ศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์

Rating: 4.3/5 (4 votes)

วันเปิดทำการ: วันพุธ–วันอาทิตย์

เวลาเปิดทำการ: 09:00–16:30

 

ศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์อยุธยา เป็นที่ที่เหมาะมากสำหรับคนที่อยากเที่ยวอยุธยาแบบ “เข้าใจเมือง” ไม่ใช่แค่แวะถ่ายรูปตามวัดดัง เพราะบทบาทของที่นี่ไม่ได้เป็นเพียงพิพิธภัณฑ์ให้เดินดูของ แต่ถูกออกแบบให้ทำหน้าที่เหมือน “บทนำของราชอาณาจักรอยุธยา” ที่ช่วยจัดระเบียบเรื่องราวในหัวเรา ตั้งแต่ภาพรวมความเป็นราชธานี ความรุ่งเรืองด้านการค้า ความสัมพันธ์กับต่างชาติ ไปจนถึงวิถีชีวิตผู้คนในอดีต ก่อนที่เราจะออกไปเจอโบราณสถานจริงบนเกาะเมืองแล้วอ่านรายละเอียดได้สนุกและลึกขึ้น

 

จุดเริ่มของศูนย์ฯ แห่งนี้น่าสนใจเพราะมีรากมาจากแนวคิดความร่วมมือไทย–ญี่ปุ่น เดิมทีเคยมีข้อเสนอให้ปรับปรุงพื้นที่ที่เคยเป็น “หมู่บ้านญี่ปุ่น” ในอยุธยาให้เป็นพิพิธภัณฑ์หมู่บ้านญี่ปุ่น แต่ต่อมานักวิชาการไทยและนักวิชาการญี่ปุ่นได้ร่วมกันขยายแนวคิดให้ใหญ่ขึ้นเป็นการจัดตั้งศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์อยุธยา เพื่อให้เป็นทั้งสถาบันวิจัยและพิพิธภัณฑสถานที่อธิบายราชอาณาจักรอยุธยา “ทั้งระบบ” ไม่ใช่เล่าเฉพาะชุมชนใดชุมชนหนึ่ง ความหมายของการขยายแนวคิดนี้คือการเปลี่ยนจากพิพิธภัณฑ์เชิงพื้นที่ไปสู่ศูนย์องค์ความรู้ที่ใช้ประวัติศาสตร์เป็นแกน แล้วเชื่อมโยงเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเข้าด้วยกัน

 

ในด้านการพัฒนา โครงการนี้เคยได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลญี่ปุ่นในรูปแบบความช่วยเหลือแบบให้เปล่า และถูกวางเจตนาให้เป็นสัญลักษณ์ของมิตรภาพไทย–ญี่ปุ่นในวาระสำคัญตามช่วงเวลาของการจัดตั้ง ซึ่งยิ่งทำให้ศูนย์ฯ มี “มิติร่วมสมัย” อยู่ในตัว กล่าวคือคุณไม่ได้กำลังเรียนรู้แค่อดีตของอยุธยา แต่ยังได้เห็นด้วยว่าการศึกษาประวัติศาสตร์สามารถกลายเป็นสะพานความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้อย่างไร เมื่อพื้นที่แห่งความทรงจำถูกยกระดับให้เป็นพื้นที่แห่งความรู้และการเรียนรู้สาธารณะ

 

โครงสร้างของศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์อยุธยามีการแบ่งการทำงานออกเป็น 2 ส่วน โดยส่วนแรกคือ “อาคารหลัก” ที่ตั้งอยู่บนถนนโรจนะ ใกล้กับมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นอาคาร 2 ชั้น และมีห้องจัดแสดงพิพิธภัณฑ์อยู่ชั้นบน ส่วนที่สองคือ “อาคารผนวก” ที่ตั้งอยู่บริเวณตำบลเกาะเรียนในพื้นที่หมู่บ้านญี่ปุ่น การแยกพื้นที่แบบนี้ทำให้การเล่าเรื่องของศูนย์ฯ ทำได้ทั้งแบบภาพรวม (ในอาคารหลัก) และแบบเชื่อมโยงกับสถานที่จริงที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์อยุธยากับนานาชาติ (ในพื้นที่หมู่บ้านญี่ปุ่น) ซึ่งเป็นหัวข้อที่โดดเด่นมากของอยุธยาในฐานะเมืองท่าและศูนย์กลางการค้าระดับภูมิภาค

 

เสน่ห์ของพิพิธภัณฑ์ในศูนย์ฯ คือแนวทางการจัดแสดงที่พยายามทำให้ “ชีวิตในอดีตกลับมามีชีวิต” ผ่านข้อมูลการวิจัยหรือแนวคิดที่มักอธิบายว่าเป็น Researched based Reconstruction พูดแบบง่าย ๆ คือไม่ได้เล่าประวัติศาสตร์ด้วยการวางวัตถุแล้วติดป้ายชื่ออย่างเดียว แต่ใช้เทคนิคพิพิธภัณฑ์สมัยใหม่ ทั้งการจำลองบรรยากาศ สื่อภาพ เสียง โมเดล และข้อมูลประกอบที่ผ่านการตรวจสอบ เพื่อให้ผู้ชมจับภาพสังคม วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของผู้คนได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะคนที่ไม่ได้มีพื้นฐานประวัติศาสตร์มาก่อนก็ยัง “เข้าเรื่อง” ได้ไม่ยาก

 

เมื่อคุณเดินชมตามลำดับการจัดแสดง คุณจะพบว่าศูนย์ฯ ตั้งใจแบ่งธีมใหญ่ ๆ ออกเป็น 5 หัวข้อเพื่ออธิบายอยุธยาให้ครบมิติ เริ่มตั้งแต่ “อยุธยาในฐานะราชธานี” ที่ช่วยให้เข้าใจโครงสร้างอำนาจและความหมายของการเป็นเมืองหลวง ต่อด้วย “อยุธยาในฐานะเมืองท่า” ที่ทำให้เห็นภาพเศรษฐกิจ การค้า และความเคลื่อนไหวของผู้คนจากหลายภูมิภาค จากนั้นคือ “อยุธยาในฐานะศูนย์กลางอำนาจทางการเมืองและการปกครอง” ซึ่งช่วยอธิบายว่าระบบรัฐและการบริหารเมืองใหญ่ทำงานอย่างไร อีกส่วนที่คนจำนวนมากชอบคือ “ความสัมพันธ์ของอยุธยากับนานาชาติ” เพราะทำให้เราเห็นอยุธยาเป็นเมืองสากลในยุคของตัวเอง และปิดท้ายด้วย “ชีวิตชาวบ้านไทยสมัยก่อน” ซึ่งทำให้ภาพประวัติศาสตร์ที่เคยอยู่บนยอดวังหรือในสงครามกลับมาอยู่ในระดับครัวเรือน ตลาด การกินอยู่ และความเชื่อ

 

ถ้าตั้งใจจะมาให้คุ้ม แนะนำให้เผื่อเวลาอย่างน้อย 60–90 นาที เพื่อดูภาพรวมแบบไม่รีบ โดยเฉพาะคนที่อยากต่อทริปไปวัดสำคัญบนเกาะเมือง การเริ่มจากศูนย์ฯ จะช่วยให้การเที่ยว “ไหลลื่น” มากขึ้น เพราะคุณจะเริ่มเชื่อมโยงได้เองว่าโบราณสถานแต่ละแห่งสะท้อนยุคไหน แนวคิดอะไร และเกี่ยวข้องกับโครงสร้างเมืองอย่างไร ผลลัพธ์คือคุณจะไม่รู้สึกว่าเที่ยวไปเรื่อย ๆ แต่จะเหมือนกำลังอ่านเมืองทั้งเมืองเป็นเล่มเดียวกัน

 

การเดินทาง หากมาจากกรุงเทพฯ สามารถขับรถตามทางหลวงสายหลักเข้าตัวเมืองอยุธยาแล้วมุ่งหน้าไปถนนโรจนะ (พื้นที่ใกล้มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา) ซึ่งเป็นโซนที่เข้าถึงง่ายและต่อไปจุดท่องเที่ยวอื่นได้สะดวก อีกตัวเลือกที่คุ้มและสบายคือรถไฟมาลงสถานีอยุธยา แล้วต่อรถรับจ้าง/แท็กซี่เข้าสู่ถนนโรจนะหรือเลือกเข้าพื้นที่เกาะเมืองเพื่อเที่ยววัดก่อนแล้วค่อยย้อนมาศูนย์ฯ ในช่วงบ่ายก็ได้เช่นกัน สำหรับคนที่วางแผนต่อทริป แนะนำให้ใช้ศูนย์ฯ เป็นจุด “ตั้งหลัก” ก่อน แล้วค่อยต่อไปพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเจ้าสามพระยา วัดมหาธาตุ วัดราชบูรณะ หรือโซนริมน้ำเพื่อเก็บบรรยากาศยามเย็น

 

อีกสิ่งที่ทำให้การแวะมาที่นี่เหมาะกับครอบครัวคือการจัดแสดงที่ย่อยง่าย เดินในอาคารเป็นหลัก ไม่ต้องเจอแดดตลอดเวลา และมีรูปแบบการเล่าเรื่องที่ช่วยให้เด็กหรือผู้สูงอายุจับประเด็นได้เร็วขึ้น ถ้ามากับเด็ก ลองชวนเขาหา “คำตอบ” ง่าย ๆ ระหว่างเดิน เช่น อยุธยารุ่งเรืองเพราะอะไร ทำไมต้องเป็นเมืองท่า หรือวิถีชีวิตคนสมัยก่อนต่างจากวันนี้ตรงไหน วิธีนี้จะทำให้การชมไม่ใช่แค่เดินผ่าน แต่กลายเป็นกิจกรรมร่วมกันแบบเบา ๆ ที่ได้ความรู้กลับไปด้วย

 

 

ตอบ: โดยทั่วไปเปิดวันพุธ–วันอาทิตย์ แนะนำตรวจสอบประกาศล่าสุดก่อนเดินทาง

 

ตอบ: โดยทั่วไป 09:00–16:30

 

ตอบ: อัตราที่พบอัปเดตคือ คนไทย 20 บาท นักเรียน/นักศึกษา 5 บาท และชาวต่างชาติ 100 บาท (อาจมีการปรับเปลี่ยนได้)

 

ตอบ: แนะนำอย่างน้อย 60–90 นาที หากอยากเดินละเอียดและต่อทริปไปโบราณสถานแบบเข้าใจบริบท

 

ตอบ: เหมาะ เพราะเป็นการเดินชมในอาคารและมีสื่อช่วยเล่าเรื่องให้จับภาพอดีตได้ง่าย