วัดมกุฎกษัตริยารามราชวรวิหาร

Rating: 4/5 (4 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 19:00

 

วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เป็นวัดในกรุงเทพฯ ที่บรรยากาศเหมือน “ค่อย ๆ เดินแล้วค่อย ๆ เข้าใจเมือง” เพราะทำเลอยู่ริมคลองผดุงกรุงเกษมและแนวถนนราชดำเนินนอก ย่านที่ประวัติศาสตร์เมืองกับชีวิตประจำวันซ้อนทับกันตลอดเวลา หลายคนรู้จักชื่อวัดจากความเป็นพระอารามหลวง แต่พอได้เข้ามาจริง ๆ จะพบว่าความน่าสนใจของวัดมกุฏไม่ได้อยู่แค่ความสวยของอาคาร แต่อยู่ที่แนวคิดการสร้างวัดในสมัยรัชกาลที่ 4 ที่ผูกกับ “คลอง” การวางผังเมือง และความตั้งใจจะทำให้พื้นที่ริมคูพระนครชั้นนอกมีศาสนสถานเรียงรายคล้ายกรุงศรีอยุธยา ใครที่ชอบเที่ยวกรุงเทพแบบเดินช้า ๆ แล้วเก็บรายละเอียด วัดนี้เป็นจุดแวะที่คุ้มมาก เพราะได้ทั้งความสงบและได้อ่านชั้นเวลาของเมืองไปพร้อมกัน

 

เรื่องเริ่มจากช่วงที่มีการขุดคลองผดุงกรุงเกษมเป็นคูพระนครชั้นนอก เมื่อแนวคลองเสร็จสมบูรณ์ รัชกาลที่ 4 ทรงมีพระราชดำริให้มีวัดเรียงรายอยู่ตามชายคลองเหมือนอยุธยา จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างวัดมกุฏกษัตริยารามขึ้น และให้มีบทบาทเป็นวัดคู่กับวัดโสมนัสวิหารในแนวคลองเดียวกัน การก่อสร้างแล้วเสร็จราว พ.ศ. 2411 ช่วงแรกโปรดเกล้าฯ ให้เรียกชื่อว่า “วัดนามบัญญัติ” ไปพลางก่อน และเมื่อสิ้นรัชกาลแล้วจึงเรียกนามพระราชทานว่า “วัดมกุฏกษัตริยาราม” ซึ่งเป็นนามตามพระปรมาภิไธย ความหมายของเรื่องนี้ทำให้วัดมกุฏไม่ได้เป็นเพียงวัดสวยกลางเมือง แต่เป็นหลักฐานชิ้นหนึ่งของ “วิธีคิดเรื่องเมือง” ในสมัยรัชกาลที่ 4 ที่มองคลองเป็นเส้นเลือดของพระนครและอยากให้สองฝั่งคลองมีศูนย์รวมศรัทธารองรับผู้คน

 

ความพิเศษที่มักทำให้คนรักประวัติศาสตร์หยุดดูนานขึ้น คือวัดมกุฏกษัตริยารามเป็นหนึ่งในวัดเขตกรุงรัตนโกสินทร์ที่มี “เสมา 2 ชั้น” กล่าวคือชั้นแรกเป็นเสมาที่เรียกว่า “มหาสีมา” อยู่ในซุ้มตามมุมกำแพงรอบวัด ส่วนอีกชั้นหนึ่งคือเสมารอบพระอุโบสถที่เรียกว่า “ขัณฑสีมา” ในวัดที่มีเสมา 2 ชั้นเช่นนี้ พระสงฆ์สามารถประชุมทำสังฆกรรมได้ทั้งในพระอุโบสถและพระวิหาร นี่คือรายละเอียดที่ถ้าไม่ได้รู้มาก่อนอาจเดินผ่านไปเฉย ๆ แต่ถ้าเริ่มสังเกต จะรู้สึกว่าวัดนี้มีระบบ มีวินัย และมี “ตรรกะของพื้นที่” ซ่อนอยู่ในองค์ประกอบเล็ก ๆ รอบตัว

 

ถ้าจะให้เดินชมสนุกแบบไม่หลงทาง แนะนำให้เริ่มจากมองภาพรวมของกำแพงและมุมวัดก่อน แล้วค่อยเดินเข้าหาอาคารหลัก เพราะจุดเด่นของวัดมกุฏคือสัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับรัชกาลที่ 4 จะโผล่ให้เห็นเป็นระยะ โดยเฉพาะลาย “พระมหามงกุฏ” ซึ่งเป็นตราประจำรัชกาลที่ 4 ที่ปรากฏทั้งบนหน้าบันและด้านบนของซุ้มประตูหน้าต่างของพระอุโบสถและพระวิหาร การเดินแบบตั้งใจมองหามงกุฏพวกนี้ จะทำให้การเที่ยวไม่ใช่แค่เดินดูอาคาร แต่เป็นการอ่านรหัสยุคสมัยที่ผู้สร้างตั้งใจทิ้งไว้

 

อีกส่วนที่ช่วยยกระดับวัดมกุฏให้ “ต่างจากวัดอื่น” คือภาพจิตรกรรมด้านในพระอุโบสถที่มีเนื้อหาเฉพาะทางค่อนข้างชัด โดยมีการกล่าวถึงเรื่องพระสาวกในบาลีและอรรถกถา รวมถึงภาพชุดที่เล่าเรื่องการบำเพ็ญกรรมฐาน ธุดงควัตร และเนื้อหาที่เชื่อมกับธรรมวินัย บานหน้าต่างและบานประตูด้านในยังมีการเขียนพระสูตรที่เป็นคาถาด้วยตัวอักษรบรรจง เมื่อยืนดูไปเรื่อย ๆ คุณจะรู้สึกว่านี่ไม่ใช่จิตรกรรมที่มีไว้ “ให้สวย” อย่างเดียว แต่เป็นเหมือนพื้นที่สื่อสารเรื่องการปฏิบัติและระเบียบวินัย ซึ่งเข้ากับภาพรวมของยุครัชกาลที่ 4 ที่ให้ความสำคัญกับหลักธรรมอย่างเป็นระบบ

 

ถ้าคุณอยากให้ทริปนี้ได้อรรถรสจริง ๆ ลองตั้งจังหวะการเดินให้ช้ากว่าปกติสักนิด เพราะวัดมกุฏไม่ได้ขายความอลังการแบบเห็นปุ๊บว้าวปั๊บ แต่ขายความ “ค่อย ๆ เห็น” ตั้งแต่องค์ประกอบของเสมา การจัดวางพื้นที่สังฆกรรม ไปจนถึงรายละเอียดเล็ก ๆ อย่างตรามงกุฏตามซุ้มและหน้าบัน ช่วงเช้าแดดจะไม่แข็งเกินและแสงจะช่วยให้ลวดลายชัดขึ้น ส่วนช่วงบ่ายแก่ ๆ บรรยากาศริมคลองจะนุ่มลงและเดินสบายขึ้น การแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา และสังเกตป้ายแนะนำในพื้นที่ จะช่วยให้การเยี่ยมชมราบรื่น โดยเฉพาะเมื่อมีสาธุชนเข้ามากราบไหว้หรือพระสงฆ์ใช้พื้นที่ทำกิจของสงฆ์

 

การเดินทาง วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหารตั้งอยู่ริมคลองผดุงกรุงเกษม ใกล้แนวถนนราชดำเนินนอก การเดินทางที่คล่องตัวที่สุดคือใช้รถสาธารณะแล้วเดินต่อในย่านเมืองเก่า เพราะเส้นทางรอบวัดเชื่อมต่อไปยังโซนเทเวศร์–ดุสิต–ราชดำเนินได้สะดวก หากใช้รถไฟฟ้าใต้ดิน สามารถลง MRT ในโซนเมืองเก่าแล้วต่อรถระยะสั้นหรือเดินตามสภาพอากาศและเวลาในวันนั้น ส่วนการขับรถส่วนตัวทำได้ แต่ควรเผื่อเวลาเรื่องที่จอดและใช้การเดินเป็นหลักจะเที่ยวได้ลื่นกว่า โดยเฉพาะถ้าตั้งใจจะไปต่อสถานที่สำคัญใกล้ ๆ ในวันเดียวกัน

 

 

ตอบ: วัดตั้งอยู่ริมคลองผดุงกรุงเกษม ใกล้แนวถนนราชดำเนินนอก ในโซนเมืองเก่า สามารถวางทริปเชื่อมเทเวศร์–ดุสิต–ราชดำเนินได้สะดวก

 

ตอบ: มีข้อมูลว่าหลังขุดคลองผดุงกรุงเกษมเป็นคูพระนครชั้นนอก รัชกาลที่ 4 ทรงมีพระราชดำริให้มีวัดเรียงรายริมคลองเหมือนสมัยอยุธยา จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างวัดนี้ขึ้นและให้เป็นวัดคู่กับวัดโสมนัสวิหาร

 

ตอบ: คือมีเขตสีมาซ้อนกัน 2 ระดับ ได้แก่ “มหาสีมา” ตามซุ้มมุมกำแพงรอบวัด และ “ขัณฑสีมา” รอบพระอุโบสถ ทำให้สามารถประชุมทำสังฆกรรมได้ทั้งในพระอุโบสถและพระวิหาร

 

ตอบ: เพราะลายพระมหามงกุฏเป็นตราประจำรัชกาลที่ 4 จึงถูกใช้เป็นลายสำคัญบนหน้าบันและซุ้มประตูหน้าต่างของอาคารหลัก เป็นเหมือน “สัญลักษณ์ยุคสมัย” ที่ตั้งใจให้คนเห็นและจดจำ

 

ตอบ: มีการกล่าวถึงเนื้อหาที่หลากหลายและเฉพาะทาง เช่น เรื่องพระสาวกในบาลีและอรรถกถา ภาพการบำเพ็ญกรรมฐาน ธุดงควัตร รวมถึงข้อความคาถา/พระสูตรที่เขียนด้วยอักษรบรรจงบนบานหน้าต่างและบานประตูด้านใน

 

ตอบ: แนะนำวัดโสมนัสวิหาร ตลาดเทเวศร์ พิพิธภัณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทย พระที่นั่งอนันตสมาคม และวัดเบญจมบพิตร ซึ่งอยู่ในโซนที่เชื่อมต่อกันได้สะดวก