หน้าแรก lovethailand >สถานที่ท่องเที่ยวภาคตะวันออกเฉียงเหนือ >สถานที่ท่องเที่ยวจังหวัดอุดรธานี >อ.หนองหาน >ต.บ้านเชียง > บ้านไทพวน
TL;DR: บ้านไทพวน อยู่ที่ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ใกล้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง และหลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน เปิดวันพุธ – วันอาทิตย์ เวลา 09.00 – 16.00 น.
บ้านไทพวน

วันเปิดทำการ: วันพุธ – วันอาทิตย์
เวลาเปิดทำการ: 09.00 – 16.00 น.
บ้านไทพวน อุดรธานี หรือเรือนไทพวนบ้านเชียง เป็นบ้านไม้พื้นถิ่นโบราณในพื้นที่แหล่งมรดกโลกบ้านเชียง ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี อยู่ไม่ไกลจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง และหลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน เป็นสถานที่ที่มีความสำคัญทั้งในด้านสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น วิถีชีวิตชาวไทพวน ประวัติศาสตร์การศึกษาทางโบราณคดี และความทรงจำสำคัญของชุมชนบ้านเชียง เพราะบ้านหลังนี้เป็นบ้านที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เคยเสด็จพระราชดำเนินมาประทับระหว่างการเสด็จทอดพระเนตรแหล่งโบราณคดีบ้านเชียง เมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2515
บ้านไทพวนเป็นสถานที่ที่ช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจบ้านเชียงในอีกมิติหนึ่ง นอกเหนือจากการชมภาชนะดินเผาลายเขียนสี โครงกระดูกมนุษย์โบราณ เครื่องมือโลหะ เครื่องประดับ และหลักฐานก่อนประวัติศาสตร์ภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง บ้านหลังนี้ทำให้เห็นว่าบ้านเชียงไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะในฐานะแหล่งโบราณคดีระดับโลกเท่านั้น แต่ยังเป็นชุมชนที่มีผู้คนอยู่อาศัยจริง มีวัฒนธรรมท้องถิ่น มีเรือนพื้นถิ่น มีครัวเรือน มีสวน มีพื้นที่ใต้ถุน มีข้าวของเครื่องใช้ และมีวิถีชีวิตของชาวไทพวนที่สืบทอดอยู่ในพื้นที่เดียวกับแหล่งโบราณคดีสำคัญของประเทศ
เรือนไทพวนหลังนี้เดิมเป็นบ้านของนายพจน์ มนตรีพิทักษ์ ชาวบ้านเชียงผู้มีบทบาทสำคัญต่อการอนุรักษ์พื้นที่ประวัติศาสตร์ของชุมชน บ้านตั้งอยู่ในบริเวณที่เคยพบโบราณวัตถุจากการขุดค้นทางโบราณคดี บ้านเชียงจึงเป็นพื้นที่ที่ซ้อนทับกันระหว่างชีวิตของคนร่วมสมัยกับร่องรอยมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ เมื่อกรมศิลปากรเข้ามาดำเนินงานสำรวจและขุดค้นตามหลักวิชาการ พื้นที่บ้านของนายพจน์จึงมีความสำคัญทั้งในฐานะที่อยู่อาศัยของชาวไทพวนและพื้นที่ใกล้เคียงกับหลักฐานทางโบราณคดีที่ทำให้บ้านเชียงเป็นที่รู้จักในระดับประเทศและระดับโลก
วันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2515 เป็นวันสำคัญอย่างยิ่งในประวัติของบ้านไทพวนและชุมชนบ้านเชียง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรแหล่งขุดค้นบ้านเชียงและทรงประทับ ณ บ้านหลังนี้ ระหว่างนั้นได้มีพระราชปฏิสันถารกับเจ้าของบ้านและครอบครัว ทรงซักถามถึงความเป็นอยู่ของชาวไทพวน การกินอยู่ ห้องครัว ห้องน้ำ สวนครัว และวิถีชีวิตในครัวเรือน เหตุการณ์นี้สะท้อนพระราชหฤทัยที่ทรงให้ความสำคัญกับทั้งหลักฐานโบราณคดีและชีวิตของประชาชนในพื้นที่จริง
หลังเหตุการณ์เสด็จพระราชดำเนิน นายพจน์ มนตรีพิทักษ์ได้เกิดความซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณ และต่อมาได้บริจาคบ้านพร้อมที่ดินให้กรมศิลปากรเพื่ออนุรักษ์ไว้เป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับคนรุ่นหลัง บ้านไทพวนจึงไม่ใช่เพียงบ้านเก่าของครอบครัวหนึ่ง แต่กลายเป็นอนุสรณ์สถานของเหตุการณ์สำคัญ เป็นหลักฐานของวิถีชีวิตชาวไทพวน และเป็นส่วนหนึ่งของการจัดแสดงเรื่องราวบ้านเชียงในฐานะชุมชนที่มีชีวิตต่อเนื่องจากอดีตถึงปัจจุบัน
ลักษณะของบ้านไทพวนเป็นเรือนไม้พื้นถิ่นที่สะท้อนภูมิปัญญาการปลูกเรือนของชาวอีสานและชาวไทพวน ตัวเรือนเป็นเรือนไม้จริง มีหลังคาจั่วมุงแป้นเกล็ด ยกใต้ถุนสูง ฝาไม้ตีซ้อนเกล็ด หน้าต่างเป็นบานคู่ไม้ขนาดเล็ก และมีชานไม้เชื่อมส่วนเรือนต่าง ๆ เข้าด้วยกัน บริเวณโดยรอบมีองค์ประกอบของครัวเรือนพื้นถิ่น เช่น ยุ้งข้าว พื้นที่ใต้ถุน พื้นที่ทำงาน พื้นที่เก็บของ และพื้นที่สวนครัว ลักษณะเหล่านี้ทำให้บ้านหลังนี้เป็นตัวอย่างสำคัญของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นที่ออกแบบเพื่อตอบรับภูมิอากาศ การดำรงชีวิต และความปลอดภัยของครอบครัวในอดีต
การยกใต้ถุนสูงเป็นลักษณะสำคัญของเรือนพื้นถิ่นอีสาน เพราะช่วยระบายอากาศ ลดความร้อน ป้องกันความชื้นจากพื้นดิน ใช้เป็นพื้นที่ทำงานในเวลากลางวัน และใช้เก็บเครื่องมือเครื่องใช้หรือผลผลิตทางการเกษตร ใต้ถุนยังเป็นพื้นที่กึ่งสาธารณะของครอบครัว ใช้ต้อนรับเพื่อนบ้าน พักผ่อน ทำงานจักสาน เตรียมอาหาร หรือทำกิจกรรมในชีวิตประจำวัน เมื่อผู้มาเยือนสังเกตบ้านไทพวนอย่างละเอียด จะเห็นว่ารูปแบบของบ้านไม่ได้เป็นเพียงความงามทางสถาปัตยกรรม แต่เป็นคำตอบของวิถีชีวิตที่สัมพันธ์กับภูมิอากาศและชุมชน
หลังคาจั่วและแป้นเกล็ดเป็นอีกองค์ประกอบที่สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่น หลังคาทรงจั่วช่วยระบายน้ำฝนและสร้างช่องอากาศภายในเรือน ส่วนแป้นเกล็ดไม้เป็นวัสดุที่สัมพันธ์กับทรัพยากรและฝีมือช่างในอดีต ฝาไม้ตีซ้อนเกล็ดช่วยให้ผนังมีความแข็งแรงและป้องกันฝนสาดได้ดี หน้าต่างไม้ขนาดเล็กช่วยควบคุมแสงและลมภายในเรือน ขณะที่ชานไม้เป็นพื้นที่เชื่อมโยงห้องต่าง ๆ และทำหน้าที่เป็นพื้นที่ใช้สอยสำคัญของครอบครัว
บันไดของเรือนไทพวนมีความหมายมากกว่าทางขึ้นลง ในวิถีเรือนพื้นถิ่น บันไดมักพาดขึ้นสู่ชานเรือนและสามารถยกเก็บได้ในตอนกลางคืนเพื่อความปลอดภัย ลักษณะนี้สะท้อนการปรับตัวของชุมชนต่อสภาพแวดล้อมและความเป็นอยู่ในอดีต บ้านจึงไม่ได้แยกจากระบบความคิดเรื่องความปลอดภัย ความเป็นส่วนตัว และความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัวกับชุมชน การออกแบบแต่ละส่วนเกิดจากประสบการณ์ของคนในพื้นที่ที่สั่งสมมาหลายรุ่น
วิถีชีวิตไทพวนเป็นแกนสำคัญของบ้านหลังนี้ ชาวไทพวนในบ้านเชียงมีรากวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงกับกลุ่มชนไทพวนในลุ่มน้ำโขง มีภาษา ประเพณี อาหาร การแต่งกาย การทอผ้า การทำเครื่องใช้ และรูปแบบครัวเรือนที่มีเอกลักษณ์ การจัดแสดงเรือนไทพวนจึงช่วยให้ผู้ชมเห็นว่าแหล่งโบราณคดีบ้านเชียงไม่ได้เป็นพื้นที่ว่างเปล่าหลังยุคโบราณ แต่ยังมีชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์และวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ดำรงชีวิตอยู่บนพื้นที่เดียวกันอย่างต่อเนื่อง
ชาวไทพวนให้ความสำคัญกับครอบครัว เครือญาติ พิธีกรรม การทำบุญ และการอยู่ร่วมกันในชุมชน บ้านไม้จึงเป็นมากกว่าที่พักอาศัย แต่เป็นศูนย์กลางชีวิต เป็นพื้นที่ส่งต่อความรู้ เป็นที่เก็บข้าวของเครื่องใช้ เป็นที่ประกอบอาหาร เป็นพื้นที่อบรมลูกหลาน และเป็นสถานที่ที่ผู้คนเรียนรู้มารยาท ประเพณี และความสัมพันธ์ของครอบครัว บ้านไทพวนจึงสะท้อนโครงสร้างสังคมพื้นถิ่นผ่านสิ่งปลูกสร้างที่ดูเรียบง่าย แต่มีรายละเอียดของชีวิตซ่อนอยู่จำนวนมาก
บ้านไทพวนยังมีความสำคัญต่อความเข้าใจแหล่งมรดกโลกบ้านเชียง เพราะบ้านเชียงเป็นแหล่งโบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์ที่แสดงหลักฐานการอยู่อาศัยของมนุษย์ต่อเนื่องยาวนาน มีการพัฒนาภาชนะดินเผา เครื่องมือ เครื่องประดับ และโลหกรรมที่สำคัญต่อความเข้าใจประวัติศาสตร์มนุษย์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่เมื่อมาชมบ้านไทพวน ผู้มาเยือนจะเห็นอีกชั้นหนึ่งของบ้านเชียง คือชั้นของชุมชนปัจจุบันที่อยู่อาศัย ทำนา ทำสวน ทำหัตถกรรม สืบประเพณี และดูแลพื้นที่มรดกทางวัฒนธรรมของตนเอง
การเที่ยวบ้านไทพวนจึงควรเชื่อมโยงกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียงและหลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน ผู้มาเยือนสามารถเริ่มจากการชมพิพิธภัณฑ์เพื่อทำความเข้าใจประวัติศาสตร์ก่อนประวัติศาสตร์ของบ้านเชียง ต่อด้วยหลุมขุดค้นเพื่อเห็นหลักฐานทางโบราณคดีในตำแหน่งจริง แล้วจึงมาชมบ้านไทพวนเพื่อเข้าใจวิถีชีวิตของชุมชนในช่วงหลัง การเรียงลำดับเช่นนี้ช่วยให้เห็นบ้านเชียงครบทั้งมิติของอดีตไกล อดีตใกล้ และชีวิตชุมชนที่ยังดำรงอยู่
พื้นที่บ้านไทพวนเป็นตัวอย่างของพิพิธภัณฑ์ที่ไม่ได้จำกัดอยู่ในอาคารจัดแสดงแบบตู้กระจกเท่านั้น แต่ใช้บ้านจริง พื้นที่จริง และเรื่องราวจริงเป็นสื่อในการเรียนรู้ ผู้ชมสามารถมองเห็นสัดส่วนของเรือน ระดับใต้ถุน ชานบ้าน หน้าต่าง ฝาไม้ ยุ้งข้าว และการจัดวางพื้นที่ใช้สอยต่าง ๆ ได้อย่างใกล้ชิด สิ่งเหล่านี้ช่วยให้เข้าใจวัฒนธรรมจากรูปธรรม ไม่ใช่เพียงอ่านคำอธิบายหรือดูภาพถ่าย
คุณค่าของบ้านไทพวนยังอยู่ที่การอนุรักษ์เรือนพื้นถิ่นในบริบทเดิม บ้านไม้โบราณจำนวนมากในชุมชนต่าง ๆ มักถูกรื้อ เปลี่ยนแปลง หรือแทนที่ด้วยอาคารสมัยใหม่ การรักษาบ้านไทพวนไว้จึงมีความหมายต่อการศึกษาสถาปัตยกรรมท้องถิ่นอย่างยิ่ง เพราะผู้มาเยือนสามารถเห็นวัสดุ เทคนิคช่าง และการจัดผังเรือนที่สัมพันธ์กับชีวิตจริง การอนุรักษ์เช่นนี้ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าใจว่าความงามของบ้านโบราณไม่ได้อยู่ที่ความหรูหรา แต่อยู่ที่ความพอดี ความเหมาะสม และภูมิปัญญาในการใช้ชีวิต
เมื่อพิจารณาในด้านประวัติศาสตร์สังคม บ้านไทพวนเป็นหลักฐานของความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ชุมชน และงานโบราณคดี การเสด็จพระราชดำเนินของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทำให้ชุมชนบ้านเชียงได้รับความสนใจมากขึ้นในฐานะแหล่งโบราณคดีสำคัญ ขณะเดียวกันการบริจาคบ้านและที่ดินของนายพจน์ มนตรีพิทักษ์ให้กรมศิลปากร แสดงถึงบทบาทของประชาชนท้องถิ่นที่มีส่วนร่วมโดยตรงในการอนุรักษ์มรดกของชาติ
สำหรับผู้ที่สนใจเรื่องพระราชกรณียกิจ บ้านไทพวนเป็นจุดที่ควรให้ความสำคัญ เพราะสถานที่นี้เชื่อมโยงกับเหตุการณ์ที่ทั้งสองพระองค์เสด็จทอดพระเนตรแหล่งขุดค้นบ้านเชียงด้วยพระองค์เอง พระราชดำรัสและพระราชปฏิสันถารที่เกี่ยวกับชีวิตความเป็นอยู่ของชาวไทพวนสะท้อนว่าการพัฒนาและการอนุรักษ์ไม่ได้มองเพียงวัตถุโบราณ แต่ให้ความสำคัญกับชีวิตของผู้คนในพื้นที่ด้วย บ้านไทพวนจึงมีความหมายทั้งในฐานะบ้านพื้นถิ่นและอนุสรณ์แห่งพระมหากรุณาธิคุณ
ภายในบริเวณบ้านไทพวนและพื้นที่เกี่ยวข้องควรชมหลายจุด ได้แก่ ตัวเรือนไม้โบราณ ชานเรือน ใต้ถุน ยุ้งข้าว พื้นที่สวนครัว แนวรั้วและพื้นที่ลานบ้าน รวมถึงนิทรรศการหรือคำอธิบายเกี่ยวกับวิถีชีวิตชาวไทพวน จุดเหล่านี้ช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจบ้านในฐานะระบบการอยู่อาศัย ไม่ใช่เพียงวัตถุทางสถาปัตยกรรม บ้านหนึ่งหลังประกอบด้วยพื้นที่ทำกิน พื้นที่พัก พื้นที่เก็บของ พื้นที่ต้อนรับ และพื้นที่ทางความทรงจำที่เชื่อมคนในครอบครัวเข้าด้วยกัน
การเข้าชมบ้านไทพวนควรใช้เวลาอย่างน้อย 30–60 นาที หากต้องการชมอย่างละเอียดควรเผื่อเวลามากกว่านั้น โดยเฉพาะเมื่อจัดเส้นทางร่วมกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียงและหลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน ผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม และวัฒนธรรมไทพวนควรเดินชมอย่างช้า ๆ สังเกตวัสดุไม้ การยกใต้ถุน การต่อเรือน ลักษณะหลังคา และการจัดวางพื้นที่ เพราะรายละเอียดเล็ก ๆ เหล่านี้ช่วยอธิบายชีวิตของเจ้าของบ้านและชุมชนได้ดีกว่าการมองผ่านแบบรวดเร็ว
มารยาทในการเข้าชมบ้านไทพวนควรยึดหลักความเคารพต่อโบราณสถานและพื้นที่อนุรักษ์ ไม่ปีนป่ายส่วนของเรือน ไม่จับหรือเคลื่อนย้ายสิ่งของจัดแสดง ไม่ขีดเขียนบนไม้ ไม่ส่งเสียงดัง และไม่ทิ้งขยะในพื้นที่ หากมีเจ้าหน้าที่หรือป้ายแนะนำเส้นทาง ควรปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด บ้านไม้โบราณมีความเปราะบางกว่าสิ่งปลูกสร้างสมัยใหม่ การรักษาระยะและการเดินชมอย่างระมัดระวังจึงเป็นส่วนหนึ่งของการช่วยอนุรักษ์สถานที่ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ต่อไป
บ้านไทพวนเหมาะกับนักท่องเที่ยวหลายกลุ่ม นักเรียนและนักศึกษาสามารถใช้เป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องเรือนพื้นถิ่นและวิถีชีวิตไทพวน ครอบครัวสามารถพาเด็กมาเรียนรู้บ้านไม้โบราณและมรดกโลกบ้านเชียง นักท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมสามารถเชื่อมโยงบ้านไทพวนกับแหล่งโบราณคดีและพิพิธภัณฑ์ ส่วนชาวต่างชาติจะได้เข้าใจว่าบ้านเชียงไม่ได้มีเพียงประวัติศาสตร์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ แต่ยังมีชุมชนท้องถิ่นและเรือนพื้นถิ่นที่สะท้อนชีวิตของผู้คนในช่วงเวลาต่อมา
การเดินทาง ไปบ้านไทพวนสามารถเดินทางจากตัวเมืองอุดรธานีไปทางอำเภอหนองหานและตำบลบ้านเชียง ระยะทางประมาณ 55–60 กิโลเมตร ใช้เวลาขับรถประมาณ 1 ชั่วโมงถึง 1 ชั่วโมง 15 นาทีตามสภาพการจราจร เส้นทางหลักคือใช้ถนนสายอุดรธานี–สกลนครหรือทางหลวงหมายเลข 22 มุ่งหน้าอำเภอหนองหาน แล้วเลี้ยวเข้าสู่ตำบลบ้านเชียงตามป้ายพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง เมื่อถึงพื้นที่บ้านเชียงสามารถใช้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียงเป็นจุดหมายหลัก แล้วเดินทางต่อไปยังบ้านไทพวนและหลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน
ผู้ที่ไม่มีรถส่วนตัวสามารถเดินทางด้วยรถโดยสารจากตัวเมืองอุดรธานีไปอำเภอหนองหาน แล้วต่อรถท้องถิ่นหรือรถรับจ้างเข้าสู่บ้านเชียง แต่การเดินทางแบบนี้ควรตรวจสอบรอบรถและเวลาเดินทางล่วงหน้า เพราะการเข้าถึงจุดย่อยในชุมชนอาจไม่สะดวกเท่าการใช้รถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่า สำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการชมพิพิธภัณฑ์ บ้านไทพวน หลุมขุดค้น และร้านหัตถกรรมในชุมชนภายในวันเดียว การใช้รถส่วนตัว รถเช่า หรือรถพร้อมคนขับจะช่วยให้จัดเวลาได้เหมาะสมกว่า
บ้านไทพวนควรเข้าชมตามวันและเวลาของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง คือวันพุธถึงวันอาทิตย์ เวลา 09.00–16.00 น. ปิดวันจันทร์และวันอังคาร อัตราค่าเข้าชมใช้ตามพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง ชาวไทย 30 บาท และชาวต่างชาติ 150 บาท โดยค่าเข้าชมครอบคลุมการเข้าชมพื้นที่จัดแสดงของพิพิธภัณฑ์ตามเงื่อนไขที่กำหนด นักท่องเที่ยวควรวางแผนให้ไปถึงก่อนบ่ายเพื่อให้มีเวลาชมทั้งพิพิธภัณฑ์ บ้านไทพวน และหลุมขุดค้นโดยไม่เร่งรีบ
สถานที่ใกล้เคียงที่ควรจัดอยู่ในเส้นทางเดียวกัน ได้แก่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง หลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน แหล่งมรดกโลกบ้านเชียง ร้านเครื่องปั้นดินเผาเขียนสี กลุ่มหัตถกรรมในชุมชน และบึงนาคำซึ่งเป็นพื้นที่สาธารณะของชุมชน การเดินทางมาบ้านไทพวนจึงสามารถออกแบบเป็นเส้นทางครึ่งวันหรือหนึ่งวันได้ โดยเริ่มจากพิพิธภัณฑ์ ต่อด้วยหลุมขุดค้น บ้านไทพวน เลือกซื้อของที่ระลึก แล้วรับประทานอาหารพื้นถิ่นในบ้านเชียงหรืออำเภอหนองหาน
สำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทย บ้านไทพวนเป็นสถานที่ที่ช่วยเปิดมุมมองต่อบ้านเชียงในฐานะชุมชนมีชีวิต ไม่ใช่เพียงชื่อของแหล่งโบราณคดีหรือมรดกโลกเท่านั้น บ้านหลังนี้ทำให้เห็นความงามของเรือนไม้พื้นถิ่น ความเรียบง่ายของวิถีชีวิตชาวไทพวน และบทบาทของคนท้องถิ่นในการอนุรักษ์มรดกของชาติ ส่วนชาวต่างชาติจะเข้าใจได้ชัดเจนขึ้นว่าบ้านเชียงเป็นพื้นที่ที่มีทั้งประวัติศาสตร์ก่อนประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมชุมชนร่วมสมัยอยู่ในภูมิทัศน์เดียวกัน
ในภาพรวม บ้านไทพวน อุดรธานี เป็นสถานที่ที่มีคุณค่ามากกว่าบ้านไม้โบราณหนึ่งหลัง เพราะเป็นทั้งเรือนพื้นถิ่น แหล่งเรียนรู้วิถีชีวิตชาวไทพวน อนุสรณ์แห่งการเสด็จพระราชดำเนิน พื้นที่เชื่อมโยงกับการขุดค้นบ้านเชียง และส่วนหนึ่งของเครือข่ายการเรียนรู้มรดกโลกบ้านเชียง ผู้ที่เดินทางมาเยือนจะได้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างบ้าน ชุมชน โบราณคดี พระมหากรุณาธิคุณ และการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมอย่างครบถ้วน จึงเป็นจุดที่ควรแวะเมื่อมาเที่ยวพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียงและอำเภอหนองหาน
| ชื่อสถานที่ | บ้านไทพวน / เรือนไทพวน บ้านเชียง |
| ที่ตั้ง | ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ใกล้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง และหลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน |
| ที่อยู่ | พื้นที่แหล่งมรดกโลกบ้านเชียง ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี 41320 |
| ไฮไลต์ | เรือนไม้พื้นถิ่นชาวไทพวน บ้านเดิมของนายพจน์ มนตรีพิทักษ์ อนุสรณ์การเสด็จพระราชดำเนินของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2515 |
| ประวัติ / ความเป็นมา | เดิมเป็นบ้านของนายพจน์ มนตรีพิทักษ์ ตั้งอยู่ในพื้นที่ใกล้แหล่งขุดค้นบ้านเชียง หลังการเสด็จพระราชดำเนินและประทับ ณ บ้านหลังนี้ เจ้าของบ้านได้บริจาคบ้านและที่ดินให้กรมศิลปากรเพื่อสงวนรักษาเป็นแหล่งเรียนรู้และอนุสรณ์สถาน |
| ที่มาของชื่อ | ชื่อบ้านไทพวนมาจากการเป็นเรือนพื้นถิ่นที่สะท้อนวิถีชีวิตของชาวไทพวนในชุมชนบ้านเชียง ซึ่งเป็นกลุ่มวัฒนธรรมสำคัญของพื้นที่อำเภอหนองหาน |
| ลักษณะเด่น | เรือนไม้จริง หลังคาจั่วมุงแป้นเกล็ด ยกใต้ถุนสูง ฝาไม้ตีซ้อนเกล็ด หน้าต่างบานคู่ไม้ขนาดเล็ก มีชานไม้เชื่อมตัวเรือน และมียุ้งข้าวแยกต่างหากตามแบบเรือนพื้นถิ่น |
| ความสำคัญทางวัฒนธรรม | เป็นแหล่งเรียนรู้วิถีชีวิตชาวไทพวน สถาปัตยกรรมพื้นถิ่นบ้านเชียง และบทบาทของชุมชนท้องถิ่นในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมร่วมกับกรมศิลปากร |
| การเดินทาง | จากตัวเมืองอุดรธานีใช้ทางหลวงหมายเลข 22 เส้นทางอุดรธานี–สกลนคร มุ่งหน้าอำเภอหนองหาน แล้วเลี้ยวเข้าสู่ตำบลบ้านเชียงตามป้ายพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง ระยะทางประมาณ 55–60 กม. ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงถึง 1 ชั่วโมง 15 นาที |
| สถานะปัจจุบัน | เปิดให้เข้าชมในฐานะแหล่งเรียนรู้ในเครือข่ายพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง และพื้นที่แหล่งมรดกโลกบ้านเชียง |
| วันเปิดทำการ | วันพุธ – วันอาทิตย์ |
| เวลาเปิดทำการ | 09.00 – 16.00 น. |
| ค่าเข้าชม | ใช้ตามอัตราพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง ชาวไทย 30 บาท ชาวต่างชาติ 150 บาท |
| สิ่งอำนวยความสะดวก | พื้นที่เรียนรู้เรือนไทพวน พื้นที่จัดแสดงวิถีชีวิตชุมชน พื้นที่พิพิธภัณฑ์ แผนที่หรือป้ายอธิบาย ห้องน้ำ และพื้นที่จอดรถในเขตพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียงตามการจัดการของพื้นที่ |
| โซนภายใน / พื้นที่สำคัญ | ตัวเรือนไม้ไทพวน ชานเรือนและพื้นที่ใต้ถุน ยุ้งข้าวและพื้นที่ประกอบวิถีครัวเรือน พื้นที่สวนครัวและลานบ้าน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง หลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน ชุมชนเก่าบ้านเชียงโดยรอบ |
| ผู้ดูแล | พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม |
| เบอร์ติดต่อหลัก | พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง โทร. 042-235-040 เทศบาลตำบลบ้านเชียง โทร. 042-235-001 |
| สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียง | 1. พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง ประมาณ 0.7 กม. โทร. 042-235-040 2. หลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน ประมาณ 0.8 กม. 3. วัดโพธิ์ศรีใน บ้านเชียง ประมาณ 0.8 กม. 4. กลุ่มเครื่องปั้นดินเผาเขียนสีบ้านเชียง ประมาณ 1 กม. 5. บึงนาคำ บ้านเชียง ประมาณ 1 กม. |
| ร้านอาหารใกล้เคียง | 1. ลาบเป็ดบ้านเชียง ประมาณ 1 กม. โทร. 090-583-3437 2. กะเพรานรก สกลนคร 2 ประมาณ 1 กม. โทร. 063-823-2806, 095-687-2677, 096-253-1922 3. บ้านเชียงเฮือนอาร์ โฮมสเตย์และอาหารพื้นถิ่น ประมาณ 1 กม. โทร. 061-426-2945 4. ร้านอาหารท้องถิ่นบริเวณพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง ประมาณ 1 กม. 5. ร้านอาหารในตัวอำเภอหนองหาน ประมาณ 18 กม. |
| ที่พักใกล้เคียง | 1. บ้านเชียงเฮือนอาร์ โฮมสเตย์ ประมาณ 1 กม. โทร. 061-426-2945 2. โฮมสเตย์เชิงอนุรักษ์วัฒนธรรมบ้านเชียง ประมาณ 1 กม. 3. หนองหาน แกรนด์ โฮเทล แอนด์ รีสอร์ท ประมาณ 20 กม. โทร. 042-111-408, 098-175-1235 4. โรงแรมบ้านเชียง อุดรธานี ประมาณ 55 กม. โทร. 042-327-911 5. ที่พักในตัวเมืองอุดรธานี ประมาณ 55 กม. |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ถาม: บ้านไทพวน อุดรธานีอยู่ที่ไหน?
ตอบ: บ้านไทพวนตั้งอยู่ในพื้นที่แหล่งมรดกโลกบ้านเชียง ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี อยู่ใกล้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียงและหลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน
ถาม: บ้านไทพวนเปิดให้เข้าชมวันใดและเวลาใด?
ตอบ: เข้าชมตามวันและเวลาของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง คือวันพุธถึงวันอาทิตย์ เวลา 09.00 – 16.00 น.
ถาม: บ้านไทพวนมีค่าเข้าชมหรือไม่?
ตอบ: ใช้อัตราค่าเข้าชมตามพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง ชาวไทย 30 บาท และชาวต่างชาติ 150 บาท
ถาม: บ้านไทพวนมีความสำคัญอย่างไร?
ตอบ: เป็นเรือนไม้พื้นถิ่นชาวไทพวน บ้านเดิมของนายพจน์ มนตรีพิทักษ์ และเป็นสถานที่ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถเคยเสด็จพระราชดำเนินมาประทับเมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2515
ถาม: บ้านไทพวนมีลักษณะเด่นอะไร?
ตอบ: เป็นเรือนไม้จริงแบบพื้นถิ่น หลังคาจั่วมุงแป้นเกล็ด ยกใต้ถุนสูง ฝาไม้ตีซ้อนเกล็ด มีชานไม้ หน้าต่างไม้บานคู่ และยุ้งข้าวแยกต่างหาก สะท้อนวิถีชีวิตชาวไทพวนอย่างชัดเจน
ถาม: ควรเที่ยวบ้านไทพวนร่วมกับสถานที่ใด?
ตอบ: ควรเที่ยวร่วมกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง หลุมขุดค้นวัดโพธิ์ศรีใน วัดโพธิ์ศรีใน กลุ่มเครื่องปั้นดินเผาเขียนสีบ้านเชียง และบึงนาคำ
ถาม: เดินทางจากตัวเมืองอุดรธานีไปบ้านไทพวนอย่างไร?
ตอบ: จากตัวเมืองอุดรธานีใช้ทางหลวงหมายเลข 22 มุ่งหน้าอำเภอหนองหาน แล้วเลี้ยวเข้าสู่ตำบลบ้านเชียงตามป้ายพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง ระยะทางประมาณ 55 – 60 กม.
ถาม: ควรปฏิบัติตัวอย่างไรเมื่อเข้าชมบ้านไทพวน?
ตอบ: ควรเดินชมอย่างระมัดระวัง ไม่ปีนป่ายเรือน ไม่จับหรือเคลื่อนย้ายสิ่งของจัดแสดง ไม่ขีดเขียนบนไม้ ไม่ส่งเสียงดัง และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่หรือป้ายในพื้นที่
หมวดหมู่: ●วิถีชีวิต
กลุ่ม: ●หมู่บ้าน ชุมชน
●ประเพณีไทย ●วัฒนธรรมไทย ●ประเพณีภาคอีสาน
ปรับปรุงล่าสุด : 1 เดือนที่แล้ว



