ศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธิน

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

ศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธิน บ้านท่าวังผา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน เป็นศาลศักดิ์สิทธิ์คู่ชุมชนที่เกี่ยวพันกับประวัติการตั้งถิ่นฐาน การค้าริมแม่น้ำน่าน และความทรงจำร่วมของชาวท่าวังผามานานกว่าร้อยปี สถานที่แห่งนี้เป็นศูนย์รวมจิตใจของคนในพื้นที่ โดยเฉพาะพิธีบวงสรวงและขอขมาเจ้าพ่อที่จัดขึ้นในวันที่ 17 เมษายนของทุกปี

 

หากย้อนกลับไปในช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 25 ระหว่างยุคของพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เจ้าผู้ครองนครน่าน ระหว่าง พ.ศ. 2436-2461 พื้นที่บ้านท่าวังผาในปัจจุบันเป็นชุมชนริมแม่น้ำน่านฝั่งตะวันออก มีชาวเงี้ยว ชาวม่าน และชาวยองเข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่ร่วมกัน ต่อมาประมาณ พ.ศ. 2440 มีกลุ่มพ่อค้าจากอำเภอเมืองน่าน ทั้งคนจีน คนพม่า และคนเมือง เดินทางจากบ้านหัวเวียงเหนือ บ้านหัวเวียงใต้ บ้านสวนตาล และบ้านดอนต้นแหลง หรือดอนศรีเสริม นำสินค้าบรรทุกเรือขึ้นมาขายที่บ้านท่าวังผา แล้วซื้อสินค้าทางเหนือกลับไปขายในเมืองน่าน

 

บ้านท่าวังผาจึงค่อย ๆ เติบโตเป็นชุมชนการค้าริมน้ำ กลุ่มพ่อค้าบางส่วนพักแรมอยู่หลายวันเพื่อขายสินค้าและรวบรวมของกลับเมือง เมื่อเห็นว่าพื้นที่นี้เป็นทำเลเหมาะแก่การค้าขาย จึงตั้งรกรากอยู่รวมกับชาวบ้านเดิม มีบ้านเรือนเรียงรายตามริมแม่น้ำน่านประมาณ 30 หลังคาเรือน ในเวลานั้นพื้นที่โดยรอบยังเป็นผืนป่ากว้างใหญ่ โดยเฉพาะด้านตะวันออกของหมู่บ้านที่เป็นดงดิบ มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่จำนวนมาก และพื้นที่ดังกล่าวเป็นที่ตั้งของดงเจ้าพ่อ ซึ่งต่อมากลายเป็นที่รู้จักในชื่อศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธิน

 

ดงเจ้าพ่อเป็นพื้นที่ที่คนรุ่นก่อนให้ความเคารพนับถืออย่างสูง ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ มีอำนาจคุ้มครองผู้คนในชุมชน และเป็นที่พึ่งทางใจของผู้ที่มาบนบาน อธิษฐาน หรือขอพร เมื่อลูกหลานบ้านท่าวังผาประสบผลสำเร็จหรือรอดพ้นจากภัยอันตราย จึงเกิดความศรัทธาร่วมกันและตั้งศาลขึ้นเพื่อเป็นที่สักการะ เรียกกันแต่เดิมว่า ศาลเจ้าพ่อ

 

เรื่องเล่าที่ทำให้ศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธินเป็นที่เคารพอย่างลึกซึ้ง คือเหตุการณ์ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ระหว่าง พ.ศ. 2484-2488 บ้านท่าวังผาอยู่ในแนวที่เครื่องบินข้าศึกบินผ่านและอยู่ในเขตสงคราม ทางราชการจึงสั่งให้ชาวบ้านจัดทำป้อมยามและปืนใหญ่จำลองเพื่อหลอกข้าศึก โดยให้บ้านที่มีเกวียนนำฟางข้าวมัดรวมกันแล้วตั้งด้านหน้าขึ้นฟ้าให้ดูคล้ายปืนต่อสู้อากาศยานเมื่อมองจากด้านบน ป้อมยามเตือนภัยตั้งอยู่บริเวณหลังค่าย ตชด. ในสมัยนั้น ซึ่งปัจจุบันอยู่แถบด้านทิศตะวันออกค่อนไปทางเหนือของโรงเรียนบ้านท่าวังผาประชารัฐวิทยาคาร

 

ในคืนหนึ่งของช่วงสงคราม เครื่องบินข้าศึกได้ทิ้งระเบิดลงมา โดยเป้าหมายคือบริเวณตลาดบ้านท่าวังผาซึ่งเป็นศูนย์กลางการค้าสำคัญ แต่ลูกระเบิดกลับตกลงบริเวณศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธิน หัวลูกระเบิดทิ่มฝังลงดินเกือบครึ่งแต่ไม่ระเบิด ขณะเดียวกันมีการยิงลงมาอย่างหนัก ทว่าชาวบ้านท่าวังผาไม่มีผู้ใดได้รับบาดเจ็บหรือเสียชีวิต เหตุการณ์นี้กลายเป็นเรื่องเล่าศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านเชื่อว่าเจ้าพ่อได้ปกป้องชีวิตและทรัพย์สินของลูกหลานบ้านท่าวังผาให้รอดพ้นจากภัยสงคราม

 

หลังเหตุการณ์ดังกล่าว ความศรัทธาที่มีต่อเจ้าพ่อวิทยาโยธินยิ่งแน่นแฟ้นขึ้น ศาลเจ้าพ่อไม่ใช่เพียงสถานที่สักการะ แต่เป็นสัญลักษณ์ของความปลอดภัย ความสามัคคี และความทรงจำของชุมชน ทุกปีในวันที่ 17 เมษายน ชาวบ้านท่าวังผาและหมู่บ้านใกล้เคียงจะร่วมกันจัดขบวนแห่เข้าสู่ดงเจ้าพ่อ เพื่อประกอบพิธีบวงสรวง ขอขมา และแสดงความเคารพต่อเจ้าพ่อวิทยาโยธิน ประเพณีนี้ยังสืบทอดมาจนถึงปัจจุบันและเป็นหนึ่งในกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่สะท้อนรากเหง้าของบ้านท่าวังผาได้อย่างชัดเจน

 

ชื่อวิทยาโยธินปรากฏในคำบอกเล่าช่วงสมัยกำนันภราดร ศรีวรรณนุสรณ์ กำนันตำบลท่าวังผา โดยมีเรื่องเล่าว่าหลวงพ่อวัดดอนตัน หรือพระครูเนกขัมมาภินันท์ ได้รับนิมิตว่าเจ้าพ่อบอกชื่อของท่านว่า วิทยาโยธิน และมีการเล่าขานกันต่อมาว่าท่านเป็นทหารจากเมืองอยุธยา เดินทางขึ้นมาร่วมรบในสงครามขยายดินแดนทางภาคเหนือ เมื่อเสียชีวิตลง วิญญาณของท่านได้สิงสถิตอยู่ในบริเวณดงเจ้าพ่อ จึงเกิดชื่อเรียกดงเจ้าพ่อวิทยาโยธินสืบมาถึงปัจจุบัน

 

เดิมศาลเจ้าพ่อมีลักษณะคล้ายศาลเพียงตา ต่อมาด้วยแรงศรัทธาของชาวบ้าน กำนันภราดร ศรีวรรณนุสรณ์ ได้นำชาวบ้านบูรณะและจัดทำป้ายชื่อศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธินเมื่อวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2518 ต่อมากำนันนิกุล ผิวอ่อน ได้ร่วมบูรณะอีกครั้งในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2524 และเทศบาลตำบลท่าวังผาได้บูรณะเพิ่มเติมใน พ.ศ. 2551 ทำให้ศาลยังคงเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์และพื้นที่สาธารณะของชุมชนมาจนถึงปัจจุบัน

 

การเดินทาง ศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธินตั้งอยู่ในเขตบ้านท่าวังผา ตำบลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน เดินทางได้สะดวกจากตัวอำเภอท่าวังผา เหมาะสำหรับรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือการเดินทางร่วมกับเส้นทางท่องเที่ยววัฒนธรรมในอำเภอท่าวังผา เช่น วัดหนองบัว วัดศรีมงคล วัดพระธาตุจอมนาง และชุมชนไทลื้อใกล้เคียง ผู้ที่เดินทางมาไหว้ควรแต่งกายสุภาพ เคารพพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ และหากมาในช่วงพิธีวันที่ 17 เมษายน ควรเผื่อเวลาเดินทางและจอดรถให้เหมาะสม

 

 

ตอบ: ศาลเจ้าพ่อวิทยาโยธินตั้งอยู่ที่บ้านท่าวังผา หมู่ที่ 2 ตำบลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน

 

ตอบ: เป็นศาลศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านท่าวังผาและเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชน โดยเกี่ยวข้องกับประวัติการตั้งถิ่นฐานริมแม่น้ำน่านและเรื่องเล่าช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2

 

ตอบ: พิธีบวงสรวงและขอขมาเจ้าพ่อวิทยาโยธินจัดขึ้นในวันที่ 17 เมษายนของทุกปี

 

ตอบ: ชื่อวิทยาโยธินมาจากคำบอกเล่าที่เชื่อมโยงกับนิมิตของหลวงพ่อวัดดอนตัน และเรื่องเล่าว่าเจ้าพ่อเป็นทหารจากเมืองอยุธยา

 

ตอบ: ชาวบ้านเล่าสืบกันมาว่าในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 มีระเบิดตกบริเวณศาลแต่ไม่ระเบิด และไม่มีชาวบ้านได้รับบาดเจ็บหรือเสียชีวิต จึงเชื่อว่าเจ้าพ่อคุ้มครองชุมชน

 

ตอบ: ควรแต่งกายสุภาพ เคารพพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ไม่ส่งเสียงดัง และปฏิบัติตามธรรมเนียมของชุมชน

 

ตอบ: สามารถไปต่อที่วัดหนองบัว ชุมชนไทลื้อหนองบัว วัดพระธาตุจอมนาง วัดศรีมงคล และอุทยานแห่งชาตินันทบุรี