อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น

วันเปิดทำการ: เปิดให้บริการทุกวันในพื้นที่ที่ไม่อยู่ระหว่างประกาศปิดพักฟื้นตามฤดูกาล

เวลาเปิดทำการ: 08.30 – 16.30 น.

 

อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นอุทยานแห่งชาติสำคัญของภาคใต้ที่โดดเด่นด้วยป่าดิบชื้นขนาดใหญ่ เทือกเขาสูงสลับซับซ้อน น้ำตก ถ้ำ เส้นทางศึกษาธรรมชาติ แหล่งต้นน้ำ และประวัติศาสตร์พื้นที่ค่ายของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยในอดีต พื้นที่อุทยานครอบคลุมอำเภอบ้านนาสาร อำเภอกาญจนดิษฐ์ และอำเภอเวียงสระ มีเนื้อที่ประมาณ 265,625 ไร่ หรือ 425 ตารางกิโลเมตร เป็นหนึ่งในพื้นที่ธรรมชาติที่ทำให้เห็นภาพของสุราษฎร์ธานีในมิติที่ลึกกว่าการท่องเที่ยวทะเล เพราะที่นี่รวมทั้งน้ำตกขนาดใหญ่ ป่าดิบเขาที่มีเมฆหมอกปกคลุมยอดเขา ถ้ำหินปูนขนาดใหญ่ และเส้นทางเดินป่าที่เชื่อมโยงกับผืนป่าต้นน้ำของแม่น้ำตาปีไว้ในพื้นที่เดียวกัน

 

อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นเหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ต้องการเที่ยวธรรมชาติแบบจริงจังมากกว่าการแวะถ่ายภาพระยะสั้น พื้นที่ภายในมีทั้งน้ำตกดาดฟ้า น้ำตกเหมืองทวด น้ำตกสามห้าเจ็ด น้ำตกคลองน้ำเฒ่า น้ำตกคลองคันเบ็ด น้ำตกเพชรพนมวัฒน์ ถ้ำขมิ้นหรือถ้ำเหม็น เขาหนอง สันเย็น เส้นทางศึกษาธรรมชาติเขาหนามเตย และร่องรอยค่ายประวัติศาสตร์อย่างค่าย 180 และค่าย 357 ธรรมชาติของอุทยานจึงไม่ได้มีเพียงความสวยงาม แต่ยังมีคุณค่าด้านภูมิประเทศ ธรณีวิทยา ระบบนิเวศ และความทรงจำทางสังคมที่เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ภาคใต้

 

สภาพป่าส่วนใหญ่เป็นป่าดิบชื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์สูง พรรณไม้สำคัญที่พบ ได้แก่ ยาง ตะเคียน หลุมพอ เสียดช่อ เคี่ยม และสะตอ ต้นไม้เหล่านี้เป็นไม้ใหญ่ของป่าภาคใต้ ทำหน้าที่สร้างเรือนยอดหนาทึบ รักษาความชุ่มชื้นให้พื้นป่า และช่วยหล่อเลี้ยงลำธารจำนวนมากที่ไหลผ่านพื้นที่อุทยาน บริเวณยอดเขาที่มีเมฆหมอกปกคลุมเกือบตลอดปีพบลักษณะป่าดิบเขา มีพรรณไม้ เช่น เหมือด กำยาน และบังตาน รวมถึงมอสและตะไคร่น้ำที่เกาะหนาแน่นตามลำต้นไม้ สภาพแวดล้อมเช่นนี้ทำให้ใต้ร่มเย็นมีบรรยากาศเย็นชื้น แตกต่างจากพื้นที่ราบรอบเมืองบ้านนาสารอย่างชัดเจน

 

พื้นที่ส่วนใหญ่ของอุทยานเกี่ยวข้องกับหินอัคนีที่เกิดจากการยกตัวและการระเบิดของภูเขาไฟในอดีต ทำให้เกิดเทือกเขาและสันเขาสูงสลับซับซ้อน มีทั้งหน้าผา หุบเขา ลำธาร และน้ำตกหลายสาย พื้นที่นี้ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมอย่างชัดเจน มีฤดูร้อนประมาณเดือนมกราคมถึงเดือนเมษายน และฤดูฝนประมาณเดือนพฤษภาคมถึงเดือนธันวาคม ดังนั้นการวางแผนเที่ยวควรดูทั้งฤดูกาล ประกาศปิดพักฟื้น และสภาพฝนในช่วงเดินทาง โดยเฉพาะเส้นทางน้ำตกและเส้นทางเดินป่าระยะไกลที่อาจมีน้ำมาก ทางลื่น หรือเสี่ยงน้ำป่าในช่วงฝนตกต่อเนื่อง

 

ด้านสัตว์ป่า อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นเป็นถิ่นอาศัยของสัตว์หลายชนิด เช่น เลียงผา เก้ง กระจง หมูป่า ช้าง สมเสร็จ และเสือโคร่ง รวมถึงนกและสัตว์ป่าขนาดเล็กอีกหลายกลุ่ม การมีอยู่ของสัตว์เหล่านี้สะท้อนความสมบูรณ์ของระบบนิเวศป่าดิบชื้นและแหล่งน้ำธรรมชาติ นักท่องเที่ยวจึงควรเที่ยวด้วยความระมัดระวัง ไม่ส่งเสียงดัง ไม่ให้อาหารสัตว์ ไม่เดินออกนอกเส้นทาง และไม่ทิ้งขยะ เพราะพื้นที่นี้เป็นบ้านของสัตว์ป่า ไม่ใช่เพียงพื้นที่พักผ่อนของมนุษย์

 

น้ำตกดาดฟ้า เป็นจุดเด่นสำคัญของอุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น และเป็นน้ำตกขนาดใหญ่ที่มีชื่อเสียงที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัดสุราษฎร์ธานี น้ำตกมีหลายชั้น โดยข้อมูลแหล่งท่องเที่ยวระบุว่าน้ำตกดาดฟ้ามี 22 ชั้น ชั้นสูงสุดเป็นหน้าผาสูงประมาณ 80 เมตร ในช่วงที่มีน้ำมาก สายน้ำจะไหลลงเต็มหน้าผาเป็นแผ่นกว้างราวกับไหลลงมาจากฟ้า จึงเป็นที่มาของชื่อ “ดาดฟ้า” บริเวณน้ำตกมีความร่มรื่น เหมาะกับการพักผ่อน เล่นน้ำในจุดที่ปลอดภัย และชมความงามของป่าดิบชื้นรอบน้ำตก

 

เส้นทางน้ำตกดาดฟ้ายังเชื่อมโยงกับเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติระยะไกล ระยะทางประมาณ 15 กิโลเมตร ซึ่งเป็นเส้นทางที่ต้องใช้เวลาและความพร้อมมากกว่าการเที่ยวทั่วไป เส้นทางเริ่มจากเขาหนามเตยไปถึงน้ำตกดาดฟ้า ใช้เวลาเดินประมาณ 2 วัน ต้องพักค้างแรมในป่า 1 คืน เหมาะสำหรับผู้ที่มีประสบการณ์เดินป่า มีอุปกรณ์พร้อม และควรประสานเจ้าหน้าที่ล่วงหน้า การเดินเส้นทางนี้ทำให้เห็นป่าดิบชื้นในระดับลึก ทั้งชั้นเรือนยอด ลำธาร พื้นป่าชื้น และความเปลี่ยนแปลงของพืชพรรณตามระดับความสูง

 

น้ำตกเหมืองทวด เป็นน้ำตกอีกแห่งที่มีความสวยงามและร่มรื่น น้ำตกมี 7 ชั้น รายล้อมด้วยต้นไม้ใหญ่และป่าชื้น เส้นทางเดินทางจากอำเภอบ้านนาสารไปตามทางหลวงสายนาสาร-บ้านส้องประมาณ 12 กิโลเมตร แล้วแยกไปตามถนนบ้านช่องช้าง-เหมืองทวดประมาณ 8 กิโลเมตร ตลอดเส้นทางเป็นถนนลาดยาง จุดนี้เหมาะกับผู้ที่ต้องการเที่ยวธรรมชาติในบรรยากาศสงบ และต้องการเห็นน้ำตกที่มีชั้นน้ำลดหลั่นท่ามกลางป่าร่มครึ้ม

 

เขาหนอง เป็นภูเขาที่สูงที่สุดของจังหวัดสุราษฎร์ธานี มีความสูงประมาณ 1,530 เมตรจากระดับน้ำทะเล บริเวณยอดเขามีเมฆหมอกปกคลุมและมีสภาพอากาศเย็นชื้นตลอดปี พื้นที่ยอดเขาเป็นป่าดิบเขา มีมอสและตะไคร่น้ำเกาะตามลำต้นอย่างหนาแน่น เขาหนองจึงเป็นจุดสำคัญสำหรับผู้สนใจระบบนิเวศป่าดิบเขาและเส้นทางเดินป่าระดับจริงจัง เส้นทางเขาหนอง-สันเย็นเป็นเส้นทางระยะไกลที่ต้องตรวจสอบการเปิดปิดและความพร้อมกับเจ้าหน้าที่ก่อนเดินทางทุกครั้ง

 

สันเย็น เป็นแนวสันเขาสูงประมาณ 1,000-1,300 เมตร เมื่อมองจากระยะไกลจะเห็นแนวเขาเรียบต่อเนื่องเป็นทิวยาว พื้นที่นี้มีสภาพอากาศเย็นชื้นกว่าพื้นที่ด้านล่าง และมีพืชกับสัตว์หลายชนิดที่พบได้ยากในป่าระดับต่ำ เส้นทางเขาหนอง-สันเย็นจึงมีคุณค่าทั้งด้านธรรมชาติและการเรียนรู้เรื่องความแตกต่างของระบบนิเวศตามระดับความสูง แต่เป็นเส้นทางที่ควรวางแผนอย่างรอบคอบ ไม่ควรเดินโดยไม่มีข้อมูลหรือไม่มีเจ้าหน้าที่แนะนำ

 

ถ้ำขมิ้น หรือที่เคยเรียกกันว่า ถ้ำเหม็น เป็นถ้ำหินปูนขนาดใหญ่และเป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวเด่นของอุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น ถ้ำมีความยาวประมาณ 2 กิโลเมตร ภายในมีหินงอก หินย้อย ห้องถ้ำขนาดใหญ่ และลวดลายหินปูนที่น่าชม บริเวณปากถ้ำมีศาลท่านขุนซึ่งเป็นที่เคารพของชาวบ้าน ภายในถ้ำมีจุดเด่นหลายจุด เช่น ลานรถจี๊ป ลานท่านขุน เสาเอก หลักชัย ช่องฟ้า ม่านสีชมพู และม่านฟ้า แต่ละจุดมีลักษณะทางธรรมชาติและเรื่องเล่าที่ทำให้การชมถ้ำมีมิติทั้งด้านธรณีวิทยาและวัฒนธรรมท้องถิ่น

 

ลานรถจี๊ปภายในถ้ำขมิ้นเป็นคูหาใหญ่ที่ยังมีร่องรอยเกี่ยวข้องกับการทำสัมปทานมูลค้างคาวในอดีต ส่วนลานท่านขุนเป็นทำนบหินปูนที่มีหินงอกหินย้อยขนาดใหญ่เรียกว่าเสาเอกและหลักชัย ช่องฟ้าเป็นช่องที่ทะลุเพดานถ้ำขึ้นไปด้านบน ม่านสีชมพูเป็นม่านหินปูนที่มีลวดลายสีชมพูและมองดูคล้ายภาพพระพุทธรูปปางสมาธิ ส่วนม่านฟ้าเป็นม่านหินย้อยขนาดใหญ่ บางจุดมีรูปทรงคล้ายเศียรช้าง นักท่องเที่ยวที่เข้าไปเที่ยวถ้ำควรเดินตามเส้นทางที่กำหนด ไม่แตะต้องหินงอกหินย้อย และใช้ความระมัดระวังในพื้นที่มืดหรือชื้น

 

ค่าย 180 และค่าย 357 เป็นร่องรอยประวัติศาสตร์สำคัญของพื้นที่ใต้ร่มเย็น เพราะในอดีตพื้นที่แถบนี้เคยเป็นฐานที่มั่นของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย เส้นทางและพื้นที่ค่ายเหล่านี้สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ภูเขาจากสมรภูมิและฐานปฏิบัติการในอดีต มาสู่พื้นที่อนุรักษ์และแหล่งเรียนรู้ทางธรรมชาติในปัจจุบัน การเที่ยวบริเวณที่เกี่ยวข้องกับค่ายประวัติศาสตร์จึงควรทำด้วยความเคารพ ไม่ทำลายร่องรอย ไม่ขีดเขียน และไม่เก็บสิ่งใดออกจากพื้นที่

 

ในเขตอำเภอเวียงสระ มีแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของอุทยาน เช่น น้ำตกสามห้าเจ็ด ซึ่งเป็นน้ำตกสูงประมาณ 25 เมตร มีน้ำตลอดปี น้ำตกคลองน้ำเฒ่าซึ่งมี 2 ชั้น โดยชั้นที่ 2 มีสายน้ำไหลลาดลงมาเป็นสามสาย สูงประมาณ 35 เมตร และน้ำตกคลองคันเบ็ดซึ่งมี 7 ชั้น พื้นที่เหล่านี้สะท้อนความหลากหลายของน้ำตกในอุทยานใต้ร่มเย็น เพราะไม่ได้มีเฉพาะน้ำตกดาดฟ้าเท่านั้น แต่ยังมีน้ำตกอีกหลายแห่งกระจายอยู่ตามอำเภอและลำคลองต่าง ๆ ของพื้นที่อุทยาน

 

ในเขตอำเภอกาญจนดิษฐ์ มี น้ำตกเพชรพนมวัฒน์ เป็นน้ำตกสำคัญ สูงประมาณ 30 เมตร มีสภาพธรรมชาติร่มรื่นและเป็นอีกพื้นที่ที่เชื่อมโยงกับป่าต้นน้ำของอุทยาน สำหรับผู้ที่ต้องการเที่ยวหลายโซนของใต้ร่มเย็น ควรแยกแผนเดินทางตามอำเภอให้ชัดเจน เพราะพื้นที่อุทยานกระจายกว้างและใช้เส้นทางเข้าถึงต่างกัน การวางแผนแบบแยกโซนจะช่วยลดการเดินทางย้อนกลับและทำให้เที่ยวได้ปลอดภัยกว่า

 

เส้นทางศึกษาธรรมชาติเขาหนามเตย มีระยะทางประมาณ 1,900 เมตร ใช้เวลาเดินเกือบ 2 ชั่วโมง เริ่มจากศาลาทรงงานของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ ภายในโครงการจุฬาภรณ์ และสิ้นสุดที่ค่ายพักแรมจุฬาภรณ์ เส้นทางนี้เหมาะกับผู้ที่ต้องการเรียนรู้ระบบนิเวศป่าดิบชื้นในระยะทางไม่ยาวเกินไป ระหว่างทางสามารถศึกษาความหลากหลายของพืช ความสัมพันธ์ของป่าและลำธาร รวมถึงบทบาทของป่าดิบชื้นในฐานะแหล่งต้นน้ำ

 

การเดินทาง ไปยังที่ทำการอุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นจากตัวเมืองสุราษฎร์ธานี ใช้ทางหลวงหมายเลข 4009 สายสุราษฎร์ธานี-บ้านนาสาร ระยะทางประมาณ 30-33 กิโลเมตร ถึงบ้านเฉียงพร้า บริเวณตรงข้ามโรงเรียนควนสุบรรณ แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าถนน รพช. อีกประมาณ 15 กิโลเมตรก็ถึงที่ทำการอุทยานและน้ำตกดาดฟ้า เส้นทางอีกแบบคือเดินทางถึงตลาดนาสาร แล้วเลี้ยวซ้ายบริเวณสามแยกเกรียงศักดิ์ ไปตามถนนพิชัยเดชะ-บ้านเหมืองทวดประมาณ 8 กิโลเมตรถึงพื้นที่อุทยาน นักท่องเที่ยวควรใช้รถสภาพดี ตรวจน้ำมัน และเตรียมเวลาเผื่อสำหรับเส้นทางภูเขาและถนนท้องถิ่น

 

ช่วงเวลาน่าเที่ยวของอุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นขึ้นอยู่กับกิจกรรมที่เลือก หากต้องการชมน้ำตก ช่วงหลังฝนหรือช่วงที่น้ำมีปริมาณพอดีจะเห็นความงามของสายน้ำได้ชัดเจน แต่ต้องหลีกเลี่ยงวันที่มีฝนตกหนักต่อเนื่อง หากต้องการเดินป่าไปเขาหนองหรือสันเย็น ควรเลือกช่วงที่เส้นทางเปิดและอากาศปลอดภัย ส่วนถ้ำขมิ้นควรไปในช่วงที่พื้นถ้ำไม่ลื่นมากและมีเจ้าหน้าที่หรือข้อมูลเส้นทางพร้อม การตรวจประกาศปิดพักฟื้นก่อนเดินทางเป็นเรื่องจำเป็น เพราะบางจุด เช่น น้ำตกและเส้นทางศึกษาธรรมชาติระยะไกล มีช่วงปิดตามฤดูกาลเพื่อความปลอดภัยและการฟื้นตัวของธรรมชาติ

 

ค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นอยู่ในกลุ่มอุทยานแห่งชาติที่คิดค่าบริการคนไทย ผู้ใหญ่ 40 บาท เด็ก 20 บาท และชาวต่างชาติ ผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท อุทยานมีบ้านพักและพื้นที่กางเต็นท์ให้บริการตามฤดูกาล แต่ผู้ที่ต้องการพักแรมควรตรวจสอบสถานะกับอุทยานล่วงหน้า โดยเฉพาะในช่วงใกล้วันปิดพักฟื้นประจำปีหรือช่วงฝนตกหนัก การพักในพื้นที่ธรรมชาติควรเตรียมอุปกรณ์ส่วนตัวให้พร้อม เช่น ไฟฉาย เสื้อกันฝน รองเท้ากันลื่น ถุงกันน้ำ ยากันแมลง และอุปกรณ์เก็บขยะกลับออกมาเอง

 

ข้อควรระวังสำคัญคือการเที่ยวพื้นที่น้ำตกและถ้ำต้องให้ความสำคัญกับความปลอดภัยมากกว่าการถ่ายภาพ น้ำตกดาดฟ้า น้ำตกเหมืองทวด และน้ำตกอื่น ๆ อาจมีน้ำแรงในช่วงฝนตก ส่วนถ้ำขมิ้นเป็นถ้ำใหญ่ที่มีพื้นที่มืดและชื้น ควรเดินตามเส้นทาง ไม่สัมผัสหินงอกหินย้อย ไม่ส่งเสียงดังรบกวนค้างคาว และไม่ทิ้งขยะในถ้ำ เส้นทางเดินป่าระยะไกลควรประสานเจ้าหน้าที่ ไม่เดินเดี่ยว และต้องแจ้งแผนเดินทางก่อนเข้าเส้นทาง

 

อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นจึงเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับนักท่องเที่ยวสายธรรมชาติ นักเดินป่า ผู้สนใจน้ำตก ถ้ำ ธรณีวิทยา พืชป่าดิบเขา และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น หากวางแผนดี ที่นี่สามารถเที่ยวได้ทั้งแบบแวะน้ำตกดาดฟ้าและถ้ำขมิ้นในระยะสั้น หรือจัดทริปจริงจังเพื่อเดินเส้นทางเขาหนอง สันเย็น และเขาหนามเตย ความงามของใต้ร่มเย็นไม่ได้อยู่ที่จุดใดจุดหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความต่อเนื่องของป่า น้ำ ภูเขา หมอก ถ้ำ และเรื่องราวในอดีตที่ยังปรากฏอยู่ในพื้นที่อุทยานจนถึงปัจจุบัน

 

 

ตอบ: อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็นอยู่ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ครอบคลุมพื้นที่อำเภอบ้านนาสาร อำเภอกาญจนดิษฐ์ และอำเภอเวียงสระ โดยที่ทำการอุทยานอยู่บริเวณตำบลลำพูน อำเภอบ้านนาสาร

 

ตอบ: อุทยานเปิดให้บริการในพื้นที่ที่ไม่อยู่ระหว่างประกาศปิดพักฟื้นตามฤดูกาล โดยแหล่งท่องเที่ยวและพักแรมมีช่วงปิดประจำปี 15 ตุลาคม – 15 ธันวาคม จึงควรตรวจสอบประกาศล่าสุดก่อนเดินทาง

 

ตอบ: คนไทย ผู้ใหญ่ 40 บาท เด็ก 20 บาท ชาวต่างชาติ ผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท

 

ตอบ: จุดเด่นคือป่าดิบชื้น น้ำตกดาดฟ้า ถ้ำขมิ้น เขาหนอง สันเย็น น้ำตกเหมืองทวด น้ำตกสามห้าเจ็ด และร่องรอยค่ายประวัติศาสตร์ในอดีต

 

ตอบ: น้ำตกดาดฟ้าเป็นน้ำตกขนาดใหญ่ของจังหวัดสุราษฎร์ธานี มีหลายชั้น ชั้นสูงสุดเป็นหน้าผาสูงประมาณ 80 เมตร และมีสายน้ำไหลลงเต็มหน้าผาอย่างสวยงามในช่วงที่น้ำสมบูรณ์

 

ตอบ: ควรเดินตามเส้นทางที่กำหนด ใช้ความระมัดระวังในพื้นที่มืดและชื้น ไม่สัมผัสหินงอกหินย้อย ไม่ส่งเสียงดังรบกวนค้างคาว และควรสอบถามเจ้าหน้าที่ก่อนเข้าชม

 

ตอบ: จากตัวเมืองสุราษฎร์ธานีใช้ทางหลวงหมายเลข 4009 สายสุราษฎร์ธานี-บ้านนาสาร ถึงบ้านเฉียงพร้า แล้วเลี้ยวเข้าถนน รพช. อีกประมาณ 15 กิโลเมตรถึงที่ทำการอุทยาน

 

ตอบ: เหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ชอบป่า น้ำตก ถ้ำ เดินศึกษาธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และการเที่ยวแบบเคารพธรรมชาติ โดยควรเตรียมอุปกรณ์เดินป่าและตรวจสภาพอากาศก่อนเดินทาง