ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สาใหม่

Rating: 4.2/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00–17.00 น.

 

ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สาใหม่ เป็นพื้นที่พักผ่อนเชียงใหม่ที่ผสานธรรมชาติบนพื้นที่สูงเข้ากับเรื่องเล่าของการพัฒนาตามแนวพระราชดำริอย่างชัดเจน ที่นี่ไม่ใช่เพียงจุดแวะชมวิวหรือแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรทั่วไป หากแต่เป็นพื้นที่ทำงานจริงของโครงการหลวง ที่แสดงให้เห็นว่าการวิจัย การเกษตร และการดูแลทรัพยากรต้นน้ำ สามารถเดินไปพร้อมกับการยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนได้อย่างไร

 

จุดเริ่มต้นสำคัญของแม่สาใหม่ย้อนกลับไปในปี พ.ศ. 2512 เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ เสด็จโดยเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่งถึงพื้นที่ไร่ฝิ่นซึ่งกำลังออกดอก และเสด็จพระราชดำเนินถึงหมู่บ้านชาวเขาเผ่าม้งแม่สาใหม่ ทรงงานในพื้นที่เป็นเวลาประมาณ 2 ชั่วโมง เหตุการณ์ครั้งนั้นไม่เพียงเป็นการทอดพระเนตรสภาพความเป็นอยู่ของราษฎร แต่ยังเป็นจุดตั้งต้นของแนวคิดการพัฒนาพื้นที่สูงที่ยึดคนเป็นศูนย์กลาง

 

หนึ่งในรายละเอียดที่มักถูกกล่าวถึงคือการที่พระองค์ทอดพระเนตรเห็นสุกร ซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงสำคัญในวิถีชีวิตของชาวม้ง แต่มีลักษณะตัวเล็กและให้ผลผลิตจำกัด จึงได้ทรงพระราชทานลูกสุกรพันธุ์ดีจำนวน 2 ตัว พร้อมพันธุ์พืชอาหารสัตว์เพื่อเพาะปลูก แนวคิดเล็ก ๆ นี้สะท้อนวิธีคิดแบบโครงการหลวงที่เริ่มจากปัจจัยพื้นฐานของครัวเรือน ก่อนจะค่อย ๆ ขยายไปสู่ความมั่นคงด้านอาชีพและรายได้

 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2517 พื้นที่แม่สาใหม่ได้เริ่มดำเนินงานร่วมกับสถาบันเทคโนโลยีการเกษตรแม่โจ้ (มหาวิทยาลัยแม่โจ้ในปัจจุบัน) และในปี พ.ศ. 2525 ได้มีการทดลองวิจัยและผลิตเมล็ดพันธุ์พืชเมืองหนาวอย่างเป็นระบบ จนนำไปสู่การก่อตั้งศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สาใหม่อย่างเป็นทางการ โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชน สร้างอาชีพที่เพียงพอต่อการยังชีพ ลดการบุกรุกทำลายป่า และยุติการปลูกฝิ่นด้วยทางเลือกที่ยั่งยืนกว่า

 

ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สาใหม่มีพื้นที่รับผิดชอบประมาณ 23.59 ตารางกิโลเมตร หรือราว 14,743 ไร่ อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 990 เมตร ครอบคลุมหมู่บ้าน 4 แห่ง ได้แก่ บ้านแม่สาน้อย บ้านแม่สาใหม่ บ้านม่วงคำ และบ้านกองแหะ ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวเขาเผ่าม้งและคนพื้นเมือง นับถือศาสนาพุทธ ความเชื่อดั้งเดิมแบบผี และศาสนาคริสต์ ลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงชัน อุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 23 องศาเซลเซียส เหมาะกับการปลูกพืชเมืองหนาวหลายชนิด

 

การท่องเที่ยวเชิงเกษตรเป็นกิจกรรมหลักที่ทำให้ผู้มาเยือนได้เห็น “งานโครงการหลวง” อย่างใกล้ชิด ภายในศูนย์มีแปลงสาธิตพืชผักเมืองหนาว เช่น ผักกาดหอมห่อ เบบี้แครอท และข้าวโพดหวานสองสี ซึ่งสามารถชมได้ตลอดทั้งปี รวมถึงแปลงไม้ผลอย่างองุ่นไร้เมล็ด อะโวกาโด และราสพ์เบอรี่ ที่แสดงให้เห็นการปรับตัวของพืชเศรษฐกิจให้เหมาะกับสภาพพื้นที่สูง

 

ในช่วงฤดูหนาวจะมีแปลงวิจัยไม้ดอก เช่น ดอกซัลเวีย ดาวเรืองฝรั่งเศส และเยอบีร่า เพิ่มสีสันให้กับพื้นที่ ขณะที่โรงเรือนปลูกพริกหวานซึ่งมีทั้งสีแดง เหลือง และเขียว เป็นอีกจุดที่สะท้อนการผสมผสานระหว่างงานวิจัยและการผลิตจริง พืชทุกแปลงไม่ได้มีไว้เพียงเพื่อจัดแสดง แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้และถ่ายทอดองค์ความรู้ให้เกษตรกรในพื้นที่

 

ภาพจำของแม่สาใหม่ในบางฤดูกาลคือสวนลิ้นจี่ที่เรียงตัวตามไหล่เขาลาดชัน โดยผลลิ้นจี่จะสุกเป็นสีแดงเต็มต้นในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน สองข้างทางระหว่างเดินทางเข้าไปยังศูนย์จะกลายเป็นทิวทัศน์ที่สวยงามและสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างการเกษตรกับภูมิประเทศได้อย่างชัดเจน

 

ด้านการท่องเที่ยวทางธรรมชาติ มีเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติดอยผากลองและป่าดงเซ็ง ระยะทางประมาณ 1.5 กิโลเมตร ซึ่งอยู่ห่างจากศูนย์ราว 8 กิโลเมตร ตลอดเส้นทางพบพรรณไม้และสิ่งมีชีวิตที่น่าสนใจ เช่น กล้วยไม้ ไลเคน ดอกลิลลี่ป่า บัวผุด และพืชสมุนไพรหลากชนิด นอกจากนี้ยังมีจุดชมวิวภายในศูนย์ซึ่งอยู่สูงราว 1,400 เมตร สามารถมองเห็นหมู่บ้านและภูเขาโดยรอบในมุมสูง

 

อีกจุดหนึ่งที่มักถูกกล่าวถึงคือถ้ำธาตุ ซึ่งเป็นถ้ำขนาดเล็ก มีหินงอกหินย้อย ความลึกประมาณ 4 เมตร ตั้งอยู่ห่างจากศูนย์ราว 2 กิโลเมตร เหมาะกับการแวะชมสั้น ๆ ควบคู่กับกิจกรรมธรรมชาติอื่นในพื้นที่

 

การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเปิดโอกาสให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสวิถีชีวิตของชาวเขา เช่น การถักทอผ้าและเครื่องนุ่งห่ม การทำลูกข่าง และงานหัตถกรรมของชนเผ่า โดยเฉพาะงานปักผ้าของผู้หญิงชาวม้งซึ่งมักใช้สวมใส่ในช่วงเทศกาลสำคัญ

 

ประเพณีที่โดดเด่นคือประเพณีปีใหม่ม้ง ซึ่งจัดขึ้นในช่วงเดือนมกราคมของทุกปี มีการโยนลูกช่วง การละเล่นลูกข่าง และการแต่งกายด้วยชุดประจำเผ่าอย่างสวยงาม นอกจากนี้ยังมีประเพณีไหว้พระจันทร์ซึ่งจัดขึ้นในช่วงเดือนเดียวกัน สะท้อนความเชื่อและรากวัฒนธรรมของชุมชนบนพื้นที่สูง

 

ของฝากของที่ระลึกจากแม่สาใหม่มักเป็นงานหัตถกรรม เช่น ผ้าปัก ผ้าทอ ผ้าเขียนเทียน และเครื่องเงินของชาวเขา ซึ่งนอกจากจะมีคุณค่าด้านความสวยงามแล้ว ยังเป็นการสนับสนุนรายได้ให้กับชุมชนโดยตรง

 

ด้านที่พัก ภายในศูนย์มีบ้านพักรับรอง 1 หลัง รองรับนักท่องเที่ยวได้ประมาณ 15 คน รวมถึงบริการเต็นท์พร้อมถุงนอน และกรณีนำเต็นท์มาเองจะมีค่าบำรุงสถานที่ นอกจากนี้ยังมีโฮมสเตย์ในหมู่บ้านแม่สาใหม่จำนวน 6 หลัง รองรับนักท่องเที่ยวได้ราว 20–24 คน ส่วนร้านอาหารภายในศูนย์ยังไม่มีบริการ นักท่องเที่ยวสามารถใช้บริการร้านอาหารในหมู่บ้านโป่งแยงนอก ซึ่งอยู่ก่อนทางขึ้นศูนย์ประมาณ 3 กิโลเมตร

 

การเดินทาง จากตัวเมืองเชียงใหม่ประมาณ 38 กิโลเมตร ใช้ทางหลวงหมายเลข 107 สายเชียงใหม่–ฝาง ถึงอำเภอแม่ริมบริเวณกิโลเมตรที่ 17 จากนั้นเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 1096 (แม่ริม–สะเมิง) ตรงไปอีกประมาณ 15–16 กิโลเมตร เมื่อถึงวัดโป่งแยงเฉลิมพระเกียรติ ให้เลี้ยวซ้ายเข้าไปอีกประมาณ 3 กิโลเมตร จะพบที่ทำการศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สาใหม่อยู่ทางซ้ายมือ เส้นทางเป็นถนนลาดยางตลอด แต่มีความคดเคี้ยวตามสภาพภูเขา ควรขับขี่ด้วยความระมัดระวัง

 

 

ตอบ: ช่วงฤดูหนาวเหมาะกับการเดินชมแปลงเกษตรและธรรมชาติ ส่วนช่วงพฤษภาคม–มิถุนายนจะได้เห็นสวนลิ้นจี่สุกเต็มต้นตามเส้นทาง

 

ตอบ: ภายในศูนย์ยังไม่มีร้านอาหาร แนะนำใช้บริการร้านอาหารในหมู่บ้านโป่งแยงนอกก่อนขึ้นศูนย์

 

ตอบ: มีบ้านพักรับรอง เต็นท์ และโฮมสเตย์ในหมู่บ้านแม่สาใหม่ ควรจองล่วงหน้าโดยเฉพาะช่วงฤดูท่องเที่ยว