ชุมชนริมน้ำจันทบูร

ชุมชนริมน้ำจันทบูร จังหวัดจันทบุรี เป็นหนึ่งในชุมชนเก่าแก่ที่มีประวัติยาวนานมากกว่า 300 ปี ตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ด้วยทำเลที่ตั้งริมแม่น้ำจันทบูรที่เอื้อต่อการคมนาคมและการค้า ทำให้ชุมชนนี้กลายเป็นจุดรวมของผู้คนหลายเชื้อชาติ ทั้งคนไทย คนจีน และคนญวณ ซึ่งเข้ามาตั้งถิ่นฐานเป็นจำนวนมาก ประกอบไปด้วยข้าราชการ พ่อค้า และคหบดี ทำให้เกิดการผสมผสานทางวัฒนธรรมของผู้คนที่มีเชื้อชาติและศาสนาต่างกันอย่างลงตัว ในอดีตราว 100 ปีก่อน ย่านชุมชนริมน้ำจันทบูรถือว่าเป็นย่านที่เจริญรุ่งเรืองมาก

 

ถนนสายแรกของจังหวัดคือถนนเลียบนที ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นถนนสุขาภิบาล หัวถนนเรียกว่าย่านท่าหลวง ซึ่งเป็นศูนย์กลางการค้าขายและการคมนาคมขนส่ง พร้อมทั้งเป็นที่ตั้งของส่วนราชการในอดีต โดยตลาดในย่านนี้แบ่งออกเป็นตลาดเหนือ ตลาดกลาง และตลาดล่าง ตลาดเหนือเป็นศูนย์กลางการค้าส่ง ส่วนตลาดกลางเป็นศูนย์กลางการค้าปลีก และตลาดล่างตั้งอยู่ปลายถนน ซึ่งเป็นจุดที่มีท่าเรือหลายแห่งสำหรับการขนส่งสินค้าผ่านทางน้ำ

 

ชุมชนริมน้ำจันทบูรยังเป็นศูนย์กลางของการผลิตงานหัตถกรรมและการค้าขายเบ็ดเตล็ด มีการทอเสื่อ ทำพลอย ตีเหล็ก รวมถึงการผลิตอาหารคาวหวานและขนมพื้นบ้านต่างๆ เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่อยู่อาศัยของกลุ่มคนญวนคาทอลิกและคนจีน ในสมัยรัชกาลที่ 5 เมืองจันทบูรได้รับการจัดตั้งเป็นมณฑลจันทบูร และย่านท่าหลวงกลายเป็นที่ตั้งของอำเภอท่าหลวง

 

สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสเมืองจันทบุรีหลายครั้ง โดยเฉพาะในปี 2419 และ 2450 แต่ละครั้งมีการสร้างท่าน้ำเพื่อรับเสด็จ ตกแต่งด้วยธงและประทีปโคมไฟอย่างงดงาม ริมน้ำจันทบูรจึงกลายเป็นพื้นที่ชุมชนที่เจริญรุ่งเรืองต่อเนื่องมายาวนาน

 

ถนนสุขาภิบาลยังคงสะท้อนถึงศิลปะและสถาปัตยกรรมอันงดงามตลอดสองฝั่งถนน ผู้ที่เดินสัญจรสามารถชมลวดลายการแกะสลักแบบฝรั่งเศส แบบจีน แบบไทย และแบบผสมผสาน เช่น ระบายชายคาไม้ฉลุแบบขนมปังขิง ช่องลมไม้ฉลุลายเถาดอกไม้ ราวระเบียงเหล็กหล่อลวดลายสวยงาม ระบายชายคาสังกะสีฉลุลายไทยใหญ่ และลูกกรงหน้าต่างไม้ฉลุลายจีน ความงดงามเหล่านี้สะท้อนถึงการผสมผสานทางวัฒนธรรมและรสนิยมการตกแต่งบ้านเรือนของชุมชน

 

นอกจากสถาปัตยกรรมอันงดงาม ริมน้ำจันทบูรยังคงอบอวลด้วยมนต์เสน่ห์ของวิถีชีวิตชุมชนที่เรียบง่าย สงบสุข และมีมิตรไมตรีระหว่างเพื่อนบ้าน ตลอดสองฝั่งถนนมีร้านค้าจำหน่ายสินค้าพื้นเมือง ของฝาก ของที่ระลึก รวมถึงอาหารคาวหวานและขนมสูตรโบราณที่ยังคงรสชาติแบบดั้งเดิมให้ผู้มาเยือนได้ลิ้มลอง

 

ฝั่งตรงข้ามชุมชนเป็นที่ตั้งของอาสนวิหารพระนางมารีอาปฏิสนธินิรมล ซึ่งเป็นอาคารประวัติศาสตร์ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในอาสนวิหารนิกายโรมันคาทอลิกที่สวยที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย นอกจากนี้ยังมีวัดจีนชื่อ 'เจ้าแม่กวนอิม' ซึ่งเป็นแลนด์มาร์คสำคัญของชุมชน และตลาดอัญมณีจันทบุรีที่เก่าแก่ตั้งอยู่ใกล้เคียง

 

แนวถนนคนเดินเต็มไปด้วยร้านอาหาร ร้านขนม ร้านขายของเก่า คาเฟ่ ร้านขายยาดั้งเดิม และบ้านพักบางหลัง ตลอดเส้นทางยังมีการตกแต่งผนังด้วยกราฟฟิตีสวยงาม ทำให้เป็นจุดถ่ายรูปยอดนิยมสำหรับนักท่องเที่ยว

 

สำหรับการเดินทางมายังชุมชนริมน้ำจันทบูร สามารถใช้ทางหลวงหมายเลข 3 เมื่อถึงสี่แยกเขาไร่ยา ให้เลี้ยวขวาเข้าทางหลวงหมายเลข 316 ประมาณ 6 กิโลเมตร ถึงสี่แยกพระยาตรัง ให้เลี้ยวซ้ายเข้าถนนท่าหลวง ตรงไปแล้วเลี้ยวขวาตรงสี่แยกสถานีตำรวจ ตรงไปจะพบวัดเขตร์นาบุญญารามอยู่ด้านซ้ายมือ สามารถจอดรถภายในวัดและเดินไปยังชุมชนริมน้ำจันทบูรได้อย่างสะดวก

 

ชุมชนริมน้ำจันทบูรจึงไม่เพียงเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นจุดที่สะท้อนวิถีชีวิตของชุมชนที่ผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมไทย จีน และญวณไว้อย่างกลมกลืน ทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสทั้งความงดงามของสถาปัตยกรรมและมนต์เสน่ห์ของวิถีชีวิตริมน้ำที่แท้จริง