วัดเจดีย์เจ็ดแถว

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดเจดีย์เจ็ดแถว เป็นหนึ่งในโบราณสถานสำคัญที่สุดภายในกำแพงเมืองโบราณศรีสัชนาลัย อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ตั้งอยู่บริเวณกึ่งกลางเมืองบนแนวแกนเดียวกับวัดช้างล้อม และหันหน้าไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ วัดแห่งนี้เป็นตัวอย่างสำคัญของศาสนสถานสุโขทัยที่มีองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมหลากหลายมากที่สุดแห่งหนึ่งในศรีสัชนาลัย ทั้งเจดีย์ประธานทรงดอกบัวตูมหรือพุ่มข้าวบิณฑ์ เจดีย์ทรงลังกา เจดีย์ทรงปราสาท เจติยวิหารทรงพุกาม เจดีย์รายขนาดเล็ก กำแพงแก้ว โบสถ์ บ่อน้ำ และร่องรอยอาคารประกอบจำนวนมาก ภาพเจดีย์จำนวนมากที่ตั้งเรียงรายเป็นหมวดหมู่ภายในพื้นที่เดียวกันทำให้วัดเจดีย์เจ็ดแถวเป็นสถานที่ที่สะท้อนทั้งความรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนา ศิลปกรรมสุโขทัย และการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมในเอเชียอาคเนย์ได้อย่างชัดเจน

 

วัดเจดีย์เจ็ดแถวเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจศรีสัชนาลัยในเชิงลึก เพราะวัดแห่งนี้ไม่ใช่เพียงจุดชมโบราณสถานที่มีเจดีย์สวยงาม แต่เป็นพื้นที่ที่บอกเล่าแนวคิดเรื่องผังเมือง คติจักรวาล การสร้างอนุสรณ์ทางศาสนา และความสัมพันธ์ระหว่างราชสำนักกับพระพุทธศาสนาในสมัยสุโขทัย ภายในวัดมีเจดีย์รายและอาคารขนาดเล็กรวมกว่า 33 องค์ ตั้งอยู่ภายในกำแพงแก้วและมีการจัดวางอย่างมีระบบ จึงเป็นโบราณสถานที่ช่วยให้เห็นภาพความประณีตของการวางผังวัดในเมืองหลวงฝ่ายเหนือของอาณาจักรสุโขทัย

 

ชื่อ “วัดเจดีย์เจ็ดแถว” เป็นชื่อที่ชาวบ้านเรียกกันภายหลัง จากภาพที่เห็นเจดีย์จำนวนมากตั้งเรียงรายเป็นแถว ๆ ในช่วงแรกของการสำรวจ จึงเข้าใจกันว่ามีเจดีย์อยู่ 7 แถว ต่อมาเมื่อกรมศิลปากรเข้ามาขุดแต่งและบูรณะเพิ่มเติม จึงพบว่าภายในวัดมีเจดีย์เรียงตัวมากถึง 9 แถว และมีเจดีย์กับอาคารประกอบรวมกันกว่า 33 องค์ อย่างไรก็ตาม ชื่อวัดเจดีย์เจ็ดแถวยังคงเป็นชื่อที่ใช้แพร่หลายและกลายเป็นชื่อที่ผู้คนจดจำได้ง่าย เพราะสะท้อนภาพลักษณ์ของวัดที่มีเจดีย์จำนวนมากตั้งเรียงรายอย่างงดงาม

 

การตั้งวัดอยู่บริเวณกึ่งกลางเมืองศรีสัชนาลัยและอยู่บนแนวแกนเดียวกับวัดช้างล้อมมีความหมายสำคัญทางผังเมือง วัดช้างล้อมเป็นหนึ่งในโบราณสถานหลักของเมือง ส่วนวัดเจดีย์เจ็ดแถวตั้งอยู่ใกล้กันในเขตเมืองชั้นใน การวางตำแหน่งเช่นนี้แสดงว่าวัดเจดีย์เจ็ดแถวเป็นศาสนสถานที่มีสถานะสูง ไม่ใช่วัดชายขอบหรือวัดชุมชนขนาดเล็ก แต่เป็นวัดที่สัมพันธ์กับศูนย์กลางเมือง การปกครอง และพิธีกรรมสำคัญในอดีต

 

ในมุมของศิลปกรรม วัดเจดีย์เจ็ดแถวมีความโดดเด่นอย่างมาก เพราะรวมรูปแบบเจดีย์หลายสายศิลปะไว้ในพื้นที่เดียวกัน เจดีย์ประธานทรงดอกบัวตูมเป็นลักษณะเด่นของศิลปะสุโขทัยแท้ แสดงความอ่อนช้อย สงบ และสมดุล ขณะที่เจดีย์ทรงลังกาสะท้อนอิทธิพลพระพุทธศาสนาลังกาวงศ์ซึ่งมีบทบาทสำคัญในโลกพุทธศาสนาสมัยสุโขทัย ส่วนเจดีย์ทรงปราสาทและเจติยวิหารทรงพุกามแสดงถึงความสัมพันธ์ทางศิลปกรรมกับดินแดนพุกามและพื้นที่ใกล้เคียงในเอเชียอาคเนย์ การมีรูปแบบเหล่านี้อยู่รวมกันแสดงว่าศรีสัชนาลัยเป็นเมืองที่เปิดรับและปรับใช้วัฒนธรรมจากหลายแหล่งอย่างสร้างสรรค์

 

เจดีย์ประธานของวัดตั้งอยู่ด้านหลังพระวิหาร เป็นเจดีย์ทรงดอกบัวตูมหรือพุ่มข้าวบิณฑ์ ซึ่งถือเป็นรูปแบบที่สะท้อนเอกลักษณ์ศิลปะสุโขทัยอย่างชัดเจน รูปทรงของเจดีย์มีความสง่างาม ยอดเจดีย์ค่อย ๆ เรียวขึ้นและปิดด้วยรูปทรงคล้ายดอกบัวตูม สื่อถึงความบริสุทธิ์ ความเบิกบานทางธรรม และความเป็นศูนย์กลางของศาสนสถาน เจดีย์ประธานนี้จึงทำหน้าที่เป็นทั้งจุดศรัทธาและจุดกำหนดแกนสายตาของวัด

 

บริเวณด้านหน้าของเจดีย์ประธานเป็นที่ตั้งของพระวิหาร ซึ่งเป็นพื้นที่ประกอบพิธีกรรมและเป็นจุดเชื่อมระหว่างผู้คนกับองค์เจดีย์ วิหารในวัดสุโขทัยมักตั้งอยู่ด้านหน้าเจดีย์ประธานตามแบบแผนศาสนสถานพุทธแบบเถรวาท เมื่อผู้มาเยือนเดินเข้าสู่วัดจากด้านหน้า จะพบลำดับพื้นที่ตั้งแต่วิหารไปสู่เจดีย์ประธาน ทำให้เกิดความรู้สึกค่อย ๆ เข้าสู่พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ การวางผังแบบนี้สะท้อนความตั้งใจของช่างและผู้ออกแบบวัดในอดีตอย่างชัดเจน

 

ภายในบริเวณวัดมีเจดีย์รายจำนวนมากที่แตกต่างกันทั้งรูปทรง ขนาด และรายละเอียด บางองค์เป็นเจดีย์ทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส ฐานก่อด้วยศิลาแลงขนาดใหญ่ มียอดทรงกลมและซุ้มโถง บางองค์เป็นทรงปราสาทที่มีเรือนธาตุและเรือนยอดสูง บางองค์แสดงอิทธิพลศิลปะลังกาและพุกาม บางองค์มีซุ้มที่ประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นปางลีลา ปางยืน หรือปางนาคปรก รายละเอียดเหล่านี้ทำให้วัดเจดีย์เจ็ดแถวเป็นเหมือนพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งของสถาปัตยกรรมพุทธในสมัยสุโขทัย

 

ความงดงามของวัดเจดีย์เจ็ดแถวไม่ได้อยู่ที่ขนาดของเจดีย์เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การจัดวางเจดีย์จำนวนมากให้เกิดความสัมพันธ์กันในเชิงพื้นที่ เจดีย์รายแต่ละองค์ทำหน้าที่เหมือนอนุสรณ์ย่อยที่ประกอบกันเป็นภาพรวมของวัด ทั้งหมดถูกวางภายในกำแพงแก้วซึ่งทำหน้าที่กำหนดขอบเขตพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ นอกกำแพงยังมีโบสถ์และบ่อน้ำ รวมทั้งเคยมีคูน้ำล้อมรอบ ลักษณะดังกล่าวช่วยให้เห็นว่าวัดแห่งนี้มีการวางผังอย่างเป็นระบบ และอาจเกี่ยวข้องกับพิธีกรรมหรือสถานะพิเศษของพื้นที่

 

หนึ่งในประเด็นสำคัญของวัดเจดีย์เจ็ดแถวคือข้อสันนิษฐานว่าอาจเป็น “สุสานหลวง” หรือพื้นที่บรรจุพระอัฐิของเจ้านายในราชวงศ์สุโขทัย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงสันนิษฐานจากจำนวนเจดีย์รายและลักษณะการจัดวางภายในวัดว่าเจดีย์เหล่านี้อาจสร้างขึ้นเพื่อบรรจุพระอัฐิของเจ้านายหรือบุคคลสำคัญในราชสำนักสุโขทัย หากพิจารณาร่วมกับตำแหน่งของวัดที่ตั้งอยู่กลางเมืองและความประณีตของสถาปัตยกรรม ข้อสันนิษฐานนี้ทำให้วัดเจดีย์เจ็ดแถวมีความหมายมากกว่าวัดธรรมดา เพราะอาจเกี่ยวข้องกับความทรงจำของราชวงศ์ พิธีกรรม และการสร้างอนุสรณ์ทางศาสนาเพื่อผู้ล่วงลับ

 

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงกล่าวถึงวัดเจดีย์เจ็ดแถวในพระราชนิพนธ์ “เที่ยวเมืองพระร่วง” โดยทรงมีพระราชวินิจฉัยว่าวัดนี้อาจเกี่ยวข้องกับชนชั้นสูงหรือราชสำนัก และอาจเป็นวัดที่สร้างโดยนางพญาธิดาของพระมหาธรรมราชา ความเห็นดังกล่าวช่วยยืนยันว่าตั้งแต่อดีต วัดเจดีย์เจ็ดแถวถูกมองว่าเป็นวัดที่มีความสำคัญในระดับสูง ไม่ใช่เพียงวัดร้างทั่วไปในเมืองโบราณ

 

เจดีย์ทรงปราสาทภายในวัดเป็นกลุ่มโบราณสถานที่น่าสนใจมาก เพราะมีซุ้มมณฑป เรือนธาตุ และเรือนยอดที่แสดงรูปแบบสถาปัตยกรรมซับซ้อน ด้านหลังเรือนธาตุบางองค์มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปนาคปรก ซึ่งเป็นงานปูนปั้นสำคัญของศิลปะสุโขทัย พระพุทธรูปนาคปรกมีความหมายเชิงพุทธประวัติ สื่อถึงเหตุการณ์ที่พญานาคมุจลินท์แผ่พังพานปกป้องพระพุทธเจ้าขณะทรงเสวยวิมุตติสุข การปรากฏพระพุทธรูปนาคปรกในวัดเจดีย์เจ็ดแถวจึงเพิ่มความลึกทางคติความเชื่อให้กับวัดแห่งนี้

 

ภายในซุ้มและผนังของเจดีย์บางองค์ยังพบร่องรอยจิตรกรรมฝาผนังแบบเอกรงค์ ซึ่งบอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติ การบูชาของเหล่าเทวดา และภาพกษัตริย์หรือชนชั้นสูง แม้ร่องรอยจิตรกรรมเหล่านี้จะเหลือไม่มาก แต่มีคุณค่ามากในฐานะหลักฐานศิลปกรรมที่ช่วยให้เข้าใจว่าโบราณสถานไม่ได้มีเพียงสถาปัตยกรรมภายนอก แต่เคยมีการตกแต่งภายในด้วยภาพเล่าเรื่องทางศาสนาอย่างประณีต

 

นอกจากนี้ วัดเจดีย์เจ็ดแถวยังมีความเกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่องโพธิฆระ หรืออาคารและพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับต้นพระศรีมหาโพธิ์ โดยพบฐานศิลาแลงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสด้านหลังเจดีย์ประธาน นอกกำแพงแก้วของวัด ลักษณะดังกล่าวสะท้อนความสำคัญของคติการบูชาต้นโพธิ์ในพระพุทธศาสนา เพราะต้นโพธิ์เกี่ยวข้องกับสถานที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า การมีพื้นที่โพธิฆระภายในผังเมืองศรีสัชนาลัยทำให้เห็นว่าความศรัทธาไม่ได้จำกัดอยู่ที่เจดีย์หรือพระพุทธรูปเท่านั้น แต่รวมถึงสัญลักษณ์ทางพุทธศาสนาอื่น ๆ ด้วย

 

เมื่อมองวัดเจดีย์เจ็ดแถวในบริบทของอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จะเห็นว่าที่นี่เป็นหนึ่งในโบราณสถานที่ช่วยอธิบายบทบาทของศรีสัชนาลัยในฐานะเมืองสำคัญของอาณาจักรสุโขทัย ศรีสัชนาลัยไม่ได้เป็นเพียงเมืองลูกหรือเมืองรอง แต่เป็นศูนย์กลางทางศาสนา การผลิตเครื่องสังคโลก การปกครอง และศิลปกรรม วัดเจดีย์เจ็ดแถวจึงเป็นหลักฐานสำคัญที่ทำให้เห็นความรุ่งเรืองของเมืองในเชิงศาสนาและราชสำนัก

 

การชมวัดเจดีย์เจ็ดแถวควรเริ่มจากการมองภาพรวมของผังวัดก่อน ผู้มาเยือนจะเห็นว่าพื้นที่ภายในกำแพงแก้วมีเจดีย์รายเรียงตัวอย่างหนาแน่น จากนั้นจึงสังเกตเจดีย์ประธานทรงดอกบัวตูมด้านหลังวิหาร แล้วค่อย ๆ เดินดูเจดีย์รายแต่ละองค์เพื่อเปรียบเทียบรูปแบบสถาปัตยกรรม การเดินชมแบบช้า ๆ จะช่วยให้เห็นความแตกต่างระหว่างเจดีย์ทรงสุโขทัย เจดีย์ทรงลังกา เจดีย์ทรงพุกาม และเจดีย์ทรงปราสาทได้ชัดเจนขึ้น

 

วัดเจดีย์เจ็ดแถวเป็นโบราณสถานร้างในความดูแลของอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย กรมศิลปากร จึงไม่มีเจ้าอาวาสประจำเหมือนวัดที่ยังมีพระสงฆ์จำพรรษา ผู้ดูแลหลักคืออุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ซึ่งทำหน้าที่ดูแลการอนุรักษ์ การจัดการพื้นที่ การให้ข้อมูลแก่ผู้เข้าชม และการคุ้มครองโบราณสถาน ผู้มาเยือนควรเคารพกฎของอุทยาน ไม่ปีนป่ายเจดีย์ ไม่สัมผัสปูนปั้นหรือผนังโบราณโดยไม่จำเป็น และไม่เคลื่อนย้ายเศษวัสดุหรือวัตถุใด ๆ ภายในพื้นที่

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการมาเยือนคือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ ๆ เพราะแสงแดดไม่แรงเกินไปและเหมาะกับการเดินชมโบราณสถานกลางแจ้ง ช่วงเช้าจะได้บรรยากาศสงบและแสงนุ่ม ส่วนช่วงเย็นจะได้แสงอุ่นกระทบกับศิลาแลงและรูปทรงเจดีย์ ทำให้ภาพรวมของวัดดูงดงามเป็นพิเศษ นักท่องเที่ยวควรเตรียมน้ำดื่ม หมวก ร่ม และรองเท้าที่เดินสะดวก เพราะพื้นที่วัดมีลานกว้างและต้องเดินชมหลายจุด

 

การเดินทาง ไปวัดเจดีย์เจ็ดแถวสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว จากตัวเมืองสุโขทัยขับรถไปทางอำเภอศรีสัชนาลัย ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง จากนั้นเข้าสู่พื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย หากเดินทางจากอำเภอสวรรคโลกจะใช้เวลาสั้นกว่า เมื่อถึงอุทยานแล้วสามารถเดินหรือใช้จักรยานชมโบราณสถานภายในเมืองเก่าได้ วัดเจดีย์เจ็ดแถวตั้งอยู่ใกล้วัดช้างล้อม จึงสามารถจัดเส้นทางเที่ยวร่วมกันได้อย่างสะดวก

 

เส้นทางเที่ยวที่เหมาะสมคือเริ่มจากวัดช้างล้อม ซึ่งอยู่บนแนวแกนเดียวกับวัดเจดีย์เจ็ดแถว จากนั้นเดินต่อมายังวัดเจดีย์เจ็ดแถวเพื่อชมเจดีย์รายจำนวนมาก แล้วต่อไปยังวัดนางพญา วัดสวนแก้วอุทยานใหญ่ วัดเขาพนมเพลิง หรือวัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหารในเขตเมืองเชลียง หากมีเวลาเต็มวัน นักท่องเที่ยวสามารถเพิ่มแหล่งอนุรักษ์เตาสังคโลกเข้าไปในแผน เพื่อเชื่อมโยงเรื่องศาสนา สถาปัตยกรรม และเครื่องถ้วยศรีสัชนาลัยในวันเดียวกัน

 

สำหรับผู้สนใจถ่ายภาพ วัดเจดีย์เจ็ดแถวมีมุมภาพที่งดงามหลายจุด เช่น มุมเจดีย์ประธานกับเจดีย์รายด้านหน้า มุมเจดีย์รายที่เรียงเป็นแถว มุมซุ้มมณฑป มุมกำแพงแก้ว และมุมที่เห็นเจดีย์จำนวนมากซ้อนกันในระยะลึก อย่างไรก็ตาม ควรถ่ายภาพโดยไม่รบกวนผู้เข้าชมคนอื่น และไม่ขึ้นไปยืนบนส่วนฐานหรือองค์เจดีย์ เพราะอาจทำให้โบราณสถานเสียหาย

 

วัดเจดีย์เจ็ดแถวจึงเป็นสถานที่ที่ควรใช้เวลาเดินชมอย่างตั้งใจ หากมองเพียงผิวเผินอาจเห็นว่าเป็นกลุ่มเจดีย์เก่าเรียงรายกัน แต่เมื่อพิจารณาอย่างละเอียดจะพบว่าทุกองค์มีรูปทรง ความหมาย และบริบทที่แตกต่างกัน วัดนี้จึงเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ดีสำหรับนักเรียน นักศึกษา นักท่องเที่ยว นักประวัติศาสตร์ศิลปะ และผู้ที่สนใจมรดกโลกสุโขทัย

 

กล่าวโดยสรุป วัดเจดีย์เจ็ดแถว จังหวัดสุโขทัย เป็นโบราณสถานที่สะท้อนความรุ่งเรืองของศรีสัชนาลัยในสมัยสุโขทัยอย่างลึกซึ้ง จุดเด่นของวัดอยู่ที่เจดีย์จำนวนมากที่เรียงรายอย่างเป็นระบบ เจดีย์ประธานทรงดอกบัวตูม เจดีย์รายหลายรูปแบบ อิทธิพลศิลปะจากลังกา พุกาม ศรีวิชัย และสุโขทัยแท้ รวมทั้งข้อสันนิษฐานเรื่องสุสานหลวงของราชวงศ์สุโขทัย วัดแห่งนี้จึงไม่เพียงเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ แต่เป็นหลักฐานสำคัญของความคิด ความเชื่อ ศิลปกรรม และอำนาจทางวัฒนธรรมของเมืองศรีสัชนาลัยในอดีต

 

 

ตอบ: วัดเจดีย์เจ็ดแถวตั้งอยู่ภายในกำแพงเมืองโบราณศรีสัชนาลัย ในอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ใกล้วัดช้างล้อม

 

ตอบ: วัดเจดีย์เจ็ดแถวเป็นโบราณสถานร้างในความดูแลของอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย กรมศิลปากร จึงไม่มีเจ้าอาวาสประจำ

 

ตอบ: ชื่อนี้มาจากการที่ชาวบ้านเห็นเจดีย์จำนวนมากเรียงรายเป็นแถว ๆ และเรียกกันว่าเจดีย์เจ็ดแถว ภายหลังกรมศิลปากรขุดแต่งพบว่ามีเจดีย์เรียงตัวมากถึง 9 แถว

 

ตอบ: จุดเด่นคือเจดีย์ประธานทรงดอกบัวตูม เจดีย์รายและอาคารประกอบกว่า 33 องค์ รูปแบบศิลปกรรมที่หลากหลาย และข้อสันนิษฐานว่าอาจเป็นสุสานหลวงของราชวงศ์สุโขทัย

 

ตอบ: พื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยเปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: หากชมเฉพาะวัดเจดีย์เจ็ดแถวควรใช้เวลาประมาณ 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง แต่ถ้าชมร่วมกับวัดช้างล้อม วัดนางพญา และโบราณสถานอื่นในอุทยานควรเผื่อเวลาอย่างน้อยครึ่งวัน

 

ตอบ: เดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวจากตัวเมืองสุโขทัยไปอำเภอศรีสัชนาลัย ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง แล้วเข้าสู่อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จากนั้นเดินหรือปั่นจักรยานไปยังวัดเจดีย์เจ็ดแถว

 

ตอบ: ควรเที่ยวคู่กับวัดช้างล้อม วัดนางพญา วัดสวนแก้วอุทยานใหญ่ วัดเขาพนมเพลิง วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหาร และแหล่งอนุรักษ์เตาสังคโลก