อุทยานแห่งชาติดอยอ่างขาง

Rating: 3.8/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: พฤศจิกายน – มีนาคม 07:00 – 18:00 น. / เมษายน – ตุลาคม 08:00 – 17:00 น.

 

ดอยอ่างขาง (สถานีเกษตรหลวงอ่างขาง) คือปลายทาง “เที่ยวเชียงใหม่ เที่ยวภาคเหนือ” ที่ให้ความรู้สึกต่างจากการขึ้นดอยเพื่อถ่ายรูปอย่างเดียว เพราะนี่คือพื้นที่สูงราว 1,400 เมตรจากระดับน้ำทะเล ที่อากาศเย็นสม่ำเสมอจนทำให้ภาพของสวนดอกไม้และพืชเมืองหนาวดูเป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวันของคนบนดอย มากกว่าจะเป็นฉากจัดไว้รับนักท่องเที่ยวเท่านั้น ชื่อ “อ่างขาง” ในภาษาเหนือหมายถึง “อ่างสี่เหลี่ยม” และเมื่อมองภูมิประเทศจริง ๆ คุณจะเข้าใจทันทีว่าเหตุผลอยู่ตรงไหน เพราะพื้นที่สำคัญของดอยเป็นลักษณะคล้ายแอ่งกระทะ มีภูเขาสูงล้อมรอบ ทำให้บรรยากาศตอนเช้าและตอนค่ำเก็บความเย็นไว้ได้นาน ช่วงธันวาคมถึงมกราคมบางปีหนาวจนเกิดน้ำค้างแข็ง นักท่องเที่ยวจึงควรเตรียมเสื้อกันหนาว หมวก ถุงมือ และถุงเท้าที่เอาอยู่จริง ๆ โดยเฉพาะถ้าตั้งใจตื่นเช้าขึ้นไปเก็บทะเลหมอกหรือรอแสงแรกบนสันเขา

 

เสน่ห์อีกชั้นของดอยอ่างขางคือ “ทำเลชายแดน” ที่อยู่ไม่ไกลจากแนวไทย–เมียนมา ทำให้พื้นที่นี้มีเรื่องเล่าทับซ้อนทั้งด้านภูมิศาสตร์ ชุมชน และประวัติการพัฒนาพื้นที่สูง หมู่บ้านรอบ ๆ มีผู้คนหลายเชื้อสายอยู่ร่วมกัน เช่น ชาวจีนยูนานหรือจีนฮ่อที่มีวัฒนธรรมอาหารและวิถีค้าขายเฉพาะตัว ชุมชนปะหล่องในบ้านนอแลที่ยังคงความเป็นชุมชนพุทธบนสันเขา และกลุ่มมูเซอในพื้นที่อย่างบ้านขอบด้งที่มีงานหัตถกรรมพื้นบ้านและวิธีเล่าเรื่องชุมชนแบบให้เกียรติพื้นที่ส่วนตัว จุดที่ทำให้การเที่ยวที่นี่ “สนุกแบบมีความหมาย” คือเราไม่ได้แค่เห็นวิว แต่ได้เห็นว่าผู้คนปรับตัวกับภูเขาและความสูงอย่างไร อยู่กับความหนาวและถนนคดเคี้ยวอย่างไร และยังรักษาเอกลักษณ์ของตนเองไว้ได้ในพื้นที่ที่ผู้คนเข้าออกตลอดทั้งปี

 

หัวใจของการมาเยือนคือพื้นที่ของสถานีเกษตรหลวงอ่างขาง ซึ่งเป็นสถานีวิจัยแห่งแรกของโครงการหลวงที่เกิดขึ้นในปี 1969 (พ.ศ. 2512) แนวคิดสำคัญของพื้นที่นี้คือการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมบนพื้นที่สูงให้ชุมชนอยู่ได้จริงด้วยพืชที่มีมูลค่าและเหมาะกับภูมิอากาศ แทนระบบการปลูกฝิ่นในอดีต ดังนั้นเมื่อคุณเดินอยู่ในสถานีฯ คุณไม่ได้เดินอยู่ในสวนสวย ๆ อย่างเดียว แต่กำลังเดินผ่าน “ระบบคิด” ที่พยายามเปลี่ยนความหนาวและความสูงให้เป็นโอกาสของผู้คน ตั้งแต่แปลงไม้ผลเมืองหนาวอย่างบ๊วย ท้อ พลัม กีวี องุ่น แอปเปิล สาลี่ พลับ และพืชเศรษฐกิจอย่างกาแฟอาราบิกา ไปจนถึงไม้ดอกเมืองหนาวที่หมุนเวียนตามฤดูกาล และพืชผักที่ทำให้คำว่า “ของสดบนดอย” มีความหมายมากกว่าความอร่อย เพราะมันคือผลลัพธ์ของงานทดลอง งานส่งเสริม และการจัดการพื้นที่ที่จริงจัง

 

ถ้าคุณชอบเดินช้า ๆ ให้เวลาได้เล่าเรื่องเอง จุดที่หลายคนเพลินคือโซนสวนบอนไซที่รวมไม้เขตอบอุ่นและเขตหนาวแล้วดัดแต่งอย่างประณีต มันเป็นความงามแบบนิ่ง ๆ ที่ดูเหมือนเรียบ แต่ยิ่งดูยิ่งเห็นรายละเอียด ใกล้กันมักมีสวนสมุนไพรและพื้นที่จัดแสดงพรรณไม้ที่ทำให้เราเห็นความหลากหลายของพืชบนพื้นที่สูงแบบจับต้องได้จริง ขณะเดียวกัน “ความเป็นดอยอ่างขาง” ก็ไม่ได้อยู่แค่ในรั้วสถานีฯ เพราะพอขยับออกไปตามถนนบนสันเขา คุณจะเจอหมู่บ้านคุ้มที่เป็นศูนย์รวมร้านค้าและบรรยากาศชุมชนของนักเดินทาง เจอทางแยกที่พาไปสู่บ้านนอแลและบ้านขอบด้ง ซึ่งเป็นเส้นทางที่ทำให้เราเห็นทั้งภูมิประเทศและวิถีคนบนสันเขาแบบใกล้ชิด โดยไม่จำเป็นต้องเร่งทำเวลาเหมือนทริป “ขึ้น–ลงวันเดียว”

 

หนึ่งในภาพจำของอ่างขางคือจุดชมวิวกิ่วลม ที่มักถูกพูดถึงเรื่องทะเลหมอกและวิวพระอาทิตย์ เพราะตำแหน่งของสันเขาเปิดมุมมองให้เห็นแนวภูเขาซ้อนกันเป็นชั้น ๆ และในวันที่ฟ้าเปิด มองไกลแล้วจะเห็นผืนดอยที่ไล่ระดับเหมือนคลื่นนิ่ง ๆ ของภูเขา ถ้าคุณตั้งใจมาช่วงหน้าหนาว ความพิเศษจะยิ่งชัดเพราะอากาศแห้งและทัศนวิสัยดีขึ้น ส่วนใครชอบถ่ายรูปบรรยากาศดอยแบบ “ได้ทั้งคนและวิว” ม่อนสนก็มักตอบโจทย์ด้วยความเป็นป่าสนและพื้นที่โล่งที่ให้แสงเช้าและแสงเย็นสวยแบบไม่ต้องพยายามเยอะ

 

สิ่งที่ทำให้ดอยอ่างขางน่าอยู่คือกิจกรรมที่เลือกจังหวะได้เอง คนชอบธรรมชาติอาจเดินศึกษาธรรมชาติหรือเลือกช่วงเช้าสำหรับดูนก เพราะพื้นที่ป่าและแนวเกษตรบนดอยเป็นแหล่งอาศัยของนกทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพตามฤดูกาล คนชอบรสชาติอาจตั้งใจชิมผลผลิตและอาหารที่ใช้วัตถุดิบจากโครงการหลวง ซึ่งทำให้ “ความสด” กลายเป็นประสบการณ์มากกว่าคำโฆษณา ส่วนคนที่อยากเรียนรู้วัฒนธรรม ให้ลองตั้งใจแวะชุมชนแบบให้เกียรติพื้นที่ ไม่เดินถ่ายรูปถึงหน้าบ้านคนโดยไม่ขออนุญาต และใช้วิธีคุยกับร้านค้า/ผู้นำชุมชน/พื้นที่จัดแสดงที่ชุมชนเตรียมไว้ เพราะหลายหมู่บ้านมีวิธีเล่าเรื่องตัวเองแบบรักษาความเป็นส่วนตัวอยู่แล้ว นักท่องเที่ยวที่เคารพกติกาจะได้ “ความจริง” มากกว่า “ภาพสวย” เสมอ

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองเชียงใหม่ใช้ทางหลวงหมายเลข 107 สายเชียงใหม่–ฝาง ไปจนถึงช่วงประมาณกิโลเมตรที่ 137 จะมีทางแยกเข้าทางขึ้นดอยอ่างขาง (เส้นทางผ่านโซนตลาด/ชุมชนบริเวณปากทาง) จากนั้นขึ้นเขาอีกประมาณ 25 กิโลเมตร ถนนลาดยางแต่สูงและคดเคี้ยว ควรใช้รถสภาพดี กำลังเครื่องเหมาะกับทางชัน และคนขับชำนาญ หากไม่สะดวกขับเอง โดยทั่วไปสามารถหาเหมารถสองแถว/รถรับจ้างท้องถิ่นจากบริเวณปากทางขึ้นดอยได้ ซึ่งเหมาะกับคนที่อยากเที่ยวแบบไม่กังวลเรื่องโค้งและที่จอดรถในบางจุด ช่วงหน้าหนาวที่คนเยอะ แนะนำเผื่อเวลาและหลีกเลี่ยงการขึ้น–ลงตอนมืดถ้าไม่จำเป็น เพื่อความปลอดภัยบนทางโค้ง

 

ก่อนจบ อยากชวนมองดอยอ่างขางแบบ “ท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ” นิดหนึ่ง ที่นี่สวยและหนาวก็จริง แต่ความน่ารักของดอยไม่ได้เกิดจากวิวอย่างเดียว มันเกิดจากคนที่อยู่บนดอยและระบบการทำกินที่พยายามอยู่ร่วมกับภูเขาให้ได้ ดังนั้นช่วยกันลดขยะ ลดเสียง เคารพพื้นที่ศาสนาและพื้นที่ชุมชน ไม่เด็ดดอกไม้หรือรุกแปลงเกษตร และสนับสนุนสินค้าชุมชน/ผลผลิตโครงการหลวงแบบพอดี ๆ เท่านี้การเที่ยวอ่างขางก็จะไม่ใช่แค่ “มาเช็คอิน” แต่เป็นการมาแล้วไม่ทิ้งรอยแผลให้สถานที่ต้องรับภาระตามหลัง

 

 

ตอบ: ถ้าอยากได้อากาศหนาวและบรรยากาศดอกไม้–หมอก แนะนำพฤศจิกายนถึงมกราคม โดยเฉพาะธันวาคม–มกราคมจะหนาวชัดเจนที่สุด

 

ตอบ: ถนนลาดยางแต่คดเคี้ยวและชันเป็นช่วง ๆ ควรใช้รถสภาพดี กำลังเครื่องเหมาะ และคนขับชำนาญ หากไม่มั่นใจให้เหมารถสองแถว/รถรับจ้างท้องถิ่นจะสบายกว่า

 

ตอบ: ทำได้ แต่จะค่อนข้างเร่งและพลาดบรรยากาศเช้าจัด–เย็นจัดของดอย ถ้าอยากเก็บหมอก แสงเช้า และความหนาวแบบเต็ม ๆ แนะนำค้าง 1 คืน

 

ตอบ: เด่นทั้งงานแปลงพืชเมืองหนาว สวนดอกไม้ตามฤดูกาล โซนสวนบอนไซ และภาพรวมความเป็นพื้นที่เรียนรู้ของโครงการหลวงที่เล่าเรื่อง “การพัฒนาพื้นที่สูง” ได้ชัด

 

ตอบ: เคารพความเป็นส่วนตัว ไม่ถ่ายรูปติดหน้าบ้าน/คนโดยไม่ขออนุญาต ลดเสียง ไม่ทิ้งขยะ และใช้จุดบริการ/จุดเล่าเรื่องที่ชุมชนเตรียมไว้ จะได้เรียนรู้แบบให้เกียรติพื้นที่