วัดเกาะ

Rating: 2.6/5 (18 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดเกาะ ตั้งอยู่ริมฝั่งซ้ายของแม่น้ำเพชรบุรี ในเขตตำบลท่าราบ อำเภอเมืองเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี เป็นวัดโบราณที่มีประวัติย้อนไปถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา และนับเป็นหนึ่งในวัดที่มีคุณค่าทางศิลปกรรมและประวัติศาสตร์สูงสุดของเมืองเพชรบุรี วัดแห่งนี้ไม่ได้โดดเด่นเพียงเพราะอายุเก่าแก่ หากแต่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวจากจิตรกรรมฝาผนังในอุโบสถที่บันทึกทั้งพุทธประวัติและภาพชีวิตผู้คนในสังคมเมืองเพชรบุรีสมัยอยุธยาไว้อย่างละเอียด จนได้รับการยกย่องว่าเป็นงานศิลปกรรมชิ้นเอกของเมืองเพชรบุรีอย่างแท้จริง

 

ทำเลที่ตั้งของวัดเกาะริมแม่น้ำเพชรบุรีสะท้อนบทบาทของแม่น้ำในฐานะเส้นเลือดหลักของเมืองมาตั้งแต่อดีต แม่น้ำเพชรบุรีไม่เพียงเป็นเส้นทางคมนาคมและการค้าขาย แต่ยังเป็นศูนย์กลางของการตั้งถิ่นฐาน ศาสนสถาน และวัฒนธรรม การตั้งวัดเกาะในตำแหน่งเช่นนี้จึงมิใช่เรื่องบังเอิญ หากเป็นการเลือกพื้นที่ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและโครงสร้างเมืองในสมัยอยุธยา วัดเกาะจึงทำหน้าที่ทั้งเป็นศูนย์รวมศรัทธาและเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์เมืองที่เชื่อมโยงผู้คนกับสายน้ำมาอย่างยาวนาน

 

หลักฐานสำคัญที่ยืนยันอายุและความเป็นวัดอยุธยาของวัดเกาะปรากฏอยู่ในอุโบสถ โดยมีข้อความระบุชัดเจนในจิตรกรรมฝาผนังว่า สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2277 ซึ่งตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ ถือเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่าอย่างยิ่ง เพราะเป็นการบันทึกปีศักราชไว้ในงานศิลปกรรมโดยตรง วัดเกาะจึงไม่ใช่เพียงวัดที่ “สันนิษฐานว่าสร้างในสมัยอยุธยา” หากแต่เป็นวัดที่สามารถระบุช่วงเวลาการสร้างได้อย่างชัดเจน และช่วยยืนยันบทบาทของเพชรบุรีในฐานะเมืองสำคัญช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา

 

อุโบสถวัดเกาะเป็นอาคารก่ออิฐถือปูนตามแบบแผนอยุธยาตอนปลาย มีลักษณะพิเศษคือไม่เจาะช่องหน้าต่าง ทำให้ผนังทั้งสองด้านเป็นพื้นที่สำหรับการเขียนจิตรกรรมฝาผนังอย่างเต็มที่ ภายในอุโบสถเขียนภาพด้วยสีฝุ่นผสมกาว ซึ่งเป็นเทคนิคดั้งเดิมของช่างไทยในยุคนั้น เนื้อหาหลักของภาพเป็นเรื่องพุทธประวัติ เรียงลำดับเหตุการณ์อย่างเป็นระบบ พร้อมระบุปีที่เขียนไว้ตรงกับปี พ.ศ. 2277 งานจิตรกรรมชุดนี้จึงมีคุณค่าทั้งในเชิงศิลปกรรมและเชิงเอกสารทางประวัติศาสตร์ในคราวเดียวกัน

 

จุดเด่นที่ทำให้จิตรกรรมฝาผนังวัดเกาะแตกต่างจากวัดอยุธยาอื่น ๆ คือการปรากฏภาพชาวต่างชาติปะปนอยู่ในฉากชีวิตของสังคมเมืองเพชรบุรีในสมัยนั้น ภาพบุคคลเหล่านี้มีลักษณะการแต่งกายที่แตกต่างจากชาวไทย สะท้อนความหลากหลายทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรมของเมืองเพชรบุรีในยุคอยุธยา การปรากฏตัวของชาวต่างชาติในงานจิตรกรรมมิใช่เพียงการตกแต่งภาพ หากเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นว่าเพชรบุรีเป็นเมืองท่าการค้าและเมืองหน้าด่านที่มีการติดต่อกับชาวต่างชาติอย่างต่อเนื่อง วัดเกาะจึงทำหน้าที่เสมือนบันทึกภาพสังคมร่วมสมัยที่หาได้ยากยิ่งในปัจจุบัน

 

ความสำคัญของจิตรกรรมฝาผนังวัดเกาะได้รับการกล่าวถึงโดยสมเด็จ ฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ซึ่งทรงพระนิพนธ์ถึงวัดเกาะไว้ในหนังสือ “จดหมายเหตุระยะทางไปมณฑลราชบุรี” โดยทรงกล่าวถึงจารึกที่ฐานพระเจดีย์ซึ่งระบุปี พ.ศ. 2277 และการอุทิศพระเจดีย์เพื่อความมั่นคงถาวรของพระพุทธศาสนา จารึกดังกล่าวยิ่งตอกย้ำความสำคัญของวัดเกาะในฐานะวัดที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชัดเจน และเป็นศูนย์กลางศรัทธาของชุมชนมาอย่างยาวนาน

 

ภายในวัดเกาะยังมีธรรมาสน์ที่งดงามเป็นพิเศษ ธรรมาสน์หลังนี้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2464 โดยช่างฝีมือของกลุ่มช่างวัดเกาะ และได้รับการยอมรับว่าเป็นแม่แบบของการแกะสลักคันทวย กระจัง และล่องกุน ให้กับธรรมาสน์ในวัดอื่น ๆ ของเพชรบุรี ธรรมาสน์เป็นอาสนะสำหรับพระสงฆ์นั่งแสดงธรรม ซึ่งในสมัยโบราณมักทำเป็นที่นั่งยกพื้นสูง แกะสลักด้วยไม้ ลงรักปิดทองอย่างประณีต ธรรมาสน์วัดเกาะจึงไม่เพียงมีคุณค่าในเชิงการใช้งาน แต่ยังเป็นผลงานศิลปกรรมที่สะท้อนเอกลักษณ์ของสกุลช่างเพชรบุรีได้อย่างชัดเจน

 

วิหารของวัดเกาะตั้งอยู่ทางทิศเหนือของอุโบสถ เป็นอาคารทรงไทยก่ออิฐถือปูน ขนาด 4 ห้อง สร้างตามแบบแผนเดียวกับอุโบสถ แต่มีลักษณะฐานอ่อนโค้งมากกว่า ฐานวิหารมีเสาย่อมุมรับมุขทั้งด้านหน้าและด้านหลัง หัวเสาเป็นข้อแรงรูปปูนปั้น ที่มุขด้านหลังมีเจดีย์ขนาดเล็กตั้งอยู่ 1 องค์ วิหารมีประตูเฉพาะด้านหน้าเพียงประตูเดียว ผนังด้านหลังปิดทึบ และผนังด้านข้างเจาะช่องหน้าต่างด้านละ 1 บาน ซึ่งคาดว่าเป็นการเจาะในสมัยหลัง หลังคามุงด้วยกระเบื้องดินเผาปลายแหลม หลังคาลด 1 ชั้น ประดับด้วยช่อฟ้า ใบระกา และหางหงส์ หน้าบันเรียบไม่มีลวดลาย ภายในประดิษฐานพระประธาน

 

ด้านหน้าระหว่างอุโบสถกับวิหารเป็นที่ตั้งของเจดีย์ประธานหรือเจดีย์ทรงเครื่อง ซึ่งเดิมตามคตินิยมของอุโบสถสมัยอยุธยาตอนปลายจะมีเจดีย์ขนาดเล็กอยู่แล้ว ต่อมาพระครูเพชรโรปมคุณ (เหลื่อม จนฺทโชโต) เจ้าอาวาสลำดับที่ 4 ได้สร้างเสริมเจดีย์องค์ใหญ่ครอบเจดีย์องค์เดิมในปี พ.ศ. 2468 เพื่อบรรจุพระบรมธาตุ เจดีย์ทรงเครื่ององค์นี้มีลักษณะคล้ายกับเจดีย์ทรงเครื่องวัดป้อม ซึ่งสันนิษฐานว่าน่าจะบูรณะในช่วงเวลาใกล้เคียงกันและใช้ช่างฝีมือกลุ่มเดียวกัน

 

องค์ระฆังของเจดีย์ประธานตกแต่งด้วยสังวาลและมาลัยร้อยสลับกัน ฐานองค์ระฆังประดับด้วยลายกระจังเจิมล้อมรอบ ใต้กระจังเป็นลายหน้ากระดาน รองรับด้วยบัวจงกลองค์เจดีย์เป็นมาลัยเถาว์ ฐานเจดีย์เป็นกำแพงแก้ว มีบันไดขึ้นตามแบบอย่างเดียวกับเจดีย์ประธานวัดยาง บัลลังก์ย่อมุมไม้สิบสอง เหนือบัลลังก์มีซุ้มจระนำและเสาหารสลับกัน เหนือขึ้นไปเป็นบัวลูกแก้วจนถึงปลีและหยดน้ำค้าง แสดงถึงความประณีตของงานช่างและความงดงามของศิลปกรรมไทยอย่างแท้จริง

 

ทางทิศเหนือของวิหารมีเจดีย์รายจำนวน 4 องค์ เรียงลำดับขนาดแตกต่างกันตามคติความสำคัญ ลักษณะของเจดีย์รายเหล่านี้แตกต่างจากเจดีย์อื่น ๆ ในจังหวัดเพชรบุรี และเมื่อมองภาพรวมจะมีลักษณะคล้ายกับเจดีย์ทรงสูงในถ้ำเขาหลวง การจัดวางเจดีย์รายตามลำดับขนาดสะท้อนคติความเชื่อด้านศิลปะและสัญลักษณ์ที่มีความซับซ้อน และทำให้พื้นที่วัดเกาะมีมิติทางสถาปัตยกรรมที่น่าสนใจยิ่งขึ้น

 

ศาลาการเปรียญของวัดเกาะตั้งอยู่ด้านหลังพระอุโบสถ เป็นเรือนโถงทรงไทย มีศาลาด้านสกัดตั้งขนาบทั้งสองด้าน มีจารึกบอกปีการสร้างที่ลายหน้าบันระบุ พ.ศ. 2457 ศาลาการเปรียญได้รับการบูรณะหลายครั้ง โดยในปี พ.ศ. 2436 มีการเขียนภาพพุทธประวัติที่คอสองโดยรอบ ต่อมาในปี พ.ศ. 2467–2468 มีการทำดาวติดเพดานและเขียนลายทองที่เสา และในปี พ.ศ. 2511 มีการซ่อมแซมเล็กน้อย เช่น ปิดลายทองจั่วและติดช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์

 

ภายในศาลาการเปรียญเป็นเรือนโล่งแบ่งออกเป็น 3 ช่วงด้วยแนวเสา ด้านทิศเหนือมีอาสนะสงฆ์ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปบนฐานบัวกลุ่ม คอสองและฝ้าเพดานตกแต่งด้วยภาพจิตรกรรมสีฝุ่นเขียนบนไม้ เรื่องพระปฐมสมโพธิกถา เวสสันดรชาดก ภาพป่าเขา และชีวิตสัตว์ในป่า รวมทั้งหมด 20 ห้อง เพดานประดับลายดาวล้อมเดือน ฝ้าปีกนกเป็นพื้นแดงปรุทองลายพุดตานใบเทศ ขื่อประดับลายทองลายสังวาลและหน้าเกียรติมุข ภายในยังมีโบราณวัตถุสำคัญ เช่น ธรรมาสน์เทศน์ ตู้พระธรรมลายรดน้ำ ลับแลไม้จำหลัก และพระประธานปางมารวิชัย

 

ศาลาท่าน้ำหรือศาลามเหศวรตั้งอยู่ด้านหลังวัดทางทิศตะวันตก ติดริมฝั่งแม่น้ำเพชรบุรี จากบันทึกของพระอธิการเสี่ยน เจ้าอาวาสองค์ปัจจุบัน ระบุว่าศาลามเหศวรสร้างขึ้นในสมัยพระอธิการดิษ เจ้าอาวาสองค์ที่ 2 เพื่อถวายเจ้านายต่างกรมพระนามกรมหมื่นมเหศวร จึงตั้งชื่อศาลาตามพระนาม ศาลาท่าน้ำแห่งนี้เป็นศาลายกพื้น หลังคาลด 2 ชั้น ประดับช่อฟ้า ใบระกา และหางหงส์ หน้าบันแกะสลักไม้ลายพุ่มข้าวบิณฑ์อย่างประณีต รูปแบบศาลามเหศวรถือเป็นแบบอย่างของสกุลช่างเพชรบุรี และเป็นต้นแบบให้ศาลารุ่นหลังสืบต่อมา

 

ภายในวัดเกาะยังมีพิพิธภัณฑ์ซึ่งจัดตั้งขึ้นในบริเวณด้านหน้าของหมู่กุฏิสงฆ์ เป็นอาคาร 3 ชั้น ชั้นแรกใช้เป็นพื้นที่สอนพระธรรมและประชุมกิจของสงฆ์ ชั้นที่สองจัดแสดงโบราณวัตถุ เช่น พระพุทธรูป เครื่องลายคราม เครื่องเบญจรงค์ และเครื่องสังเค็ดที่รัชกาลที่ 5 ทรงถวายในงานพระศพพระองค์เจ้าอุรุพงษ์รัชสมโภช ชั้นบนสุดเป็นพื้นที่เก็บสมุดข่อย คัมภีร์ใบลาน และพระไตรปิฎก พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เกิดจากการบริจาคของชุมชนและเงินทำบุญของวัด สะท้อนบทบาทของวัดเกาะในฐานะผู้ดูแลมรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น

 

การเดินทาง วัดเกาะตั้งอยู่ในเขตเมืองเพชรบุรี สามารถเดินทางได้สะดวกจากตัวเมือง โดยใช้ถนนภายในเมืองและมุ่งหน้าไปยังริมแม่น้ำเพชรบุรี วัดตั้งอยู่ใกล้ชุมชนและสถานที่สำคัญหลายแห่ง เหมาะสำหรับการวางแผนเที่ยววัดโบราณและแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมในเส้นทางเดียวกัน

 

 

ตอบ: วัดเกาะสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2277 ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ

 

ตอบ: จิตรกรรมฝาผนังที่บันทึกพุทธประวัติและภาพชาวต่างชาติในสังคมอยุธยา

 

ตอบ: เป็นแม่แบบงานแกะสลักของสกุลช่างเพชรบุรีและมีคุณค่าทางศิลปกรรมสูง

 

ตอบ: เป็นศาลาท่าน้ำริมแม่น้ำเพชรบุรี สร้างถวายกรมหมื่นมเหศวร และเป็นต้นแบบศาลาสกุลช่างเพชรบุรี

 

ตอบ: ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมงเพื่อเดินชมอุโบสถ วิหาร ศาลาการเปรียญ และพิพิธภัณฑ์