หอยสมัยหิน

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

หอยสมัยหิน มุกดาหาร ที่โคกหินแดง บ้านนายอ ตำบลเหล่าหมี อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร เป็นแหล่งธรรมชาติทางธรณีวิทยาที่เหมาะสำหรับผู้สนใจซากดึกดำบรรพ์ ชั้นหิน และเรื่องราวของสิ่งมีชีวิตในอดีต จุดเด่นของสถานที่แห่งนี้คือซากหอยโบราณจำนวนมากที่ฝังตัวอยู่ในชั้นดินและชั้นหิน มีรูปลักษณ์ที่ชาวบ้านมักอธิบายว่าคล้ายหอยสังข์ พบในระดับลึกประมาณ 40 ฟุต และปรากฏเป็นชั้นหินปูนหนาประมาณ 1 ฟุต จึงเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ช่วยให้เห็นภาพของสภาพแวดล้อมโบราณในพื้นที่มุกดาหารได้อย่างชัดเจน

 

แหล่งหอยสมัยหินบ้านนายอไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยวแบบสวนสนุกหรือจุดชมวิวที่สร้างขึ้นเพื่อความบันเทิงโดยตรง แต่เป็นพื้นที่ที่มีคุณค่าด้านความรู้ เพราะสิ่งที่ปรากฏอยู่ในดินและหินคือหลักฐานของธรรมชาติที่สะสมตัวผ่านกาลเวลายาวนาน ซากหอยที่พบช่วยสะท้อนพัฒนาการของภูมิประเทศ สภาพแวดล้อม และชั้นตะกอนในอดีตของบริเวณอำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาที่นี่จึงไม่ได้มาเพียงเพื่อถ่ายภาพ แต่ยังได้เข้าใจว่าพื้นดินที่ดูเรียบง่ายในชุมชนชนบทอีสานสามารถเก็บเรื่องราวทางธรณีวิทยาไว้ได้ลึกและน่าสนใจเพียงใด

 

บริเวณโคกหินแดง บ้านนายอ ตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลเหล่าหมี ซึ่งเป็นชุมชนชนบทของอำเภอดอนตาลที่ยังคงบรรยากาศเรียบง่าย รายล้อมด้วยพื้นที่เกษตร เส้นทางท้องถิ่น และภูมิประเทศที่เชื่อมโยงกับแนวภูเขาและชั้นหินของมุกดาหาร ชื่อของแหล่งนี้ปรากฏในฐานะแหล่งท่องเที่ยวท้องถิ่นขององค์การบริหารส่วนตำบลเหล่าหมี และถูกนำเสนอควบคู่กับแหล่งธรรมชาติอื่น ๆ ในตำบล เช่น ภูสระดอกบัว ภูผาด่าง ห้วยช้างชล และพื้นที่พักผ่อนของชุมชน ทำให้หอยสมัยหินไม่ได้เป็นเพียงจุดขุดพบเฉพาะทาง แต่เป็นส่วนหนึ่งของภาพรวมการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและการเรียนรู้ของตำบลเหล่าหมี

 

เรื่องราวของหอยสมัยหินมุกดาหารเริ่มน่าสนใจตั้งแต่ข้อมูลการขุดพบที่ระบุว่าซากหอยจำนวนมากฝังอยู่ในดินลึกประมาณ 40 ฟุต การพบซากหอยในระดับความลึกเช่นนี้ทำให้พื้นที่บ้านนายอมีความสำคัญมากกว่าการเป็นพื้นที่ชุมชนทั่วไป เพราะชั้นดินลึกเป็นเสมือนหน้าหนังสือของโลกที่บันทึกสภาพแวดล้อมในอดีตไว้อย่างเงียบงัน เมื่อมีการขุดค้นและพบซากหอยเรียงตัวอยู่ในชั้นหินปูนหนาประมาณ 1 ฟุต จึงทำให้พื้นที่นี้ได้รับความสนใจจากผู้ที่ศึกษาเรื่องชั้นหิน ซากดึกดำบรรพ์ และประวัติศาสตร์ธรรมชาติของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

 

ลักษณะของซากหอยที่พบในพื้นที่นี้มักถูกอธิบายว่าคล้ายหอยสังข์ ซึ่งเป็นภาพจำที่ทำให้ผู้อ่านทั่วไปเข้าใจรูปร่างได้ง่าย แต่ในเชิงธรณีวิทยา แหล่งบ้านนายอมีความสำคัญในฐานะพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับซากดึกดำบรรพ์ของหอยน้ำจืดหลายชนิดในชั้นหิน กลุ่มข้อมูลของกรมทรัพยากรธรณีระบุถึงซากหอยกาบคู่น้ำจืดในบริเวณบ้านนายอ ตำบลเหล่าหมี อำเภอดอนตาล โดยเชื่อมโยงกับบริบทของหมวดหินโคกกรวด ซึ่งเป็นข้อมูลที่ทำให้สถานที่แห่งนี้มีน้ำหนักทางวิชาการมากขึ้น และเหมาะสำหรับการนำเสนอในฐานะแหล่งเรียนรู้ทางธรณีวิทยาของจังหวัดมุกดาหาร

 

ข้อมูลท่องเที่ยวของแหล่งหอยสมัยหินยังกล่าวถึงการศึกษาของกรมทรัพยากรธรณีที่นำหอยไปวัดความหนาแน่นเพื่อประเมินอายุของชั้นหินและชั้นเปลือกโลกบริเวณนี้ โดยมีการระบุอายุประมาณ 27 ล้านปี ตัวเลขดังกล่าวทำให้แหล่งหอยสมัยหินมุกดาหารถูกจดจำในฐานะหลักฐานธรรมชาติที่เก่าแก่และมีความสำคัญต่อการศึกษา การอธิบายอายุทางธรณีวิทยาช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจว่าซากหอยเหล่านี้ไม่ใช่เพียงเปลือกหอยธรรมดา แต่เป็นวัตถุพยานที่สะท้อนช่วงเวลายาวนานก่อนพื้นที่มุกดาหารจะกลายเป็นชุมชน เมือง และจังหวัดอย่างที่เห็นในปัจจุบัน

 

สิ่งที่ทำให้แหล่งหอยสมัยหินบ้านนายอแตกต่างจากสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไปคือความเงียบของหลักฐานทางธรรมชาติ ซากหอยที่ฝังอยู่ในดินไม่ได้ส่งเสียง ไม่เคลื่อนไหว และไม่ได้ปรากฏเป็นอาคารใหญ่โต แต่กลับเล่าเรื่องของโลกผ่านรูปร่าง ชั้นหิน และตำแหน่งการสะสมตัว การมองซากหอยเหล่านี้อย่างตั้งใจจึงทำให้ผู้ชมได้สัมผัสความสัมพันธ์ระหว่างชีวิต น้ำ ตะกอน แร่ธาตุ และกาลเวลา ซึ่งเป็นแก่นสำคัญของการศึกษาธรณีวิทยาแบบเข้าใจง่ายสำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป

 

ในมุมการท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ หอยสมัยหินมุกดาหารเหมาะกับนักเรียน นักศึกษา ครอบครัว นักเดินทางสายธรรมชาติ นักถ่ายภาพสารคดี และผู้ที่สนใจเรื่องซากดึกดำบรรพ์ของไทย เพราะสถานที่แห่งนี้ช่วยเปิดมุมมองใหม่ว่าจังหวัดมุกดาหารไม่ได้มีเพียงแม่น้ำโขง หอแก้วมุกดาหาร ตลาดอินโดจีน อุทยานแห่งชาติมุกดาหาร หรือวัดรอยพระพุทธบาทภูมโนรมย์เท่านั้น แต่ยังมีแหล่งธรณีวิทยาระดับท้องถิ่นที่ควรค่าแก่การศึกษาและรักษาไว้ การเดินทางมาที่นี่จึงเป็นการเติมเต็มมุมมองของมุกดาหารในด้านธรรมชาติวิทยาให้สมบูรณ์ขึ้น

 

บ้านนายอเป็นหนึ่งในหมู่บ้านของตำบลเหล่าหมี อำเภอดอนตาล พื้นที่โดยรอบยังคงให้ความรู้สึกของชนบทอีสานที่สงบ มีถนนท้องถิ่นเชื่อมเข้าสู่ชุมชน มีพื้นที่เกษตรและธรรมชาติรายรอบ การเดินทางเข้ามาชมแหล่งหอยสมัยหินจึงควรใช้รถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่าเป็นหลัก เพราะจะควบคุมเวลาได้สะดวกและสามารถแวะเที่ยวสถานที่ใกล้เคียงได้หลายแห่งในวันเดียว โดยเฉพาะเส้นทางที่เชื่อมระหว่างตัวเมืองมุกดาหาร อำเภอดอนตาล และแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติบนแนวทางหลวงหมายเลข 2034

 

การเดินทาง ไปยังหอยสมัยหิน มุกดาหาร ใช้ทางหลวงหมายเลข 2034 ซึ่งเป็นเส้นทางมุกดาหาร – ดอนตาล เมื่อเดินทางจากตัวเมืองมุกดาหารให้มุ่งหน้าไปทางอำเภอดอนตาล จากนั้นเลี้ยวซ้ายบริเวณหลักกิโลเมตรที่ 17 – 18 ตรงปากทางเข้าบ้านนาโพธิ์ แล้วเดินทางต่อเข้าสู่พื้นที่บ้านนายอ ตำบลเหล่าหมี เส้นทางนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ขับรถเที่ยวเอง เพราะสามารถวางแผนแวะอุทยานแห่งชาติมุกดาหาร ภูผาเทิบ ภูผาด่าง หรือแหล่งท่องเที่ยวของตำบลเหล่าหมีในเส้นทางเดียวกันได้อย่างสะดวก

 

การเข้าชมแหล่งหอยสมัยหินควรไปในช่วงกลางวัน เพราะเป็นแหล่งธรรมชาติกลางแจ้งที่เหมาะกับการสังเกตชั้นหิน รายละเอียดของซากหอย และสภาพแวดล้อมโดยรอบ แสงธรรมชาติช่วยให้มองเห็นพื้นผิวหินและลักษณะของซากหอยได้ชัดกว่าเวลาเย็นหรือช่วงแสงน้อย ผู้เดินทางควรเตรียมน้ำดื่ม หมวก รองเท้าที่เดินสะดวก และควรหลีกเลี่ยงการขุด เก็บ เคลื่อนย้าย หรือทำลายซากหอยและชั้นหิน เพราะซากดึกดำบรรพ์เป็นทรัพยากรทางธรรมชาติและความรู้ที่ควรคงอยู่ในพื้นที่เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ต่อไป

 

สำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป การทำความเข้าใจหอยสมัยหินไม่จำเป็นต้องมีพื้นฐานธรณีวิทยาลึกซึ้ง เพียงเริ่มจากการสังเกตว่าซากหอยอยู่ร่วมกับชั้นดินและชั้นหินอย่างไร ก็จะเห็นว่าธรรมชาติไม่ได้สร้างสิ่งเหล่านี้ในเวลาอันสั้น ชั้นหินปูนที่มีซากหอยจำนวนมากสะสมตัวอยู่ภายในสะท้อนสภาพแวดล้อมที่เคยเหมาะต่อสิ่งมีชีวิตน้ำจืดหรือสิ่งมีชีวิตในระบบน้ำโบราณ เมื่อเวลาผ่านไป ตะกอนและแร่ธาตุค่อย ๆ เปลี่ยนสภาพจนกลายเป็นชั้นหินที่เก็บรูปร่างของสิ่งมีชีวิตไว้ได้

 

สิ่งที่ควรมองเมื่อมาถึงแหล่งหอยสมัยหินคือรูปทรงของซากหอย ลักษณะผิวของหิน ความแน่นของชั้นตะกอน สีของดินและหิน รวมถึงตำแหน่งที่ซากหอยปรากฏอยู่ร่วมกันเป็นกลุ่ม การสังเกตเหล่านี้ช่วยให้การเที่ยวมีความหมายมากขึ้น เพราะผู้มาเยือนไม่ได้มองเพียงวัตถุรูปร่างคล้ายเปลือกหอย แต่กำลังมองหลักฐานที่บอกว่าพื้นที่นี้เคยผ่านกระบวนการสะสมตัวทางธรรมชาติที่ซับซ้อน การเที่ยวแบบนี้เหมาะอย่างยิ่งกับครอบครัวที่ต้องการให้เด็ก ๆ เรียนรู้นอกห้องเรียนผ่านของจริง

 

แหล่งหอยสมัยหินยังช่วยขยายภาพความหลากหลายของมุกดาหาร จังหวัดริมโขงแห่งนี้มีทั้งมิติทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ศาสนา ธรรมชาติ และธรณีวิทยา เมื่อนักท่องเที่ยวเดินทางจากตัวเมืองมุกดาหารมายังอำเภอดอนตาล จะพบว่าพื้นที่ไม่ได้มีเพียงแม่น้ำโขงหรือเส้นทางชายแดน แต่ยังมีชุมชนเก่าแก่และภูมิประเทศที่น่าสนใจซ่อนอยู่ การแวะบ้านนายอจึงเป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่ต้องการเที่ยวมุกดาหารแบบลึกกว่าเส้นทางยอดนิยมทั่วไป

 

ในเชิงชุมชน หอยสมัยหินเป็นทรัพยากรท้องถิ่นที่ช่วยสร้างอัตลักษณ์ให้ตำบลเหล่าหมี คำขวัญและการนำเสนอของพื้นที่สะท้อนว่าชุมชนให้ความสำคัญกับแหล่งหอยสมัยหินในฐานะหนึ่งในจุดเด่นของตำบล การมีแหล่งธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับซากดึกดำบรรพ์ช่วยเพิ่มคุณค่าด้านการเรียนรู้ให้พื้นที่ชนบท และสามารถพัฒนาต่อเป็นเส้นทางท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ได้ โดยเฉพาะเมื่อเชื่อมโยงกับภูผาด่าง ภูสระดอกบัว และแหล่งธรรมชาติอื่น ๆ ที่อยู่ในตำบลเดียวกัน

 

การเที่ยวแหล่งหอยสมัยหินควรใช้จังหวะช้า ๆ ไม่ควรรีบมาเพียงเพื่อถ่ายภาพแล้วกลับทันที การอ่านภูมิประเทศ การฟังเรื่องเล่าจากคนในพื้นที่ และการสังเกตสภาพชั้นหินจะช่วยให้เข้าใจสถานที่มากขึ้น หากเดินทางเป็นหมู่คณะหรือคณะนักเรียน ควรติดต่อองค์การบริหารส่วนตำบลเหล่าหมีล่วงหน้าเพื่อสอบถามข้อมูลพื้นที่ เส้นทาง และความเหมาะสมของช่วงเวลาการเข้าชม เพราะแหล่งธรรมชาติประเภทนี้อาจมีสภาพพื้นที่เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล ฝน และสภาพเส้นทางท้องถิ่น

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการเดินทางคือฤดูหนาวและช่วงอากาศไม่ร้อนจัด เพราะเดินชมพื้นที่กลางแจ้งได้สบายกว่า ฤดูฝนอาจทำให้ทางเข้าบางช่วงมีดินชื้นหรือเดินไม่สะดวก ขณะที่ฤดูร้อนควรเตรียมอุปกรณ์กันแดดและน้ำดื่มให้พร้อม หากเดินทางร่วมกับผู้สูงอายุหรือเด็กเล็กควรประเมินสภาพพื้นที่ก่อนลงเดินชม เพราะแหล่งหอยสมัยหินเป็นแหล่งธรรมชาติ ไม่ใช่พื้นที่จัดแสดงในอาคารพิพิธภัณฑ์ที่มีทางเดินเรียบตลอดเส้นทาง

 

ผู้ที่สนใจธรณีวิทยาจะมองเห็นคุณค่าของสถานที่แห่งนี้ในหลายระดับ ระดับแรกคือซากหอยซึ่งเป็นหลักฐานของสิ่งมีชีวิตในอดีต ระดับที่สองคือชั้นหินที่บันทึกสภาพการสะสมตัวของตะกอน ระดับที่สามคือภูมิประเทศของอำเภอดอนตาลและมุกดาหารที่ช่วยเชื่อมโยงเรื่องราวของที่ราบสูงโคราชกับทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ เมื่อองค์ประกอบเหล่านี้รวมกัน หอยสมัยหินบ้านนายอจึงเป็นมากกว่าจุดแวะชมระยะสั้น แต่เป็นบทเรียนภาคสนามขนาดเล็กที่ทำให้เรื่องธรณีวิทยาเข้าใจง่ายขึ้น

 

หากมองในเชิงประวัติศาสตร์ธรรมชาติ ซากหอยที่ฝังในชั้นหินช่วยให้ผู้ชมตระหนักว่าพื้นดินที่เราเดินอยู่ทุกวันมีอดีตอันยาวนานกว่าประวัติศาสตร์มนุษย์อย่างมาก ชุมชน บ้าน ถนน และพื้นที่เกษตรเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาไม่นานเมื่อเทียบกับอายุของชั้นหิน การได้เห็นซากหอยโบราณจึงช่วยให้เกิดความรู้สึกเคารพต่อธรรมชาติและเวลา เพราะสิ่งเล็ก ๆ อย่างเปลือกหอยสามารถกลายเป็นหลักฐานสำคัญของโลกได้เมื่อผ่านกระบวนการทางธรณีวิทยาอย่างยาวนาน

 

หอยสมัยหินมุกดาหารยังเหมาะสำหรับการจัดทำกิจกรรมภาคสนามด้านสิ่งแวดล้อมและวิทยาศาสตร์ นักเรียนสามารถเรียนรู้คำศัพท์พื้นฐาน เช่น ซากดึกดำบรรพ์ ชั้นหิน ตะกอน หินปูน และการสะสมตัวของสิ่งมีชีวิตในอดีต ส่วนผู้ใหญ่สามารถใช้สถานที่นี้เป็นจุดเริ่มต้นในการทำความเข้าใจภูมิประเทศมุกดาหารให้ลึกขึ้น การเรียนรู้นอกห้องเรียนเช่นนี้ทำให้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ไม่แยกขาดจากชีวิตประจำวัน แต่เชื่อมโยงกับชุมชน เส้นทางท่องเที่ยว และทรัพยากรจริงของท้องถิ่น

 

สิ่งสำคัญสำหรับการเข้าชมคือการรักษาสภาพแหล่งให้คงเดิม ไม่ควรขีดเขียนบนหิน ไม่ควรทุบหินเพื่อดูด้านใน และไม่ควรนำซากหอยหรือชิ้นส่วนหินกลับบ้าน เพราะการสูญเสียชิ้นส่วนเล็ก ๆ หลายครั้งจะทำให้คุณค่าของแหล่งลดลงในระยะยาว การถ่ายภาพ การบันทึกวิดีโอ และการจดบันทึกเป็นวิธีที่เหมาะสมกว่า เพราะยังคงให้ผู้มาเยือนได้เก็บความทรงจำโดยไม่ทำลายหลักฐานธรรมชาติ

 

เมื่อวางแผนเที่ยว สามารถจัดหอยสมัยหินเป็นจุดแวะระหว่างตัวเมืองมุกดาหารกับอำเภอดอนตาลได้อย่างลงตัว หากเริ่มจากตัวเมืองในตอนเช้า นักท่องเที่ยวสามารถแวะอุทยานแห่งชาติมุกดาหารหรือภูผาเทิบก่อน จากนั้นเดินทางต่อไปยังบ้านนายอเพื่อชมแหล่งหอยสมัยหิน แล้วปิดท้ายด้วยอาหารท้องถิ่นในอำเภอดอนตาลหรือร้านริมโขง การจัดเส้นทางเช่นนี้จะทำให้หนึ่งวันในมุกดาหารมีทั้งธรรมชาติ หินรูปร่างแปลก ซากดึกดำบรรพ์ และบรรยากาศชุมชน

 

สำหรับผู้ที่ต้องการพักค้างคืน ตัวเลือกที่พักมีทั้งที่พักในอำเภอดอนตาลและโรงแรมในตัวเมืองมุกดาหาร หากต้องการความสะดวกในการหาอาหาร ร้านสะดวกซื้อ และสถานที่ท่องเที่ยวหลายแห่ง ตัวเมืองมุกดาหารเป็นตัวเลือกที่คล่องตัวกว่า แต่หากต้องการบรรยากาศสงบและใกล้แม่น้ำโขงในฝั่งอำเภอดอนตาล ที่พักริมโขงก็เป็นทางเลือกที่เหมาะสำหรับการพักแบบช้า ๆ การเลือกที่พักควรขึ้นอยู่กับแผนเดินทางโดยรวมและจำนวนสถานที่ที่จะเที่ยวในวันถัดไป

 

หอยสมัยหิน มุกดาหาร จึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่เหมาะสำหรับคนที่มองหาประสบการณ์แตกต่างจากจุดเช็กอินทั่วไป สถานที่แห่งนี้มีความเรียบง่าย แต่มีความหมายลึกซึ้ง เพราะเชื่อมโยงชุมชน บ้านนายอ ตำบลเหล่าหมี อำเภอดอนตาล เข้ากับเรื่องราวของชั้นหิน ซากหอยโบราณ และกาลเวลาทางธรรมชาติ การมาเยือนที่นี่ทำให้เห็นว่ามุกดาหารไม่ได้มีเสน่ห์เฉพาะริมฝั่งโขง แต่ยังมีโลกใบเก่าที่ซ่อนอยู่ใต้พื้นดิน รอให้ผู้สนใจค่อย ๆ อ่านและทำความเข้าใจผ่านร่องรอยของหอยสมัยหิน

 

 

ตอบ: หอยสมัยหินตั้งอยู่ที่โคกหินแดง บ้านนายอ ตำบลเหล่าหมี อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร เป็นแหล่งธรรมชาติทางธรณีวิทยาของชุมชนท้องถิ่น

 

ตอบ: แหล่งนี้มีความสำคัญเพราะพบซากหอยโบราณจำนวนมากในชั้นหินและชั้นดิน เป็นหลักฐานที่ช่วยอธิบายพัฒนาการของสิ่งมีชีวิต ชั้นตะกอน และสภาพแวดล้อมในอดีต

 

ตอบ: ซากหอยมีลักษณะที่มักอธิบายว่าคล้ายหอยสังข์ ฝังอยู่ในดินลึกประมาณ 40 ฟุต และพบร่วมกับชั้นหินปูนหนาประมาณ 1 ฟุต

 

ตอบ: เหมาะกับผู้สนใจธรณีวิทยา ซากดึกดำบรรพ์ ธรรมชาติวิทยา นักเรียน นักศึกษา ครอบครัว และนักท่องเที่ยวที่ต้องการเที่ยวมุกดาหารในมุมที่แตกต่างจากเส้นทางยอดนิยมทั่วไป

 

ตอบ: ใช้ทางหลวงหมายเลข 2034 เส้นทางมุกดาหาร – ดอนตาล แล้วเลี้ยวซ้ายตรงหลักกิโลเมตรที่ 17 – 18 ปากทางเข้าบ้านนาโพธิ์ จากนั้นเดินทางต่อไปยังบ้านนายอ ตำบลเหล่าหมี

 

ตอบ: ควรไปช่วงกลางวัน โดยเฉพาะเวลา 08.00 – 17.00 น. เพราะมีแสงธรรมชาติเหมาะกับการชมชั้นหิน ซากหอย และสภาพพื้นที่โดยรอบ

 

ตอบ: ควรถ่ายภาพและสังเกตด้วยความระมัดระวัง ไม่ขุด ไม่ทุบ ไม่เก็บซากหอยหรือชิ้นส่วนหินกลับบ้าน และช่วยกันรักษาสภาพแหล่งให้คงอยู่เพื่อการเรียนรู้ของคนรุ่นต่อไป

 

ตอบ: สามารถจัดเส้นทางร่วมกับอุทยานแห่งชาติมุกดาหาร / ภูผาเทิบ ภูผาด่าง ภูสระดอกบัว ห้วยช้างชล วัดรอยพระพุทธบาทภูมโนรมย์ หอแก้วมุกดาหาร และแก่งกะเบาได้