เขตห้ามล่าพันธุ์สัตว์ป่าเขาพญาบังสา

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 06.00 – 18.00 น.

 

เขตห้ามล่าพันธุ์สัตว์ป่าเขาพญาบังสา จังหวัดสตูล เป็นพื้นที่ธรรมชาติและแหล่งเรียนรู้เชิงอนุรักษ์ในเขตอำเภอเมืองสตูล ที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศของจังหวัดอย่างมาก พื้นที่แห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของเขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองปลักพระยาและเขาระยาบังสา ตั้งอยู่ครอบคลุมบริเวณหมู่ที่ 3 ตำบลควนโพธิ์ และหมู่ที่ 8 ตำบลฉลุง โดดเด่นด้วยภูเขาหินปูน หนองน้ำธรรมชาติ พื้นที่ชุ่มน้ำ พรรณไม้เขตร้อน นกน้ำ นกป่า ค้างคาว และสัตว์ป่าหายาก โดยเฉพาะเลียงผา ซึ่งเป็นสัตว์ป่าสงวนของประเทศไทยและเป็นสัญลักษณ์ด้านความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าเขาพญาบังสา

 

พื้นที่นี้เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสธรรมชาติของสตูลในมุมที่เงียบกว่าเส้นทางทะเลและเกาะ เพราะบรรยากาศของเขาพญาบังสาไม่ได้เน้นความคึกคักแบบแหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ แต่เน้นความสงบของหนองน้ำ ป่าเขา เสียงนก และภาพภูเขาสูงเป็นฉากหลัง เมื่อเดินทางมาถึงจะเห็นลักษณะพื้นที่ที่ประกอบด้วย 2 ส่วนสำคัญ คือส่วนที่เป็นภูเขาและส่วนที่เป็นหนองน้ำ พื้นที่ภูเขามีป่าไม้และสัตว์ป่า ส่วนพื้นที่หนองน้ำเป็นแหล่งพักอาศัยของนกน้ำหลายชนิดและเป็นพื้นที่พักผ่อนของคนท้องถิ่น

 

ชื่อที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่นี้มีหลายรูปแบบในเอกสารและการเรียกของคนทั่วไป เช่น เขาพญาบังสา เขาพระยาบังสา เขาระยาบังสา หนองปลักพญา และหนองปลักพระยา แต่ทั้งหมดเชื่อมโยงกับพื้นที่อนุรักษ์เดียวกันในบริบทของเขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองปลักพระยาและเขาระยาบังสา การทำความเข้าใจชื่อเหล่านี้ช่วยให้ค้นหาข้อมูลและเดินทางได้ถูกต้อง เพราะนักท่องเที่ยวบางคนรู้จักพื้นที่จากชื่อเขาพญาบังสา ขณะที่บางแหล่งข้อมูลใช้ชื่อหนองปลักพระยาเป็นจุดอ้างอิงหลัก

 

ความสำคัญของเขตห้ามล่าพันธุ์สัตว์ป่าเขาพญาบังสาอยู่ที่บทบาทการอนุรักษ์ผืนป่าและสัตว์ป่าใกล้ตัวเมืองสตูล จังหวัดสตูลเป็นจังหวัดที่มีภูเขา ป่าไม้ พื้นที่ชุ่มน้ำ และชายฝั่งทะเลหลากหลาย ระบบนิเวศของเขาพญาบังสาจึงทำหน้าที่เป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ป่าทั้งสัตว์บก สัตว์ปีก และสัตว์ที่พึ่งพาหนองน้ำ พื้นที่ลักษณะนี้มีคุณค่าในเชิงนิเวศสูง เพราะเป็นทั้งแหล่งหลบภัย แหล่งอาหาร แหล่งทำรัง และแหล่งพักของนกที่พบได้ตามฤดูกาล

 

หนองปลักพญาหรือหนองปลักพระยาเป็นพื้นที่หนองน้ำที่มีความโดดเด่นมาก ภาพจำของบริเวณนี้คือหนองน้ำกว้าง มีพรรณไม้น้ำ ดอกบัว ภูเขาเป็นฉากหลัง และนกน้ำให้ชมตลอดฤดูกาล พื้นที่หนองน้ำมีความร่มรื่นและเหมาะกับการเดินเล่นอย่างสงบ นักท่องเที่ยวที่ชอบถ่ายภาพธรรมชาติสามารถเก็บภาพบึงน้ำ เงาภูเขา พืชน้ำ และนกที่บินลงมาหากินได้ โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงเย็นซึ่งเป็นเวลาที่แสงสวยและสัตว์ป่าเคลื่อนไหวมากกว่าช่วงกลางวัน

 

สัตว์ป่าที่พบในพื้นที่นี้มีทั้งเลียงผา ลิง ชะมด พญากระรอก ค้างคาว นกป่า และนกน้ำหลากหลายชนิด การพบเลียงผาในบริเวณเขาพญาบังสาทำให้พื้นที่นี้มีคุณค่าสูงเป็นพิเศษ เพราะเลียงผาเป็นสัตว์ป่าสงวนที่อาศัยตามภูเขาหินปูน หน้าผา และพื้นที่ป่าที่ค่อนข้างสงบ การมีสัตว์ชนิดนี้อยู่ในพื้นที่สะท้อนว่าระบบนิเวศยังมีความเหมาะสมต่อสัตว์ป่าที่ต้องการถิ่นอาศัยเฉพาะ นักท่องเที่ยวจึงควรใช้พื้นที่ด้วยความระมัดระวัง ไม่ส่งเสียงดัง ไม่ให้อาหารสัตว์ และไม่รบกวนเส้นทางธรรมชาติ

 

นอกจากเลียงผาแล้ว พื้นที่เขาพญาบังสายังเป็นแหล่งดูนกที่น่าสนใจของจังหวัดสตูล นกน้ำและนกป่าที่พบในพื้นที่ช่วยสร้างเสน่ห์ให้หนองปลักพระยาเป็นจุดพักผ่อนเชิงธรรมชาติที่เข้าถึงง่าย มีข้อมูลว่าบริเวณนี้พบทั้งนกเป็ดแดง นกกวัก นกอีโก้ง นกกระยาง และนกชนิดอื่นที่อาศัยหรือแวะพักในพื้นที่ชุ่มน้ำ นักดูนกควรเตรียมกล้องสองตา เลนส์ถ่ายภาพระยะไกล เสื้อผ้าสีไม่ฉูดฉาด และควรรักษาระยะห่างจากนก เพื่อไม่ทำให้ฝูงนกแตกตื่น

 

พื้นที่ภูเขาของเขาพญาบังสามีลักษณะเป็นภูเขาสูงและป่าไม้หนาแน่น เขาระยาบังสามีความสูงประมาณ 445 เมตร จึงเป็นภูมิประเทศที่โดดเด่นในบริเวณตำบลควนโพธิ์และตำบลฉลุง ภูเขาเหล่านี้มีบทบาททั้งด้านทัศนียภาพ ระบบนิเวศ และเรื่องเล่าท้องถิ่น เส้นทางที่เกี่ยวข้องกับเขาพญาบังสาจึงเหมาะกับผู้ที่สนใจธรรมชาติจริงมากกว่าการเที่ยวแบบฉาบฉวย เพราะต้องเข้าใจว่าพื้นที่ป่าและภูเขาเป็นถิ่นอาศัยของสัตว์ป่า ไม่ใช่พื้นที่ท่องเที่ยวทั่วไปที่สามารถใช้เสียงดังหรือเดินออกนอกเส้นทางได้ตามใจ

 

เรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับเขาพญาบังสาช่วยเพิ่มมิติทางวัฒนธรรมให้พื้นที่ธรรมชาติแห่งนี้ มีเรื่องเล่าว่าในอดีตมีพญาองค์หนึ่งล่องเรือสำเภาผ่านพื้นที่ซึ่งเชื่อกันว่าเคยเป็นทะเลน้ำเค็ม เมื่อมาถึงบริเวณเขาแห่งนี้เรือประสบพายุจนแตก ส่วนต่าง ๆ ของเรือและผู้คนถูกคลื่นพัดไปติดตามภูเขาต่าง ๆ ในพื้นที่ เช่น เขาพญาบังสา เขาเกตรี เขาน้อย เขาบังใบ และเขาลูกรอก เรื่องเล่านี้สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างภูมิประเทศ ชื่อสถานที่ และความทรงจำของชุมชนท้องถิ่น ทำให้การมาเยือนเขาพญาบังสาไม่ได้เป็นเพียงการชมป่าและหนองน้ำ แต่ยังเป็นการสัมผัสภูมินามและตำนานของสตูลไปพร้อมกัน

 

สำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป จุดที่เข้าถึงง่ายที่สุดคือบริเวณหนองปลักพญาและพื้นที่ใกล้สำนักงานเขตห้ามล่าสัตว์ป่า เพราะเป็นบริเวณที่เหมาะกับการพักผ่อน ดูนก และชมทัศนียภาพธรรมชาติ พื้นที่นี้มีลักษณะเป็นสวนสาธารณะเชิงอนุรักษ์มากกว่าพื้นที่ผจญภัยหนัก นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมบรรยากาศริมหนองน้ำ ถ่ายภาพธรรมชาติ และใช้เวลาเรียนรู้ระบบนิเวศโดยไม่ต้องเดินทางไกลจากถนนสายฉลุง-ละงู

 

ถ้ำพญาบังสาเป็นอีกจุดที่อยู่ในบริบทพื้นที่เดียวกัน ตั้งอยู่ในหมู่ที่ 3 ตำบลควนโพธิ์ ภายในถ้ำมีบริเวณกว้างและมีหินงอกหินย้อยสวยงาม เหมาะกับผู้ที่สนใจภูมิประเทศหินปูนและธรณีสัณฐานของสตูล การเข้าชมถ้ำควรเตรียมไฟฉาย รองเท้าพื้นดี และไม่แตะต้องหินงอกหินย้อย เพราะหินงอกหินย้อยใช้เวลาสะสมตัวนานมาก การสัมผัสหรือทำลายเพียงเล็กน้อยสามารถทำให้ความงามตามธรรมชาติสูญเสียไปอย่างถาวร

 

กิจกรรมที่เหมาะกับเขตห้ามล่าพันธุ์สัตว์ป่าเขาพญาบังสามีหลายรูปแบบ เช่น เดินชมหนองน้ำ ดูนก ถ่ายภาพดอกบัว ชมค้างคาว สังเกตพรรณไม้ ศึกษาระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ เรียนรู้สัตว์ป่าหายาก และเชื่อมต่อไปยังถ้ำพญาบังสาหรือจุดท่องเที่ยวในตำบลฉลุง การเที่ยวที่นี่ควรใช้จังหวะช้าและเคารพธรรมชาติเป็นหลัก เพราะเสน่ห์ของพื้นที่ไม่ได้อยู่ที่กิจกรรมหวือหวา แต่อยู่ที่ความสมบูรณ์ของป่าและความเงียบที่ทำให้ผู้มาเยือนได้สังเกตสิ่งเล็ก ๆ รอบตัว

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการเที่ยวคือช่วงเช้าและช่วงเย็น ช่วงเช้าเหมาะกับการดูนกและถ่ายภาพแสงอ่อนที่สะท้อนผิวน้ำ ส่วนช่วงเย็นเหมาะกับการพักผ่อนและชมบรรยากาศหนองน้ำก่อนพระอาทิตย์ตก ช่วงกลางวันสามารถเดินเที่ยวได้เช่นกัน แต่แดดภาคใต้ค่อนข้างแรง จึงควรเตรียมหมวก น้ำดื่ม และร่มหรือเสื้อกันฝนตามฤดูกาล สำหรับฤดูฝนควรระวังพื้นลื่น ทางดินชื้น และน้ำขังในบางจุด

 

ข้อปฏิบัติสำคัญคือห้ามล่า ห้ามจับ ห้ามทำร้ายสัตว์ป่า ห้ามเก็บพืช ห้ามทิ้งขยะ และห้ามรบกวนถิ่นอาศัยของสัตว์ พื้นที่นี้มีสถานะเป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่า จึงมีเป้าหมายหลักเพื่อคุ้มครองสัตว์ป่าและถิ่นอาศัย นักท่องเที่ยวควรเดินอยู่ในเส้นทางที่เหมาะสม ถ่ายภาพจากระยะปลอดภัย ไม่ใช้โดรนโดยไม่ได้รับอนุญาต ไม่ส่งเสียงดัง และไม่นำอาหารไปล่อสัตว์ เพราะพฤติกรรมเหล่านี้ทำให้สัตว์เปลี่ยนพฤติกรรมตามธรรมชาติและอาจเกิดอันตรายทั้งต่อคนและสัตว์

 

การเดินทาง ไปเขตห้ามล่าพันธุ์สัตว์ป่าเขาพญาบังสาทำได้สะดวกจากตัวเมืองสตูล โดยใช้เส้นทางถนนสายฉลุง-ละงู หรือทางหลวงหมายเลข 416 มุ่งหน้าไปยังตำบลควนโพธิ์และตำบลฉลุง จุดอ้างอิงสำคัญคือพื้นที่หนองปลักพญาและสำนักงานเขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองปลักพระยาและเขาระยาบังสา หากเดินทางด้วยรถส่วนตัวสามารถปักหมุดชื่อเขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองปลักพระยาและเขาระยาบังสา หรือใช้พิกัด 6.7435125, 100.0387969 ได้ ผู้ที่เดินทางจากตัวเมืองควรตรวจสภาพถนนและเวลาเดินทางล่วงหน้า โดยเฉพาะช่วงฝนตกหนัก

 

เส้นทางนี้สามารถจัดเป็นทริปธรรมชาติใกล้เมืองสตูลร่วมกับสถานที่ใกล้เคียงได้ เช่น หนองปลักพญา ถ้ำพญาบังสา วัดชนาธิปเฉลิม พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สตูล และย่านเมืองเก่าสตูล หากต้องการเที่ยวแบบครึ่งวันสามารถเริ่มจากดูนกที่หนองปลักพญา ต่อด้วยถ้ำพญาบังสา แล้วกลับเข้าเมืองเพื่อรับประทานอาหารท้องถิ่น หากต้องการเที่ยวแบบเต็มวันสามารถเพิ่มเส้นทางควนโพธิ์ ฉลุง และตัวเมืองสตูล เพื่อให้เห็นทั้งธรรมชาติ ภูเขา หนองน้ำ และวัฒนธรรมเมืองเก่าในวันเดียว

 

จุดแข็งของเขตห้ามล่าพันธุ์สัตว์ป่าเขาพญาบังสาคือเป็นพื้นที่ธรรมชาติที่อยู่ไม่ไกลจากเมือง แต่ยังคงความรู้สึกของป่าและความสงบไว้ได้ดี นักท่องเที่ยวที่ชอบทะเลอาจมองว่าสตูลคือจังหวัดของเกาะและชายหาด แต่พื้นที่เขาพญาบังสาช่วยเปิดอีกมุมหนึ่งของสตูลในฐานะจังหวัดที่มีภูเขา ป่าไม้ พื้นที่ชุ่มน้ำ และสัตว์ป่าที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ การแวะมาที่นี่จึงทำให้ทริปสตูลมีความครบถ้วนมากขึ้น ไม่ได้เห็นเพียงทะเลอันดามัน แต่ยังเห็นผืนป่าบนแผ่นดินใหญ่ด้วย

 

สำหรับครอบครัวและผู้ที่ต้องการเที่ยวแบบไม่หนัก พื้นที่หนองปลักพญาเหมาะกับการเดินชมธรรมชาติระยะสั้นและเรียนรู้เรื่องนกน้ำ เด็ก ๆ สามารถเรียนรู้เรื่องสัตว์ป่า การอยู่ร่วมกับธรรมชาติ และความสำคัญของพื้นที่อนุรักษ์ได้จากสถานที่จริง ส่วนผู้ใหญ่สามารถใช้พื้นที่นี้เป็นจุดพักสายตาและพักใจจากความเร่งรีบในเมือง การเที่ยวธรรมชาติแบบนี้ให้คุณค่าทั้งด้านการพักผ่อนและการสร้างความเข้าใจเรื่องสิ่งแวดล้อม

 

สำหรับนักดูนกและช่างภาพธรรมชาติ ควรวางแผนเวลาให้ดีและใช้ความเงียบเป็นเครื่องมือสำคัญ การรอคอยอย่างใจเย็นมักให้ผลดีกว่าการเดินไล่หาภาพ เพราะนกและสัตว์ป่าจะปรากฏตัวเมื่อพื้นที่สงบ กล้องสองตา เลนส์เทเลโฟโต สมุดจดชนิดนก และแอปบันทึกเสียงนกสามารถช่วยให้การเดินทางมีคุณค่ามากขึ้น แต่ควรใช้อุปกรณ์อย่างไม่รบกวนธรรมชาติและไม่เปิดเสียงเรียกนกในพื้นที่อนุรักษ์

 

เขตห้ามล่าพันธุ์สัตว์ป่าเขาพญาบังสาจึงเป็นสถานที่ที่เหมาะกับผู้รักธรรมชาติ นักดูนก นักเรียน นักศึกษา ครอบครัว ช่างภาพ และนักท่องเที่ยวที่ต้องการเข้าใจสตูลในมิติของผืนป่าและระบบนิเวศ พื้นที่นี้ไม่ได้แข่งขันด้วยความสะดวกสบายหรือสิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่ แต่มีคุณค่าจากความอุดมสมบูรณ์ของพันธุ์ไม้ หนองน้ำ ภูเขา สัตว์ป่า และบทบาทการอนุรักษ์ที่ยังดำเนินอยู่ การมาเยือนด้วยความเคารพธรรมชาติคือวิธีที่ดีที่สุดในการช่วยให้เขาพญาบังสายังคงเป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งพักพิงของสัตว์ป่าต่อไป

 

 

ตอบ: อยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 3 ตำบลควนโพธิ์ และหมู่ที่ 8 ตำบลฉลุง อำเภอเมืองสตูล จังหวัดสตูล โดยอยู่ในบริบทของเขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองปลักพระยาและเขาระยาบังสา

 

ตอบ: เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 06.00 – 18.00 น. เหมาะกับการเที่ยวช่วงเช้าและช่วงเย็นมากที่สุด

 

ตอบ: พื้นที่ทั่วไปไม่มีค่าเข้าชม นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมธรรมชาติ ดูนก และพักผ่อนบริเวณหนองน้ำได้

 

ตอบ: จุดเด่นคือเป็นพื้นที่อนุรักษ์ที่มีทั้งภูเขา หนองน้ำ ป่าไม้ นกน้ำ นกป่า ค้างคาว และเลียงผาซึ่งเป็นสัตว์ป่าสงวนของประเทศไทย

 

ตอบ: เหมาะกับการดูนก ถ่ายภาพธรรมชาติ เดินชมหนองน้ำ เรียนรู้ระบบนิเวศ พักผ่อนแบบเงียบสงบ และต่อเส้นทางไปยังถ้ำพญาบังสา

 

ตอบ: จากตัวเมืองสตูลใช้ถนนสายฉลุง-ละงู หรือทางหลวงหมายเลข 416 มุ่งหน้าไปยังตำบลควนโพธิ์ สามารถปักหมุดเขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองปลักพระยาและเขาระยาบังสา หรือใช้พิกัด 6.7435125, 100.0387969

 

ตอบ: เลียงผาเป็นสัตว์ป่าสงวนที่อาศัยในพื้นที่ภูเขาและพบได้ในบริเวณเขาพญาบังสา แต่การพบเห็นขึ้นอยู่กับธรรมชาติและความสงบของพื้นที่ นักท่องเที่ยวควรชมสัตว์ป่าจากระยะปลอดภัยและไม่รบกวนถิ่นอาศัย

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่ถ้ำพญาบังสา พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สตูล วัดชนาธิปเฉลิม ย่านเมืองเก่าสตูล และร้านอาหารในตัวเมืองสตูลได้สะดวก