วัดพระบาทตีนนก

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดพระบาทตีนนก เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งอยู่เลขที่ 38 หมู่ 10 บ้านพระบาทตีนนก ตำบลหนองแหย่ง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์ 50210 วัดแห่งนี้เป็นศาสนสถานเก่าแก่บนดอยในพื้นที่ตำบลหนองแหย่ง มีเนื้อที่ประมาณ 80 ไร่ สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2415 และมีความสำคัญจากตำนานรอยเท้าพญายูงทองบนศิลา ซึ่งต่อมาชาวบ้านได้สร้างเจดีย์ครอบรอยเท้าไว้จนเกิดเป็นพระเจดีย์พระบาทตีนนก วัดตั้งอยู่บนพื้นที่สูง มีบรรยากาศธรรมชาติ มองเห็นภูมิทัศน์กว้างของอำเภอสันทราย ดอยสะเก็ด และพื้นที่รอบเขื่อนแม่กวง จึงเป็นวัดที่มีทั้งคุณค่าทางศาสนา ตำนานท้องถิ่น จุดชมวิว และเส้นทางศรัทธาที่เชื่อมโยงกับหลายหมู่บ้านในตำบลหนองแหย่ง

 

พื้นที่บ้านพระบาทตีนนกเป็นหมู่ 10 ของตำบลหนองแหย่ง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ อยู่ในภูมิทัศน์ที่แตกต่างจากวัดชุมชนกลางหมู่บ้านทั่วไป เพราะวัดตั้งอยู่บนดอยและเกี่ยวข้องกับรอยเท้าศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อของชาวบ้าน รอบพื้นที่มีทั้งชุมชนเกษตรกรรม เส้นทางท้องถิ่น ถนนขึ้นดอย พื้นที่เชื่อมต่อไปยังดอยสะเก็ด และแนวภูเขาด้านหน้าเขื่อนแม่กวง วัดพระบาทตีนนกจึงเป็นวัดที่รวมความหมายของ “บ้าน” “ดอย” “รอยพระบาท” และ “ตำนานพญายูงทอง” ไว้ในพื้นที่เดียวกัน

 

ชื่อ “พระบาทตีนนก” มาจากตำนานเรื่องรอยเท้าพญายูงทองบนก้อนศิลาแลง ตามความเชื่อท้องถิ่นเล่าว่า ในอดีตกาลพระพุทธเจ้าทรงระลึกถึงชาติหนึ่งที่เคยเสวยพระชาติเป็นพญายูงทอง แล้วบินมาประทับรอยเท้าไว้บนก้อนศิลาแลงที่ยังอ่อนตัวอยู่ รอยเท้านั้นแข็งตัวเป็นหินและกลายเป็นร่องรอยศักดิ์สิทธิ์บนดอย ชาวบ้านจึงเรียกภูเขาลูกนี้ว่า ดอยพระบาทตีนนก และเมื่อมีการสร้างเจดีย์ครอบรอยเท้าพญายูงทอง จึงเกิดชื่อพระเจดีย์พระบาทตีนนกและชื่อวัดพระบาทตีนนกสืบต่อมา

 

ตำนานพญายูงทองของวัดพระบาทตีนนกยังเชื่อมโยงกับหมู่บ้านใกล้เคียงหลายแห่ง โดยเฉพาะบ้านทุ่งข้าวตอก เรื่องเล่าระบุว่าพญายูงทองชอบบินไปหาอาหารแถบหนองเหี้ยง วันหนึ่งพรานป่าพบพญายูงทองและต้องการจับมาไว้ครอบครอง จึงเดินทางไปซื้อข้าวเปลือกในหมู่บ้าน แล้วนำไปคั่วให้เป็นข้าวตอกเพื่อนำมาล่อพญายูงทอง พื้นที่ที่พรานไปหาข้าวเปลือกจึงกลายเป็นชื่อบ้านทุ่งข้าวตอก และพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับการดักจับในตำนานยังกลายเป็นชื่อสถานที่ท้องถิ่นบางแห่ง เรื่องเล่านี้ทำให้วัดพระบาทตีนนกไม่ได้เป็นเพียงวัดบนดอย แต่เป็นศูนย์กลางของภูมิทัศน์ตำนานที่ผูกหลายหมู่บ้านเข้าด้วยกัน

 

ความสำคัญทางศาสนาของวัดอยู่ที่พระเจดีย์ซึ่งครอบรอยเท้าพญายูงทอง รอยเท้าศักดิ์สิทธิ์นี้เป็นปูชนียวัตถุหลักของวัด ผู้คนขึ้นมากราบไหว้เพื่อระลึกถึงพระพุทธเจ้าในมิติของตำนานชาดกและความเชื่อพื้นบ้านล้านนา เจดีย์บนดอยยังทำหน้าที่เป็นหมุดหมายทางสายตาและทางใจของชุมชน เพราะตั้งอยู่บนพื้นที่สูง เชื่อมโลกของศรัทธากับธรรมชาติรอบดอยเข้าด้วยกัน การมาเยือนวัดจึงควรเริ่มจากการกราบไหว้พระเจดีย์พระบาทตีนนกด้วยความสำรวม แล้วจึงเดินชมบรรยากาศโดยรอบอย่างเคารพพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์

 

วัดพระบาทตีนนกมีประวัติการสร้างเมื่อ พ.ศ. 2415 และเป็นหนึ่งในวัดเก่าแก่ของอำเภอสันทราย ข้อมูลประวัติวัดระบุว่าเป็นวัดมหานิกาย มีเนื้อที่ประมาณ 80 ไร่ และมีที่ธรณีสงฆ์อีก 1 แปลง เนื้อที่ 10 ไร่ วัดตั้งอยู่บนภูเขาซึ่งเกี่ยวข้องกับรอยเท้านกยูงบนศิลา จึงมีชื่อดอยและชื่อวัดตามตำนานนี้ เสนาสนะสำคัญที่ปรากฏในข้อมูลประวัติวัด ได้แก่ วิหาร ศาลาการเปรียญ ศาลาบาตร และกุฏิสงฆ์ โดยมีปูชนียวัตถุสำคัญคือเจดีย์ครอบรอยเท้าพญายูงทอง

 

ตำแหน่งของวัดบนยอดดอยทำให้วัดพระบาทตีนนกมีลักษณะเฉพาะด้านภูมิทัศน์ แตกต่างจากวัดที่ตั้งอยู่ริมถนนหรือกลางหมู่บ้าน ผู้มาเยือนจะได้สัมผัสบรรยากาศสงบของวัดบนเขา ทางขึ้นมีทั้งทางลาดสำหรับรถขึ้นไปถึงพื้นที่วัดและทางบันไดที่ทอดยาวขึ้นสู่ด้านบน บันไดมีลวดลายมกรคายนาคซึ่งเป็นองค์ประกอบที่พบในวัดล้านนาหลายแห่ง และช่วยสร้างบรรยากาศการเดินขึ้นสู่พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์บนดอยอย่างชัดเจน

 

พระพุทธรูปองค์ใหญ่ของวัดตั้งอยู่บนฐานสูงและมองเห็นได้เด่นในระยะไกล ภาพพระพุทธรูปบนดอยทำให้วัดกลายเป็นจุดหมายทางสายตาของพื้นที่โดยรอบ โดยเฉพาะผู้ที่เดินทางผ่านบริเวณหน้าเขื่อนแม่กวงหรือเส้นทางใกล้เคียง ภาพดังกล่าวช่วยตอกย้ำสถานะของวัดในฐานะพื้นที่ศรัทธาที่มองเห็นได้จากภูมิประเทศกว้าง ไม่ได้จำกัดความสำคัญอยู่เฉพาะผู้ที่เดินขึ้นไปสักการะภายในวัดเท่านั้น

 

วัดพระบาทตีนนกยังมีความเกี่ยวข้องกับพระครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา ในปี พ.ศ. 2473 ครูบาศรีวิชัยพร้อมคณะศิษย์ได้เดินทางจากบ้านหลวง ตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ มาพักที่วัดแห่งนี้เป็นเวลา 2 วัน และมีเรื่องเล่าว่าท่านได้กล่าวคำทำนายถึงการบูรณปฏิสังขรณ์วัดแห่งนี้ในภายหน้า ความเกี่ยวข้องกับครูบาศรีวิชัยทำให้วัดพระบาทตีนนกมีมิติทางศรัทธาล้านนาที่กว้างขึ้น เพราะครูบาศรีวิชัยเป็นพระเถระผู้ได้รับความเคารพอย่างสูงในภาคเหนือ และเกี่ยวข้องกับการบูรณะศาสนสถานหลายแห่ง

 

ในด้านการปกครองวัด มีรายนามเจ้าอาวาสสืบต่อกันหลายรูป ตั้งแต่พระกุณา จนฺรงฺษี ในช่วงต้นศตวรรษที่ 25 ต่อมามีพระคำมูล คมฺภีโร พระเงิน ขนฺติโก พระเส้า สุจิตฺโต พระจันทร์ต๊ะ จนฺทวณฺโณ พระดวงจันทร์ จนฺทว์โส พระอธิการบุญตัน อนุจารี พระบุญทา ปิยะธมฺโม พระอินทร ปญฺญาธโร พระอธิการจำลอง ธมฺมธโร พระสนั่น สุจิตโต พระประเสริฐ ปภากโร พระอธิการวิมล อนาลโญ พระอธิการสิงห์คำ ฐิตปุญโญ พระบุญทา นินทธมฺโม พระอธิการภูวนัย ฐิตสาโท และพระครูวินัยธรชนวิชิต วิสุทธิญาโณ ลำดับเหล่านี้สะท้อนการดูแลวัดบนดอยที่ต้องอาศัยความต่อเนื่องของพระสงฆ์และศรัทธาชุมชนหลายรุ่น

 

ประเพณีสำคัญของวัดคือการสรงน้ำพระธาตุในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 เหนือ ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชาของทุกปี ประเพณีนี้เป็นการรักษาความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับพระเจดีย์พระบาทตีนนก ชาวบ้านและผู้ศรัทธาจะขึ้นมาสักการะพระธาตุ ทำบุญ และร่วมพิธีตามคติล้านนา การสรงน้ำพระธาตุเป็นมากกว่าพิธีกรรมประจำปี เพราะเป็นช่วงเวลาที่คนในพื้นที่ได้กลับมาเชื่อมโยงกับตำนานพญายูงทอง รอยพระบาท ศรัทธาต่อพระพุทธศาสนา และความทรงจำของดอยพระบาทตีนนก

 

อีกกิจกรรมหนึ่งที่ทำให้วัดมีบทบาทระดับตำบลคือประเพณีตักบาตรเทโวโรหณะหลังออกพรรษา พื้นที่ลานบันไดนาคและลานอเนกประสงค์บ้านพระบาทตีนนกเคยใช้เป็นสถานที่จัดงานตักบาตรเทโวโรหณะ โดยมีพระสงฆ์จำนวนมากและประชาชนตำบลหนองแหย่งร่วมกิจกรรม งานลักษณะนี้สอดคล้องกับภูมิประเทศของวัดบนดอย เพราะภาพการลงจากที่สูงและการตักบาตรหลังออกพรรษาช่วยเสริมความหมายของประเพณีเทโวโรหณะให้มีมิติทางพื้นที่และศรัทธาชัดเจนยิ่งขึ้น

 

วัดพระบาทตีนนกมีบทบาทต่อชุมชนหลายด้าน ด้านศาสนา วัดเป็นสถานที่ไหว้พระ สักการะพระเจดีย์ ทำบุญ สรงน้ำพระธาตุ และร่วมประเพณีตักบาตรเทโวโรหณะ ด้านตำนานและวัฒนธรรม วัดเป็นศูนย์กลางของเรื่องพญายูงทอง ดอยพระบาทตีนนก บ้านทุ่งข้าวตอก หนองเหี้ยง และหนองก๊อง ด้านภูมิทัศน์ วัดเป็นจุดชมวิวบนดอยที่เห็นพื้นที่รอบสันทรายและดอยสะเก็ด ด้านชุมชน วัดเป็นจุดรวมศรัทธาของบ้านพระบาทตีนนกและชาวตำบลหนองแหย่งในงานบุญประจำปี

 

จุดเด่นที่ควรชมเมื่อมาเยือน ได้แก่ พระเจดีย์ครอบรอยเท้าพญายูงทอง พระพุทธรูปองค์ใหญ่ จุดชมวิวบนดอย บันไดนาค ทางขึ้นเขา วิหาร ศาลาการเปรียญ ศาลาบาตร กุฏิสงฆ์ และบรรยากาศธรรมชาติรอบวัด ผู้มาเยือนควรมองวัดพระบาทตีนนกในฐานะวัดศรัทธาและสถานที่ศักดิ์สิทธิ์มากกว่าสถานที่ชมวิวเพียงอย่างเดียว เพราะแกนหลักของวัดคือรอยพระบาทในตำนานและพระเจดีย์ที่ชุมชนสักการะสืบมา

 

วัดพระบาทตีนนกเหมาะกับผู้ที่สนใจวัดเก่า ตำนานล้านนา จุดชมวิว ธรรมชาติ และเส้นทางไหว้พระนอกเมืองเชียงใหม่ บรรยากาศของวัดบนดอยค่อนข้างสงบ เหมาะกับการทำบุญ สักการะพระธาตุ เดินชมรอบวัด และใช้เวลาอยู่กับวิวภูเขาอย่างไม่เร่งรีบ หากขึ้นไปในช่วงฤดูฝนหรือหลังฝนตกควรระมัดระวังเส้นทาง เพราะทางขึ้นเขาและบันไดอาจลื่นกว่าปกติ ส่วนช่วงปลายฤดูหนาวถึงฤดูร้อนควรตรวจสภาพอากาศและค่าฝุ่น PM 2.5 ก่อนเดินทาง เพราะพื้นที่ดอยและแอ่งเชียงใหม่อาจมีทัศนวิสัยเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล

 

เส้นทางเที่ยวสามารถเชื่อมโยงกับวัดและสถานที่ใกล้เคียงในตำบลหนองแหย่งและอำเภอสันทรายได้ เช่น วัดทุ่งข้าวตอกซึ่งมีตำนานเชื่อมกับพญายูงทอง วัดบ้านดงเจริญชัย วัดบวกเปา วัดร้องเม็ง วัดหนองแหย่ง และวัดวิเวกวนาราม หากต้องการเชื่อมต่อไปยังพื้นที่ธรรมชาติ สามารถจัดเส้นทางร่วมกับเขื่อนแม่กวงอุดมธาราหรือพื้นที่ดอยสะเก็ดใกล้เคียงได้ เส้นทางนี้เหมาะกับทริปครึ่งวันถึงหนึ่งวันสำหรับผู้ที่ต้องการเที่ยววัดบนดอย ไหว้พระ และเรียนรู้ตำนานท้องถิ่น

 

การเดินทาง ไปวัดพระบาทตีนนกสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างผ่านแอปเรียกรถ โดยตั้งจุดหมายไปที่วัดพระบาทตีนนก หรือบ้านพระบาทตีนนก หมู่ 10 ตำบลหนองแหย่ง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ จากตัวเมืองเชียงใหม่สามารถใช้เส้นทางไปอำเภอสันทรายหรือดอยสะเก็ด แล้วเชื่อมเข้าสู่บ้านพระบาทตีนนก ทางขึ้นวัดมีทั้งทางรถและทางบันได ผู้ขับรถควรใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษในช่วงทางลาดชัน ช่วงฝนตก และช่วงที่มีงานบุญ เพราะอาจมีรถและผู้ร่วมงานจำนวนมาก

 

การเข้าชมวัดพระบาทตีนนกควรคำนึงว่าวัดเป็นศาสนสถานบนดอยที่เกี่ยวข้องกับตำนานและรอยศักดิ์สิทธิ์ ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา ถอดรองเท้าในพื้นที่ที่กำหนด ไม่เหยียบหรือแตะต้องรอยพระบาท เจดีย์ พระพุทธรูป หรือปูชนียวัตถุโดยไม่ได้รับอนุญาต และควรเว้นระยะเมื่อพบพระสงฆ์หรือชาวบ้านกำลังประกอบพิธี หากมาในช่วงสรงน้ำพระธาตุหรือประเพณีตักบาตรเทโวโรหณะ ควรให้ความสำคัญกับพิธีกรรมของชุมชนก่อนการถ่ายภาพ เพราะหัวใจของการมาเยือนวัดพระบาทตีนนกคือการเคารพพื้นที่ศรัทธาของคนในท้องถิ่น

 

 

ตอบ: วัดพระบาทตีนนกตั้งอยู่เลขที่ 38 หมู่ 10 บ้านพระบาทตีนนก ตำบลหนองแหย่ง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ 50210

 

ตอบ: วัดพระบาทตีนนกสร้างเมื่อ พ.ศ. 2415 บนดอยที่มีตำนานรอยเท้าพญายูงทองบนศิลา ต่อมาชาวบ้านได้สร้างเจดีย์ครอบรอยเท้านั้น จึงเกิดเป็นพระเจดีย์พระบาทตีนนก

 

ตอบ: ชื่อพระบาทตีนนกมาจากตำนานพญายูงทองซึ่งเชื่อว่าเป็นชาติหนึ่งของพระพุทธเจ้า ได้ประทับรอยเท้าไว้บนศิลา ชาวบ้านจึงเรียกดอยและวัดแห่งนี้ตามรอยเท้านั้น

 

ตอบ: จุดเด่นคือพระเจดีย์ครอบรอยเท้าพญายูงทอง พระพุทธรูปองค์ใหญ่ บันไดนาค วิวบนดอย ประวัติความเกี่ยวข้องกับครูบาศรีวิชัย และประเพณีสรงน้ำพระธาตุประจำปี

 

ตอบ: วัดพระบาทตีนนกเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น. ผู้มาเยือนควรเผื่อเวลาเดินทางขึ้นดอยและใช้ความระมัดระวังบนทางลาดชัน

 

ตอบ: วัดพระบาทตีนนกไม่มีค่าเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถทำบุญตามศรัทธาได้ตามความเหมาะสม

 

ตอบ: ประเพณีสำคัญคือการสรงน้ำพระธาตุในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 เหนือ ตรงกับวันวิสาขบูชา และประเพณีตักบาตรเทโวโรหณะหลังออกพรรษา

 

ตอบ: สามารถจัดเส้นทางร่วมกับเขื่อนแม่กวงอุดมธารา วัดทุ่งข้าวตอก วัดบ้านดงเจริญชัย วัดบวกเปา และวัดวิเวกวนารามได้