วัดพระบาทอุดม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดพระบาทอุดม หรือที่รู้จักในอีกชื่อว่า วัดพระพุทธบาทอุดม น้ำบ่อซาววา เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งอยู่หมู่ 3 บ้านหนองอึ่ง พระนางสามผิว ตำบลเวียง อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์ 50110 วัดแห่งนี้เป็นหนึ่งในวัดสำคัญของเมืองฝาง เพราะมีทั้งประวัติการสร้างที่เชื่อมโยงกับพระเจ้าฝางอุดมสิน มีร่องรอยโบราณสถานและปูชนียวัตถุสำคัญ มีพระพุทธบาทจำลอง มีพระพุทธรูปสัมฤทธิ์ปางมารวิชัยศิลปะล้านนาที่ได้รับการขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากร และตั้งอยู่ใกล้น้ำบ่อซาววา ซึ่งเป็นจุดสำคัญในตำนานพระเจ้าฝางอุดมสินกับพระนางสามผิว

 

วัดพระบาทอุดมเป็นวัดที่เหมาะสำหรับผู้ต้องการไหว้พระในอำเภอฝางแบบได้ทั้งความศรัทธา ประวัติศาสตร์ และบริบทเมืองเก่าในจุดเดียว วัดตั้งอยู่ในพื้นที่บ้านหนองอึ่ง ซึ่งอยู่ในเขตตำบลเวียง อำเภอฝาง อันเป็นชุมชนสำคัญของเมืองฝางมาแต่เดิม ผู้มาเยือนจึงไม่ได้สัมผัสเพียงบรรยากาศวัดชุมชนเท่านั้น แต่ยังได้อ่านร่องรอยของเมืองฝางผ่านเรื่องเล่าท้องถิ่น ปูชนียวัตถุ ศาสนสถาน และตำนานที่ยังอยู่ในความทรงจำของคนพื้นที่

 

ประวัติของวัดพระบาทอุดมมีความลึกหลายชั้น ชั้นแรกคือประวัติตามตำนานท้องถิ่นที่กล่าวว่าวัดแห่งนี้สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าฝางอุดมสิน ต่อมาวัดกลายเป็นวัดร้างเมื่อเมืองฝางเข้าสู่ช่วงเสื่อมโทรมและขาดผู้คนดูแล ชั้นที่สองคือการบูรณะครั้งสำคัญใน พ.ศ. 2420 โดยเจ้าน้อยมหาวงษ์ บุญทาวงษ์ษา ซึ่งได้ฟื้นฟูอาคารเสนาสนะและอาราธนาพระครูบาเก๋จากวัดดับภัย อำเภอเมืองเชียงใหม่ มาเป็นเจ้าอาวาส ในช่วงนั้นชาวบ้านเรียกวัดนี้ว่า “วัดดอย” ชั้นที่สามคือสถานะทางคณะสงฆ์ที่วัดได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดใน พ.ศ. 2426 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2512

 

การได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเป็นหลักฐานสำคัญของสถานะวัดพระบาทอุดม เพราะวิสุงคามสีมาเป็นเขตที่พระราชทานแก่สงฆ์เพื่อใช้ประกอบสังฆกรรม โดยเฉพาะพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับพระอุโบสถและการอุปสมบท วัดพระบาทอุดมจึงไม่ได้เป็นเพียงวัดเก่าแก่ตามตำนาน แต่เป็นศาสนสถานที่มีสถานะสมบูรณ์ในระบบพระพุทธศาสนาไทย มีเขตวิสุงคามสีมากว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร และเป็นวัดที่ชุมชนใช้ประกอบศาสนกิจอย่างต่อเนื่อง

 

พื้นที่วัดพระบาทอุดมมีที่ดินตั้งวัดประมาณ 12 ไร่ 2 งาน 44 ตารางวา องค์ประกอบของวัดมีความครบถ้วนสำหรับวัดชุมชนเก่าแก่ ได้แก่ อุโบสถ วิหาร ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ ศาลาอเนกประสงค์ และหอฉัน แต่ละพื้นที่มีบทบาทต่างกันในชีวิตของวัด อุโบสถเป็นพื้นที่สำหรับสังฆกรรม วิหารเป็นพื้นที่สำหรับสักการะและประกอบกิจกรรมทางศาสนา ศาลาการเปรียญและศาลาอเนกประสงค์ใช้รองรับการทำบุญ ฟังธรรม และกิจกรรมของพุทธศาสนิกชน ส่วนกุฏิสงฆ์และหอฉันเป็นส่วนที่เกี่ยวข้องกับการจำพรรษาและวิถีประจำวันของพระภิกษุ

 

ปูชนียวัตถุสำคัญของวัดพระบาทอุดมคือพระพุทธรูปสัมฤทธิ์ปางมารวิชัยศิลปะล้านนา ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากร พระพุทธรูปองค์นี้สะท้อนคุณค่าทางศิลปกรรมและความเก่าแก่ของวัดในฐานะศาสนสถานสำคัญของเมืองฝาง นอกจากนี้ภายในวัดยังมีพระเจดีย์และพระพุทธบาทจำลอง ซึ่งสอดคล้องกับชื่อวัดพระบาทอุดมและทำให้วัดแห่งนี้มีเอกลักษณ์ด้านการสักการะรอยพระพุทธบาท ผู้มาเยือนจึงควรใช้เวลาไหว้พระอย่างสำรวม สังเกตรายละเอียดของปูชนียวัตถุ และมองวัดในฐานะพื้นที่ที่เก็บรักษาทั้งศรัทธาและหลักฐานทางวัฒนธรรมของเมืองฝาง

 

น้ำบ่อซาววาเป็นจุดสำคัญที่ทำให้วัดพระบาทอุดมมีมิติทางประวัติศาสตร์และตำนานเด่นชัดยิ่งขึ้น บริเวณหน้าวัดเกี่ยวข้องกับตำนานพระเจ้าฝางอุดมสินและพระนางสามผิว ซึ่งเป็นเรื่องเล่าที่มีความสำคัญต่อความทรงจำของชาวฝาง ตำนานกล่าวถึงพระเจ้าฝางอุดมสิน เจ้าเมืองฝาง และพระนางสามผิว พระมเหสีผู้มีชื่อเสียงเรื่องความงาม ต่อมาเมื่อเมืองฝางถูกกองทัพพม่าล้อม พระเจ้าฝางกับพระนางสามผิวไม่ต้องการตกเป็นเชลยและไม่ต้องการพรากจากกัน จึงเกี่ยวข้องกับเรื่องเล่าการกระโดดน้ำบ่อซาววา อย่างไรก็ตาม ตำนานบางสายเล่าว่ามีอำมาตย์และนางกำนัลอาสากระโดดน้ำแทนเพื่อช่วยให้ทั้งสองพระองค์หลบหนีไปได้ เรื่องเล่านี้จึงมีหลายสำนวน แต่ทุกสำนวนล้วนสะท้อนความรัก ความเสียสละ และความผูกพันของคนฝางกับอดีตเมืองของตน

 

ในเชิงประวัติศาสตร์เมืองฝาง ตำนานน้ำบ่อซาววาและพระนางสามผิวช่วยให้วัดพระบาทอุดมไม่ใช่เพียงวัดสำหรับไหว้พระ แต่เป็นจุดที่เชื่อมโยงศาสนสถานกับความทรงจำของเมือง ผู้มาเยือนที่สนใจเรื่องเมืองฝางควรใช้เวลาทำความเข้าใจบริบทของพระเจ้าฝางอุดมสิน พระนางสามผิว บ่อน้ำซาววา และอนุสาวรีย์พระเจ้าฝาง–พระนางสามผิวซึ่งตั้งอยู่บริเวณสวนสุขภาพหน้าวัด เพราะองค์ประกอบเหล่านี้ทำให้พื้นที่รอบวัดกลายเป็นเส้นทางเรียนรู้ประวัติศาสตร์ชุมชน ไม่ใช่เพียงจุดแวะถ่ายภาพหรือพักรถ

 

อีกมิติหนึ่งที่ทำให้วัดพระบาทอุดมมีความสำคัญคือบทบาทด้านการศึกษาและการอบรมชุมชน วัดเคยมีโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกธรรม เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2531 และยังเป็นที่ตั้งของหน่วยอบรมประชาชนประจำตำบล บทบาทนี้แสดงให้เห็นว่าวัดพระบาทอุดมไม่ได้ทำหน้าที่เฉพาะการประกอบพิธีกรรม แต่ยังมีบทบาทต่อการศึกษา การอบรมศีลธรรม และการพัฒนาคนในพื้นที่ตามแนวทางของวัดชุมชนล้านนา วัดจึงเป็นทั้งศูนย์กลางทางศาสนาและศูนย์กลางทางสังคมของบ้านหนองอึ่งและพื้นที่ใกล้เคียง

 

พระครูสุจิตตานุรักษ์ ทนฺตจิตฺโต เป็นเจ้าอาวาสวัดพระบาทอุดมตามข้อมูลที่ผู้ใช้ให้มาและแหล่งข้อมูลท้องถิ่นเกี่ยวกับวัด บทบาทของเจ้าอาวาสในวัดที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์เช่นนี้ไม่ได้จำกัดเพียงการดูแลพระภิกษุและศาสนสถาน แต่ยังรวมถึงการสืบทอดกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา การดูแลพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับตำนานเมืองฝาง การรักษาความสัมพันธ์กับชุมชน และการรองรับงานบุญหรือกิจกรรมที่มีผู้คนจากพื้นที่ใกล้เคียงเข้าร่วม

 

วัดพระบาทอุดมยังมีบทบาทร่วมสมัยผ่านกิจกรรมพระพุทธศาสนาที่จัดขึ้นในพื้นที่วัด เช่น พิธีบรรพชาสามเณรภาคฤดูร้อน บวชลูกหลานพระเจ้าฝาง–พระนางสามผิว ซึ่งจัดขึ้นเพื่อส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรมแก่เยาวชนและสืบสานพระพุทธศาสนา กิจกรรมลักษณะนี้สะท้อนว่าวัดยังคงมีชีวิตทางศาสนาอย่างชัดเจน เป็นพื้นที่ที่คนรุ่นใหม่ได้เรียนรู้ธรรมะ วินัย ความกตัญญู และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นไปพร้อมกัน

 

งานบุญที่สัมพันธ์กับวัดพระบาทอุดมมีทั้งงานบุญตามปฏิทินพระพุทธศาสนาและกิจกรรมเฉพาะของชุมชน เช่น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา กฐิน ผ้าป่า การบรรพชาสามเณรภาคฤดูร้อน และการทำบุญที่เกี่ยวข้องกับการระลึกถึงพระเจ้าฝางอุดมสินกับพระนางสามผิว วัดลักษณะนี้ทำหน้าที่เป็นเวทีให้ชุมชนร่วมกันสร้างบุญ สืบทอดความทรงจำ และดูแลพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ผูกกับประวัติของเมืองฝาง

 

จุดเด่นของวัดพระบาทอุดมสำหรับนักท่องเที่ยวคือการรวมองค์ประกอบสำคัญหลายอย่างไว้ในพื้นที่เดียว ได้แก่ พระพุทธบาทจำลอง พระเจดีย์ พระพุทธรูปสัมฤทธิ์ศิลปะล้านนา อุโบสถ วิหาร ศาลาการเปรียญ บ่อน้ำซาววา และอนุสาวรีย์พระเจ้าฝาง–พระนางสามผิวบริเวณหน้าวัด ผู้ที่สนใจวัดเก่าแก่และประวัติเมืองฝางสามารถใช้วัดนี้เป็นจุดหลักของทริปได้ เพราะมีข้อมูลให้เรียนรู้มากกว่าวัดชุมชนทั่วไป และเชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงได้ง่าย

 

บรรยากาศของวัดพระบาทอุดมเหมาะกับการมาไหว้พระแบบสงบและใช้เวลาค่อย ๆ เดินชมรายละเอียด ผู้มาเยือนควรเริ่มจากการกราบพระในพื้นที่ศาสนสถานหลัก จากนั้นจึงชมพระพุทธบาทจำลอง พระเจดีย์ และพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับน้ำบ่อซาววา หากสนใจประวัติศาสตร์เมืองฝาง ควรเดินต่อไปยังอนุสาวรีย์พระเจ้าฝาง–พระนางสามผิวซึ่งตั้งอยู่บริเวณสวนสุขภาพหน้าวัด เส้นทางเดินชมเช่นนี้ทำให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างวัด ตำนาน และชุมชนได้ชัดเจนขึ้น

 

ในแง่มารยาทการเยี่ยมชม ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา ไม่รบกวนพระภิกษุหรือผู้มาปฏิบัติธรรม และไม่ปีนหรือสัมผัสปูชนียวัตถุโดยไม่เหมาะสม การถ่ายภาพควรทำอย่างสำรวม โดยเฉพาะในบริเวณอุโบสถ วิหาร พระพุทธรูป และพื้นที่ที่มีผู้กำลังไหว้พระ วัดพระบาทอุดมเป็นวัดที่มีทั้งผู้คนในชุมชนและผู้มาเยือนจากภายนอก การเคารพพื้นที่จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยรักษาบรรยากาศของวัดให้สงบและเหมาะสมต่อการสักการะ

 

การเดินทาง ไปวัดพระบาทอุดมสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่า จากตัวเมืองเชียงใหม่ใช้ทางหลวงหมายเลข 107 เส้นเชียงใหม่–ฝาง ผ่านแม่ริม แม่แตง เชียงดาว และไชยปราการ ก่อนเข้าสู่อำเภอฝาง ระยะทางจากตัวเมืองเชียงใหม่ถึงอำเภอฝางประมาณ 150–160 กิโลเมตร ใช้เวลาประมาณ 2.5–3.5 ชั่วโมงตามสภาพการจราจร เมื่อถึงตัวอำเภอฝางให้เข้าสู่ตำบลเวียงและบ้านหนองอึ่ง หมู่ 3 หรือปักหมุดวัดพระบาทอุดมในแผนที่นำทาง

 

ผู้ที่เดินทางด้วยรถโดยสารสามารถขึ้นรถสายเชียงใหม่–ฝาง แล้วต่อรถท้องถิ่น รถสองแถว หรือรถรับจ้างจากตัวอำเภอฝางไปยังบ้านหนองอึ่งและวัดพระบาทอุดม การใช้รถส่วนตัวจะสะดวกกว่า เพราะสามารถจัดเส้นทางเที่ยวร่วมกับอนุสาวรีย์พระเจ้าฝาง–พระนางสามผิว วัดปัณณาราม วัดเจดีย์งาม วัดจองแป้น วัดป่าแดง น้ำพุร้อนฝาง และอุทยานแห่งชาติดอยผ้าห่มปกได้ในวันเดียว

 

เส้นทางเที่ยวที่เหมาะสำหรับวัดพระบาทอุดมคือเริ่มจากไหว้พระและชมพระพุทธบาทจำลองในช่วงเช้า จากนั้นเดินไปยังอนุสาวรีย์พระเจ้าฝาง–พระนางสามผิวบริเวณหน้าวัด ต่อด้วยวัดปัณณารามหรือวัดเจดีย์งามในตำบลเวียง หากมีเวลาช่วงบ่ายสามารถต่อไปยังน้ำพุร้อนฝางเพื่อพักผ่อน หรือขับต่อไปยังดอยผ้าห่มปกและดอยอ่างขางสำหรับทริปธรรมชาติในอำเภอฝางและพื้นที่ใกล้เคียง

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการเยี่ยมชมคือช่วงเช้าประมาณ 08.00–10.00 น. หรือช่วงบ่ายหลังแดดอ่อน เพราะอากาศสบายและเหมาะกับการเดินชมพื้นที่วัด หากเดินทางในฤดูหนาว อำเภอฝางจะมีอากาศเย็นและเหมาะกับการจัดทริปไหว้พระร่วมกับแหล่งธรรมชาติ ส่วนฤดูฝนควรเผื่อเวลาเดินทาง โดยเฉพาะหากจะเดินทางต่อไปยังน้ำพุร้อนฝางหรือพื้นที่ภูเขา

 

วัดพระบาทอุดมเป็นวัดที่ควรนำเสนอในฐานะวัดประวัติศาสตร์ของเมืองฝาง เพราะมีทั้งข้อมูลทางคณะสงฆ์ ข้อมูลโบราณสถาน ปูชนียวัตถุที่มีคุณค่าทางศิลปกรรม ตำนานน้ำบ่อซาววา และความเชื่อมโยงกับพระเจ้าฝางอุดมสินกับพระนางสามผิว ผู้ที่มาเยือนจึงไม่ได้เพียงได้ไหว้พระเพื่อความเป็นสิริมงคล แต่ยังได้เรียนรู้เรื่องเมืองฝางผ่านวัดหนึ่งแห่งที่รวมศรัทธา ประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และความทรงจำของชุมชนไว้ครบถ้วน

 

 

ตอบ: วัดพระบาทอุดมตั้งอยู่บ้านหนองอึ่ง พระนางสามผิว หมู่ 3 ตำบลเวียง อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ 50110

 

ตอบ: เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: วัดสร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าฝางอุดมสิน ต่อมาร้างไป และได้รับการบูรณะใน พ.ศ. 2420 ก่อนตั้งเป็นวัดใน พ.ศ. 2426 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2512

 

ตอบ: ควรชมพระพุทธบาทจำลอง พระเจดีย์ พระพุทธรูปสัมฤทธิ์ปางมารวิชัยศิลปะล้านนา อุโบสถ วิหาร และพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับน้ำบ่อซาววา

 

ตอบ: บริเวณหน้าวัดเกี่ยวข้องกับน้ำบ่อซาววาและตำนานพระเจ้าฝางอุดมสินกับพระนางสามผิว ซึ่งเป็นตำนานสำคัญของเมืองฝาง

 

ตอบ: พระครูสุจิตตานุรักษ์ ทนฺตจิตฺโต เป็นเจ้าอาวาสวัดพระบาทอุดมตามข้อมูลที่ใช้จัดทำบทความ

 

ตอบ: ใช้ทางหลวงหมายเลข 107 เส้นเชียงใหม่–ฝาง ผ่านแม่ริม แม่แตง เชียงดาว และไชยปราการ เมื่อถึงอำเภอฝางให้เข้าสู่ตำบลเวียงและบ้านหนองอึ่ง หมู่ 3

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับอนุสาวรีย์พระเจ้าฝางอุดมสิน–พระนางสามผิว วัดปัณณาราม วัดเจดีย์งาม วัดจองแป้น และน้ำพุร้อนฝางได้