วัดสุวรรณดารารามราชวรวิหาร

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08:30 – 17:00

 

วัดสุวรรณดารารามราชวรวิหาร คือหนึ่งในวัดสำคัญของกรุงเก่าที่ “อ่านอยุธยาได้ครบหลายชั้น” ในพื้นที่เดียว ทั้งชั้นตำนานการสร้างวัดเดิมในสมัยอยุธยา ชั้นการสถาปนาขึ้นใหม่ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น และชั้นงานศิลปกรรมที่พาเราเห็นพัฒนาการของรสนิยม ความเชื่อ และฝีมือช่างในแต่ละยุคอย่างชัดเจน ถ้าคุณเคยเที่ยวเกาะเมืองอยุธยาแล้วรู้สึกว่าบางวัดคนเยอะจนเดินไม่ค่อยมี “จังหวะ” วัดนี้มักให้ประสบการณ์ที่สมดุลกว่า เพราะอยู่ในทำเลที่เข้าถึงง่าย แต่ไม่ได้ถูกเร่งให้เป็นเพียงจุดถ่ายรูปเร็ว ๆ วัดสุวรรณดารารามจึงเหมาะกับทั้งคนที่อยากไหว้พระแบบสงบ และคนที่อยากเดินดูรายละเอียดสถาปัตยกรรมกับจิตรกรรมฝาผนังแบบจริงจัง

 

ทำเลของวัดอยู่ในเกาะเมืองด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ เหนือบริเวณป้อมเพชร และสามารถใช้เส้นทางเดียวกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษมได้แบบไม่ซับซ้อน ภาพจำที่สำคัญคือ “ถึงสามแยกแล้วเลี้ยวขวา” จากนั้นตรงไปประมาณ 1 กิโลเมตร จะเห็นป้ายทางเข้าวัดอยู่ด้านขวามือ เส้นทางนี้ทำให้วัดสุวรรณดารารามเป็นจุดที่วางลงในทริปได้ง่ายมาก เพราะคุณสามารถจัดเป็นลูปเที่ยวในเกาะเมืองโซนตะวันออกได้สบาย ทั้งสายประวัติศาสตร์ สายถ่ายภาพ หรือสายเดินชิลริมแม่น้ำก็เข้าทาง

 

เดิมวัดนี้มีชื่อว่า “วัดทอง” และมีเรื่องเล่าสืบต่อว่าเป็นวัดที่พระบรมมหาชนกของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงสร้างไว้ตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ต่อมาเมื่อรัชกาลที่ 1 เสด็จขึ้นครองราชย์ จึงโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาวัดทองขึ้นใหม่และพระราชทานนามว่า “วัดสุวรรณดาราราม” เพื่อเป็นอนุสรณ์แด่พระบรมชนกนาถและพระบรมราชชนนี โดยเชื่อมความหมายกับพระนามเดิม “ทองดี” และ “ดาวเรือง” เรื่อง “ชื่อ” ตรงนี้ไม่ได้เป็นแค่เกร็ดน่ารัก แต่ช่วยให้เราเห็นวิธีที่รัตนโกสินทร์ตอนต้น “ผูกความทรงจำของครอบครัวกษัตริย์” เข้ากับภูมิทัศน์ทางศาสนาในกรุงเก่าอย่างตั้งใจ วัดจึงเป็นทั้งพื้นที่ศรัทธาและพื้นที่ความทรงจำทางการเมืองในเวลาเดียวกัน

 

เมื่อเดินเข้าเขตวัด สิ่งที่ชวนหยุดดูเป็นอย่างแรกมักเป็นพระอุโบสถ เพราะยังคงรูปแบบสถาปัตยกรรมที่สัมพันธ์กับอยุธยาตอนปลาย โดยเฉพาะ “ฐานอุโบสถ” ที่ทำส่วนฐานโค้งอ่อนลงตรงกลางคล้ายปากเรือสำเภา ซึ่งเป็นลูกเล่นที่ทำให้อาคารดูพลิ้วและมีจังหวะมากขึ้นเมื่อมองจากแนวเฉียง รายละเอียดนี้ทำให้การเดินวนดูรอบอุโบสถสนุกกว่าที่คิด เพราะมุมมองของฐานอาคารจะเปลี่ยนไปตามตำแหน่งของเรา และถ้ามาในช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ แสงจะช่วยเน้นเงาของแนวฐานให้เห็นรูปทรงชัดขึ้นอีกระดับ

 

หน้าบันพระอุโบสถสลักลาย “นารายณ์ทรงครุฑ” ซึ่งเป็นธีมที่มักสะท้อนการคุ้มครอง ความเป็นสิริมงคล และความหมายเชิงสัญลักษณ์ด้านอำนาจในงานศิลป์ไทย ส่วนภายในพระอุโบสถมีงานจิตรกรรมฝาผนังที่ถือเป็นหัวใจของวัดในเชิงศิลปกรรม ด้านบนเขียน “เทพชุมนุม” ส่วนด้านล่างเขียนเรื่องชาดกสำคัญอย่างเวสสันดรชาดก เตมีย์ชาดก และสุวรรณสามชาดก จังหวะการจัดวางภาพแบบนี้ทำให้พื้นที่ด้านบนให้ความรู้สึก “ทิพยโลก” ในขณะที่ด้านล่างเป็นบทเรียนศีลธรรมที่ยึดโยงกับโลกมนุษย์ เป็นการใช้ผนังเล่าเรื่องให้คนดูค่อย ๆ ยกสายตาและยกความคิดจากเรื่องชีวิตประจำวันไปสู่เรื่องธรรมะอย่างแนบเนียน

 

ผนังด้านหน้าพระประธานเขียนภาพ “มารวิชัย” โดยมีแม่พระธรณีบีบมวยผมอยู่ตรงกลาง ซึ่งเป็นฉากที่คนไทยจำนวนมากคุ้นตา แต่เมื่อเห็นบนผนังจริงในบริบทของวัด คุณจะรู้สึกถึงพลังของ “ภาพที่ถูกทำให้เป็นพิธีกรรม” เพราะนี่ไม่ใช่ภาพในหนังสือเรียน หากเป็นภาพที่ตั้งอยู่ตรงหน้าพระประธานในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ทำหน้าที่ทั้งเตือนใจและสร้างสมาธิให้ผู้มาสักการะ ส่วนพระประธานในพระอุโบสถมีข้อมูลว่า รัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ ให้จำลองขยายส่วนจากพระแก้วมรกต ซึ่งยิ่งทำให้วัดนี้เป็นหนึ่งในจุดที่เล่า “รสนิยมศิลป์และสัญลักษณ์แห่งรัฐ” ในช่วงต้นรัตนโกสินทร์ได้ดี เพราะการอ้างอิงพระแก้วมรกตในเชิงรูปแบบมีความหมายทางการเมืองและศรัทธาอยู่ในตัว

 

อีกอาคารสำคัญคือพระวิหาร ซึ่งต่างจากอุโบสถตรงรูปแบบฐานที่เป็นเส้นตรง ไม่ใช่ฐานอ่อนโค้งแบบอยุธยา และมีรายละเอียดบัวหัวเสาที่เป็น “บัวกลีบยาว/บัวแวง” ตามแนวงานช่างในสมัยรัชกาลที่ 2 ซึ่งเป็นช่วงที่เกิดการปรับรสนิยมเชิงสถาปัตยกรรมและความประณีตขององค์ประกอบตกแต่งในวัดหลวงหลายแห่ง สิ่งที่ทำให้พระวิหารของวัดสุวรรณดารารามโดดเด่นมากคือภาพเขียนสีในสมัยรัชกาลที่ 7 ที่แสดงพระราชประวัติของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเฉพาะฉากสำคัญอย่าง “ยุทธหัตถี” งานชุดนี้มักถูกยกย่องว่าเป็นจิตรกรรมฝาผนังที่ฝีมือยอดเยี่ยม งดงาม และมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ศิลป์ โดยมีข้อมูลว่ากรมศิลปากรได้ถ่ายแบบภาพเขียนนี้ไปไว้ที่อนุสรณ์ดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรีอีกด้วย รายละเอียดตรงนี้ช่วยตอกย้ำว่า วัดสุวรรณดารารามไม่ได้มีแค่ความเก่า แต่มี “คุณค่าทางศิลปกรรมระดับชาติ” ที่ถูกนำไปอ้างอิงและสืบต่อในพื้นที่อื่น

 

บริเวณหน้าพระอุโบสถยังมี “แท่นพระศรีมหาโพธิ์” ลักษณะเป็นแท่นฐานบัวคว่ำและบัวหงาย ประดิษฐานต้นพระศรีมหาโพธิ์ โดยมีข้อมูลว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงนำหน่อโพธิ์มาจากประเทศอินเดีย รายละเอียดนี้ทำให้จุดเล็ก ๆ กลายเป็นจุดที่มีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์ เพราะเป็นการเชื่อมสายศรัทธาจากพุทธคยา/อินเดียกลับมาสู่กรุงเก่าในยุครัชกาลที่ 4 ซึ่งเป็นยุคที่สยามเริ่มจัดระบบความรู้ ศาสนา และความสัมพันธ์กับโลกภายนอกอย่างเข้มข้นขึ้น

 

ไม่ไกลกันคือหอระฆังที่น่าสนใจมากในเชิงรูปแบบ เพราะมีลักษณะสถาปัตยกรรมตะวันตก ก่ออิฐถือปูน ผังเป็นสี่เหลี่ยม 2 ชั้น ชั้นล่างเจาะประตูเป็นรูปโค้งแหลม ชั้นบนเป็นส่วนของหอระฆัง และมีข้อสันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 พร้อมกับการปฏิสังขรณ์วัดครั้งใหญ่ จุดนี้เป็นอีกตัวอย่างว่ากรุงเก่าในยุครัตนโกสินทร์ไม่ได้หยุดนิ่งอยู่กับรูปแบบเดิม แต่ “ทดลองและรับอิทธิพล” จากความคิด/รูปทรงใหม่ ๆ แล้วแปลงให้เข้ากับพื้นที่วัดได้อย่างเป็นไทยในแบบของตัวเอง

 

ถ้าจะเดินวัดนี้ให้คุ้ม แนะนำให้ตั้งจังหวะการชมแบบ “นอกก่อนใน” คือเดินดูองค์ประกอบภายนอกอุโบสถและวิหารก่อน เพื่อเก็บภาพรวมของสถาปัตยกรรม ฐานอาคาร หน้าบัน และองค์ประกอบรายรอบอย่างแท่นพระศรีมหาโพธิ์กับหอระฆัง จากนั้นค่อยเข้าไปดูภายในเพื่อให้เวลากับจิตรกรรมฝาผนัง โดยเฉพาะส่วนเทพชุมนุมและชาดกต่าง ๆ เพราะรายละเอียดจำนวนมากอยู่ในระดับสายตาที่ต้องยืนดูใกล้ ๆ และค่อย ๆ ไล่สายตา หากคุณชอบถ่ายภาพ แสงเช้าจะเหมาะกับมุมด้านหน้าอุโบสถ ส่วนแสงบ่ายแก่ ๆ จะช่วยให้พื้นผิวอิฐปูนและมิติของฐานอาคารดูชัดขึ้น

 

ในแง่มารยาทและการท่องเที่ยวแบบรับผิดชอบ วัดสุวรรณดารารามเป็นพระอารามหลวงที่ยังมีศาสนกิจตามปกติ จึงควรแต่งกายสุภาพ ลดเสียงดัง หลีกเลี่ยงการใช้แฟลชในพื้นที่ที่มีจิตรกรรมหรือในจุดที่เป็นเขตสักการะ และระมัดระวังการยืนพิงผนัง/ขีดเขียนบริเวณโบราณวัตถุหรือพื้นผิวที่มีงานศิลป์ การชมแบบให้เกียรติสถานที่คือวิธีที่ทำให้วัดยังคงความงามและความสงบได้ในระยะยาว

 

การเดินทาง หากมาโดยรถส่วนตัว ให้ตั้งหมุดไปที่วัดสุวรรณดารารามราชวรวิหารในเกาะเมืองอยุธยา โซนทิศตะวันออกเฉียงใต้ เหนือป้อมเพชร เส้นทางที่จำง่ายคือใช้ทางเดียวกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษม พอถึงสามแยกให้เลี้ยวขวา แล้วตรงไปประมาณ 1 กิโลเมตร จะเห็นป้ายทางเข้าวัดอยู่ทางขวามือ หากมาโดยรถไฟ ให้ลงสถานีรถไฟอยุธยา แล้วต่อแท็กซี่ รถรับจ้าง หรือแอปเรียกรถเข้าเกาะเมือง ใช้เวลาไม่นาน หากมาโดยรถตู้/รถโดยสารจากกรุงเทพฯ ลงในตัวเมืองแล้วต่อรถรับจ้างเข้าเกาะเมืองได้สะดวกเช่นกัน

 

สรุปสั้น ๆ แบบไม่ทำให้วัดนี้เสียรส: วัดสุวรรณดารารามคือวัดที่ให้คุณได้ทั้ง “เรื่องเล่า” และ “หลักฐานให้ดูด้วยตา” ตั้งแต่ชื่อเดิมวัดทองที่ผูกกับประวัติครอบครัวของรัชกาลที่ 1 ไปจนถึงสถาปัตยกรรมอุโบสถฐานปากเรือสำเภา จิตรกรรมฝาผนังเทพชุมนุมและชาดก ภาพมารวิชัยที่ทรงพลัง พระวิหารที่มีภาพพระราชประวัติสมเด็จพระนเรศวรสมัยรัชกาลที่ 7 ต้นพระศรีมหาโพธิ์จากหน่ออินเดีย และหอระฆังกลิ่นอายตะวันตกสมัยรัชกาลที่ 4 ถ้าคุณอยากได้ทริปอยุธยาที่ “ไม่ใช่แค่เช็กอิน” แต่เป็นการเดินดูรายละเอียดแบบเข้าใจความหมาย วัดนี้เป็นหนึ่งในตัวเลือกที่คุ้มมาก

 

 

ตอบ: อยู่ในเกาะเมืองด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ เหนือบริเวณป้อมเพชร และเดินทางตามเส้นทางเดียวกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษมได้สะดวก

 

ตอบ: ได้ ลงสถานีรถไฟอยุธยาแล้วต่อแท็กซี่ รถรับจ้าง หรือแอปเรียกรถเข้าเกาะเมือง จากนั้นใช้เส้นทางไปพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษม พอถึงสามแยกเลี้ยวขวาแล้วตรงไปประมาณ 1 กม. จะเห็นป้ายเข้าวัดด้านขวามือ

 

ตอบ: แนะนำดูพระอุโบสถฐานโค้งคล้ายปากเรือสำเภา หน้าบันนารายณ์ทรงครุฑ และจิตรกรรมฝาผนัง (เทพชุมนุม ชาดก และภาพมารวิชัย) ถ้ามีเวลาเพิ่มให้ไปพระวิหารเพื่อชมภาพเขียนสมัยรัชกาลที่ 7 เรื่องสมเด็จพระนเรศวร

 

ตอบ: โดยทั่วไปเข้าชมฟรี และสามารถทำบุญตามศรัทธาได้

 

ตอบ: ควรแต่งกายสุภาพ ลดเสียงดัง หลีกเลี่ยงการใช้แฟลชในอาคารที่มีงานศิลป์ และไม่สัมผัส/พิงผนังหรือพื้นผิวที่มีจิตรกรรม เพื่อช่วยรักษางานศิลป์ให้อยู่ได้ยาวนาน