วัดปทุมวนารามราชวรวิหาร (วัดสระปทุม)

Rating: 4/5 (6 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 09:00 – 17:00

 

วัดปทุมวนารามราชวรวิหาร (วัดสระปทุม) ถ้าคุณเคยเดินอยู่บนถนนพระราม 1 แล้วรู้สึกว่ากรุงเทพฯ แถบนี้มีแต่จังหวะเร่งของเมือง วัดหนึ่งที่จะ “ดึงจังหวะใจ” ให้ช้าลงได้ทันทีคือวัดปทุมวนารามราชวรวิหาร หรือที่คนคุ้นชื่อกันว่า “วัดสระปทุม” วัดตั้งอยู่ในย่านปทุมวัน บนถนนพระรามที่ 1 ในตำแหน่งที่ชวนทึ่ง เพราะอยู่กึ่งกลางระหว่างโลกการค้ากับโลกศรัทธา ใกล้ศูนย์การค้าหลักของเมืองและย่านสยามสแควร์ แต่เมื่อก้าวผ่านแนวรั้วเข้าไป บรรยากาศกลับสงบเรียบ นุ่ม และมี “สระบัว” เป็นหัวใจของพื้นที่อย่างที่ชื่อสระปทุมบอกไว้กลาย ๆ

 

ในเชิงประวัติศาสตร์ วัดนี้สร้างขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ควบคู่กับพระราชอุทยานสำหรับพักผ่อนพระราชอริยบทนอกพระนครที่เรียกกันว่า “สระปทุม” รัชกาลที่ 4 ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างวัดและพระราชทานแด่สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี พร้อมทั้งทรงนิมนต์พระสงฆ์ฝ่ายธรรมยุตจากวัดบวรนิเวศวิหารมาครองวัด ทำให้วัดปทุมวนารามมีบทบาทเป็นศูนย์กลางคณะสงฆ์ธรรมยุตในพื้นที่ใจกลางเมืองมาตั้งแต่ต้น และยังสะท้อนภาพการจัดวางวัดกับภูมิทัศน์เมืองแบบ “คิดเผื่ออนาคต” ของกรุงเทพฯ ยุคเปลี่ยนผ่านได้อย่างชัดเจน

 

เรื่องเล่าที่ทำให้วัดนี้มีชีวิตมากกว่าคำว่า “สร้างโดยรัชกาลที่ 4” คือครั้งหนึ่งรัชกาลที่ 4 ทรงโปรดให้พระภิกษุพายเรือรอบสระบัวภายในวัด เพื่อรับบิณฑบาตจากพระองค์เองและเจ้าจอมหม่อมห้ามเป็นครั้งคราว ภาพนี้ไม่ได้เป็นแค่เกร็ดชวนฟัง แต่เป็นหน้าต่างให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างพระราชสำนัก ศาสนา และภูมิทัศน์ของพื้นที่สระบัวซึ่งเป็นฉากจริงของพิธีกรรมและวิถีในเวลานั้น

 

มุมสถาปัตยกรรมที่ควรใช้เวลาอยู่ด้วยคือพระอุโบสถ โดยเฉพาะ “บานประตูและหน้าต่าง” ที่ประดับลายปูนปั้นเป็นรูปชาวนากำลังไถนา ตกปลา และมีสระบัวแวดล้อม รายละเอียดเหล่านี้เหมือนการบันทึกสภาพชีวิตคนในพื้นที่บริเวณที่สร้างวัดในครั้งกระนั้นเอาไว้บนงานศิลป์ของวัดอย่างตรงไปตรงมา ทำให้คนดูวันนี้สัมผัสได้ว่า ก่อนจะเป็นย่านการค้าหนักแน่นแบบปัจจุบัน พื้นที่แถบนี้เคยมีวิถีเกษตรและสายน้ำเป็นฉากหลังที่จับต้องได้จริง

 

ถัดจากพระอุโบสถ พระวิหารของวัดปทุมวนารามเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญที่อัญเชิญมาจากกรุงเวียงจันทร์ คือ “พระเสิม” และ “พระแสน” ความสำคัญของพระพุทธรูปคู่นี้ไม่ได้หยุดอยู่ที่ความงามหรือความเก่าแก่ แต่ยังทำให้วัดเชื่อมโยงกับโลกวัฒนธรรมร่วมของไทยและลาวในลุ่มน้ำโขงอย่างเป็นรูปธรรม และยิ่งน่าสนใจเมื่อมองคู่กับงานจิตรกรรมฝาผนังในพระวิหารที่เล่าเรื่อง “ศรีธนญชัย” หรือ “เชียงเมี่ยง” ซึ่งเป็นนิทานตลกขบขันแบบทวีปัญญาที่แพร่หลายในหมู่ชาวไทยและชาวลาว เรื่องเล่าแบบนี้ทำให้พื้นที่ศาสนสถานไม่ได้มีแค่มิติธรรมะเคร่งขรึม แต่ยังมีมิติ “ภูมิปัญญาชาวบ้าน” ที่สอดแทรกความฉลาดเชิงสังคมอยู่ในวัฒนธรรมร่วมกันด้วย

 

จิตรกรรมฝาผนังในพระวิหารยังเป็นตัวอย่างภาพเขียนฝีมือช่างสมัยรัชกาลที่ 4 ที่แสดงการรับอิทธิพลฝรั่งอย่างชัดเจนอีกแห่งหนึ่ง จุดที่ผู้สนใจประวัติศาสตร์เมืองมักสะดุดตาเป็นพิเศษคือ “ภาพสะพานเหล็ก” ซึ่งมีลูกล้อสำหรับชักลากเพื่อเปิดเรือผ่านไปมาได้ และเป็นสะพานแบบที่ถูกรื้อไปหมดแล้วในปัจจุบัน ภาพนี้จึงทำหน้าที่เหมือนเอกสารภาพของโครงสร้างพื้นฐานยุคแรก ๆ ในกรุงเทพฯ ที่ยังเกี่ยวพันกับสายน้ำและการสัญจรทางเรือ ก่อนเมืองจะเปลี่ยนรูปไปตามถนนและระบบรางมากขึ้น

 

บทบาทของวัดปทุมวนารามไม่ได้อยู่แค่งานศิลป์ แต่ยังเป็นพื้นที่ของการศึกษาพระพุทธศาสนาอย่างจริงจัง ในปี พ.ศ. 2468 สมเด็จพระศรีสวรินทราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ทรงสร้างโรงเรียนพระปริยัติธรรมขึ้น ต่อมาได้บรรจุพระบรมสรีรังคารสมเด็จพระมหิตลาธิเบศอดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนกไว้ในมุขของโรงเรียนพระปริยัติธรรมแห่งนี้ ทำให้วัดเป็นทั้ง “พื้นที่เรียนรู้” และ “พื้นที่ความทรงจำของชาติ” อยู่ในสถานที่เดียวกันอย่างแนบแน่น

 

ถ้าตั้งใจไปชมให้ได้อรรถรส แนะนำให้เริ่มจากเดินดูสระบัวและบรรยากาศโดยรวมก่อน เพื่อปรับโหมดใจให้ช้าลง แล้วค่อยสังเกตรายละเอียดปูนปั้นที่พระอุโบสถ จากนั้นจึงไปยังพระวิหารเพื่อใช้เวลากับพระเสิมและพระแสน และค่อย ๆ ไล่สายตาดูจิตรกรรมฝาผนัง โดยเฉพาะฉากสะพานเหล็กที่เหมือน “รูปถ่ายทางประวัติศาสตร์” ในภาษาของช่างเขียน สิ่งที่คุณจะได้กลับไปไม่ใช่แค่รูปสวย แต่เป็นความเข้าใจว่า ใจกลางเมืองก็ยังมีพื้นที่ที่เก็บชั้นเวลาของกรุงเทพฯ เอาไว้ให้เราอ่านได้เสมอ

 

การเดินทาง การมา วัดปทุมวนารามราชวรวิหาร ทำได้สะดวกมาก เพราะอยู่ในย่านปทุมวันที่เชื่อมต่อรถไฟฟ้าและทางเดินสกายวอล์กหลายจุด หากใช้ BTS ให้ลงสถานีสยามแล้วเดินต่อเข้าพื้นที่วัดได้ในระยะไม่ไกล หรือจะวางแผนให้เป็นทริป “ไหว้พระกลางเมือง” แล้วเดินต่อไปโซนราชประสงค์หรือแวะหอศิลปกรุงเทพฯ ก็ทำได้ในเส้นเดียวกัน แนะนำให้เลือกช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ ของวันธรรมดาเพื่อเลี่ยงความหนาแน่นของผู้คนในย่านการค้า จะได้ชมงานศิลป์และบรรยากาศของวัดได้เต็มกว่า

 

 

ตอบ: เด่นทั้งความเป็นวัดธรรมยุตใจกลางเมืองที่มีสระบัวสงบมาก และงานศิลป์ที่เล่า “ชีวิตคนท้องถิ่น” ผ่านปูนปั้นบานประตูหน้าต่าง รวมถึงพระวิหารที่มีพระเสิมและพระแสนจากเวียงจันทน์

 

ตอบ: รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างวัดและพระราชทานแด่สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี พร้อมนิมนต์พระสงฆ์ฝ่ายธรรมยุตจากวัดบวรนิเวศวิหารมาครองวัด

 

ตอบ: เพราะลายปูนปั้นทำเป็นรูปชาวนาไถนา ตกปลา และสระบัวแวดล้อม สะท้อนสภาพชีวิตและภูมิทัศน์เดิมของพื้นที่สระปทุมในยุคที่สร้างวัด

 

ตอบ: เป็นพระพุทธรูปสำคัญอัญเชิญมาจากกรุงเวียงจันทน์ ประดิษฐานในพระวิหาร เป็นหลักฐานความเชื่อมโยงทางพุทธศิลป์และวัฒนธรรมร่วมของไทย–ลาวในภูมิภาคลุ่มน้ำโขง

 

ตอบ: สะดวกด้วยรถไฟฟ้า BTS ลงสถานีสยามแล้วเดินต่อได้ไม่ไกล หรือวางเป็นเส้นทางเดินเที่ยวสยาม–ราชประสงค์–หอศิลป์กรุงเทพฯ ในทริปเดียวกัน

 

ตอบ: โดยทั่วไปเปิดให้เข้าชมช่วงกลางวัน และเบอร์ติดต่อสำนักงานวัดที่ยืนยันได้คือ 02-251-6478