสดงงูขนาดใหญ่ กรงจัดแสดงงูจงอาง นิทรรศการความรู้เกี่ยวกับงู พื้นที่ร้านค้าของฝาก และสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับนักท่องเที่ยว การแสดงที่เป็นที่รู้จัก ได้แก่ การแสดงละครงูตามจังหวะเพลง การจับงู การหลบหลีกงู การชกมวยระหว่างคนกับงูจงอาง และการสาธิตทักษะของนักแสดงงูที่ต้องอาศัยความกล้า ความแม่นยำ และประสบการณ์สูง

 

หมู่บ้านงูจงอางบ้านโคกสง่ามีนักแสดงงูที่มีชื่อเสียงและมีฉายาประจำตัว เช่น กระหร่องน้อย เมืองอีสาน และทองคำ ลูกทองชัย ชื่อเหล่านี้สะท้อนวัฒนธรรมการแสดงพื้นบ้านที่ผสมความสามารถส่วนตัว ความกล้าหาญ และภาพจำแบบนักแสดงอีสาน การตั้งฉายาให้ผู้แสดงช่วยสร้างสีสันให้การแสดงและทำให้ผู้ชมจดจำได้ง่ายขึ้น ขณะเดียวกันก็สะท้อนว่าการแสดงงูไม่ใช่ทักษะทั่วไป แต่เป็นบทบาทเฉพาะที่ต้องผ่านการฝึกฝนและมีประสบการณ์จริงกับงูจงอางมาเป็นเวลานาน

 

ลักษณะเด่นของการแสดงงูจงอางอยู่ที่การเผชิญหน้าระหว่างคนกับอสรพิษขนาดใหญ่ งูจงอางเป็นงูพิษที่มีขนาดใหญ่และมีความว่องไว การเข้าใกล้งูจึงต้องใช้ความรู้ ความระมัดระวัง และความเข้าใจพฤติกรรมสัตว์อย่างมาก นักท่องเที่ยวที่มาชมควรชมจากพื้นที่ที่จัดไว้ ไม่เข้าใกล้กรงหรือเวทีเกินกว่าที่กำหนด ไม่ส่งเสียงดังรบกวน ไม่ยื่นมือเข้าไปใกล้งู และไม่พยายามเลียนแบบท่าทางของผู้แสดง เพราะการแสดงที่เห็นเป็นผลจากประสบการณ์เฉพาะทาง ไม่ใช่กิจกรรมที่คนทั่วไปควรทดลอง

 

นอกจากการแสดงสดแล้ว บริเวณหมู่บ้านยังมีนิทรรศการและกรงเลี้ยงงูสายพันธุ์ต่าง ๆ พร้อมป้ายให้ความรู้เกี่ยวกับงู โดยเฉพาะงูจงอางซึ่งเป็นสัตว์สัญลักษณ์ของหมู่บ้าน ผู้เข้าชมจะได้เรียนรู้รูปร่าง ลักษณะนิสัย ความแตกต่างของงูแต่ละชนิด และข้อควรรู้เมื่อพบงูในชีวิตประจำวัน พื้นที่เหล่านี้ช่วยให้การมาเที่ยวไม่ใช่เพียงการชมความตื่นเต้น แต่ยังเป็นการเรียนรู้เรื่องอสรพิษ ความปลอดภัย และการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างมีสติ

 

ในพื้นที่แสดงงูมีการนำงูจงอางมาเลี้ยงไว้ในกรงลวดตาข่ายเหล็กจำนวนหนึ่ง งูแต่ละตัวมีขนาดค่อนข้างใหญ่และเป็นจุดสนใจของนักท่องเที่ยว โดยรอบยังมีสัตว์อื่น ๆ เช่น ลิง พังพอน หมี และจระเข้ ตามลักษณะการจัดแสดงในพื้นที่ชุมชนดั้งเดิม นอกจากนี้ยังมีบ่อน้ำขนาดใหญ่ให้นักท่องเที่ยวทำบุญโดยการให้อาหารปลา รวมถึงร้านค้าจำหน่ายของฝาก ของที่ระลึก สมุนไพร และสินค้าชุมชนบริเวณหน้าทางเข้าลานแสดงงู สิ่งเหล่านี้ทำให้หมู่บ้านงูจงอางเป็นทั้งพื้นที่ชมการแสดง พื้นที่เรียนรู้ และพื้นที่สนับสนุนเศรษฐกิจชุมชนในเวลาเดียวกัน

 

หมู่บ้านงูจงอางมีความน่าสนใจในเชิงมรดกภูมิปัญญา เพราะเริ่มต้นจากการใช้สมุนไพรเป็นฐานเศรษฐกิจของชุมชน ไม่ได้เริ่มจากการเป็นแหล่งท่องเที่ยวโดยตรง ภูมิปัญญาเรื่องยาสมุนไพร ยารากไม้ และตำรับยาพื้นบ้านเป็นต้นทุนเดิมของคนโคกสง่า การแสดงงูถูกนำมาใช้เพื่อช่วยประชาสัมพันธ์การขายยา ต่อมาจึงกลายเป็นอัตลักษณ์ใหม่ของชุมชน เมื่อเวลาผ่านไป นักท่องเที่ยวอาจรู้จักบ้านโคกสง่าในฐานะหมู่บ้านงูจงอางก่อน แต่เบื้องหลังของชื่อเสียงนี้ยังเชื่อมโยงกับหมอยา การขายสมุนไพร และความสามารถในการปรับตัวของชาวบ้านต่อเศรษฐกิจยุคต่าง ๆ อย่างชัดเจน

 

การพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวทำให้หมู่บ้านต้องปรับพื้นที่เพื่อรองรับผู้มาเยือนมากขึ้น จากเดิมที่การแสดงจัดบริเวณวัดศรีธรรมาและตามบ้านของชาวบ้าน ปัจจุบันมีพื้นที่แสดงงูที่เป็นสัดส่วนมากขึ้น มีลานเวทีขนาดใหญ่ มีพื้นที่กรงงู นิทรรศการ ร้านค้า ลานจอดรถ ห้องน้ำ และจุดบริการนักท่องเที่ยว การปรับพื้นที่ดังกล่าวช่วยให้การชมการแสดงสะดวกและปลอดภัยขึ้น ขณะเดียวกันยังทำให้ชุมชนสามารถจัดการการท่องเที่ยวได้เป็นระบบมากกว่าเดิม

 

สิ่งที่ผู้มาเยือนควรเข้าใจคือ หมู่บ้านงูจงอางเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่มีทั้งมิติด้านวัฒนธรรม ความบันเทิง ภูมิปัญญา และข้อควรระวังด้านความปลอดภัย การแสดงเกี่ยวข้องกับสัตว์มีพิษ จึงไม่ควรเดินออกนอกพื้นที่ที่กำหนด ไม่ควรสัมผัสกรงหรือสัตว์โดยไม่ได้รับอนุญาต และควรฟังคำแนะนำของผู้ดูแลอย่างเคร่งครัด หากเดินทางมากับเด็ก ผู้ปกครองควรดูแลอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา โดยเฉพาะบริเวณกรงงู เวทีการแสดง และพื้นที่สัตว์อื่น ๆ การเที่ยวที่ดีควรให้ความเคารพทั้งคนแสดง สัตว์ และพื้นที่ของชุมชน

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับเที่ยวคือช่วงเช้าถึงบ่าย เนื่องจากพื้นที่เปิดการแสดงในเวลากลางวัน อากาศช่วงเช้ามักไม่ร้อนเกินไปและเหมาะกับการเดินชมรอบหมู่บ้าน ส่วนช่วงบ่ายยังสามารถชมการแสดงและแวะร้านค้าของฝากได้สะดวก หากเดินทางเป็นหมู่คณะควรติดต่อหมู่บ้านล่วงหน้าเพื่อให้การจัดรอบแสดงและการต้อนรับเป็นไปอย่างเรียบร้อย การใช้เวลาที่เหมาะสมสำหรับการเข้าชมอยู่ที่ประมาณ 1 – 2 ชั่วโมง หากต้องการชมการแสดง นิทรรศการ ถ่ายภาพ ซื้อของฝาก และพูดคุยกับชาวบ้านอาจใช้เวลานานกว่านั้น

 

ค่าเข้าชมของหมู่บ้านงูจงอางไม่มีการเก็บค่าธรรมเนียมแบบบังคับ นักท่องเที่ยวสามารถสนับสนุนการแสดงและการดูแลสัตว์ได้ตามความพึงพอใจ การบริจาคหลังชมการแสดงถือเป็นการช่วยชุมชนรักษากิจกรรมท้องถิ่น สนับสนุนค่าอาหารสัตว์ ค่าใช้จ่ายในการดูแลพื้นที่ และรายได้ของผู้แสดง การมาเที่ยวจึงควรเตรียมเงินสดย่อยไว้สำหรับบริจาค ซื้อสินค้าชุมชน หรือซื้อของฝากจากร้านค้าหน้าลานแสดงงู

 

สำหรับนักท่องเที่ยวที่สนใจถ่ายภาพ หมู่บ้านงูจงอางมีหลายมุมที่น่าสนใจ ทั้งป้ายทางเข้าหมู่บ้าน กรงงูจงอาง เวทีการแสดง บรรยากาศร้านค้าสมุนไพร พื้นที่บ่อน้ำ และวิถีชุมชนโดยรอบ อย่างไรก็ตามการถ่ายภาพควรคำนึงถึงความปลอดภัยและความเหมาะสม ไม่ควรใช้แฟลชจ่อสัตว์ในระยะใกล้ ไม่ควรเข้าใกล้พื้นที่แสดงเกินขอบเขต และควรขออนุญาตก่อนถ่ายภาพบุคคลหรือบ้านเรือนของชาวบ้าน การให้เกียรติคนในพื้นที่เป็นส่วนสำคัญของการท่องเที่ยวชุมชนที่ดี

 

การเดินทาง ด้วยรถยนต์ส่วนตัวจากตัวเมืองขอนแก่นให้ใช้ถนนมิตรภาพ ทางหลวงหมายเลข 2 มุ่งหน้าไปทางอำเภอน้ำพอง เมื่อถึงบริเวณตัวอำเภอน้ำพองหรือช่วงกิโลเมตรที่ 33 ให้เลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 2039 เส้นทางไปอำเภอกระนวน ขับต่อไปประมาณ 16 กม. จะพบป้ายบอกทางเข้าหมู่บ้านงูจงอาง จากนั้นเลี้ยวเข้าทางหมู่บ้านอีกประมาณ 2 กม. ไปยังพื้นที่วัดศรีธรรมาและศูนย์แสดงงู บ้านโคกสง่า ระยะทางจากตัวเมืองขอนแก่นประมาณ 50 กม. เส้นทางเหมาะกับรถยนต์ส่วนตัว รถตู้ หรือรถบัสท่องเที่ยว

 

หากเดินทางด้วยรถประจำทาง สามารถนั่งรถสายดาวสิงห์-กระนวน หรือรถโดยสารที่ผ่านสี่แยกน้ำพอง แล้วต่อรถท้องถิ่นหรือรถสกายแล็ปเข้าสู่หมู่บ้านงูจงอาง วัดศรีธรรมา การเดินทางแบบขนส่งสาธารณะควรวางแผนเวลาขากลับให้ชัดเจน เพราะรถท้องถิ่นไม่ได้มีตลอดวันเหมือนในตัวเมือง นักท่องเที่ยวต่างถิ่นควรติดต่อชุมชนหรือสอบถามรถรับส่งในพื้นที่ก่อนเดินทาง เพื่อให้สามารถเข้าชมและกลับออกมาได้สะดวก

 

หมู่บ้านงูจงอางสามารถจัดรวมกับเส้นทางท่องเที่ยวอำเภอน้ำพองและพื้นที่ใกล้เคียงได้หลายจุด เช่น พระธาตุขามแก่น เขื่อนหนองหวาย วัดอุดมคงคาคีรีเขต วัดป่าคำหัวช้าง และเส้นทางท่องเที่ยวต่อไปยังเขาสวนกวางหรืออำเภอกระนวน หากเดินทางจากตัวเมืองขอนแก่น สามารถวางแผนเป็นทริปครึ่งวันโดยไปชมการแสดงงูและแวะร้านอาหารในอำเภอน้ำพอง หรือจัดเป็นทริปเต็มวันโดยรวมแหล่งท่องเที่ยววัฒนธรรมและธรรมชาติใกล้เคียงเข้าด้วยกัน

 

ในมุมของชาวต่างชาติ หมู่บ้านงูจงอางเป็นสถานที่ที่สะท้อนเอกลักษณ์เฉพาะของชนบทอีสานได้ชัดเจน เพราะรวมทั้งการแสดงพื้นบ้าน ความรู้สมุนไพร ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสัตว์ และการปรับตัวของชุมชนสู่การท่องเที่ยวไว้ในพื้นที่เดียว ผู้มาเยือนจากต่างประเทศควรชมการแสดงด้วยความเข้าใจว่านี่คือวัฒนธรรมท้องถิ่นที่เกิดขึ้นจากบริบทเศรษฐกิจและประวัติศาสตร์ของชุมชน ไม่ใช่เพียงการแสดงเพื่อความตื่นเต้นเท่านั้น การเรียนรู้เบื้องหลังของพ่อใหญ่เคน ยงลาและวิถีหมอยาจะทำให้การมาเยือนมีความหมายมากขึ้น

 

หมู่บ้านงูจงอางบ้านโคกสง่าจึงเป็นมากกว่าสถานที่ชมงู แต่เป็นพื้นที่ที่บอกเล่าเรื่องราวของคนอีสานที่ใช้ความรู้พื้นบ้านและความกล้าหาญสร้างอาชีพใหม่จากข้อจำกัดของชีวิตชนบท จากหมอยาสมุนไพรที่ต้องเดินเท้าเร่ขายยา กลายเป็นชุมชนท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงระดับประเทศ จากการแสดงงูเพื่อเรียกคนฟังสรรพคุณยา กลายเป็นอัตลักษณ์ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เดินทางมาขอนแก่น หากเที่ยวด้วยความเคารพ ความระมัดระวัง และความเข้าใจ หมู่บ้านแห่งนี้จะมอบประสบการณ์ที่ทั้งตื่นตา น่าจดจำ และช่วยให้เห็นคุณค่าของภูมิปัญญาชุมชนอีสานในอีกมิติหนึ่ง

 

 

ตอบ: หมู่บ้านงูจงอางอยู่ที่บ้านโคกสง่า หมู่ 6 ตำบลทรายมูล อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น ห่างจากตัวเมืองขอนแก่นประมาณ 50 กม.

 

ตอบ: เปิดทุกวัน เวลา 09.00 – 16.00 น. เหมาะกับการเดินทางช่วงเช้าถึงบ่ายเพื่อชมการแสดงและเดินดูนิทรรศการ

 

ตอบ: ไม่เสียค่าเข้าชม นักท่องเที่ยวสามารถสนับสนุนการแสดงและการดูแลสัตว์ได้ตามความพึงพอใจ

 

ตอบ: มีการแสดงงูจงอาง การสาธิตจับงู ละครงูตามจังหวะเพลง การชกมวยระหว่างคนกับงูจงอาง และนิทรรศการความรู้เกี่ยวกับงู

 

ตอบ: เด็กสามารถเข้าชมได้ แต่ผู้ปกครองควรดูแลอย่างใกล้ชิด ไม่ให้เข้าใกล้เวที กรงงู หรือพื้นที่สัตว์โดยไม่ได้รับอนุญาต

 

ตอบ: จากตัวเมืองขอนแก่นใช้ถนนมิตรภาพไปอำเภอน้ำพอง แล้วเลี้ยวเข้าทางหลวงหมายเลข 2039 ไปทางอำเภอกระนวน ก่อนเลี้ยวเข้าบ้านโคกสง่าตามป้ายบอกทาง

 

ตอบ: มีลานจอดรถ ห้องน้ำ ร้านขายของที่ระลึก ร้านสมุนไพร พื้นที่นิทรรศการ กรงจัดแสดงงู และลานเวทีการแสดงงู

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่พระธาตุขามแก่น เขื่อนหนองหวาย วัดอุดมคงคาคีรีเขต บางแสน 2 และวัดพระบาทภูพานคำได้