เขื่อนแควน้อยบำรุงแดน

วันเปิดทำการ: ติดต่อโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแควน้อยบำรุงแดนก่อนเข้าชมพื้นที่

เวลาเปิดทำการ: ติดต่อโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแควน้อยบำรุงแดนก่อนเข้าชมพื้นที่

 

เขื่อนแควน้อยบำรุงแดน จังหวัดพิษณุโลก เป็นหนึ่งในโครงการชลประทานขนาดใหญ่ที่มีความสำคัญต่อภาคเหนือตอนล่าง ทั้งในด้านการกักเก็บน้ำ การส่งน้ำเพื่อการเกษตร การบรรเทาปัญหาน้ำท่วมและภัยแล้ง รวมถึงการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เขื่อนแห่งนี้ตั้งอยู่ในตำบลคันโช้ง อำเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก ท่ามกลางภูมิประเทศที่มีภูเขา ผืนน้ำขนาดใหญ่ และพื้นที่ป่าโดยรอบ ทำให้บรรยากาศของเขื่อนมีทั้งความสงบ ความกว้างใหญ่ และความงดงามตามธรรมชาติ เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการพักผ่อน ชมวิว ถ่ายภาพ เรียนรู้เรื่องการจัดการน้ำ และสัมผัสพื้นที่ชลประทานที่มีคุณค่าทั้งต่อเศรษฐกิจ เกษตรกรรม และสิ่งแวดล้อมของจังหวัดพิษณุโลก

 

เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริที่เกิดขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหาน้ำในลุ่มน้ำแควน้อยและพื้นที่ต่อเนื่อง โดยเฉพาะปัญหาน้ำหลากในฤดูฝนและการขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง พื้นที่ลุ่มน้ำแควน้อยเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญต่อการเกษตรของจังหวัดพิษณุโลก แต่เดิมเกษตรกรในหลายพื้นที่ต้องพึ่งพาน้ำฝนเป็นหลัก เมื่อฝนมากเกินไปก็เกิดน้ำหลากและน้ำท่วม เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้งกลับประสบปัญหาน้ำไม่เพียงพอ เขื่อนแห่งนี้จึงถูกพัฒนาขึ้นเพื่อให้เป็นแหล่งกักเก็บน้ำขนาดใหญ่ ช่วยสร้างความมั่นคงด้านน้ำให้กับเกษตรกร ชุมชน และระบบนิเวศโดยรอบ

 

ชื่อ “เขื่อนแควน้อยบำรุงแดน” มีความหมายที่สื่อถึงเขื่อนบนลำน้ำแควน้อยที่ช่วยบำรุงและสร้างความเจริญให้แก่พื้นที่โดยรอบ เดิมโครงการมีชื่อว่าเขื่อนแควน้อยอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ก่อนจะได้รับพระราชทานชื่อเป็นเขื่อนแควน้อยบำรุงแดน ชื่อนี้สะท้อนบทบาทของเขื่อนในฐานะโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำที่ไม่ได้มีเป้าหมายเพียงการกักเก็บน้ำ แต่ยังมุ่งยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ เพิ่มศักยภาพการผลิตทางการเกษตร และส่งเสริมการใช้ทรัพยากรน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ

 

พื้นที่เขื่อนตั้งอยู่บริเวณบ้านเขาหินลาด หมู่ 4 ตำบลคันโช้ง อำเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก และอยู่ภายใต้การดูแลของโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแควน้อยบำรุงแดน สำนักงานชลประทานที่ 3 กรมชลประทาน ตัวโครงการมีบทบาทดูแลการบริหารจัดการน้ำ การบำรุงรักษาโครงสร้างเขื่อน ระบบส่งน้ำ พื้นที่โครงการ และการประสานการใช้ประโยชน์จากน้ำในลุ่มน้ำแควน้อย เขื่อนแห่งนี้จึงเป็นทั้งสถานที่ท่องเที่ยวและพื้นที่ปฏิบัติงานด้านชลประทานที่ยังใช้งานจริง นักท่องเที่ยวควรติดต่อเจ้าหน้าที่ก่อนเข้าชมพื้นที่บางส่วนเพื่อความปลอดภัยและความเป็นระเบียบ

 

โครงสร้างของเขื่อนแควน้อยบำรุงแดนประกอบด้วยเขื่อนหลัก 3 แห่งที่ทำงานร่วมกัน ได้แก่ เขื่อนปิดช่องเขาต่ำ เขื่อนแควน้อย และเขื่อนสันตะเคียน เขื่อนปิดช่องเขาต่ำเป็นเขื่อนดินสูงประมาณ 16 เมตร ยาวประมาณ 640 เมตร ทำหน้าที่ช่วยปิดช่องเขาและสนับสนุนการกักเก็บน้ำในระบบ เขื่อนแควน้อยเป็นเขื่อนหินทิ้งดาดหน้าคอนกรีต สูงประมาณ 75 เมตร ยาวประมาณ 681 เมตร ใช้ปิดกั้นลำน้ำแควน้อยและเป็นองค์ประกอบหลักของอ่างเก็บน้ำ ส่วนเขื่อนสันตะเคียนเป็นเขื่อนหินทิ้งแกนดินเหนียว สูงประมาณ 80 เมตร ยาวประมาณ 1,270 เมตร ใช้ปิดกั้นลำห้วยสันตะเคียนและช่วยเสริมความมั่นคงของระบบกักเก็บน้ำทั้งหมด

 

การประกอบกันของเขื่อนทั้ง 3 แห่งทำให้เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนมีลักษณะทางวิศวกรรมที่น่าสนใจมาก เพราะไม่ใช่เขื่อนเดี่ยวเพียงโครงสร้างเดียว แต่เป็นระบบเขื่อนที่ออกแบบตามภูมิประเทศของหุบเขา ลำน้ำ และพื้นที่รับน้ำโดยรอบ โครงสร้างแต่ละส่วนมีหน้าที่เฉพาะในการรองรับแรงดันน้ำ ป้องกันการรั่วซึม ควบคุมปริมาณน้ำ และรักษาความมั่นคงของอ่างเก็บน้ำ การชมเขื่อนแห่งนี้จึงไม่ใช่เพียงการชมวิวสวย แต่ยังเป็นโอกาสในการเรียนรู้แนวคิดด้านวิศวกรรมชลประทานขนาดใหญ่ที่ปรับให้เข้ากับสภาพภูมิประเทศจริง

 

อ่างเก็บน้ำของเขื่อนแควน้อยบำรุงแดนมีขนาดใหญ่และมีทัศนียภาพกว้างไกล ผืนน้ำที่ทอดตัวอยู่ท่ามกลางภูเขาและป่าไม้สร้างบรรยากาศคล้ายทะเลสาบกลางหุบเขา ในช่วงเช้า แสงอ่อนของพระอาทิตย์สะท้อนบนผิวน้ำ ทำให้เกิดภาพที่สวยงามและสงบ เหมาะกับการถ่ายภาพและการชมวิว ส่วนช่วงเย็นบรรยากาศจะนุ่มนวล ลมเย็นจากผืนน้ำช่วยให้พื้นที่รอบเขื่อนเหมาะกับการพักผ่อน นักท่องเที่ยวจำนวนมากจึงนิยมมาในช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อหลีกเลี่ยงแดดแรงและได้บรรยากาศที่ดีที่สุด

 

นอกจากความงามของอ่างเก็บน้ำแล้ว เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนยังมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนพื้นที่เกษตรกรรมของจังหวัดพิษณุโลกและพื้นที่ต่อเนื่อง น้ำที่กักเก็บไว้ถูกนำไปใช้เพื่อการเพาะปลูก การอุปโภคบริโภค และการรักษาระดับน้ำในระบบชลประทาน การมีแหล่งน้ำขนาดใหญ่ช่วยให้เกษตรกรสามารถวางแผนการผลิตได้ดีขึ้น ลดความเสี่ยงจากฝนทิ้งช่วง และเพิ่มความมั่นคงด้านอาหารในระดับพื้นที่ เขื่อนจึงเป็นโครงสร้างที่มีผลต่อชีวิตของผู้คนจำนวนมาก แม้นักท่องเที่ยวจะมองเห็นเพียงผืนน้ำและวิวภูเขา แต่เบื้องหลังคือระบบน้ำที่ช่วยหล่อเลี้ยงเศรษฐกิจฐานรากของชุมชน

 

ด้านการบรรเทาอุทกภัย เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนช่วยชะลอและกักเก็บน้ำในช่วงฤดูฝน ลดความรุนแรงของน้ำหลากที่อาจไหลลงสู่พื้นที่ลุ่มด้านล่าง การบริหารจัดการน้ำของเขื่อนช่วยให้สามารถควบคุมปริมาณน้ำได้เหมาะสมมากขึ้น ทั้งยังช่วยลดผลกระทบต่อพื้นที่เกษตร บ้านเรือน และชุมชนปลายน้ำ ในฤดูแล้ง น้ำจากอ่างเก็บน้ำยังสามารถนำมาใช้เพื่อบรรเทาปัญหาขาดแคลนน้ำ ทำให้เขื่อนมีความสำคัญทั้งในช่วงน้ำมากและช่วงน้ำน้อย

 

เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนยังมีบทบาทด้านสิ่งแวดล้อม เพราะอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ช่วยสร้างระบบนิเวศใหม่ที่เชื่อมโยงผืนน้ำ ป่าไม้ ภูเขา และสัตว์ป่าโดยรอบ พื้นที่ริมอ่างเป็นแหล่งอาศัยและหากินของนกหลายชนิด รวมถึงสัตว์น้ำและพืชริมน้ำ การรักษาคุณภาพน้ำ ความสะอาด และความสมดุลของระบบนิเวศจึงเป็นเรื่องสำคัญ นักท่องเที่ยวที่มาเยือนควรช่วยกันไม่ทิ้งขยะ ไม่รบกวนสัตว์ และไม่ทำกิจกรรมที่อาจกระทบต่อคุณภาพน้ำหรือพื้นที่ธรรมชาติรอบเขื่อน

 

สำหรับนักท่องเที่ยว เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนมีเสน่ห์จากกิจกรรมที่หลากหลาย ทั้งการชมวิวสันเขื่อน การนั่งรถชมทัศนียภาพ การถ่ายภาพอ่างเก็บน้ำ การปิกนิกในจุดที่ได้รับอนุญาต การแวะรับประทานอาหารท้องถิ่น และการเที่ยวจุดเล่นน้ำท้ายเขื่อนตามฤดูกาล บริเวณท้ายเขื่อนเป็นพื้นที่ที่ได้รับความนิยมในช่วงอากาศร้อน เพราะมีน้ำใสไหลผ่าน มีซุ้มพักผ่อน แคร่ริมน้ำ และร้านอาหารให้บริการตามช่วงเวลาที่เปิดพื้นที่ นักท่องเที่ยวควรตรวจสอบประกาศล่าสุดก่อนเดินทาง เพราะรูปแบบการให้บริการและช่วงเวลาเปิดจุดเล่นน้ำอาจเปลี่ยนแปลงตามระดับน้ำ ฤดูกาล และมาตรการดูแลพื้นที่

 

จุดชมวิวบนสันเขื่อนเป็นหนึ่งในจุดที่ไม่ควรพลาด เพราะสามารถมองเห็นภาพกว้างของอ่างเก็บน้ำ ภูเขา และแนวเขื่อนขนาดใหญ่ได้อย่างชัดเจน บางช่วงมีบริการรถพานักท่องเที่ยวขึ้นสู่สันเขื่อนหรือพื้นที่ชมวิว เพื่อความสะดวกและความปลอดภัยของผู้มาเยือน การขึ้นไปชมวิวจากจุดสูงทำให้เห็นขนาดของอ่างเก็บน้ำและภูมิประเทศโดยรอบได้ดีขึ้น นักท่องเที่ยวจะเข้าใจทันทีว่าทำไมเขื่อนแห่งนี้จึงเป็นทั้งโครงการชลประทานสำคัญและแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่มีศักยภาพสูง

 

ในเชิงการเรียนรู้ เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนเหมาะกับนักเรียน นักศึกษา ครอบครัว และผู้ที่สนใจเรื่องวิศวกรรมชลประทาน เพราะสามารถเรียนรู้ได้ตั้งแต่เหตุผลในการสร้างเขื่อน โครงสร้างเขื่อนประเภทต่าง ๆ การทำงานของอ่างเก็บน้ำ การบริหารจัดการน้ำในฤดูฝนและฤดูแล้ง ไปจนถึงผลกระทบเชิงบวกต่อการเกษตรและชุมชน การเที่ยวเขื่อนจึงเป็นการท่องเที่ยวที่ให้ทั้งความรู้และความเพลิดเพลินในเวลาเดียวกัน

 

การเดินทาง ไปเขื่อนแควน้อยบำรุงแดนสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่า จากตัวเมืองพิษณุโลกสามารถเดินทางมุ่งหน้าไปยังอำเภอวัดโบสถ์ แล้วเข้าสู่ตำบลคันโช้งและพื้นที่โครงการเขื่อนแควน้อยบำรุงแดน เส้นทางเหมาะกับการท่องเที่ยวแบบไปเช้าเย็นกลับ หรือจัดเป็นทริปพักค้างคืนในพื้นที่อำเภอวัดโบสถ์และชุมชนใกล้เขื่อน หากเดินทางครั้งแรกควรตรวจสอบเส้นทางล่วงหน้า เตรียมน้ำดื่ม และติดต่อโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแควน้อยบำรุงแดนเพื่อสอบถามข้อกำหนดการเข้าชมพื้นที่

 

ผู้ที่ต้องการเที่ยวแบบครอบครัวสามารถจัดทริปได้ไม่ยาก เพราะบริเวณเขื่อนมีจุดพักผ่อน ร้านอาหาร และพื้นที่ธรรมชาติให้ใช้เวลาได้หลายชั่วโมง หากต้องการเล่นน้ำท้ายเขื่อนควรเลือกช่วงที่มีการเปิดพื้นที่อย่างเป็นทางการ และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่หรือผู้ดูแลจุดบริการอย่างเคร่งครัด สำหรับผู้สูงอายุหรือเด็ก ควรเลือกจุดพักผ่อนที่เข้าถึงง่าย ไม่ลื่น และอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย ส่วนผู้ที่ต้องการถ่ายภาพควรเลือกช่วงเช้าและเย็นเพื่อให้ได้แสงที่สวยที่สุด

 

เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนยังสามารถเชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงได้หลายแห่ง เช่น อุทยานแห่งชาติแควน้อย วัดคันโช้ง จุดเล่นน้ำท้ายเขื่อน วัดโบสถ์ และตัวเมืองพิษณุโลก หากมีเวลา 2 วัน 1 คืน สามารถพักในที่พักใกล้เขื่อนหรือในอำเภอวัดโบสถ์ แล้วเที่ยวธรรมชาติและชุมชนใกล้เคียงต่อเนื่องกันได้ การวางแผนแบบนี้ช่วยให้ทริปมีความหลากหลาย ทั้งชมเขื่อน เล่นน้ำ รับประทานอาหารพื้นบ้าน และเรียนรู้วิถีชุมชนคันโช้ง

 

สิ่งที่ควรเตรียมก่อนมาเที่ยวเขื่อนแควน้อยบำรุงแดน ได้แก่ น้ำดื่ม หมวก แว่นกันแดด กล้องถ่ายภาพ รองเท้าที่เดินสะดวก ถุงขยะส่วนตัว และเงินสดสำหรับใช้จ่ายในร้านอาหารหรือบริการท้องถิ่น หากมีแผนเล่นน้ำควรเตรียมเสื้อผ้าสำรอง ผ้าเช็ดตัว และอุปกรณ์กันลื่นสำหรับเดินบนพื้นที่เปียก ที่สำคัญควรติดตามประกาศของพื้นที่เกี่ยวกับระดับน้ำ การเปิดจุดเล่นน้ำ และข้อกำหนดด้านความปลอดภัยก่อนเดินทางทุกครั้ง

 

ข้อควรปฏิบัติเมื่อเที่ยวเขื่อนคือไม่เข้าไปในเขตหวงห้าม ไม่ปีนโครงสร้างเขื่อน ไม่ลงเล่นน้ำในจุดที่ไม่ได้รับอนุญาต ไม่ทิ้งขยะลงในน้ำหรือพื้นที่ธรรมชาติ และไม่ส่งเสียงดังรบกวนผู้อื่น เขื่อนเป็นโครงสร้างชลประทานที่ยังใช้งานจริง การท่องเที่ยวจึงต้องคำนึงถึงความปลอดภัยและการไม่รบกวนการทำงานของเจ้าหน้าที่ การเคารพพื้นที่จะช่วยให้เขื่อนยังคงเป็นทั้งแหล่งน้ำสำคัญและแหล่งท่องเที่ยวที่ยั่งยืนต่อไป

 

โดยสรุป เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนเป็นสถานที่ที่รวมคุณค่าหลายด้านไว้ในพื้นที่เดียว ทั้งโครงการพระราชดำริด้านน้ำ เขื่อนขนาดใหญ่ที่มีความสำคัญทางวิศวกรรม แหล่งกักเก็บน้ำเพื่อการเกษตร พื้นที่บรรเทาน้ำท่วม แหล่งเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อม และแหล่งท่องเที่ยวพักผ่อนของจังหวัดพิษณุโลก ผืนน้ำกว้าง ภูเขา สันเขื่อน จุดชมวิว และกิจกรรมท้ายเขื่อนทำให้ที่นี่เหมาะกับทั้งนักท่องเที่ยวสายธรรมชาติ ครอบครัว นักถ่ายภาพ และผู้ที่สนใจเรียนรู้เรื่องการจัดการน้ำ หากต้องการเห็นพิษณุโลกในมุมของธรรมชาติและโครงการพัฒนาน้ำที่มีความสำคัญ เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนคือจุดหมายที่ควรค่าแก่การเดินทาง

 

 

ตอบ: เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนตั้งอยู่ในตำบลคันโช้ง อำเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก โดยมีพื้นที่โครงการอยู่บริเวณบ้านเขาหินลาดและชุมชนคันโช้ง

 

ตอบ: เขื่อนมีบทบาทสำคัญในการกักเก็บน้ำ ส่งน้ำเพื่อการเกษตร บรรเทาปัญหาน้ำท่วมและภัยแล้ง รวมถึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและแหล่งเรียนรู้ด้านชลประทานของจังหวัดพิษณุโลก

 

ตอบ: เขื่อนแควน้อยบำรุงแดนประกอบด้วย 3 เขื่อนหลัก ได้แก่ เขื่อนปิดช่องเขาต่ำ เขื่อนแควน้อย และเขื่อนสันตะเคียน

 

ตอบ: เขื่อนอยู่ในความดูแลของโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแควน้อยบำรุงแดน สำนักงานชลประทานที่ 3 กรมชลประทาน

 

ตอบ: สามารถชมวิวในพื้นที่ที่เปิดให้เข้าชมได้ แต่ควรติดต่อโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแควน้อยบำรุงแดนก่อนเดินทาง และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่

 

ตอบ: ช่วงเช้าและช่วงเย็นเหมาะกับการชมวิวและถ่ายภาพมากที่สุด ส่วนจุดเล่นน้ำท้ายเขื่อนควรตรวจสอบช่วงเวลาเปิดบริการล่าสุดก่อนเดินทาง

 

ตอบ: มีที่พักในตำบลคันโช้ง อุทยานแห่งชาติแควน้อย อำเภอวัดโบสถ์ และตัวเมืองพิษณุโลก โดยควรจองหรือสอบถามล่วงหน้าก่อนเดินทาง โดยเฉพาะวันหยุด

 

ตอบ: ควรเตรียมน้ำดื่ม หมวกกันแดด กล้องถ่ายภาพ รองเท้าที่เดินสะดวก เงินสด และตรวจสอบประกาศล่าสุดเกี่ยวกับการเข้าชมพื้นที่ จุดเล่นน้ำ และข้อกำหนดด้านความปลอดภัย