วัดเจดีย์เจ็ดแถว

วัดเจดีย์เจ็ดแถว เป็นหนึ่งในโบราณสถานสำคัญที่ตั้งอยู่ภายในกำแพงเมืองโบราณศรีสัชนาลัย อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย วัดแห่งนี้ถือว่าเป็นศาสนสถานที่มีความงดงามและมีเอกลักษณ์โดดเด่น โดยตั้งอยู่บริเวณกึ่งกลางของเมืองบนแนวแกนเดียวกับวัดช้างล้อม ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญทางโบราณคดีของสุโขทัยที่สะท้อนให้เห็นถึงความรุ่งเรืองทางศิลปะและศาสนาในอดีต การหันหน้าของวัดไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ยิ่งสะท้อนถึงการวางผังเมืองที่เป็นระบบและมีความหมายเชิงจักรวาลตามคติความเชื่อในพระพุทธศาสนา

 

ชื่อเรียกของวัดเจดีย์เจ็ดแถวเป็นชื่อที่ราษฎรในท้องถิ่นตั้งขึ้นภายหลัง เนื่องจากในช่วงแรกที่ค้นพบมีการเห็นเจดีย์จำนวนมากเรียงรายเป็นแถว ๆ จึงเรียกกันว่าเจดีย์เจ็ดแถว แต่ภายหลังเมื่อกรมศิลปากรเข้ามาบูรณะและขุดแต่งเพิ่มเติม จึงปรากฏว่าภายในวัดแห่งนี้มีเจดีย์มากถึงเก้าแถว รวมทั้งยังมีเจดีย์และอาคารประกอบต่าง ๆ กว่า 33 องค์ วางเรียงรายตามคติจักรวาล ซึ่งทำให้สถานที่แห่งนี้มีความอลังการและแตกต่างจากวัดอื่น ๆ ในเขตศรีสัชนาลัย

 

สิ่งที่ทำให้วัดเจดีย์เจ็ดแถวมีชื่อเสียงและได้รับความสนใจจากทั้งนักวิชาการและนักท่องเที่ยว คือความหลากหลายของรูปแบบสถาปัตยกรรมเจดีย์ที่ปรากฏอยู่ในพื้นที่เดียวกัน ไม่ว่าจะเป็นเจดีย์ประธานทรงดอกบัวตูมหรือพุ่มข้าวบิณฑ์ที่เป็นเอกลักษณ์ของศิลปะสุโขทัยแท้ เจดีย์ทรงลังกาที่สะท้อนถึงอิทธิพลทางพุทธศาสนาจากต่างแดน เจดีย์ทรงปราสาทห้ายอดที่แสดงถึงศิลปะแบบพุกาม รวมไปถึงเจติยวิหารทรงพุกามที่มีความวิจิตรตระการตา การผสมผสานทางศิลปะเช่นนี้เป็นหลักฐานทางโบราณคดีที่บ่งบอกถึงการติดต่อและการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมระหว่างดินแดนในเอเชียอาคเนย์ในยุคสมัยนั้น

 

องค์ประกอบที่น่าสนใจอีกประการหนึ่งของวัดเจดีย์เจ็ดแถว คือการใช้พื้นที่เพื่อเป็นสุสานหลวงกลางเมืองตามการสันนิษฐานของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระองค์ทรงเห็นว่าลักษณะของวัดแห่งนี้และจำนวนเจดีย์รายจำนวนมากน่าจะถูกสร้างขึ้นเพื่อบรรจุพระอัฐิของเจ้านายในราชวงศ์สุโขทัย ซึ่งสะท้อนถึงสถานะความสำคัญของวัดนี้ที่มิได้เป็นเพียงศาสนสถาน แต่ยังเป็นศูนย์รวมจิตใจและสถานที่ประกอบพิธีกรรมของราชสำนัก

 

ลักษณะของเจดีย์รายแต่ละองค์ที่วัดเจดีย์เจ็ดแถวล้วนมีรายละเอียดอันน่าสนใจ เจดีย์บางองค์เป็นทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส ฐานก่อด้วยศิลาแลงขนาดใหญ่ มียอดเป็นทรงกลมและประดับด้วยซุ้มโถง ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นปางลีลาและปางยืน ขณะที่ผนังยังคงมีร่องรอยจิตรกรรมฝาผนังแบบเอกรงค์ที่บอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติและการบูชาของเหล่าเทวดาและกษัตริย์ เจดีย์ทรงปราสาทที่นี่มีซุ้มมณฑปและเรือนยอดสูงงดงาม ด้านหลังเรือนธาตุมีซุ้มที่ประดิษฐานพระพุทธรูปปางนาคปรกซึ่งเป็นผลงานชั้นเยี่ยมในศิลปะสุโขทัย

 

เมื่อพิจารณาจากทำเลที่ตั้งและความยิ่งใหญ่ของโบราณสถาน นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์หลายท่านต่างเห็นตรงกันว่าวัดเจดีย์เจ็ดแถวไม่น่าจะเป็นวัดที่สร้างขึ้นโดยราษฎรธรรมดา แต่ต้องเป็นวัดที่เกี่ยวข้องกับชนชั้นสูงหรือราชสำนัก ดังที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงมีพระราชวินิจฉัยในหนังสือ "เที่ยวเมืองพระร่วง" ว่าวัดนี้อาจเป็นวัดที่สร้างขึ้นโดยนางพญาธิดาของพระมหาธรรมราชา และในอีกนัยหนึ่งก็อาจเป็นวัดที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แก่เจ้านายในราชวงศ์สุโขทัย

 

ความโดดเด่นอีกประการของวัดเจดีย์เจ็ดแถวคือการที่มีเจดีย์หลากหลายรูปแบบตั้งอยู่รวมกันภายในบริเวณเดียว เช่น ศิลปะสุโขทัยแท้ที่มีความอ่อนช้อยผสมผสานกับศิลปะศรีวิชัยที่มีลักษณะทรงพลัง และศิลปะจากลังกาและพุกามที่แทรกซึมเข้ามา สิ่งเหล่านี้แสดงถึงความเป็นศูนย์กลางของการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมและการศรัทธาทางศาสนาที่เจริญรุ่งเรืองในสมัยสุโขทัย

 

ปัจจุบันวัดเจดีย์เจ็ดแถวถือเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่สำคัญของจังหวัดสุโขทัย นักท่องเที่ยวที่มาเยือนอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยมักไม่พลาดที่จะเข้ามาชมความงามของเจดีย์ที่เรียงรายเป็นแถวอย่างมีระเบียบ ชื่นชมศิลปะที่หลากหลาย และซึมซับบรรยากาศของเมืองโบราณที่ยังคงเล่าขานเรื่องราวของอดีตได้อย่างชัดเจน วัดแห่งนี้จึงไม่เพียงเป็นสมบัติทางโบราณคดีของชาติ แต่ยังเป็นแรงบันดาลใจให้แก่ผู้ที่สนใจศึกษาเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ศาสนา และศิลปวัฒนธรรมไทยอีกด้วย