วัดพิชยญาติการามวรวิหาร

Rating: 4/5 (6 votes)

วันเปิดทำการ: โดยทั่วไปเปิดทุกวัน (แนะนำโทรยืนยันก่อนเดินทาง โดยเฉพาะช่วงมีงานบุญ/พิธี)

เวลาเปิดทำการ: โดยทั่วไป 08:00 – 17:00 น. 

 

วัดพิชยญาติการามวรวิหาร (วัดพิชัยญาติ) เป็นวัดหลวงฝั่งธนที่มี “บุคลิกชัด” ตั้งแต่ก้าวแรกที่มองเห็นอาคาร เพราะที่นี่ไม่ได้มีเสน่ห์แค่ความสงบแบบวัดในเมืองเท่านั้น แต่ยังพาเราเห็นหน้าตาของกรุงเทพในยุครัตนโกสินทร์ตอนต้นที่กำลังเติบโตบนเส้นทางการค้าและความสัมพันธ์กับจีนอย่างเป็นรูปธรรม วัดตั้งอยู่ใกล้เชิงสะพานพุทธ บริเวณย่านที่คนรุ่นก่อนคุ้นชื่อว่า “วงเวียนเล็ก” ในแขวงสมเด็จเจ้าพระยา เขตคลองสาน และอยู่ริมคลองบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ทำให้บรรยากาศของวัดมีทั้งความเป็นชุมชนริมน้ำและความเป็นศูนย์กลางพิธีกรรมของคนฝั่งธนในเวลาเดียวกัน

 

เสน่ห์ของวัดพิชยญาติไม่ใช่ความอลังการแบบ “ใหญ่สุด” ในกรุงเทพ แต่เป็นความแน่นของเรื่องเล่าและรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมที่เดินดูแล้วจับต้องได้จริง วัดนี้เดิมเป็นวัดร้าง ก่อนที่สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ (ทัต บุนนาค) ซึ่งขณะนั้นมีบรรดาศักดิ์เป็นพระยาศรีพิพัฒน์ราชโกษา จะปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่ในช่วงราว พ.ศ. 2372 – 2375 ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 3 ช่วงเวลานั้นเองเป็นยุคที่กรุงเทพขับเคลื่อนด้วยการค้าทางเรือและเรือสำเภากับจีนอย่างคึกคัก วัสดุอย่างกระเบื้องสี หิน และของตกแต่งจากจีนจึงไม่ใช่ของแปลก แต่กลายเป็น “ภาษาของยุคสมัย” ที่ถูกย้ายจากโลกการค้าขึ้นมาอยู่บนสถาปัตยกรรมศาสนาอย่างกลมกลืน

 

เมื่อบูรณะแล้วเสร็จ ได้มีการน้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ซึ่งพระราชทานนามว่า “วัดพระยาญาติการาม” ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเปลี่ยนชื่อวัดเป็น “วัดพิชยญาติการาม” และชื่อที่คนทั่วไปเรียกติดปากจนถึงวันนี้ก็คือ “วัดพิชัยญาติ” ชื่อของวัดจึงไม่ใช่แค่ป้าย แต่สะท้อนสายสัมพันธ์ของวัดกับผู้ปฏิสังขรณ์และสถานะพระอารามหลวงที่ผูกอยู่กับประวัติศาสตร์การเมือง เศรษฐกิจ และศรัทธาในเมืองหลวง

 

ภาพรวมสถาปัตยกรรมของวัดเป็นแบบไทยผสมจีน ซึ่งเป็นพระราชนิยมในสมัยรัชกาลที่ 3 จุดที่คนชอบหยุดมองนาน ๆ คือพระอุโบสถที่สร้างเป็นศิลปะแบบจีนและ “ไม่มีช่อฟ้า ใบระกา” องค์ประกอบที่เราคุ้นตาในวัดไทยจำนวนมากถูกตัดออกไปอย่างตั้งใจ และมีคำอธิบายเชิงพื้นที่ที่เล่ากันมาว่า เดิมวัดอยู่ในสวน มีต้นไม้และกิ่งไม้มาก การทำหลังคาแบบไม่มีช่อฟ้าใบระกาช่วยลดความเสี่ยงจากกิ่งไม้ผลไม้หล่นหรือหักกระทบหลังคาและส่วนยอด สิ่งนี้ทำให้วัดพิชยญาติไม่ใช่แค่วัดที่ “สวยแบบแปลกตา” แต่เป็นตัวอย่างของการออกแบบที่ตอบสภาพแวดล้อมจริงในยุคนั้นด้วย

 

ในพระอุโบสถมีองค์พระประธานเป็นพระพุทธรูปปั้น ปางมารวิชัย ซึ่งเป็นพระพุทธรูปโบราณรุ่นเดียวกับพระพุทธชินราชชินศรี โดยอัญเชิญมาจากวัดพระวิหาร หลวงเมืองพิษณุโลก มีนามว่า “พระสิทธารถ” และเป็นที่รู้จักในหมู่ชาวบ้านในชื่อที่จำง่ายและมีความหมายอบอุ่นว่า “หลวงพ่อสมปรารถนา” ความเชื่อของผู้คนจำนวนมากมักผูกกับการอธิษฐานขอพรให้สิ่งที่ตั้งใจ “สมปรารถนา” ตามชื่อเรียก ซึ่งทำให้บรรยากาศการไหว้พระในอุโบสถมีความตั้งใจและความสงบแบบเฉพาะตัว คนที่มาไหว้มักใช้เวลานิ่ง ๆ อยู่หน้าพระประธานนานกว่าปกติ เหมือนมาฝากความหวังไว้แบบสุภาพและมีสติ

 

ด้านหน้าองค์พระประธานยังมีพระพุทธรูปปางมารวิชัยอีกองค์ที่มีการระบุว่า สมเด็จพระเจ้าที่ยาเธอเจ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิตทรงหล่อเมื่อ พ.ศ. 2465 มีนามว่า “พระวรวินายก” รายละเอียดแบบนี้ทำให้วัดพิชยญาติมีชั้นเวลาซ้อนกันอยู่ในพื้นที่เดียว คือเริ่มจากงานรัชกาลที่ 3 ที่เด่นด้วยกลิ่นจีน แล้วมีชั้นหลังที่เติมเข้ามาในยุคต่อ ๆ มาอย่างกลมกลืน ไม่ได้ตัดกันแบบคนละโลก แต่เป็นการเพิ่มเลเยอร์ให้วัดมีความ “มีชีวิต” อยู่กับกาลเวลา

 

อีกภาพจำหนึ่งของวัดคือพระปรางค์ที่โดดเด่นทั้งขนาดและจังหวะของพื้นที่ โดยมีการระบุขนาดพระปรางค์องค์ใหญ่ไว้ว่า วัดโดยรอบ 33 วา 2 ศอก และสูงตลอดยอดนภศูล 21 วา 1 ศอก 10 นิ้ว ซึ่งภายในสัมพันธ์กับการประดิษฐานพระพุทธรูปปั้น 4 องค์ หันพระพักตร์ไปสู่สี่ทิศ ขณะที่พระปรางค์องค์เล็ก 2 องค์มีขนาดวัดโดยรอบ 15 วา สูงตลอดนภศูล 11 วา 1 ศอก 1 คืบ 2 กระเบียด องค์ทิศตะวันออกเป็นที่ประดิษฐานพระโพธิสัตว์พระศรีอาริย์ ส่วนองค์ทิศตะวันตกเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธบาทจำลอง 4 รอย จำหลักด้วยแผ่นศิลา และมีข้อสันนิษฐานว่าเป็นของเก่าแต่ไม่ทราบที่มาแน่ชัด รายละเอียดชุดนี้ทำให้การเดินชมวัดไม่ใช่แค่ “ถ่ายรูปแล้วกลับ” แต่เป็นการเดินอ่านสัญลักษณ์ ความเชื่อ และงานช่างไปพร้อมกัน

 

ถ้ามองวัดพิชยญาติในมุมเมือง วัดนี้เป็นเหมือนศูนย์กลางชุมชนฝั่งธนที่ยังทำหน้าที่ของตัวเองอยู่จริง ไม่ได้เป็นเพียงแลนด์มาร์กให้คนมาเช็กอินแล้วผ่านไป งานบุญ งานถวายผ้ากฐิน งานประเพณี และพิธีกรรมต่าง ๆ ยังเป็นจังหวะที่ทำให้คนในพื้นที่กลับมาพบกัน วัดจึงเป็นพื้นที่ที่ “ศรัทธา” และ “ชุมชน” ไม่ได้แยกขาดจากกัน นอกจากนี้ยังมีเรื่องเล่าที่ผู้คนพูดถึงว่า แม่ชีทศพร (หรือธนพร) เคยจำพรรษาอยู่ที่วัดนี้ด้วย ซึ่งมักถูกเล่าในบริบทของการปฏิบัติและการใช้ชีวิตเรียบง่ายในเขตวัด มากกว่าจะเป็นประเด็นชวนตื่นเต้น ทำให้ภาพของวัดยิ่งชัดในฐานะพื้นที่สงบที่รองรับการปฏิบัติภาวนาและการมา “พักใจ” ของผู้คน

 

การเดินทาง ถ้าจะมาแบบง่ายที่สุด ใช้รถไฟฟ้าแล้วต่อแท็กซี่หรือรถรับจ้างเข้าวัดจะสะดวกที่สุด เพราะวัดอยู่ในย่านคลองสานใกล้สะพานพุทธและถนนประชาธิปก อีกทางเลือกที่เข้ากับบรรยากาศย่านนี้คือการเดินทางด้วยเรือแล้วต่อเดิน/ต่อรถสั้น ๆ เพื่อทำทริปแบบ “เที่ยวเมืองริมน้ำ” เช่น เชื่อมไปย่านกุฎีจีน วัดประยุรวงศาวาส วัดกัลยาณมิตร หรือข้ามไปฝั่งพระนครเพื่อไปต่อที่มิวเซียมสยามและย่านเมืองเก่าได้ในวันเดียว หากขับรถมาเองควรเผื่อเวลาเรื่องที่จอดและสภาพการจราจรบริเวณเชิงสะพาน โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงหลังเลิกงาน

 

ถ้าคุณตั้งใจมาเที่ยวแบบไม่เร่ง วัดพิชยญาติควรใช้เวลาอย่างน้อย 45 – 90 นาที เพราะรายละเอียดค่อนข้างเยอะและบรรยากาศเหมาะกับการเดินช้า ๆ มากกว่าการรีบทำเวลา เริ่มจากไหว้หลวงพ่อสมปรารถนาในอุโบสถ เดินดูแนวสถาปัตยกรรมไทย–จีนและรายละเอียดกระเบื้อง จากนั้นค่อยออกมาชมชุดพระปรางค์และตำแหน่งที่ประดิษฐานพระศรีอาริย์และพระพุทธบาทจำลอง การเที่ยวแบบนี้จะทำให้คนอ่าน “ได้เรื่องกลับไป” ไม่ใช่แค่ได้รูป

 

 

ตอบ: อยู่เขตคลองสาน ใกล้เชิงสะพานพุทธ ย่านที่คนคุ้นชื่อว่าวงเวียนเล็ก และอยู่ริมคลองบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

 

ตอบ: พระอุโบสถศิลปะจีนที่ไม่มีช่อฟ้าใบระกา และภาพรวมงานไทยผสมจีนซึ่งเป็นพระราชนิยมสมัยรัชกาลที่ 3

 

ตอบ: เป็นพระประธานในพระอุโบสถ ปางมารวิชัย แนะนำไหว้ด้วยความสงบ ตั้งจิตอธิษฐานอย่างสุภาพ และเคารพกติกาภายในอุโบสถ

 

ตอบ: ถ้าอยากเดินดูรายละเอียดครบ แนะนำอย่างน้อย 45 – 90 นาที โดยเฉพาะถ้าจะชมอุโบสถและชุดพระปรางค์แบบไม่รีบ

 

ตอบ: ไปต่อได้หลายแบบ เช่น วัดประยุรวงศาวาส, วัดกัลยาณมิตร, ย่านกุฎีจีน–วัดซางตาครู้ส หรือข้ามไปฝั่งเมืองเก่าที่มิวเซียมสยาม

 

ตอบ: โทร 02-438-1738