วัดขุนเส

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดขุนเส ตั้งอยู่เลขที่ 110 หมู่ 8 บ้านขุนเส ตำบลหนองควาย อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกายที่มีประวัติยาวนานและมีเรื่องเล่าท้องถิ่นเชื่อมโยงกับตำนานพระนางจามเทวี เมืองหริภุญชัย และพระเสตังคมณี วัดแห่งนี้เป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชนบ้านขุนเสมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในฐานะสถานที่ทำบุญ ฟังธรรม ประกอบพิธีกรรม งานประเพณี และพื้นที่เรียนรู้ประวัติท้องถิ่นของตำบลหนองควาย วัดขุนเสจึงเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการไหว้พระในวัดชุมชนเก่าแก่ใกล้เมืองเชียงใหม่ พร้อมเรียนรู้เรื่องราวของชุมชนล้านนาในอำเภอหางดงที่มีทั้งวัดเก่า หมู่บ้านเก่า เส้นทางวัฒนธรรม และแหล่งท่องเที่ยวสำคัญอยู่ใกล้กัน

 

ตำบลหนองควายเป็นพื้นที่ทางด้านตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองเชียงใหม่ อยู่ในเขตอำเภอหางดง มีลักษณะเป็นพื้นที่ราบลุ่มที่เหมาะกับการเพาะปลูก และมีเส้นทางสำคัญตัดผ่านทั้งถนนเชียงใหม่–ฮอดหรือทางหลวงหมายเลข 108 และเส้นทางหางดง–สะเมิงหรือทางหลวงหมายเลข 1269 พื้นที่นี้เดิมมีลักษณะเป็นชุมชนเกษตรและหมู่บ้านเก่า ต่อมาขยายตัวเป็นพื้นที่อยู่อาศัยและชุมชนกึ่งเมือง แต่ยังคงมีวัดประจำหมู่บ้านหลายแห่งที่ทำหน้าที่รักษารากทางศาสนาและวัฒนธรรมของพื้นที่ไว้ วัดขุนเสจึงเป็นหนึ่งในวัดสำคัญที่ช่วยบอกเล่าประวัติของบ้านขุนเสและวิถีชุมชนหนองควายได้ชัดเจน

 

วัดขุนเสได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2400 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2536 ทำให้วัดมีสถานะทางพระพุทธศาสนาชัดเจนในฐานะศาสนสถานของชุมชนบ้านขุนเส ประวัติวัดในเอกสารเก่าระบุว่าวัดสร้างขึ้นประมาณ พ.ศ. 2271 จึงสะท้อนรากศรัทธาที่เก่ากว่าปีตั้งวัดตามทะเบียนสมัยใหม่ วัดแห่งนี้จึงมีทั้งประวัติจากระบบทะเบียนวัดและความทรงจำจากชุมชน ซึ่งร่วมกันทำให้วัดขุนเสเป็นวัดเก่าแก่ที่ควรค่าแก่การแวะชมเมื่อเดินทางมาท่องเที่ยวอำเภอหางดง

 

ชื่อวัดขุนเสมีเรื่องเล่าท้องถิ่นที่น่าสนใจ โดยเชื่อมโยงกับนามของขุนสุธรรมสังการ ซึ่งเป็นทหารรักษาพระเสตังคมณี พระพุทธรูปสำคัญที่เกี่ยวข้องกับพระนางจามเทวีแห่งนครลำพูน เรื่องเล่าระบุว่าพระนางจามเทวีเสด็จผ่านบริเวณนี้ระหว่างเส้นทางไปชมดอยสุเทพ และเคยแวะพักบริเวณบ้านขุนเส พระนางจึงพระราชทานนามให้ขุนสุธรรมสังการ จนกลายเป็นที่มาของชื่อบ้านและชื่อวัดขุนเสในเวลาต่อมา ตำนานนี้ทำให้วัดมีมิติที่มากกว่าวัดชุมชนทั่วไป เพราะเชื่อมโยงกับความทรงจำเรื่องเส้นทางเก่า บุคคลสำคัญ และศรัทธาพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองล้านนา

 

ที่ดินตั้งวัดตามประวัติทะเบียนวัดมีเนื้อที่ 2 ไร่ 3 งาน 80 ตารางวา มีเอกสาร ส.ค. 1 เลขที่ 146 อาณาเขตทิศเหนือจดที่ดินเอกชน ทิศใต้จดถนนสาธารณะ ทิศตะวันออกจดที่ดินเอกชน และทิศตะวันตกจดที่ดินเอกชน ส่วนข้อมูลท่องเที่ยวร่วมสมัยระบุพื้นที่วัดในภาพรวมไว้ 4 ไร่ 3 งาน 80 ตารางวา พื้นที่ของวัดตั้งอยู่ในชุมชนบ้านขุนเส หมู่ที่ 8 จึงเข้าถึงได้สะดวกและเหมาะกับการใช้งานของชาวบ้านในชีวิตประจำวัน ทั้งด้านศาสนา งานบุญ และกิจกรรมของชุมชน

 

อาคารเสนาสนะสำคัญของวัดขุนเสประกอบด้วยวิหาร ศาลาการเปรียญ และกุฏิสงฆ์ วิหารเป็นหัวใจของวัด ใช้เป็นพื้นที่ไหว้พระ ฟังธรรม ทำบุญ และประกอบพิธีกรรมสำคัญของชาวบ้าน ศาลาการเปรียญเป็นพื้นที่รองรับกิจกรรมรวมหมู่ เช่น การฟังเทศน์ การประชุมงานบุญ และการเตรียมงานประเพณี ส่วนกุฏิสงฆ์เป็นพื้นที่จำพรรษาและปฏิบัติศาสนกิจของพระสงฆ์ โครงสร้างเหล่านี้ทำให้วัดขุนเสยังคงเป็นวัดมีชีวิตที่พระสงฆ์และชาวบ้านใช้ร่วมกัน ไม่ใช่เพียงสถานที่เก่าแก่ที่เหลือแต่เรื่องเล่าในอดีต

 

ปูชนียวัตถุสำคัญของวัดขุนเสคือพระประธาน ซึ่งเป็นพระพุทธรูปหล่อด้วยทองเหลือง พระประธานทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของศรัทธาและการสักการะภายในวัด ผู้ที่มาเยือนควรเริ่มต้นด้วยการกราบพระในวิหาร ตั้งจิตให้สงบ แล้วจึงเดินชมพื้นที่รอบวัดอย่างสำรวม ความสำคัญของพระประธานไม่ได้อยู่เพียงในฐานะงานพุทธศิลป์ แต่ยังเป็นหลักใจของชุมชนบ้านขุนเส เป็นจุดรวมศรัทธาที่ชาวบ้านใช้ประกอบพิธีกรรม ฟังธรรม และร่วมงานบุญตามรอบปี

 

วัดขุนเสมีความเกี่ยวข้องกับพระราชชายาเจ้าดารารัศมีอย่างเด่นชัด ประมาณ พ.ศ. 2466 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีได้ทรงสร้างวิหารและกุฏิสงฆ์ถวายให้วัดขุนเส หลักฐานด้านพระกรณียกิจยังกล่าวถึงการที่พระราชชายาฯ ทรงสร้างและฉลองวิหารวัดขุนเส อำเภอหางดง ความเกี่ยวข้องนี้ทำให้วัดขุนเสมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์เพิ่มขึ้น เพราะพระราชชายาเจ้าดารารัศมีทรงมีบทบาทสำคัญในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ศิลปวัฒนธรรม และวัดสำคัญหลายแห่งในเชียงใหม่และล้านนา

 

แม้วิหารและกุฏิสงฆ์ที่พระราชชายาเจ้าดารารัศมีทรงสร้างถวายในอดีตจะถูกรื้อหรือปรับเปลี่ยนไปตามกาลเวลา แต่บางส่วนยังได้รับการเก็บรักษาไว้ โดยเฉพาะส่วนเพดานและชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้องกับอาคารเดิม ทำให้ผู้มาเยือนวัดขุนเสสามารถมองเห็นร่องรอยความทรงจำของสถาปัตยกรรมเดิมควบคู่กับอาคารที่สร้างขึ้นใหม่ จุดนี้เป็นเสน่ห์สำคัญของวัด เพราะวัดไม่ได้หยุดนิ่งอยู่กับอดีต แต่ค่อย ๆ ปรับตัวตามยุคสมัย ขณะเดียวกันก็ยังเก็บรักษาบางส่วนของประวัติศาสตร์ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา

 

เจ้าอาวาสที่ปรากฏในข้อมูลร่วมสมัยคือพระครูวิสิฐธรรมจารี ธมฺมจาโร ซึ่งเกี่ยวข้องกับวัดขุนเสและชุมชนบ้านขุนเส ข้อมูลรายชื่อพระสงฆ์เก่ายังปรากฏชื่อพระครูวิสิฐธรรมจารี จำเนียร วัดขุนเส พร้อมหมายเลขติดต่อของวัดและโทรศัพท์มือถือ ส่วนเอกสารประวัติวัดระบุลำดับเจ้าอาวาสเท่าที่ทราบนาม ได้แก่ พระอธิการอินต๊ะ อินฺทนนฺโท พระอธิการบุญมา อริยวงโส และพระอธิการอรุณ อินฺทปญฺโญ ลำดับรายนามเหล่านี้สะท้อนความต่อเนื่องของการดูแลวัดและการสืบทอดศาสนกิจในชุมชน

 

จุดเด่นของวัดขุนเสสำหรับผู้มาเยือนคือการเป็นวัดที่มีทั้งประวัติชุมชน ตำนานล้านนา ความเกี่ยวข้องกับพระนางจามเทวี ความทรงจำเกี่ยวกับพระราชชายาเจ้าดารารัศมี และองค์ประกอบของวัดชุมชนที่ยังใช้งานจริง สิ่งที่ควรชมได้แก่ วิหาร พระประธานทองเหลือง ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ ลานวัด และร่องรอยของสิ่งปลูกสร้างเดิมที่ยังได้รับการเก็บรักษาบางส่วน ผู้ที่สนใจประวัติท้องถิ่นจะพบว่าวัดขุนเสไม่ใช่เพียงจุดไหว้พระระหว่างทาง แต่เป็นวัดที่เล่าเรื่องชุมชนหนองควายได้หลายชั้น

 

บทบาทของวัดขุนเสต่อบ้านขุนเสและตำบลหนองควายมีความชัดเจนในฐานะศูนย์รวมจิตใจของชาวบ้าน เมื่อมีงานบุญ งานกฐิน งานผ้าป่า งานอุทิศส่วนกุศล หรือพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับครอบครัวและชุมชน วัดคือพื้นที่ที่ทุกคนคุ้นเคย พระสงฆ์ทำหน้าที่นำพิธีและให้หลักธรรม ส่วนชาวบ้านช่วยกันดูแล สนับสนุน และร่วมแรงจัดกิจกรรมตามกำลังศรัทธา ความสัมพันธ์แบบนี้เป็นลักษณะสำคัญของวัดล้านนา ซึ่งวัดขุนเสยังสะท้อนให้เห็นได้อย่างชัดเจน

 

งานบุญประจำวัดและกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาของวัดขุนเสสอดคล้องกับวิถีวัดชุมชนในภาคเหนือ ได้แก่ งานทำบุญวันพระ งานกฐิน งานผ้าป่า การฟังธรรม วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา และการทำบุญอุทิศส่วนกุศล กิจกรรมเหล่านี้ทำให้วัดเป็นพื้นที่ที่คนในชุมชนกลับมาพบกันในจังหวะสำคัญของปี เป็นทั้งพื้นที่ศาสนา พื้นที่สังคม และพื้นที่สืบทอดความสัมพันธ์ระหว่างคนหลายรุ่น

 

ตำบลหนองควายมีวัดหลายแห่งที่สามารถจัดเป็นเส้นทางไหว้พระร่วมกันได้ เช่น วัดขุนเส วัดดอยเปา วัดตองกาย วัดนาบุก วัดโพธิพิชิต วัดร้อยจันทร์ วัดวุฑฒิราษฎร์ วัดสหัสสคุณ และวัดอินทราวาสหรือวัดต้นเกว๋น วัดเหล่านี้กระจายอยู่ตามหมู่บ้านต่าง ๆ และทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของชุมชนตนเอง การเดินทางมาเยือนวัดขุนเสจึงสามารถต่อยอดเป็นเส้นทางเรียนรู้วัดและหมู่บ้านในตำบลหนองควายได้อย่างเหมาะสม

 

สำหรับนักท่องเที่ยว วัดขุนเสเหมาะกับการเที่ยวแบบสงบและมีมิติทางประวัติศาสตร์ ผู้มาเยือนสามารถจัดเส้นทางร่วมกับเชียงใหม่ไนท์ซาฟารี อุทยานหลวงราชพฤกษ์ วัดต้นเกว๋นหรือวัดอินทราวาส บ้านถวาย และกาดฝรั่งวิลเลจได้อย่างสะดวก เส้นทางนี้เหมาะกับการเที่ยวครึ่งวันหรือเต็มวัน เพราะมีทั้งวัดเก่า ชุมชนล้านนา งานหัตถกรรม ร้านอาหาร ที่พัก และแหล่งท่องเที่ยวครอบครัวอยู่ในระยะใกล้กัน

 

พื้นที่บ้านขุนเสและตำบลหนองควายยังเป็นจุดเชื่อมต่อที่ดีระหว่างเมืองเชียงใหม่กับเส้นทางหางดงและสะเมิง ผู้ที่เริ่มต้นจากตัวเมืองสามารถแวะวัดขุนเสเพื่อไหว้พระและชมวัดเก่า จากนั้นเดินทางต่อไปยังวัดต้นเกว๋นเพื่อชมสถาปัตยกรรมล้านนา ต่อด้วยอุทยานหลวงราชพฤกษ์หรือเชียงใหม่ไนท์ซาฟารี หากต้องการเส้นทางหัตถกรรมสามารถขับต่อไปยังบ้านถวาย ส่วนผู้ที่ต้องการร้านอาหารบรรยากาศดีสามารถเลือกแวะร้านอาหารในย่านหนองควาย บ้านแหวน และหางดงได้หลายแห่ง

 

การเดินทาง ไปวัดขุนเสจากตัวเมืองเชียงใหม่ทำได้สะดวกด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้าง ใช้ถนนเชียงใหม่–หางดงหรือทางหลวงหมายเลข 108 แล้วเชื่อมเข้าสู่ตำบลหนองควายและบ้านขุนเส หมู่ที่ 8 อีกเส้นทางหนึ่งคือใช้ถนนหางดง–สะเมิงหรือทางหลวงหมายเลข 1269 ซึ่งตัดผ่านชุมชนต่าง ๆ ของตำบลหนองควาย ระยะเวลาเดินทางจากตัวเมืองเชียงใหม่โดยทั่วไปประมาณ 25–45 นาทีตามสภาพการจราจร ผู้ที่ใช้รถโดยสารท้องถิ่นสามารถเดินทางตามเส้นทางหางดงแล้วต่อรถรับจ้างหรือเรียกรถเข้าสู่วัดได้

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการมาเยือนคือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายก่อนเย็น เพราะอากาศไม่ร้อนเกินไปและเหมาะกับการเดินชมพื้นที่วัด ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา เคารพพื้นที่พระสงฆ์ ไม่รบกวนผู้ที่กำลังไหว้พระหรือร่วมพิธีกรรม และถ่ายภาพอย่างเหมาะสม หากมีงานบุญหรืองานพิธีในวัด ควรให้พื้นที่แก่ชาวบ้านและผู้ร่วมพิธีเป็นหลัก เพราะวัดขุนเสยังเป็นวัดชุมชนที่คนในพื้นที่ใช้งานจริงในชีวิตประจำวัน

 

โดยสรุป วัดขุนเสเป็นวัดเก่าแก่ของบ้านขุนเส ตำบลหนองควาย อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ ที่มีคุณค่าทั้งด้านศาสนา ประวัติท้องถิ่น และวัฒนธรรมล้านนา จุดเด่นของวัดอยู่ที่เรื่องเล่าขุนสุธรรมสังการกับพระนางจามเทวี ความเกี่ยวข้องกับพระเสตังคมณี ความทรงจำเรื่องพระราชชายาเจ้าดารารัศมี การมีพระประธานทองเหลือง และบทบาทของวัดในฐานะศูนย์รวมจิตใจของชุมชนบ้านขุนเส วัดแห่งนี้จึงเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการไหว้พระอย่างสงบ พร้อมเรียนรู้ประวัติชุมชนหนองควายและเส้นทางวัดเก่าใกล้เมืองเชียงใหม่

 

 

ตอบ: วัดขุนเสตั้งอยู่เลขที่ 110 หมู่ 8 บ้านขุนเส ตำบลหนองควาย อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ 50230

 

ตอบ: วัดขุนเสมีประวัติวัดระบุว่าสร้างประมาณ พ.ศ. 2271 ได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2400 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2536

 

ตอบ: ชื่อวัดสัมพันธ์กับเรื่องเล่าขุนสุธรรมสังการ ทหารรักษาพระเสตังคมณี และการเสด็จผ่านบริเวณบ้านขุนเสของพระนางจามเทวี

 

ตอบ: ประมาณ พ.ศ. 2466 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีได้ทรงสร้างวิหารและกุฏิสงฆ์ถวายวัดขุนเส และมีหลักฐานด้านพระกรณียกิจกล่าวถึงการทรงสร้างและฉลองวิหารวัดขุนเส อำเภอหางดง

 

ตอบ: สิ่งที่ควรชมคือวิหาร พระประธานทองเหลือง ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ ลานวัด และร่องรอยบางส่วนของอาคารเก่าที่เกี่ยวข้องกับประวัติวัด

 

ตอบ: วัดเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: จากตัวเมืองเชียงใหม่ใช้ถนนเชียงใหม่–หางดงหรือทางหลวงหมายเลข 108 แล้วเข้าสู่ตำบลหนองควายและบ้านขุนเส หมู่ที่ 8 หรือใช้เส้นทางหางดง–สะเมิงหมายเลข 1269

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดต้นเกว๋น เชียงใหม่ไนท์ซาฟารี อุทยานหลวงราชพฤกษ์ กาดฝรั่งวิลเลจ ศูนย์หัตถกรรมบ้านถวาย แกรนด์แคนยอน วอเตอร์พาร์ค เชียงใหม่ และวัดดอยคำได้