เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น

วันเปิดทำการ: ต้องติดต่อขออนุญาตเจ้าหน้าที่ก่อนเข้าพื้นที่

เวลาเปิดทำการ: กรุณาติดต่อเจ้าหน้าที่ก่อนเดินทาง

 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น จังหวัดตาก เป็นพื้นที่อนุรักษ์ขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมอำเภอแม่ระมาดและอำเภอสามเงา มีเนื้อที่รวมประมาณ 733,125 ไร่ เป็นผืนป่าภูเขาที่มีความสำคัญทั้งด้านระบบนิเวศ แหล่งต้นน้ำ สัตว์ป่า ธรรมชาติ และการท่องเที่ยวเชิงผจญภัย จุดเด่นของพื้นที่นี้คือภูมิประเทศที่เป็นทิวเขาสูงชันสลับซับซ้อน ป่าหลายประเภท น้ำแม่ตื่น ดอยขุนแม่ตื่น ดอยสอยมาลัย ลานหิน ถ้ำขนาดเล็ก ทะเลหมอก จุดชมวิว และเส้นทางล่องแก่งที่ผ่านผืนป่าอันอุดมสมบูรณ์

 

พื้นที่แม่ตื่นไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวแบบทั่วไปที่สามารถเข้าไปเที่ยวได้โดยไม่เตรียมตัว เพราะมีสถานะเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ซึ่งมีภารกิจหลักในการคุ้มครองสัตว์ป่า ถิ่นอาศัย และระบบนิเวศธรรมชาติ นักท่องเที่ยวที่ต้องการเดินทางเข้าพื้นที่จึงควรติดต่อเจ้าหน้าที่ล่วงหน้า ขออนุญาตให้ถูกต้อง และปฏิบัติตามข้อกำหนดของพื้นที่อย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะการขึ้นดอยสอยมาลัย การพักแรม การล่องแก่ง และการเข้าสู่พื้นที่ป่าลึกที่เกี่ยวข้องกับลำน้ำแม่ตื่น

 

ที่ตั้งสำนักงานเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นอยู่บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 35 บนเส้นทางสายแม่ระมาด – บ้านตาก หรือทางหลวงหมายเลข 1175 ซึ่งเป็นเส้นทางภูเขาที่เชื่อมพื้นที่อำเภอแม่ระมาดกับอำเภอบ้านตาก เส้นทางนี้มีความสำคัญต่อการเดินทางเข้าสู่พื้นที่ป่าและดอยสูงหลายแห่งของจังหวัดตาก ผู้ที่เดินทางควรตรวจสภาพรถให้พร้อม โดยเฉพาะหากต้องการขึ้นดอยสอยมาลัยหรือเข้าเส้นทางที่ต้องใช้รถสมรรถนะสูง

 

ลักษณะภูมิประเทศของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงชันและซับซ้อน มีสันเขา หุบเขา ลำน้ำ และพื้นที่ป่าที่ต่อเนื่องกันเป็นผืนใหญ่ ความแตกต่างของระดับความสูงทำให้เกิดป่าหลายประเภท ทั้งป่าดิบเขา ป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรัง ป่าแต่ละแบบทำหน้าที่เป็นถิ่นอาศัยของสัตว์ป่าและเป็นแหล่งอาหารของสิ่งมีชีวิตหลากหลายชนิด ความสมบูรณ์ของผืนป่านี้ยังทำให้แม่ตื่นเป็นพื้นที่ต้นน้ำที่มีความสำคัญต่อระบบลุ่มน้ำปิงและชุมชนโดยรอบ

 

คำว่า “แม่ตื่น” มีความผูกพันกับลำน้ำแม่ตื่น ซึ่งเป็นลำน้ำสาขาขนาดใหญ่ของแม่น้ำปิง ลำน้ำสายนี้ไหลจากเทือกเขาในเขตอำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ ผ่านพื้นที่ป่าและชุมชน ก่อนมาบรรจบกับลำน้ำปิงเหนือเขื่อนภูมิพลในจังหวัดตาก ความยาวและความคดเคี้ยวของลำน้ำทำให้เกิดเกาะแก่งจำนวนมาก เหมาะกับกิจกรรมล่องแก่งที่มีทั้งความสวยงาม ความท้าทาย และการเรียนรู้วิถีชีวิตของชุมชนกะเหรี่ยงดั้งเดิมกลางป่าลึก

 

ดอยขุนแม่ตื่นเป็นสถานที่น่าสนใจที่อยู่บริเวณหลังที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น พื้นที่บริเวณนี้มีลานหินกว้างและมีถ้ำขนาดเล็ก ภายในถ้ำมีหินงอกหินย้อยซึ่งเกิดจากกระบวนการทางธรรมชาติอย่างช้า ๆ เป็นเวลายาวนาน ถ้ำและพื้นที่ป่ารอบข้างยังเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น เก้ง เลียงผา และค้างคาว การเดินชมบริเวณดอยขุนแม่ตื่นจึงให้ประสบการณ์ทั้งด้านภูมิประเทศ ธรณีวิทยา และสัตว์ป่าในพื้นที่อนุรักษ์

 

ลานหินบนดอยขุนแม่ตื่นมีเสน่ห์ตรงความเปิดโล่งของภูมิประเทศ เมื่อยืนอยู่บนพื้นที่หินกว้างสามารถสัมผัสได้ถึงสภาพภูเขาของแม่ตื่นที่มีความแข็งแรงและดิบตามธรรมชาติ จุดลักษณะนี้เหมาะกับการชมภูมิประเทศ ถ่ายภาพ และทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างป่า หิน ถ้ำ และสัตว์ป่า แต่เนื่องจากพื้นที่เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า นักท่องเที่ยวไม่ควรเดินออกนอกเส้นทางที่เจ้าหน้าที่อนุญาต ไม่ควรเข้าใกล้สัตว์ป่า และไม่ควรส่งเสียงดังภายในพื้นที่ถ้ำหรือบริเวณที่เป็นที่อยู่อาศัยของค้างคาว

 

กิจกรรมล่องแก่งลำน้ำแม่ตื่นเป็นหนึ่งในกิจกรรมเด่นของพื้นที่ จุดเริ่มต้นของการล่องแก่งเรือยางอยู่บริเวณที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น จากนั้นล่องไปตามสายน้ำที่ไหลผ่านผืนป่าลึก ทิวเขา และหมู่บ้านกะเหรี่ยง นักท่องเที่ยวจะได้ชมธรรมชาติป่าเขาที่อุดมสมบูรณ์ เห็นชีวิตชุมชนริมลำน้ำ และสัมผัสความท้าทายของเกาะแก่งหลายช่วง การล่องแก่งในพื้นที่นี้ควรทำกับผู้ประกอบการหรือเจ้าหน้าที่ที่มีความชำนาญ เพราะสายน้ำแม่ตื่นมีทั้งช่วงสงบและช่วงแก่งที่ต้องใช้ประสบการณ์ในการควบคุมเรือ

 

เส้นทางล่องแก่งลำน้ำแม่ตื่นมีแก่งสำคัญหลายแห่ง ได้แก่ แก่งห้วยพระเจ้า แก่งห้วยแสม แก่งห้วยน้ำหวาน แก่งห้วยพลู และแก่งห้วยวัว โดยแก่งห้วยวัวถือเป็นแก่งที่ท้าทายมากที่สุด มีความยาวประมาณ 1 กม. หลังผ่านแก่งห้วยวัวจะยังพบเกาะแก่งอีกหลายจุด ก่อนล่องถึงบริเวณที่ลำน้ำแม่ตื่นมาบรรจบกับแม่น้ำปิง จากนั้นมีเรือรับเข้าสู่หมู่บ้านชาวประมงที่บ้านหินลาดนาไฮ นักท่องเที่ยวสามารถเลือกพักค้างแรมหรือเดินทางต่อกลับสู่เขื่อนภูมิพลได้ตามแผนการเดินทาง

 

เสน่ห์ของการล่องแก่งแม่ตื่นอยู่ที่การเดินทางผ่านป่าจริง ไม่ใช่เพียงกิจกรรมผจญภัยบนสายน้ำเท่านั้น ระหว่างทางจะได้เห็นภูเขา ป่าไม้ นกนานาพันธุ์ วิถีชุมชน และความเปลี่ยนแปลงของลำน้ำในแต่ละช่วง บางช่วงสายน้ำสงบเหมาะกับการชมทิวทัศน์ บางช่วงมีแก่งที่ต้องใช้ความร่วมมือของทุกคนในเรือ การล่องแก่งจึงเหมาะกับผู้ที่มีร่างกายพร้อม ฟังคำแนะนำได้ดี และเคารพกฎความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด

 

ดอยสอยมาลัยเป็นยอดเขาที่มีชื่อเสียงมากที่สุดแห่งหนึ่งของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น เป็นยอดเขาสูงประมาณ 1,600 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง และเป็นจุดที่สามารถมองเห็นอ่างเก็บน้ำเขื่อนภูมิพลได้อย่างสวยงาม ดอยแห่งนี้ได้รับความสนใจจากนักเดินทางเพราะมีบรรยากาศป่าสนเมืองหนาว ทะเลหมอกในยามเช้า จุดชมวิวกว้าง และความเงียบสงบของธรรมชาติบนพื้นที่สูง

 

สิ่งที่ทำให้ดอยสอยมาลัยแตกต่างจากยอดดอยทั่วไปคือการเป็นถิ่นอาศัยของสลาแมนเดอร์ หรือจิ้งจกน้ำ ซึ่งเป็นสัตว์น้ำดึกดำบรรพ์หายาก ลักษณะคล้ายจิ้งจกและมีลำตัวสีชมพู การพบสัตว์ชนิดนี้สะท้อนความสมบูรณ์และความเปราะบางของระบบนิเวศบนพื้นที่สูง นักท่องเที่ยวที่เดินทางขึ้นดอยสอยมาลัยจึงควรเที่ยวด้วยความระมัดระวัง ไม่จับสัตว์ ไม่รบกวนแหล่งน้ำ และไม่ทิ้งสิ่งแปลกปลอมลงในพื้นที่ชุ่มน้ำหรือแหล่งอาศัยตามธรรมชาติ

 

สภาพป่าบนดอยสอยมาลัยโดยทั่วไปเป็นป่าสนเมืองหนาว มีอากาศเย็นกว่าพื้นที่ราบอย่างชัดเจน จุดชมวิวทะเลหมอกในยามเช้าเป็นหนึ่งในไฮไลต์สำคัญ ช่วงปลายฝนต้นหนาวระหว่างเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคมเป็นช่วงที่เหมาะแก่การท่องเที่ยวมากที่สุด เพราะอากาศเย็น ฟ้าเปิดในหลายวัน และมีโอกาสเห็นทะเลหมอกเหนือแนวเขา นักท่องเที่ยวสามารถกางเต็นท์พักแรมได้ในจุดที่เจ้าหน้าที่กำหนด แต่ต้องขออนุญาตที่หน่วยพิทักษ์ป่ากิ่วสามล้อก่อนขึ้นดอยสอยมาลัยทุกครั้ง

 

การขึ้นดอยสอยมาลัยต้องใช้ความพร้อมมากกว่าการเที่ยวจุดชมวิวทั่วไป เส้นทางใช้ทางหลวงหมายเลข 1175 สายบ้านตาก – แม่ระมาด แล้วต่อเข้าสู่เส้นทางภูเขาที่บางช่วงเป็นทางลูกรัง ทางชัน และทางแคบ รถที่ใช้ควรเป็นรถสมรรถนะสูงหรือรถขับเคลื่อน 4 ล้อ ผู้ขับควรมีประสบการณ์ขับรถบนทางเขาและทางดิน หากไม่มีความชำนาญควรใช้บริการรถท้องถิ่นหรือสอบถามเจ้าหน้าที่ก่อนเดินทาง

 

ในเชิงธรรมชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญต่อสัตว์ป่าหลายกลุ่ม ทั้งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก และสัตว์ขนาดเล็กในระบบนิเวศป่า ถ้ำในพื้นที่ดอยขุนแม่ตื่นเป็นที่อยู่อาศัยของค้างคาว ส่วนพื้นที่สูงและป่าชื้นของดอยสอยมาลัยเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์หายากอย่างสลาแมนเดอร์ ความหลากหลายเช่นนี้ทำให้การท่องเที่ยวต้องอยู่บนหลักการไม่รบกวนสัตว์ป่าและไม่เปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมของพวกมัน

 

พื้นที่แม่ตื่นยังเหมาะกับการดูนกและชมธรรมชาติ เพราะมีทั้งป่าดิบเขา ป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรังซึ่งเป็นถิ่นอาศัยของนกต่างกลุ่มกัน นักท่องเที่ยวที่ชอบดูนกควรเตรียมกล้องส่องทางไกล เดินอย่างเงียบ ๆ และเลือกช่วงเช้าหรือเย็นซึ่งเป็นเวลาที่นกมักออกหากิน การดูนกในพื้นที่อนุรักษ์ควรเป็นการสังเกตอย่างสงบ ไม่เปิดเสียงล่อนก ไม่เข้าใกล้รัง และไม่รบกวนพฤติกรรมตามธรรมชาติของสัตว์

 

การท่องเที่ยวในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นควรเน้นความปลอดภัยเป็นอันดับแรก พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงชัน ป่าลึก ลำน้ำ และเส้นทางที่ต้องใช้รถสมรรถนะสูง บางช่วงไม่มีสัญญาณโทรศัพท์ชัดเจน นักท่องเที่ยวควรแจ้งแผนการเดินทางกับเจ้าหน้าที่หรือคนใกล้ตัว เตรียมอาหาร น้ำดื่ม เสื้อกันหนาว เสื้อกันฝน ไฟฉาย ยาประจำตัว ถุงขยะ และอุปกรณ์จำเป็นให้ครบ ไม่ควรเดินป่า ล่องแก่ง หรือขึ้นดอยโดยไม่มีการประสานงานกับผู้ดูแลพื้นที่

 

การเตรียมตัวสำหรับล่องแก่งลำน้ำแม่ตื่นควรคำนึงถึงฤดูกาล ระดับน้ำ และความชำนาญของผู้ควบคุมเรือเป็นหลัก ฤดูฝนอาจมีน้ำมากและกระแสน้ำแรง ส่วนฤดูแล้งบางช่วงระดับน้ำอาจลดลง นักท่องเที่ยวควรสวมเสื้อชูชีพ หมวกนิรภัย และปฏิบัติตามคำสั่งของผู้นำเรือโดยไม่ประมาท ไม่ควรนำของมีค่าที่ไม่กันน้ำลงเรือ และควรใช้ถุงกันน้ำสำหรับโทรศัพท์ กล้อง หรือเอกสารสำคัญ

 

การเตรียมตัวสำหรับดอยสอยมาลัยควรให้ความสำคัญกับรถ เส้นทาง และอากาศมากเป็นพิเศษ แม้อุณหภูมิในพื้นที่ราบจะไม่หนาวมาก แต่บนยอดดอยอาจมีลมแรงและอากาศเย็นจัดในช่วงกลางคืน ควรเตรียมเสื้อกันหนาว ถุงนอน ไฟฉาย อุปกรณ์กางเต็นท์ อาหาร น้ำดื่ม และยาประจำตัวให้พร้อม หากมีฝนตก เส้นทางอาจลื่นและยากต่อการขับขี่ จึงควรสอบถามหน่วยพิทักษ์ป่ากิ่วสามล้อหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นก่อนออกเดินทาง

 

การเดินทางมายังสำนักงานเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นใช้ทางหลวงหมายเลข 1175 สายแม่ระมาด – บ้านตาก โดยสำนักงานอยู่บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 35 หากเดินทางจากอำเภอแม่ระมาดให้ใช้เส้นทางมุ่งหน้าไปทางบ้านตาก ส่วนผู้ที่เดินทางจากอำเภอบ้านตากให้ใช้ทางหลวงหมายเลข 1175 มุ่งหน้าไปทางแม่ระมาด เส้นทางนี้เป็นทางภูเขาที่มีความคดเคี้ยวและบางช่วงต้องใช้ความระมัดระวัง โดยเฉพาะในฤดูฝนหรือช่วงหมอกลงจัด

 

การเดินทาง สำหรับผู้ที่เดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวควรเริ่มเดินทางในช่วงเช้าหรือกลางวัน เพื่อให้มีเวลาเพียงพอสำหรับขับรถบนทางเขาและติดต่อเจ้าหน้าที่เมื่อถึงพื้นที่ หากต้องการขึ้นดอยสอยมาลัยควรใช้รถขับเคลื่อน 4 ล้อหรือรถที่มีสมรรถนะสูง ส่วนการล่องแก่งควรติดต่อ อบต.แม่ตื่น หรือผู้ดูแลกิจกรรมในพื้นที่เพื่อสอบถามเงื่อนไข ระดับน้ำ จุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด และความพร้อมด้านความปลอดภัยก่อนทุกครั้ง

 

หากจัดเส้นทางท่องเที่ยวในพื้นที่ใกล้เคียง สามารถเชื่อมเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นกับอุทยานแห่งชาติขุนพะวอ ดอยสอยมาลัย เขื่อนภูมิพล ถ้ำโมกขละ และแหล่งท่องเที่ยวในอำเภอแม่ระมาดหรือบ้านตากได้ตามระยะเวลาและความพร้อมของรถ การวางแผนควรคำนึงถึงระยะทางจริง สภาพถนน และเวลาที่ใช้บนทางภูเขา ไม่ควรจัดโปรแกรมแน่นเกินไป เพราะพื้นที่ธรรมชาติในจังหวัดตากต้องใช้เวลาเดินทางมากกว่าการเที่ยวในเมือง

 

สิ่งที่ควรปฏิบัติเมื่อเข้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคือการเคารพกฎของพื้นที่ ไม่ทิ้งขยะ ไม่นำสัตว์เลี้ยงเข้าไปในพื้นที่ป่า ไม่เก็บพืช ไม่จับสัตว์ป่า ไม่ก่อไฟในจุดที่ไม่ได้รับอนุญาต และไม่ใช้เสียงดังรบกวนธรรมชาติ หากพักแรมควรพักเฉพาะจุดที่กำหนดและเก็บของออกจากพื้นที่ให้สะอาด การท่องเที่ยวในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าที่ดีคือการเข้าไปเห็นธรรมชาติ เรียนรู้ และกลับออกมาโดยไม่ทิ้งร่องรอยความเสียหายไว้เบื้องหลัง

 

ในภาพรวม เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นเป็นหนึ่งในผืนป่าอนุรักษ์ที่มีคุณค่ามากของจังหวัดตาก เพราะรวมทั้งยอดดอยสูง ป่าสนเมืองหนาว ลำน้ำใหญ่ เกาะแก่ง ถ้ำ สัตว์ป่าหายาก และชุมชนดั้งเดิมไว้ในพื้นที่เดียว เหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสธรรมชาติอย่างจริงจังมากกว่าการแวะชมสถานที่แบบผิวเผิน หากเดินทางด้วยความพร้อม ขออนุญาตอย่างถูกต้อง และเคารพบทบาทของพื้นที่อนุรักษ์ แม่ตื่นจะมอบประสบการณ์ที่ลึก ทั้งด้านป่าเขา สายน้ำ สัตว์ป่า และความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติชายแดนตะวันตกของไทย

 

 

ตอบ: เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นครอบคลุมพื้นที่อำเภอแม่ระมาดและอำเภอสามเงา จังหวัดตาก โดยสำนักงานอยู่บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 35 บนทางหลวงหมายเลข 1175 สายแม่ระมาด – บ้านตาก

 

ตอบ: จุดเด่นคือดอยขุนแม่ตื่น ลำน้ำแม่ตื่น กิจกรรมล่องแก่ง ดอยสอยมาลัย ป่าสนเมืองหนาว ทะเลหมอก สลาแมนเดอร์ และผืนป่าสัตว์ป่าขนาดใหญ่

 

ตอบ: ต้องขออนุญาตเจ้าหน้าที่ก่อนขึ้นดอยสอยมาลัยทุกครั้ง โดยควรติดต่อหน่วยพิทักษ์ป่ากิ่วสามล้อหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่นล่วงหน้า

 

ตอบ: จุดเริ่มต้นของการล่องแก่งอยู่บริเวณที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น จากนั้นล่องไปตามลำน้ำแม่ตื่นผ่านเกาะแก่งและผืนป่าธรรมชาติ

 

ตอบ: ช่วงปลายฝนต้นหนาวระหว่างเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคมเหมาะที่สุด เพราะอากาศเย็น มีโอกาสเห็นทะเลหมอก และป่าสนเมืองหนาวมีบรรยากาศสวยงาม

 

ตอบ: ควรใช้รถที่มีสมรรถนะสูงหรือรถขับเคลื่อน 4 ล้อ เพราะเส้นทางบางช่วงเป็นทางเขา ทางลูกรัง และอาจลื่นหรือชัน โดยเฉพาะหลังฝนตก

 

ตอบ: สามารถติดต่อเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น โทร. 055-519609 หรือ อบต.แม่ตื่น โทร. 055-581643 เพื่อสอบถามข้อมูลการเข้าพื้นที่และกิจกรรมล่องแก่ง