ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธร

วันเปิดทำการ: ติดต่อศูนย์ก่อนเดินทาง

เวลาเปิดทำการ: ติดต่อศูนย์ก่อนเดินทาง

 

ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธร จังหวัดพิจิตร ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 11 บ้านสะพานยาว ตำบลเนินมะกอก อำเภอบางมูลนาก จังหวัดพิจิตร เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตรตามแนวพระราชดำริที่มีความสำคัญต่อพื้นที่ลุ่มน้ำของจังหวัดพิจิตรอย่างยิ่ง ศูนย์แห่งนี้เกิดขึ้นเพื่อเป็นต้นแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ซึ่งประสบปัญหาอุทกภัยเป็นประจำทุกปี โดยเน้นการพัฒนาการเกษตรตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง การใช้ทรัพยากรในพื้นที่อย่างเหมาะสม และการสร้างทางเลือกในการประกอบอาชีพให้เกษตรกรสามารถปรับตัวอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างมั่นคง

 

ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธรเหมาะสำหรับเกษตรกร นักเรียน นักศึกษา นักท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ และผู้สนใจด้านเกษตรกรรมยั่งยืนที่ต้องการเห็นตัวอย่างการจัดการพื้นที่จริงในจังหวัดพิจิตร จุดเด่นของศูนย์ไม่ได้อยู่เพียงแปลงสาธิตหรือกิจกรรมเกษตรเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่แนวคิดการออกแบบพื้นที่ให้สอดคล้องกับสภาพลุ่มน้ำ ซึ่งต้องรับมือกับน้ำท่วมตามฤดูกาล ศูนย์แห่งนี้จึงเป็นพื้นที่ที่แสดงให้เห็นว่าการเกษตรในพื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วมไม่จำเป็นต้องหยุดชะงักเสมอไป หากมีการจัดการดิน น้ำ พืช สัตว์ และอาชีพเสริมอย่างเป็นระบบ

 

ที่มาของศูนย์แห่งนี้เริ่มจากที่ดินจำนวน 91 ไร่ 2 งาน 44 ตารางวา ซึ่งนางจรัสศรี จินดาสงวน ได้น้อมเกล้าฯ ถวายให้แก่มูลนิธิชัยพัฒนา เพื่อใช้ประโยชน์ในการพัฒนาพื้นที่ทางการเกษตรและช่วยเหลือประชาชน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้รับพระราชานุญาตเมื่อวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2550 ให้เข้าดำเนินงานพัฒนาพื้นที่ดังกล่าว ต่อมาเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2550 ได้รับพระราชทานชื่อโครงการว่า “ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธร” และเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2550 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จพระราชดำเนินเป็นการส่วนพระองค์เพื่อทรงเยี่ยมชมพื้นที่ พร้อมทั้งทรงเปิดป้ายชื่อศูนย์อย่างเป็นทางการ

 

ความสำคัญของศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธรอยู่ที่การนำแนวพระราชดำริมาใช้แก้ปัญหาของเกษตรกรอย่างเป็นรูปธรรม พื้นที่ตำบลเนินมะกอกและพื้นที่ใกล้เคียงในอำเภอบางมูลนากมีลักษณะเป็นพื้นที่ลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมอยู่เสมอ เมื่อน้ำหลากในบางฤดูกาล พื้นที่เพาะปลูกอาจเสียหาย เกษตรกรสูญเสียรายได้ และการประกอบอาชีพขาดความต่อเนื่อง ศูนย์แห่งนี้จึงถูกพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ว่าพื้นที่ซึ่งมีข้อจำกัดจากน้ำท่วมสามารถจัดการให้เกิดประโยชน์ได้อย่างไร ผ่านการแบ่งพื้นที่ การทดลอง การสาธิต และการถ่ายทอดความรู้ให้ประชาชนนำไปปรับใช้

 

หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นหัวใจของศูนย์แห่งนี้ เพราะแนวทางดังกล่าวไม่ได้มุ่งให้เกษตรกรผลิตมากที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่เน้นความพอดี ความรอบคอบ การพึ่งพาตนเอง และการมีภูมิคุ้มกันต่อความเสี่ยง ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธรจึงจัดกิจกรรมเพื่อให้ผู้เข้าศึกษาเห็นภาพว่าเกษตรกรสามารถมีรายได้หลายทาง ลดความเสี่ยงจากการปลูกพืชชนิดเดียว ใช้พื้นที่ให้เหมาะกับสภาพน้ำ และบริหารทรัพยากรที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุดโดยไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม

 

ภายในศูนย์มีการจัดสรรพื้นที่เพื่อรองรับกิจกรรมเกษตรหลายรูปแบบ เช่น แปลงสาธิตการปลูกพืชผักปลอดภัย การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดี การเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ การเลี้ยงโคนม การปลูกไม้ผลแบบผสมผสาน และกิจกรรมด้านการใช้ประโยชน์ที่ดินให้เหมาะสมกับพื้นที่น้ำท่วม แนวทางเหล่านี้ช่วยให้ผู้มาเยือนเห็นความเชื่อมโยงระหว่างดิน น้ำ พืช สัตว์ และรายได้ของครัวเรือนอย่างชัดเจน โดยไม่ได้แยกเกษตรกรรมออกเป็นส่วน ๆ แต่ทำให้เห็นระบบชีวิตของเกษตรกรทั้งปี

 

แปลงสาธิตการปลูกพืชผักปลอดภัยเป็นหนึ่งในกิจกรรมสำคัญของศูนย์ เพราะช่วยให้เกษตรกรเรียนรู้การผลิตพืชผักที่มีคุณภาพ ลดความเสี่ยงจากการใช้สารเคมี และสร้างผลผลิตที่ผู้บริโภคมั่นใจได้ การปลูกพืชผักปลอดภัยยังเหมาะกับเกษตรกรรายย่อย เพราะสามารถทำในพื้นที่ไม่มาก ใช้แรงงานครอบครัว และสร้างรายได้ต่อเนื่องได้หากมีการวางแผนการผลิตที่ดี ผู้เข้าชมจะได้เห็นตัวอย่างการจัดแปลง การดูแลพืช การใช้ปัจจัยการผลิตอย่างพอเหมาะ และการเชื่อมโยงผลผลิตกับการจำหน่ายในพื้นที่

 

การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีเป็นอีกกิจกรรมที่มีความสำคัญต่อเกษตรกรในจังหวัดพิจิตร เพราะข้าวเป็นพืชหลักของพื้นที่ลุ่ม การมีเมล็ดพันธุ์ข้าวที่ดีช่วยให้ผลผลิตมีคุณภาพ ลดปัญหาข้าวปน ข้าวเสื่อมพันธุ์ และเพิ่มความมั่นคงให้กับการทำนา ศูนย์จึงจัดทำแปลงต้นแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว เพื่อให้เกษตรกรได้เรียนรู้ตั้งแต่การคัดเลือกพันธุ์ การดูแลแปลง การควบคุมคุณภาพ และการจัดการเมล็ดพันธุ์ให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่

 

ด้านการประมง ศูนย์มีการเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ เช่น ปลานิลและกบนา เพื่อเป็นทางเลือกในการสร้างรายได้ให้เกษตรกร โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีน้ำขังหรือน้ำท่วมในบางช่วงของปี แทนที่จะมองว่าน้ำเป็นเพียงปัญหา ศูนย์แสดงให้เห็นว่าน้ำสามารถกลายเป็นทรัพยากรในการเลี้ยงสัตว์น้ำได้ หากมีการจัดการบ่อ พันธุ์สัตว์น้ำ อาหาร และคุณภาพน้ำอย่างเหมาะสม การเพาะพันธุ์ปลานิลและกบนายังช่วยเพิ่มอาชีพเสริมให้ครัวเรือนและกระจายความเสี่ยงจากการเพาะปลูกเพียงอย่างเดียว

 

การเลี้ยงโคนมภายในศูนย์เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของการพัฒนาอาชีพที่เชื่อมโยงกับการลดต้นทุนและการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ศูนย์สาธิตการจัดการอาหารหยาบคุณภาพดี การใช้อาหารข้นเท่าที่จำเป็น และการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากน้ำนมดิบของฟาร์ม แนวคิดนี้ช่วยให้ผู้เข้าศึกษาเห็นว่าการเลี้ยงสัตว์สามารถเป็นส่วนหนึ่งของระบบเกษตรผสมผสานได้ หากมีการวางแผนอาหารสัตว์ พื้นที่เลี้ยง การดูแลสุขภาพสัตว์ และการสร้างมูลค่าเพิ่มจากผลผลิตอย่างเหมาะสม

 

แปลงไม้ผลแบบผสมผสานภายในศูนย์ช่วยให้เกษตรกรเห็นแนวทางการปลูกพืชหลายชนิดร่วมกันเพื่อกระจายรายได้และลดความเสี่ยงจากราคาผลผลิตหรือภัยธรรมชาติ ไม้ผลบางชนิดสามารถปลูกบนพื้นที่ที่ปรับระดับให้เหมาะสมกับน้ำท่วมได้ ขณะที่พืชบางชนิดอาจใช้พื้นที่สูงหรือพื้นที่ที่มีการจัดการน้ำเป็นพิเศษ การปลูกไม้ผลแบบผสมผสานยังช่วยเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่เกษตรและทำให้แปลงเกษตรมีความยืดหยุ่นมากขึ้น

 

ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธรยังทำหน้าที่เป็นแหล่งจำหน่ายผลผลิตด้านการเกษตรที่ปลอดภัยและมีคุณภาพ ผลผลิตจากกิจกรรมภายในศูนย์ เช่น พืชผัก ไม้ผล ผลิตภัณฑ์นม หรือผลผลิตตามฤดูกาล สามารถเป็นตัวอย่างให้เห็นว่าการเรียนรู้เชิงเกษตรไม่จำเป็นต้องหยุดอยู่ที่การสาธิต แต่สามารถเชื่อมโยงไปสู่การผลิตจริง การจำหน่ายจริง และการสร้างความมั่นใจให้กับผู้บริโภคได้ด้วย

 

อีกบทบาทสำคัญของศูนย์คือการเป็นพื้นที่ฝึกงานและศึกษาดูงานสำหรับนิสิต นักศึกษา เกษตรกร และประชาชนทั่วไป ผู้เข้ามาเรียนรู้จะได้เห็นขั้นตอนการทำงานจริงในพื้นที่ ไม่ใช่เพียงทฤษฎีจากห้องเรียน การได้เดินชมแปลง ดูระบบน้ำ สังเกตวิธีเลี้ยงสัตว์ พูดคุยกับเจ้าหน้าที่ และเห็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่ ทำให้ความรู้ด้านเกษตรมีความเป็นรูปธรรมและนำไปประยุกต์ใช้ได้ง่ายขึ้น

 

ศูนย์แห่งนี้ยังช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจความหมายของการอยู่ร่วมกับน้ำ เพราะในพื้นที่ลุ่ม น้ำท่วมไม่ใช่เหตุการณ์ผิดปกติที่เกิดขึ้นครั้งเดียวแล้วจบ แต่เป็นลักษณะธรรมชาติของพื้นที่ที่เกิดซ้ำตามฤดูกาล การพัฒนาพื้นที่จึงต้องเริ่มจากการยอมรับความจริงของภูมิประเทศ แล้วออกแบบระบบเกษตรให้สอดคล้องกับน้ำ เช่น การยกระดับพื้นที่ปลูก การเลือกชนิดพืชที่เหมาะสม การใช้พื้นที่น้ำขังเพื่อประมง และการมีอาชีพเสริมในช่วงที่ไม่สามารถเพาะปลูกได้

 

ในมุมของนักท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธรเป็นสถานที่ที่ให้ประสบการณ์แตกต่างจากแหล่งท่องเที่ยวทั่วไป เพราะผู้มาเยือนไม่ได้มาชมความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่ได้เข้าใจปัญหาและทางออกของพื้นที่จริง ได้เห็นว่าการเกษตรยั่งยืนต้องอาศัยความรู้ การทดลอง ความอดทน และการจัดการระยะยาว สถานที่แห่งนี้จึงเหมาะกับผู้ที่สนใจเกษตรอินทรีย์ เกษตรปลอดภัย เศรษฐกิจพอเพียง การจัดการน้ำ และการพัฒนาชนบท

 

การเดินทางมายังศูนย์สามารถเริ่มจากอำเภอเมืองพิจิตร โดยมุ่งหน้าไปทางอำเภอบางมูลนาก ใช้เส้นทางหลักที่เชื่อมเข้าสู่ตำบลเนินมะกอกและบ้านสะพานยาว เส้นทางโดยรวมเหมาะกับการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวมากที่สุด เพราะศูนย์ตั้งอยู่ในพื้นที่ชุมชนเกษตร ไม่ใช่ย่านท่องเที่ยวที่มีรถสาธารณะถี่ตลอดวัน ผู้เดินทางควรเปิดแผนที่นำทางและติดต่อศูนย์ก่อนเดินทาง หากต้องการเข้าศึกษาดูงานเป็นกลุ่มหรือขอรายละเอียดกิจกรรมภายในศูนย์

 

จากตัวเมืองพิจิตรสามารถเดินทางตามเส้นทางเข้าสู่อำเภอบางมูลนากและต่อไปยังตำบลเนินมะกอก ระยะทางประมาณหลายสิบกิโลเมตร เส้นทางผ่านพื้นที่ชนบทและแปลงเกษตรของจังหวัดพิจิตร ทำให้ผู้เดินทางได้เห็นภูมิทัศน์ลุ่มน้ำและพื้นที่เกษตรจริงก่อนถึงศูนย์ เมื่อถึงบ้านสะพานยาว หมู่ที่ 11 ตำบลเนินมะกอก จะเข้าสู่พื้นที่ของศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธร ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ควรใช้เวลาเดินชมอย่างค่อยเป็นค่อยไป

 

ผู้มาเยือนควรเตรียมตัวให้เหมาะสมกับการเข้าชมพื้นที่เกษตร เช่น สวมรองเท้าที่เดินสะดวก เตรียมหมวกหรือร่มในวันที่แดดแรง พกน้ำดื่ม และหลีกเลี่ยงการเดินเข้าแปลงสาธิตโดยไม่ได้รับอนุญาต หากเข้าชมเป็นหมู่คณะควรประสานงานล่วงหน้าเพื่อให้เจ้าหน้าที่จัดเตรียมข้อมูลหรือเส้นทางศึกษาดูงานได้เหมาะสม การเข้าชมอย่างมีระเบียบช่วยให้พื้นที่เรียนรู้ยังคงใช้ประโยชน์ได้ทั้งสำหรับเกษตรกรและประชาชนทั่วไป

 

ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธรสามารถจัดเป็นเส้นทางท่องเที่ยวร่วมกับสถานที่ใกล้เคียงในอำเภอบางมูลนากได้ เช่น ศาลเจ้าพ่อแก้ว ตลาดเก่าบางมูลนาก วัดสุขุมาราม วัดหิรัญญาราม และแหล่งชุมชนในตำบลเนินมะกอก การเดินทางลักษณะนี้เหมาะกับผู้ที่ต้องการผสมผสานการเรียนรู้ด้านเกษตรกับการเที่ยวศรัทธา วัฒนธรรม และชุมชนท้องถิ่นของพิจิตรในวันเดียวกัน

 

คุณค่าของศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธรจึงอยู่ทั้งในระดับพื้นที่และระดับแนวคิด ในระดับพื้นที่ ศูนย์ช่วยให้เกษตรกรในพื้นที่น้ำท่วมมีตัวอย่างการปรับตัวอย่างเป็นรูปธรรม ในระดับแนวคิด ศูนย์ทำให้หลักเศรษฐกิจพอเพียงไม่ใช่เพียงคำสอนเชิงนามธรรม แต่เป็นระบบการจัดการทรัพยากรที่จับต้องได้ ตั้งแต่การแบ่งพื้นที่ การวางแผนรายได้ การเลือกอาชีพ และการสร้างความมั่นคงให้ครัวเรือน

 

โดยรวมแล้ว ศูนย์ชัยพัฒนาการเกษตรสิรินธร จังหวัดพิจิตร เป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีคุณค่าต่อเกษตรกร นักศึกษา และผู้สนใจการพัฒนาพื้นที่เกษตรอย่างยั่งยืนอย่างแท้จริง ที่นี่เป็นทั้งต้นแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ประสบอุทกภัย แหล่งถ่ายทอดองค์ความรู้ตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง พื้นที่จำหน่ายผลผลิตปลอดภัย และสถานที่ที่สะท้อนพระมหากรุณาธิคุณต่อเกษตรกรและประชาชนในพื้นที่ลุ่มน้ำของจังหวัดพิจิตรอย่างลึกซึ้ง

 

 

ตอบ: ศูนย์ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 11 บ้านสะพานยาว ตำบลเนินมะกอก อำเภอบางมูลนาก จังหวัดพิจิตร

 

ตอบ: เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตรตามแนวพระราชดำริและหลักเศรษฐกิจพอเพียง โดยเน้นการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ที่ประสบอุทกภัยเป็นประจำ

 

ตอบ: โครงการได้รับการพัฒนาจากที่ดินที่น้อมเกล้าฯ ถวาย ได้รับพระราชทานชื่อเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2550 และเปิดป้ายศูนย์เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2550

 

ตอบ: ภายในมีแปลงพืชผักปลอดภัย การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดี การเพาะพันธุ์ปลานิลและกบนา การเลี้ยงโคนม แปลงไม้ผลผสมผสาน และจุดจำหน่ายผลผลิตทางการเกษตร

 

ตอบ: เหมาะกับเกษตรกร นักเรียน นักศึกษา หน่วยงานท้องถิ่น และผู้สนใจเกษตรกรรมยั่งยืนที่ต้องการเรียนรู้การจัดการพื้นที่น้ำท่วมตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง

 

ตอบ: ควรติดต่อศูนย์ก่อนเดินทาง โดยเฉพาะการเข้าชมเป็นหมู่คณะหรือการขอศึกษาดูงาน เพื่อให้เจ้าหน้าที่จัดเตรียมข้อมูลและเส้นทางเรียนรู้ได้เหมาะสม

 

ตอบ: ติดต่อโครงการได้ที่โทร. 056-632333 หรือโทรสาร 056-632222

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับศาลเจ้าพ่อแก้ว ตลาดเก่าบางมูลนาก วัดสุขุมาราม วัดหิรัญญาราม วัดท้ายน้ำ และสถานที่ในอำเภอบางมูลนากได้