40 ที่เที่ยวจังหวัดพะเยา ที่เที่ยวภาคเหนือที่ห้ามพลาด

40 ที่เที่ยวจังหวัดพะเยา ที่เที่ยวภาคเหนือที่ห้ามพลาด พะเยาเป็นจังหวัดที่เหมาะกับคนที่ชอบการเดินทางแบบไม่เร่งรีบ เพราะมีทั้งกว๊านพะเยาซึ่งเป็นหัวใจของเมือง วัดเก่าและพระธาตุที่สะท้อนรากอารยธรรมล้านนา ภูลังกากับทะเลหมอกสำหรับสายธรรมชาติ น้ำตกน้ำอุ่นแห่งอุทยานแห่งชาติภูซาง รวมถึงวัฒนธรรมไทลื้อและไทยใหญ่ที่ยังมีชีวิตอยู่ในเชียงคำ หากมีเวลาเพียง 1 วันควรเริ่มจากกว๊านพะเยา วัดศรีโคมคำ วัดติโลกอาราม และอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง หากมี 2–3 วันควรเพิ่มดอยบุษราคัม เชียงคำ และภูซาง ส่วนผู้ที่มี 4–5 วันสามารถขยายเส้นทางไปภูลังกา ปง เชียงม่วน และพื้นที่ธรรมชาติรอบจังหวัดได้อย่างเต็มที่

 

จังหวัดพะเยาตั้งอยู่ในภาคเหนือตอนบน มีภูมิประเทศที่ประกอบด้วยแอ่งที่ราบระหว่างภูเขา ทิวเขาสูง ป่าต้นน้ำ ลำน้ำ และพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยมีแม่น้ำอิงเป็นสายน้ำสำคัญที่เชื่อมโยงวิถีชีวิตของผู้คนมาหลายศตวรรษ ภาพของกว๊านพะเยาที่ทอดตัวกลางเมืองและมีแนวภูเขาเป็นฉากหลังกลายเป็นภาพจำของจังหวัดที่แตกต่างจากเมืองเหนืออื่นอย่างชัดเจน

 

พะเยามีรากประวัติศาสตร์ยาวนานในฐานะเมืองภูกามยาว ซึ่งเคยเป็นเมืองสำคัญในเครือข่ายรัฐโบราณของภาคเหนือ พ่อขุนงำเมืองเป็นกษัตริย์ผู้มีบทบาทสำคัญที่สุดพระองค์หนึ่งของเมืองพะเยา และมีความสัมพันธ์ร่วมสมัยกับพ่อขุนรามคำแหงมหาราชแห่งสุโขทัยและพญามังรายแห่งล้านนา เรื่องราวเหล่านี้ทำให้พะเยามีคุณค่ามากกว่าการเป็นจังหวัดทางผ่าน เพราะพื้นที่รอบเมืองยังมีวัด โบราณสถาน ศิลาจารึก และความทรงจำของชุมชนที่ช่วยสะท้อนความรุ่งเรืองของเมืองโบราณแห่งนี้

 

กว๊านพะเยาเป็นศูนย์กลางของชีวิตเมืองในปัจจุบัน ทั้งในด้านระบบนิเวศ ประมงน้ำจืด การพักผ่อน อาหาร และการท่องเที่ยว นักท่องเที่ยวสามารถเดินเล่นริมกว๊าน ชมพระอาทิตย์ตก นั่งเรือไปสักการะวัดติโลกอารามกลางน้ำ รับประทานอาหารพื้นเมือง และเที่ยวต่อไปยังวัดสำคัญหลายแห่งได้ภายในวันเดียว จึงเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับทั้งครอบครัว คู่รัก ผู้สูงอายุ และนักเดินทางที่ต้องการบรรยากาศสงบ

 

นอกจากตัวเมืองแล้ว พะเยายังมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรม โดยเฉพาะอำเภอเชียงคำซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญของชุมชนไทลื้อและไทยใหญ่ วัดนันตารามโดดเด่นด้วยวิหารไม้ศิลปะไทยใหญ่ ขณะที่ศูนย์วัฒนธรรมไทลื้อ วัดหย่วน ทำหน้าที่ถ่ายทอดภาษา การแต่งกาย ผ้าทอ เรือนพื้นถิ่น เครื่องใช้ และภูมิปัญญาของชาวไทลื้อ ซึ่งยังคงสืบทอดในชีวิตประจำวันของชุมชน

 

สำหรับสายธรรมชาติ จังหวัดพะเยามีพื้นที่ภูเขาและป่าต้นน้ำกระจายอยู่หลายอำเภอ วนอุทยานภูลังกาในอำเภอปงเป็นหนึ่งในจุดชมทะเลหมอกและยอดดอยที่มีชื่อเสียงมากที่สุดของจังหวัด ขณะที่อุทยานแห่งชาติภูซางมีน้ำตกภูซางซึ่งมีน้ำอุ่นตามธรรมชาติไหลตลอดปี ส่วนเชียงม่วนยังมีอุทยานแห่งชาติดอยภูนางและน้ำตกหลายแห่งที่เหมาะกับการขยายทริปในชุดถัดไป

 

ด้านศาสนา พะเยามีทั้งวัดสำคัญริมกว๊าน วัดบนดอย พระธาตุ และวัดที่มีศิลปกรรมเฉพาะกลุ่มชาติพันธุ์ พระเจ้าตนหลวงแห่งวัดศรีโคมคำถือเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง ขณะที่วัดอนาลโยทิพยารามบนดอยบุษราคัมเป็นพุทธอุทยานขนาดใหญ่ท่ามกลางธรรมชาติ ส่วนวัดพระธาตุจอมทองตั้งอยู่บนเนินเขาใกล้ตัวเมืองและสามารถมองเห็นภูมิทัศน์รอบกว๊านได้อย่างสวยงาม

 

ประเพณีของพะเยายังสัมพันธ์กับพุทธศาสนาและวิถีล้านนาอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะงานแปดเป็งไหว้สาปูจาพระเจ้าตนหลวง และพิธีเวียนเทียนทางน้ำบริเวณวัดติโลกอารามในกว๊านพะเยา ซึ่งเป็นกิจกรรมที่มีเอกลักษณ์และสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างศรัทธากับผืนน้ำได้อย่างชัดเจน

 

อาหารและของฝากของพะเยามีทั้งปลาจากกว๊านพะเยา อาหารล้านนา อาหารไทลื้อ ผ้าทอพื้นเมือง และผลิตภัณฑ์ชุมชนตามแต่ละอำเภอ การเที่ยวพะเยาจึงเหมาะกับการจัดเส้นทางให้เชื่อมโยงระหว่างสถานที่กับชุมชน เช่น เที่ยววัดแล้วแวะตลาด ชมวัฒนธรรมแล้วลองอาหารพื้นถิ่น หรือเที่ยวธรรมชาติแล้วเลือกใช้บริการของคนในพื้นที่

 

หากแบ่งโซนเพื่อวางแผนการเดินทาง พื้นที่อำเภอเมืองเหมาะกับกว๊านพะเยา วัด และประวัติศาสตร์ โซนเชียงคำเหมาะกับวัฒนธรรมไทลื้อ–ไทยใหญ่และวัดนันตาราม โซนภูซางเหมาะกับน้ำตกน้ำอุ่นและชายแดน ส่วนโซนปง–ภูลังกาเหมาะกับทะเลหมอก ภูเขา และการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ การแบ่งเส้นทางเช่นนี้ช่วยลดการขับรถย้อนและทำให้สัมผัสพะเยาได้ลึกกว่าการเที่ยวเฉพาะจุดเช็กอินยอดนิยม

 

 

1. กว๊านพะเยา เป็นแลนด์มาร์กสำคัญที่สุดของจังหวัดพะเยาและเป็นผืนน้ำที่หลอมรวมธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ ประมง ชุมชน ศาสนา และวิถีชีวิตของคนเมืองไว้ในพื้นที่เดียว ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองพะเยา โดยมีถนนเลียบกว๊าน ร้านอาหาร สวนสาธารณะ ท่าเรือ และวัดสำคัญกระจายอยู่โดยรอบ

 

ไฮไลต์: ผืนน้ำขนาดใหญ่กลางเมือง พระอาทิตย์ตกเหนือกว๊าน วิถีประมงน้ำจืด นั่งเรือไปวัดติโลกอาราม ถนนเลียบกว๊าน ร้านอาหารพื้นเมือง และทิวเขาที่เป็นฉากหลังของเมืองพะเยา

 

คำว่า “กว๊าน” เป็นคำล้านนาที่ใช้เรียกหนองน้ำหรือบึงน้ำขนาดใหญ่ และคำนี้ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์พะเยาอย่างแนบแน่น กว๊านพะเยามีลักษณะคล้ายบึงขนาดใหญ่โอบรับตัวเมือง โดยรับน้ำจากลำห้วยหลายสายและเชื่อมต่อกับระบบลุ่มน้ำอิง ทำให้มีความสำคัญต่อทั้งระบบนิเวศและการดำรงชีวิตของชุมชนรอบฝั่ง

 

กว๊านพะเยาไม่ได้เป็นเพียงจุดชมวิว แต่เป็นพื้นที่ประมงน้ำจืดที่หล่อเลี้ยงครัวเรือนจำนวนมาก ภาพเรือประมงขนาดเล็ก ชาวบ้านออกหาปลา และอาหารจากปลากว๊านที่นำมาปรุงเป็นเมนูท้องถิ่น ทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสความสัมพันธ์ระหว่างเมืองกับแหล่งน้ำอย่างเป็นธรรมชาติ

 

ช่วงเช้าเหมาะกับการเดินออกกำลังกาย ชมหมอกบาง และมองชีวิตของชุมชนที่เริ่มต้นวันริมกว๊าน ส่วนช่วงเย็นถือเป็นเวลายอดนิยม เพราะแสงพระอาทิตย์ตกสะท้อนผิวน้ำและแนวภูเขา สร้างบรรยากาศที่เหมาะทั้งกับการถ่ายภาพและการนั่งพักริมฝั่ง

 

กิจกรรมสำคัญอีกอย่างคือการนั่งเรือจากท่าเรือริมกว๊านไปยังวัดติโลกอารามกลางน้ำ ใช้เวลาไม่นานแต่ให้ประสบการณ์ที่ต่างจากการเที่ยววัดทั่วไป โดยเฉพาะในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาที่มีพิธีเวียนเทียนทางน้ำซึ่งเป็นหนึ่งในภาพจำสำคัญของพะเยา

 

กว๊านพะเยาเหมาะกับทุกกลุ่มนักท่องเที่ยว ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว ผู้สูงอายุ คู่รัก สายถ่ายภาพ หรือผู้ที่ต้องการเที่ยวเมืองแบบสบาย ๆ สามารถจัดเส้นทางต่อวัดศรีโคมคำ อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง วัดพระธาตุจอมทอง และวัดติโลกอารามได้ภายในวันเดียว

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยาสามารถขับรถมายังถนนชายกว๊านหรือถนนท่ากว๊านได้โดยตรง หากเดินทางด้วยรถโดยสารให้ลงที่สถานีขนส่งพะเยาแล้วต่อรถรับจ้างเข้าสู่พื้นที่ริมกว๊าน ระยะทางภายในตัวเมืองไม่ไกล

 

 

 

2. วัดศรีโคมคำ หรือวัดพระเจ้าตนหลวง ตั้งอยู่ริมกว๊านพะเยาในตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา เป็นพระอารามหลวงชั้นตรีและเป็นหนึ่งในศูนย์รวมศรัทธาที่สำคัญที่สุดของจังหวัด ภายในประดิษฐานพระเจ้าตนหลวง พระพุทธรูปขนาดใหญ่คู่บ้านคู่เมืองพะเยา

 

ไฮไลต์: พระเจ้าตนหลวง พระวิหารหลวง ศิลปกรรมล้านนา ตำนานเมืองภูกามยาว หอวัฒนธรรมนิทัศน์ และงานประเพณีแปดเป็งไหว้สาปูจาพระเจ้าตนหลวง

 

พระเจ้าตนหลวงเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปิดทองปางมารวิชัยขนาดใหญ่ที่ชาวพะเยาและชาวล้านนาให้ความเคารพอย่างสูง ความศรัทธาต่อองค์พระไม่ได้จำกัดอยู่ในเขตจังหวัด แต่มีผู้เดินทางมาสักการะจากหลายพื้นที่ โดยเฉพาะช่วงเทศกาลและงานประเพณีสำคัญ

 

วัดศรีโคมคำมีความสัมพันธ์กับตำนานของหนองเอี้ยงและพื้นที่กว๊านพะเยา เรื่องเล่าทางพุทธศาสนาและความเชื่อท้องถิ่นจึงผสานอยู่กับภูมิประเทศจริงรอบวัด ทำให้สถานที่แห่งนี้เหมาะทั้งกับผู้แสวงบุญและผู้สนใจประวัติศาสตร์เมืองโบราณ

 

ภายในบริเวณวัดยังมีหอวัฒนธรรมนิทัศน์ที่ช่วยอธิบายเรื่องราวของพะเยา ศิลปกรรม และวัฒนธรรมท้องถิ่น นักท่องเที่ยวที่ต้องการเข้าใจเมืองพะเยาอย่างลึกขึ้นควรเผื่อเวลาสำหรับทั้งการไหว้พระและการเรียนรู้บริบททางประวัติศาสตร์

 

ช่วงงานแปดเป็งไหว้สาปูจาพระเจ้าตนหลวง วัดจะมีบรรยากาศคึกคักจากพิธีทางศาสนา การสรงน้ำ การแขวนตุง และกิจกรรมวัฒนธรรมล้านนา ถือเป็นช่วงที่เห็นความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับชุมชนพะเยาได้ชัดเจนที่สุดช่วงหนึ่งของปี

 

จากวัดสามารถเที่ยวต่อกว๊านพะเยา วัดติโลกอาราม อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง และวัดพระธาตุจอมทองได้สะดวก เหมาะกับการจัดเป็นเส้นทางครึ่งวันถึงเต็มวันในตัวเมือง

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 18:00 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่ริมกว๊านพะเยาในเขตตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา สามารถเดินทางจากตัวเมืองได้สะดวกด้วยรถยนต์ รถจักรยานยนต์ หรือรถรับจ้างท้องถิ่น

 

 

 

3. วัดติโลกอาราม เป็นพุทธสถานกลางกว๊านพะเยาที่มีความโดดเด่นทั้งด้านประวัติศาสตร์ล้านนาและประสบการณ์การเดินทาง เพราะผู้มาเยือนต้องนั่งเรือจากฝั่งออกไปยังเกาะกลางน้ำเพื่อสักการะหลวงพ่อศิลา

 

ไฮไลต์: พุทธสถานกลางน้ำ หลวงพ่อศิลา ศิลาจารึกสมัยพระเจ้าติโลกราช การนั่งเรือชมกว๊าน และพิธีเวียนเทียนทางน้ำในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา

 

ความสำคัญของวัดเชื่อมโยงกับหลักฐานศิลาจารึกในสมัยพระเจ้าติโลกราชแห่งอาณาจักรล้านนา ทำให้วัดติโลกอารามเป็นหนึ่งในหลักฐานที่สะท้อนการขยายตัวของพระพุทธศาสนาและชุมชนโบราณในพื้นที่เมืองพะเยา

 

หลังมีการจัดการน้ำและกว๊านพะเยาเปลี่ยนสภาพเป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ พื้นที่ของวัดเดิมบางส่วนจมอยู่ใต้ผืนน้ำ ต่อมามีการค้นพบและฟื้นฟูความสำคัญของโบราณสถาน ทำให้วัดกลับมาเป็นพื้นที่ศรัทธาและแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์อีกครั้ง

 

หลวงพ่อศิลาเป็นพระพุทธรูปสำคัญที่ประดิษฐานอยู่บริเวณวัด นักท่องเที่ยวต้องนั่งเรือพายหรือเรือแจวจากท่าเรือริมกว๊านออกไป ระหว่างทางจะได้เห็นวิวเมืองพะเยา ผืนน้ำ และแนวภูเขารอบกว๊านอย่างเต็มตา

 

กิจกรรมที่มีชื่อเสียงมากคือเวียนเทียนทางน้ำในวันมาฆบูชา วิสาขบูชา และอาสาฬหบูชา บรรยากาศของเรือที่ค่อย ๆ เคลื่อนรอบพุทธสถานกลางกว๊านยามค่ำคืนเป็นหนึ่งในประเพณีที่มีเอกลักษณ์ที่สุดของจังหวัดพะเยา

 

ผู้มาเยือนควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 30–60 นาทีสำหรับการเดินทางทางเรือ ไหว้พระ และชมบรรยากาศ หากมีฝนตกหนัก ลมแรง หรือสภาพอากาศไม่เหมาะสม ควรสอบถามผู้ให้บริการเรือก่อนลงน้ำ

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 07:30 – 17:00 น.

 

การเดินทาง: เดินทางมายังท่าเรือริมกว๊านพะเยาในเขตอำเภอเมือง จากนั้นใช้บริการเรือพายหรือเรือแจวไปยังเกาะกลางน้ำ ระยะทางไม่ไกลและใช้เวลานั่งเรือเพียงช่วงสั้น ๆ

 

 

 

4. อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง ตั้งอยู่บริเวณสวนสาธารณะเทศบาลเมืองพะเยา หรือสวนสมเด็จย่า 90 ใกล้ถนนเลียบกว๊านพะเยา เป็นสถานที่รำลึกถึงกษัตริย์องค์สำคัญของเมืองภูกามยาวและเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ของจังหวัด

 

ไฮไลต์: พระรูปพ่อขุนงำเมือง ประวัติเมืองภูกามยาว ความสัมพันธ์กับพญามังรายและพ่อขุนรามคำแหง จุดสักการะสำคัญ และทำเลใกล้กว๊านพะเยา

 

พ่อขุนงำเมืองทรงเป็นกษัตริย์ผู้ปกครองเมืองภูกามยาวในช่วงที่เมืองมีความเจริญและมีบทบาทสำคัญในเครือข่ายเมืองภาคเหนือ พระองค์เป็นบุคคลร่วมสมัยกับพญามังรายแห่งล้านนาและพ่อขุนรามคำแหงแห่งสุโขทัย ทำให้เรื่องราวของพะเยาเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์การเมืองของภูมิภาคอย่างกว้างขวาง

 

สำหรับชาวพะเยา พ่อขุนงำเมืองไม่ได้เป็นเพียงบุคคลในอดีต แต่เป็นศูนย์รวมความภาคภูมิใจและอัตลักษณ์ของเมือง ผู้คนเดินทางมาสักการะเพื่อแสดงความเคารพและขอพรในโอกาสต่าง ๆ

 

บริเวณอนุสาวรีย์เป็นพื้นที่เปิดใกล้กว๊าน เหมาะกับการเดินเล่น พักผ่อน และเชื่อมต่อกับเส้นทางท่องเที่ยวตัวเมือง สามารถใช้สถานที่นี้เป็นจุดเริ่มต้นในการทำความเข้าใจประวัติศาสตร์พะเยาก่อนเดินทางไปชมวัดและพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ

 

ช่วงเช้าและเย็นเหมาะกับการมาเยือนมากที่สุดเพราะอากาศไม่ร้อนและสามารถเดินต่อไปยังริมกว๊านได้อย่างสบาย โดยเฉพาะช่วงเย็นที่สามารถปิดท้ายด้วยการชมพระอาทิตย์ตกและรับประทานอาหารริมกว๊าน

 

การเดินทาง: ตั้งอยู่บริเวณสวนสาธารณะเทศบาลเมืองพะเยาใกล้ถนนเลียบกว๊าน ในเขตอำเภอเมืองพะเยา เดินทางจากศูนย์กลางเมืองได้สะดวกด้วยรถยนต์ รถจักรยานยนต์ หรือรถรับจ้าง

 

 

 

5. วัดอนาลโยทิพยาราม ตั้งอยู่บนดอยบุษราคัม บ้านสันป่าม่วง ตำบลสันป่าม่วง อำเภอเมืองพะเยา เป็นวัดบนภูเขาที่ผสมผสานพุทธศิลป์ ศาสนสถาน ป่าเขา และจุดชมวิวกว๊านพะเยาไว้ในพื้นที่เดียวกัน

 

ไฮไลต์: พุทธอุทยานบนดอยบุษราคัม พระพุทธรูปและเจดีย์หลายรูปแบบ ศิลปะล้านนา สุโขทัย จีน และอินเดีย จุดชมวิวกว๊านพะเยา และบรรยากาศสงบของวัดป่า

 

วัดอนาลโยทิพยารามสร้างขึ้นโดยพระปัญญาพิศาลเถร หรือหลวงพ่อไพบูลย์ สุมังคโล พระกัมมัฏฐานที่ได้รับความเคารพศรัทธาอย่างสูงในจังหวัดพะเยา พื้นที่วัดถูกพัฒนาให้เป็นพุทธอุทยานที่มีศาสนสถานกระจายตามภูมิประเทศของดอย

 

สิ่งที่ทำให้วัดแตกต่างจากวัดทั่วไปคือการจัดพื้นที่ให้ผู้มาเยือนได้เดินผ่านศาสนสถาน พระพุทธรูป เจดีย์ ศาลา และองค์ประกอบพุทธศิลป์หลายรูปแบบท่ามกลางป่า บรรยากาศจึงให้ทั้งความรู้สึกศักดิ์สิทธิ์และความสงบของธรรมชาติ

 

จากพื้นที่สูงของวัดสามารถมองเห็นกว๊านพะเยาและตัวเมืองในมุมกว้าง ทำให้วัดอนาลโยเป็นจุดที่เหมาะกับสายถ่ายภาพและผู้ที่ต้องการชมภูมิทัศน์พะเยาจากมุมสูง โดยเฉพาะในวันที่อากาศเปิด

 

พื้นที่วัดมีความกว้างและมีระดับความสูงแตกต่างกัน ผู้สูงอายุหรือผู้ที่เดินไม่สะดวกควรวางแผนเลือกจุดสำคัญและใช้รถในส่วนที่อนุญาต แทนการเดินครบทุกเส้นทางภายใน

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับกว๊านพะเยา วัดศรีโคมคำ วัดพระธาตุจอมทอง และชุมชนบ้านดอกบัวได้ หากมีเวลาครึ่งวันขึ้นไป วัดแห่งนี้เหมาะกับการเที่ยวแบบไม่เร่งรีบเพื่อสัมผัสทั้งธรรมชาติและศรัทธา

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 18:00 น.

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าไปบ้านสันป่าม่วง ตำบลสันป่าม่วง ประมาณ 20 กม. จากนั้นขึ้นดอยบุษราคัมตามเส้นทางเข้าสู่วัด สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวได้สะดวก

 

 

 

6. วนอุทยานภูลังกา ตั้งอยู่ในตำบลผาช้างน้อย อำเภอปง เป็นหนึ่งในแหล่งชมทะเลหมอก ยอดดอย ป่าดิบเขา และพระอาทิตย์ขึ้นที่โดดเด่นที่สุดของจังหวัดพะเยา พื้นที่ประมาณ 7,800 ไร่มีระบบนิเวศภูเขาที่สมบูรณ์และมีอากาศเย็นกว่าพื้นราบตลอดหลายช่วงของปี

 

ไฮไลต์: ยอดดอยภูลังกาสูงประมาณ 1,720 เมตร ทะเลหมอก ป่าดิบเขา ป่าก่อโบราณ ดอกไม้ป่า น้ำตกภูลังกา หินแยงฟ้า ยอดดอยภูลม และจุดชมพระอาทิตย์ขึ้น–ตก

 

ชาวเมี่ยนเรียกภูลังกาว่า “ฟินจาเบาะ” ซึ่งมีความหมายว่า “ภูเทวดา” ชื่อดังกล่าวสอดคล้องกับลักษณะภูเขาสูงและบรรยากาศที่มักมีหมอกปกคลุม โดยเฉพาะในช่วงเช้าของฤดูหนาว

 

ป่าบนภูลังกามีทั้งป่าดิบเขา ป่าก่อ และพืชพรรณที่ชอบอากาศเย็น พื้นที่จึงเหมาะกับผู้สนใจธรรมชาติ ดูนก ศึกษาพรรณไม้ และถ่ายภาพภูเขา ไม่ใช่เพียงการขึ้นไปชมทะเลหมอกเท่านั้น

 

ภายในพื้นที่ยังมีจุดธรรมชาติหลายแห่ง เช่น ลานหิน น้ำตก และยอดดอยย่อย รวมถึงร่องรอยประวัติศาสตร์จากช่วงความขัดแย้งทางการเมืองในอดีต การเที่ยวภูลังกาจึงมีทั้งมิติธรรมชาติและประวัติศาสตร์พื้นที่สูง

 

ช่วงเช้ามืดถึงหลังพระอาทิตย์ขึ้นเป็นเวลาที่ได้รับความนิยมมากที่สุดสำหรับการชมทะเลหมอก แต่สภาพหมอกขึ้นอยู่กับอุณหภูมิ ความชื้น และลม ไม่สามารถรับประกันได้ทุกวัน นักท่องเที่ยวควรตรวจสภาพอากาศก่อนเดินทาง

 

ผู้ที่จะเดินเส้นทางธรรมชาติหรือขึ้นจุดสูงควรเตรียมรองเท้าที่เหมาะสม น้ำดื่ม เสื้อกันหนาว และสอบถามเจ้าหน้าที่เกี่ยวกับเส้นทางที่เปิดใช้งาน เนื่องจากสภาพพื้นที่สามารถเปลี่ยนตามฤดูกาล

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 05:00 – 18:00 น.

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าอำเภอปง แล้วเข้าสู่ตำบลผาช้างน้อย ถนนช่วงสุดท้ายเป็นเส้นทางภูเขา ควรใช้รถที่มีสภาพพร้อมและเผื่อเวลาเดินทางมากกว่าพื้นที่ราบ

 

 

 

7. อุทยานแห่งชาติภูซาง ตั้งอยู่ในอำเภอภูซาง เป็นพื้นที่ธรรมชาติสำคัญบนเส้นทางพะเยา–บ้านฮวก มีจุดเด่นคือป่าเขา เส้นทางชายแดนไทย–ลาว และน้ำตกภูซางซึ่งมีน้ำอุ่นตามธรรมชาติไหลตลอดปี

 

ไฮไลต์: น้ำตกภูซางน้ำอุ่นประมาณ 33–35 องศาเซลเซียส น้ำตกหินปูนชั้นเดียว ผืนป่าร่มรื่น การเข้าถึงง่าย และเส้นทางต่อเนื่องสู่วัดพระธาตุภูซางกับบ้านฮวก

 

น้ำตกภูซางเป็นสิ่งที่ทำให้อุทยานแห่งนี้แตกต่างจากน้ำตกทั่วไป เพราะน้ำที่ไหลผ่านหน้าผาหินปูนมีอุณหภูมิอุ่นสบายจากน้ำซับธรรมชาติ ไม่เย็นจัดแบบน้ำตกภูเขาส่วนใหญ่ จึงเหมาะกับนักท่องเที่ยวหลายวัย

 

ตัวน้ำตกอยู่ใกล้ที่ทำการอุทยาน ไม่ต้องเดินป่าระยะไกล ทำให้ครอบครัว ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีเวลาจำกัดสามารถสัมผัสธรรมชาติได้สะดวก บริเวณรอบน้ำตกมีต้นไม้ใหญ่และพื้นที่พักผ่อนที่ให้บรรยากาศร่มรื่น

 

นอกจากน้ำตกแล้ว พื้นที่อุทยานยังเป็นส่วนหนึ่งของผืนป่าชายแดนที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศและต้นน้ำ การเที่ยวจึงสามารถขยายจากจุดน้ำตกไปสู่เส้นทางศึกษาธรรมชาติหรือพื้นที่ใกล้เคียงตามที่เปิดให้เข้าชม

 

อุทยานแห่งชาติภูซางอยู่บนเส้นทางที่สามารถเที่ยวต่อวัดพระธาตุภูซาง ชุมชนบ้านฮวก และพื้นที่ชายแดนได้ จึงเหมาะสำหรับจัดทริปเต็มวันในโซนภูซางโดยไม่ต้องย้อนกลับเข้าสู่ตัวเมืองหลายครั้ง

 

ช่วงฤดูฝนป่าจะเขียวและมีน้ำมากขึ้น แต่ควรเพิ่มความระมัดระวังเรื่องพื้นลื่น ส่วนฤดูหนาวเหมาะกับการเดินทางและพักผ่อนเพราะอากาศเย็นและสบายกว่า

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:30 – 18:00 น.

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าอำเภอเชียงคำและอำเภอภูซาง จากนั้นใช้เส้นทางสายพะเยา–บ้านฮวกเข้าสู่ตำบลภูซาง ที่ทำการอุทยานและน้ำตกอยู่ติดเส้นทางและเข้าถึงได้ด้วยรถยนต์ทั่วไป

 

 

 

8. วัดนันตาราม ตั้งอยู่บ้านดอนไชย ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ เป็นวัดสำคัญของชุมชนไทยใหญ่และหนึ่งในศาสนสถานที่มีเอกลักษณ์ทางสถาปัตยกรรมโดดเด่นที่สุดของจังหวัดพะเยา โดยเฉพาะวิหารไม้ทั้งหลังที่ได้รับอิทธิพลศิลปะไทยใหญ่และพม่า

 

ไฮไลต์: วิหารไม้ศิลปะไทยใหญ่ หลังคาซ้อนลดหลั่น มุงแป้นเกร็ด เพดานประดับกระจกสี เสาไม้ 68 ต้นลงรักปิดทอง งานไม้ฉลุ และพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน

 

เดิมวัดนันตารามมีชื่อว่า “วัดจองคา” เนื่องจากอาคารดั้งเดิมมุงด้วยหญ้าคา โดยคำว่า “จอง” ในภาษาไทยใหญ่หมายถึงวัด ชื่อดังกล่าวจึงเป็นร่องรอยสำคัญของรากวัฒนธรรมไทยใหญ่ในเชียงคำ

 

จุดเด่นที่สุดคือวิหารไม้ที่มีหลังคาซ้อนชั้นอย่างละเอียด งานตกแต่งทั้งภายนอกและภายในสะท้อนอิทธิพลศิลปกรรมไทยใหญ่–พม่าแตกต่างจากวัดล้านนาทั่วไป ทำให้วัดนันตารามเป็นจุดที่ผู้สนใจสถาปัตยกรรมไม่ควรพลาด

 

ภายในมีเสาไม้ลงรักปิดทองจำนวนมาก เพดานและส่วนตกแต่งประดับกระจกสี งานฉลุ และองค์ประกอบศิลป์ที่เกิดจากความศรัทธาของชุมชน รายละเอียดเหล่านี้ควรใช้เวลาเดินชมอย่างช้า ๆ เพื่อสังเกตงานช่างแต่ละส่วน

 

วัดยังทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ของชาวไทยใหญ่ในเชียงคำ และมีพิพิธภัณฑ์หรือวัตถุพื้นบ้านที่ช่วยอธิบายวิถีชีวิต ความเชื่อ และพัฒนาการของชุมชน

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ วัดหย่วน และแหล่งชุมชนในเชียงคำ ทำให้ผู้มาเยือนได้เห็นความหลากหลายของกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่เดียวกันอย่างชัดเจน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 18:00 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่บริเวณบ้านดอนไชย ตำบลหย่วน ใกล้ตลาดเทศบาลตำบลเชียงคำ สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวจากตัวอำเภอเชียงคำได้สะดวก

 

 

 

9. ศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ ตั้งอยู่ภายในวัดหย่วน บ้านหย่วน ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ เป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญต่อการอนุรักษ์วัฒนธรรมไทลื้อ และช่วยให้ผู้มาเยือนได้เข้าใจชุมชนผ่านเสื้อผ้า ผ้าทอ บ้านเรือน เครื่องมือ อาหาร พิธีกรรม และภูมิปัญญาพื้นบ้าน

 

ไฮไลต์: เรือนไทลื้อ ผ้าทอไทลื้อ เครื่องแต่งกาย เครื่องมือพื้นบ้าน วิถีชีวิต พิธีกรรม ความเชื่อ และการเรียนรู้วัฒนธรรมจากชุมชนไทลื้อที่ยังมีชีวิตจริงในเชียงคำ

 

จุดเด่นของศูนย์แห่งนี้คือไม่ได้แยกวัฒนธรรมออกจากชุมชน เพราะตั้งอยู่ภายในวัดหย่วนและอยู่ท่ามกลางพื้นที่ที่ชาวไทลื้อยังคงดำรงชีวิต สืบทอดงานทอผ้า ภาษา อาหาร และขนบธรรมเนียมในชีวิตประจำวัน

 

ชาวไทลื้อเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีประวัติการเคลื่อนย้ายและตั้งถิ่นฐานในหลายพื้นที่ของภาคเหนือ อัตลักษณ์ที่เห็นได้ชัดคือภาษา เสื้อผ้า การทอผ้า เรือนพื้นถิ่น พระพุทธศาสนา และระบบความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัว วัด และชุมชน

 

ภายในศูนย์มีสิ่งของและพื้นที่จัดแสดงที่ช่วยอธิบายรายละเอียดของชีวิต ตั้งแต่เครื่องแต่งกายและเครื่องใช้ ไปจนถึงวิธีผลิตผ้าทอและการจัดเรือนไทลื้อ นักท่องเที่ยวจึงได้เรียนรู้ผ่านวัตถุจริงมากกว่าการอ่านข้อมูลเพียงอย่างเดียว

 

พื้นที่เชียงคำเหมาะกับการจัดเส้นทางวัฒนธรรมเต็มวัน โดยเริ่มจากศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ ต่อไปวัดนันตาราม แล้วแวะชุมชนหรือร้านอาหารท้องถิ่น เพื่อให้เห็นความแตกต่างและการอยู่ร่วมกันของวัฒนธรรมไทลื้อ ไทยใหญ่ และล้านนา

 

สำหรับผู้ที่สนใจงานหัตถกรรม ควรเผื่อเวลาเลือกชมผ้าทอและผลิตภัณฑ์ชุมชน เพราะการซื้อสินค้าจากผู้ผลิตในพื้นที่ช่วยสนับสนุนการสืบทอดภูมิปัญญาและสร้างรายได้ให้ชุมชนโดยตรง

 

วันเปิดทำการ: วันพุธ – วันอาทิตย์ เวลาเปิดทำการ: 09:00 – 17:30 น.

 

การเดินทาง: ศูนย์ตั้งอยู่ภายในวัดหย่วน เลขที่ 177 หมู่ 3 ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ สามารถเดินทางจากตัวอำเภอเชียงคำด้วยรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ได้สะดวก

 

 

 

10. วัดพระธาตุจอมทอง ตั้งอยู่บนเนินเขาในเขตตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา เป็นวัดสำคัญคู่เมืองที่โดดเด่นด้วยพระธาตุจอมทอง เจดีย์ล้านนาสีทอง และตำแหน่งที่สามารถมองเห็นภูมิทัศน์ของเมืองและกว๊านพะเยาได้อย่างสวยงาม

 

ไฮไลต์: พระธาตุจอมทองสูงประมาณ 30 เมตร เจดีย์ทรงล้านนา ฐานประดับลาย 12 นักษัตร จุดชมวิวเมืองพะเยา และเส้นทางเที่ยวต่อวัดศรีโคมคำกับกว๊านพะเยา

 

องค์พระธาตุตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมซ้อนลดหลั่นและมีองค์ระฆังแบบล้านนา ยอดประดับฉัตรสีทอง รูปแบบโดยรวมแสดงให้เห็นพัฒนาการของศิลปกรรมพุทธศาสนาในภาคเหนือและความสำคัญของพระธาตุในฐานะศูนย์กลางศรัทธา

 

บริเวณฐานมีการตกแต่งด้วยแผ่นโลหะดุนลาย 12 นักษัตรและลายไทย ช่วยเพิ่มรายละเอียดให้กับองค์พระธาตุและเหมาะกับผู้ที่สนใจงานช่างล้านนา

 

ตำแหน่งของวัดอยู่บนเนินเขาใกล้วัดศรีโคมคำ ทำให้บริเวณนี้มีทั้งคุณค่าทางศาสนาและภูมิทัศน์ นักท่องเที่ยวสามารถชมแนวเมือง กว๊านพะเยา และภูเขาที่โอบล้อมแอ่งพะเยาได้จากพื้นที่วัด

 

ตำนานพระธาตุจอมทองมีความสัมพันธ์กับเรื่องเล่าทางพุทธศาสนาและเมืองภูกามยาวเช่นเดียวกับวัดสำคัญอื่นรอบกว๊าน จึงเหมาะกับการเที่ยวต่อเนื่องเพื่อทำความเข้าใจศาสนสถานในบริบทของเมืองโบราณ

 

วัดเหมาะกับทั้งผู้ที่มาไหว้พระ ผู้สูงอายุ สายวัฒนธรรม และนักถ่ายภาพ ช่วงเช้าหรือบ่ายแก่เหมาะกับการเดินชมมากกว่ากลางวันที่อากาศร้อน และสามารถเดินทางต่อไปวัดศรีโคมคำได้ในเวลาไม่นาน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 07:00 – 18:30 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่บนถนนพระธาตุจอมทอง ตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา อยู่ไม่ไกลจากกว๊านพะเยาและวัดศรีโคมคำ สามารถขึ้นถึงบริเวณวัดด้วยรถยนต์ส่วนตัว

 

 

 

11. อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง เป็นผืนป่าอนุรักษ์ขนาดใหญ่ของจังหวัดพะเยาที่ครอบคลุมพื้นที่อำเภอเชียงม่วน อำเภอปง และอำเภอดอกคำใต้ มีภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ลำห้วย น้ำตก และแหล่งอาศัยของสัตว์ป่าหลายชนิด โดยเฉพาะนกยูงไทยซึ่งถือเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์สำคัญของอุทยานแห่งนี้

 

ไฮไลต์: นกยูงไทยหรือนกยูงเขียว น้ำตกธารสวรรค์ น้ำตกตาดปู่เข่ง น้ำตกห้วยต้นผึ้ง แก่งหลวง ป่าธรรมชาติ และเส้นทางท่องเที่ยวเชิงนิเวศของอำเภอเชียงม่วน

 

จุดเด่นที่ทำให้อุทยานแห่งชาติดอยภูนางแตกต่างจากพื้นที่อนุรักษ์อื่นคือโอกาสในการพบนกยูงไทยในธรรมชาติ โดยเฉพาะบริเวณใกล้ที่ทำการอุทยานและพื้นที่เปิดที่นกออกมาหากิน นักท่องเที่ยวที่ชอบดูนกหรือถ่ายภาพสัตว์ป่าจึงควรใช้เวลาอย่างสงบและหลีกเลี่ยงการส่งเสียงดังเพื่อไม่รบกวนสัตว์

 

ป่าภายในอุทยานมีทั้งป่าเบญจพรรณและป่าเต็งรังซึ่งเปลี่ยนสีและบรรยากาศไปตามฤดูกาล ช่วงฤดูฝนพื้นที่จะเขียวชอุ่ม ลำห้วยและน้ำตกมีน้ำมาก ส่วนฤดูหนาวเหมาะกับการเดินชมธรรมชาติและพักผ่อนเพราะอากาศเย็นกว่า

 

อุทยานยังเป็นศูนย์กลางสำหรับเที่ยวแหล่งธรรมชาติหลายแห่งในอำเภอเชียงม่วน ทั้งน้ำตกธารสวรรค์ น้ำตกตาดปู่เข่ง และแหล่งน้ำในป่า ทำให้สามารถวางแผนเที่ยวแบบเต็มวันโดยใช้ที่ทำการอุทยานเป็นจุดตั้งต้นได้

 

สำหรับครอบครัวหรือผู้ที่ไม่ต้องการเดินป่าหนัก สามารถเลือกเที่ยวเฉพาะบริเวณที่ทำการอุทยานและน้ำตกที่เข้าถึงง่าย ส่วนผู้ที่ต้องการศึกษาธรรมชาติหรือเข้าเส้นทางลึกควรสอบถามเจ้าหน้าที่เกี่ยวกับสภาพทางก่อนออกเดิน

 

ช่วงเช้าเหมาะกับการสังเกตนกและสัตว์ป่ามากที่สุด ขณะที่ผู้ที่มาเที่ยวในฤดูฝนควรเตรียมรองเท้าที่เกาะพื้นดีและอุปกรณ์กันฝน เนื่องจากเส้นทางบางช่วงอาจลื่น

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยาใช้ทางหลวงหมายเลข 1251 มุ่งหน้าอำเภอดอกคำใต้และอำเภอเชียงม่วน จากนั้นเข้าสู่พื้นที่บ้านมางและตามป้ายไปยังที่ทำการอุทยานแห่งชาติดอยภูนาง รถยนต์ส่วนตัวสะดวกที่สุดสำหรับเที่ยวหลายจุดภายในวันเดียว

 

 

 

12. น้ำตกธารสวรรค์ ตั้งอยู่ที่บ้านบ่อเบี้ย ตำบลบ้านมาง อำเภอเชียงม่วน ภายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง เป็นน้ำตกสีเขียวมรกตที่มีน้ำไหลตลอดปีและเข้าถึงได้ไม่ยาก เหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ต้องการพักผ่อนท่ามกลางป่าโดยไม่ต้องเดินป่าระยะไกล

 

ไฮไลต์: สายน้ำสีเขียวอมฟ้า น้ำตกกว้างประมาณ 30 เมตร สูงรวมประมาณ 20 เมตร น้ำไหลตลอดปี ป่าร่มรื่น และเดินทางต่อจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติดอยภูนางได้สะดวก

 

น้ำตกเกิดจากการรวมตัวของน้ำจากห้วยสองสบ ห้วยโป่ง ห้วยอูน และน้ำผุดจากบ่อเบี้ย ก่อนกลายเป็นน้ำแม่ปั๋งและลดระดับผ่านชั้นหินธรรมชาติ เกิดเป็นม่านน้ำที่มีสีเขียวอมฟ้าเมื่อกระทบแสง

 

สภาพป่าโดยรอบมีต้นไม้ใหญ่ เฟิน และพืชที่ชอบความชื้นขึ้นตลอดแนว ทำให้บริเวณน้ำตกมีอากาศเย็นสบายแม้ในช่วงกลางวัน และเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับการพักผ่อนหรือถ่ายภาพธรรมชาติ

 

แม้น้ำตกจะเข้าถึงง่ายกว่าน้ำตกหลายแห่งในเขตอุทยาน แต่ผู้มาเยือนยังควรระวังพื้นหินลื่น โดยเฉพาะในฤดูฝน และไม่ควรลงเล่นน้ำในจุดที่มีกระแสน้ำแรงหรือระดับน้ำลึก

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับอุทยานแห่งชาติดอยภูนางและน้ำตกตาดปู่เข่งได้ภายในวันเดียว โดยวางน้ำตกธารสวรรค์เป็นหนึ่งในจุดหลักของเส้นทางธรรมชาติอำเภอเชียงม่วน

 

ช่วงฤดูฝนถึงต้นฤดูหนาวเป็นช่วงที่ปริมาณน้ำและความเขียวของป่าสวยเป็นพิเศษ ส่วนฤดูแล้งยังสามารถมาเที่ยวได้เพราะพื้นที่มีน้ำไหลตลอดปี แต่ปริมาณน้ำจะเปลี่ยนไปตามสภาพธรรมชาติ

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: จากอำเภอเชียงม่วนมุ่งหน้าไปบ้านบ่อเบี้ย ตำบลบ้านมาง แล้วเข้าสู่พื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง น้ำตกอยู่ไม่ไกลจากเส้นทางหลักของอุทยานและเข้าถึงได้ด้วยรถยนต์ก่อนเดินต่อในระยะสั้น

 

 

 

13. ชุมชนบ้านดอกบัว หรือบ้านบัว ตั้งอยู่หมู่ 4 ตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมืองพะเยา เป็นชุมชนต้นแบบที่มีชื่อเสียงด้านการจักสานเข่งไม้ไผ่ การจัดการทรัพยากรชุมชน และการดำเนินชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง เหมาะกับผู้ที่ต้องการเที่ยวพะเยาในมุมของภูมิปัญญาท้องถิ่นและวิถีชุมชนจริง

 

ไฮไลต์: แหล่งผลิตเข่งไม้ไผ่ งานจักสาน ป่าไผ่ชุมชน เศรษฐกิจพอเพียง การบริหารทรัพยากรในหมู่บ้าน และกิจกรรมศึกษาดูงานวิถีชุมชน

 

อาชีพสานเข่งของบ้านดอกบัวไม่ได้เป็นเพียงงานหัตถกรรมเสริม แต่พัฒนาจนกลายเป็นระบบเศรษฐกิจของชุมชน เข่งที่ผลิตจากหมู่บ้านถูกส่งจำหน่ายไปหลายพื้นที่ทั้งภาคเหนือและภาคกลาง

 

ชุมชนมีการปลูกและดูแลไผ่เป็นวัตถุดิบของตนเอง ทำให้สามารถลดการพึ่งพาวัตถุดิบจากภายนอกและสร้างระบบการผลิตที่มีความต่อเนื่อง การจัดการเช่นนี้เป็นตัวอย่างของการนำทรัพยากรท้องถิ่นมาต่อยอดเป็นรายได้อย่างเป็นรูปธรรม

 

ผู้มาเยือนสามารถเรียนรู้ตั้งแต่การเตรียมไม้ไผ่ การจักตอก การสาน ไปจนถึงการจัดการผลิตและจำหน่าย งานที่ดูเรียบง่ายจึงมีทั้งองค์ความรู้ด้านวัสดุ ทักษะช่าง และการจัดการชุมชนอยู่เบื้องหลัง

 

บ้านดอกบัวยังได้รับความสนใจในฐานะพื้นที่ศึกษาดูงานด้านเศรษฐกิจพอเพียงและการพึ่งตนเอง เหมาะกับนักเรียน นักศึกษา หน่วยงาน ชุมชน และนักท่องเที่ยวที่สนใจการพัฒนาท้องถิ่น

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับวัดอนาลโยทิพยารามและกว๊านพะเยาได้ เนื่องจากอยู่ในอำเภอเมืองเช่นเดียวกัน หากต้องการเข้าร่วมกิจกรรม ชมการผลิตแบบกลุ่ม หรือพักโฮมสเตย์ควรติดต่อชุมชนล่วงหน้า

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าตำบลบ้านตุ่นและบ้านบัว หมู่ 4 ใช้รถยนต์ส่วนตัวสะดวกที่สุด และสามารถเชื่อมเส้นทางไปวัดอนาลโยทิพยารามได้โดยไม่ต้องย้อนเข้าสู่ใจกลางเมือง

 

 

 

14. อ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำ เป็นโครงการอ่างเก็บน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริในพื้นที่อำเภอเมืองพะเยา มีบทบาทสำคัญทั้งด้านการกักเก็บน้ำ การเกษตร การอุปโภคบริโภค และการพักผ่อน ด้วยภูมิทัศน์ของผืนน้ำที่มีภูเขาเป็นฉากหลังและบรรยากาศค่อนข้างสงบ

 

ไฮไลต์: ทำนบดินขนาดใหญ่ สันเขื่อนยาวประมาณ 1,820 เมตร สูงประมาณ 28 เมตร อ่างเก็บน้ำความจุประมาณ 37 ล้านลูกบาศก์เมตร วิวภูเขา และบรรยากาศเงียบสงบใกล้เมือง

 

ความสำคัญหลักของอ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำคือการเป็นโครงสร้างด้านการจัดการน้ำ ช่วยบรรเทาปัญหาภัยแล้ง สนับสนุนการเกษตร และสร้างความมั่นคงด้านน้ำให้กับพื้นที่โดยรอบ จึงเป็นสถานที่ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างทรัพยากรน้ำกับคุณภาพชีวิตของชุมชนได้อย่างชัดเจน

 

ตัวทำนบดินมีขนาดใหญ่และทอดตัวยาวไปตามขอบอ่าง ทำให้บริเวณนี้เปิดรับทัศนียภาพกว้าง เหมาะกับการชมผืนน้ำ ภูเขา และแสงในช่วงเช้าหรือเย็น

 

พื้นที่ไม่ได้มีบรรยากาศแบบแหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ จุดเด่นจึงอยู่ที่ความสงบ เหมาะกับการพักรถ ถ่ายภาพ หรือใช้เวลาชมธรรมชาติแบบเรียบง่าย

 

นักท่องเที่ยวที่พักอยู่ในตัวเมืองพะเยาหรือบริเวณมหาวิทยาลัยพะเยาสามารถแวะอ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำได้โดยใช้เวลาไม่มาก และสามารถจัดต่อกับสถานที่ฝั่งตำบลแม่กาได้

 

ช่วงเย็นเป็นเวลาที่เหมาะกับการมาเยือนเพราะอากาศไม่ร้อนและแสงสะท้อนผิวน้ำสวย อย่างไรก็ตามควรใช้พื้นที่สาธารณะที่อนุญาตและไม่เข้าเขตงานชลประทานที่มีข้อจำกัด

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าตำบลแม่กา แล้วเข้าสู่เส้นทางอ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำ สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวได้สะดวกและอยู่ไม่ไกลจากมหาวิทยาลัยพะเยา

 

 

 

15. วัดพระธาตุสบแวน ตั้งอยู่ในตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ เป็นวัดสำคัญของชุมชนไทลื้อและเป็นหนึ่งในจุดหมายด้านศาสนาและวัฒนธรรมที่ควรแวะเมื่อมาเชียงคำ ภายในมีพระธาตุเก่าแก่ ศิลปกรรมล้านนา และพื้นที่เรียนรู้วิถีไทลื้อ

 

ไฮไลต์: พระธาตุศิลปะล้านนาอายุกว่า 800 ปี เจดีย์สีขาวองค์ระฆังสีทอง กำแพงแก้ว รูปสิงห์ หอระฆังประดับปูนปั้น ต้นจามจุรีเก่าแก่ และภูมิปัญญาผ้าทอไทลื้อ

 

พระธาตุสบแวนตั้งอยู่ด้านหลังวิหารและเป็นศูนย์รวมศรัทธาสำคัญของชุมชน ลักษณะองค์พระธาตุมีฐานสี่เหลี่ยม ตัวเจดีย์สีขาว องค์ระฆังและฉัตรสีทอง สะท้อนรูปแบบพุทธศิลป์ล้านนาในพื้นที่เชียงคำ

 

ชื่อ “สบแวน” เชื่อมโยงกับลักษณะภูมิประเทศ โดยคำว่า “สบ” หมายถึงบริเวณที่สายน้ำไหลมาบรรจบกัน ส่วน “แวน” เชื่อมโยงกับแม่น้ำแวนที่ไหลผ่านพื้นที่ ชื่อวัดจึงสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับลำน้ำโดยตรง

 

พื้นที่วัดยังมีเรือนไทลื้อและกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการทอผ้า ทำให้ผู้มาเยือนได้เรียนรู้ทั้งศาสนาและวิถีชุมชนในจุดเดียว โดยเฉพาะภูมิปัญญาของผู้สูงอายุที่ยังถ่ายทอดการทอผ้าฝ้ายและงานหัตถกรรมให้คนรุ่นใหม่

 

ต้นจามจุรีขนาดใหญ่ภายในวัดช่วยสร้างบรรยากาศร่มรื่นและเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์ที่ผู้มาเยือนจดจำได้ง่าย วัดจึงเหมาะทั้งกับสายศรัทธา สายวัฒนธรรม และผู้ที่สนใจถ่ายภาพสถาปัตยกรรมท้องถิ่น

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับวัดนันตาราม วัดหย่วน และศูนย์วัฒนธรรมไทลื้อได้ภายในวันเดียว เป็นเส้นทางที่ช่วยให้เห็นความหลากหลายทางศาสนา ศิลปกรรม และชาติพันธุ์ของเชียงคำอย่างครบถ้วน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 18:00 น.

 

การเดินทาง: จากตัวอำเภอเชียงคำเข้าสู่ตำบลหย่วน วัดอยู่ในพื้นที่ชุมชนและเดินทางสะดวกด้วยรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ สามารถจัดเส้นทางต่อกับวัดนันตารามและวัดหย่วนได้ง่าย

 

 

 

16. วัดหย่วน ตั้งอยู่ในตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ เป็นวัดสำคัญของชุมชนไทลื้อและเป็นพื้นที่ที่เชื่อมศาสนา ประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ งานหัตถกรรม และการเรียนรู้เข้าด้วยกัน โดยภายในวัดเป็นที่ตั้งของศูนย์วัฒนธรรมไทลื้อ

 

ไฮไลต์: ศูนย์วัฒนธรรมไทลื้อ เรื่องราวไทลื้อจากสิบสองปันนา ผ้าทอพื้นเมือง เครื่องแต่งกาย งานหัตถกรรม และบทบาทของวัดในฐานะศูนย์กลางชุมชน

 

สำหรับสังคมไทลื้อ วัดไม่ได้ทำหน้าที่เฉพาะเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา แต่ยังเป็นพื้นที่พบปะ ถ่ายทอดความรู้ ฝึกงานหัตถกรรม และรักษาความทรงจำของชุมชน วัดหย่วนจึงมีบทบาททางสังคมควบคู่กับบทบาททางศาสนา

 

พื้นที่จัดแสดงช่วยอธิบายประวัติการตั้งถิ่นฐานของชาวไทลื้อ วิถีชีวิต เครื่องแต่งกาย ภาษา และความเชื่อที่สืบทอดมาจากรากวัฒนธรรมเดิมในสิบสองปันนา ทำให้ผู้มาเยือนได้เข้าใจเชียงคำในมิติที่ลึกกว่าการชมวัดเพียงอย่างเดียว

 

ผ้าทอเป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญของวัฒนธรรมไทลื้อ ลวดลาย สี และเทคนิคการทอสะท้อนทั้งความงามและความรู้ที่ถ่ายทอดในครอบครัว นักท่องเที่ยวที่สนใจงานฝีมือควรเผื่อเวลาเยี่ยมชมรายละเอียดของผ้าและผลิตภัณฑ์ชุมชน

 

การเที่ยววัดหย่วนเหมาะกับนักเรียน ครอบครัว นักท่องเที่ยวสายวัฒนธรรม และผู้ที่ต้องการเข้าใจความหลากหลายทางชาติพันธุ์ของพะเยา สามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นก่อนเดินทางไปวัดพระธาตุสบแวนและวัดนันตาราม

 

เนื่องจากพื้นที่เรียนรู้ภายในวัดมีเวลาเปิดเฉพาะ จึงควรวางแผนมาในวันที่เปิดบริการ เพื่อให้สามารถชมทั้งพื้นที่วัดและส่วนวัฒนธรรมได้ครบถ้วน

 

วันเปิดทำการ: วันพุธ – วันอาทิตย์ เวลาเปิดทำการ: 09:00 – 17:30 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่ในตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ ภายในเขตชุมชน เดินทางจากตัวอำเภอได้สะดวกด้วยรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ และอยู่ในเส้นทางเดียวกับแหล่งวัฒนธรรมไทลื้อหลายแห่ง

 

 

 

17. ตลาดชายแดนไทย-ลาว บ้านฮวก ตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ชายแดนบ้านฮวก ตำบลภูซาง อำเภอภูซาง เป็นตลาดนัดที่สะท้อนความสัมพันธ์ด้านการค้าและวิถีชีวิตระหว่างชุมชนไทยกับลาว และเป็นจุดแวะที่ช่วยเพิ่มมิติของการเที่ยวภูซางจากธรรมชาติไปสู่เรื่องราวของชายแดน

 

ไฮไลต์: ตลาดนัดชายแดน สินค้าพื้นเมืองจากไทยและลาว ผ้าทอ เครื่องจักสาน อาหารท้องถิ่น สินค้าชุมชน และบรรยากาศของชุมชนชายแดนที่มีชีวิตจริง

 

ตลาดบ้านฮวกไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ซื้อของ แต่เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนสินค้าระหว่างคนสองฝั่งชายแดน สินค้าที่พบมีทั้งของใช้ประจำวัน อาหารแห้ง เครื่องจักสาน ผ้าพื้นเมือง และผลิตภัณฑ์ชุมชนตามฤดูกาล

 

บรรยากาศของตลาดช่วยให้เห็นบทบาทของบ้านฮวกในฐานะจุดเชื่อมต่อทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรม ผู้มาเยือนจะได้เห็นรูปแบบการค้าขนาดเล็กที่สัมพันธ์กับชีวิตประจำวันมากกว่าตลาดที่จัดขึ้นเพื่อการท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียว

 

ตลาดนัดมีรอบหลักในวันที่ 10 และ 30 ของเดือน โดยกิจกรรมมักคึกคักในช่วงเช้าถึงเที่ยง ผู้ที่ต้องการสัมผัสตลาดอย่างเต็มที่จึงควรวางแผนวันเดินทางให้ตรงกับรอบตลาด

 

จากบ้านฮวกสามารถเที่ยวต่ออุทยานแห่งชาติภูซางและสถานที่ในเส้นทางชายแดนได้ เป็นเส้นทางที่รวมธรรมชาติ ชุมชน และวัฒนธรรมเข้าด้วยกันภายในวันเดียว

 

หากมีความประสงค์จะเดินทางข้ามพรมแดน ควรตรวจสถานะด่าน เอกสารเดินทาง และข้อกำหนดล่าสุดจากหน่วยงานที่รับผิดชอบก่อนเดินทาง เพราะระเบียบชายแดนอาจเปลี่ยนแปลงได้

 

การเดินทาง: จากอำเภอภูซางใช้เส้นทางภูซาง–บ้านฮวกมุ่งหน้าเขตชายแดน ตลาดอยู่บริเวณพื้นที่ด่านบ้านฮวก รถยนต์ส่วนตัวเหมาะที่สุดสำหรับจัดเที่ยวร่วมกับอุทยานแห่งชาติภูซาง

 

 

 

18. น้ำตกตาดปู่เข่ง ตั้งอยู่หมู่ 6 ตำบลบ้านมาง อำเภอเชียงม่วน ในเขตอุทยานแห่งชาติดอยภูนาง เป็นน้ำตกขนาดไม่ใหญ่มากแต่มีเอกลักษณ์จากลานหินกว้างและสายน้ำที่ไหลลดหลั่นเป็นชั้น เหมาะกับผู้ที่ต้องการธรรมชาติสงบกว่าน้ำตกยอดนิยม

 

ไฮไลต์: ลานหินกว้างประมาณ 20 เมตร พื้นที่ธรรมชาติราว 2 ไร่ สายน้ำจากลำห้วยแม่ปั๋ง น้ำตกเป็นชั้นเล็ก ๆ และบรรยากาศเงียบสงบท่ามกลางป่า

 

คำว่า “ตาด” ในภาษาท้องถิ่นใช้เรียกบริเวณที่สายน้ำไหลผ่านชั้นหินหรือหน้าหิน ลักษณะของน้ำตกตาดปู่เข่งจึงเป็นลานหินค่อนข้างราบที่มีน้ำกระจายตัวไหลผ่านเป็นระดับ มากกว่าจะเป็นหน้าผาสูงชัน

 

พื้นที่โดยรอบยังคงมีความเป็นธรรมชาติสูง มีต้นไม้และป่าริมลำห้วยช่วยสร้างร่มเงา เหมาะกับการนั่งพัก ฟังเสียงน้ำ และถ่ายภาพแบบเรียบง่ายโดยไม่ต้องเดินทางเข้าพื้นที่ลึกมาก

 

น้ำตกอยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติดอยภูนางประมาณ 7 กม. จึงสามารถจัดเป็นเส้นทางต่อเนื่องจากจุดชมนกยูงและน้ำตกธารสวรรค์ได้

 

ฤดูฝนและหลังฤดูฝนจะมีปริมาณน้ำมากและภูมิทัศน์เขียวสด แต่หินจะลื่นกว่าปกติ ผู้มาเยือนควรเลือกรองเท้าที่เหมาะสมและหลีกเลี่ยงการลงน้ำเมื่อกระแสน้ำแรง

 

สำหรับผู้ที่ชอบสถานที่ไม่พลุกพล่าน น้ำตกตาดปู่เข่งเป็นจุดที่ช่วยเติมความหลากหลายให้ทริปเชียงม่วน เพราะให้บรรยากาศต่างจากน้ำตกธารสวรรค์อย่างชัดเจน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: จากที่ทำการอุทยานแห่งชาติดอยภูนางเดินทางไปทางทิศใต้ประมาณ 7 กม. เข้าสู่พื้นที่ตำบลบ้านมาง ควรสอบถามเจ้าหน้าที่เกี่ยวกับสภาพทาง โดยเฉพาะหลังฝนตกหนัก

 

 

 

19. น้ำตกจำปาทอง ตั้งอยู่ในตำบลบ้านต๊ำ อำเภอเมืองพะเยา ภายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยหลวง เป็นน้ำตกธรรมชาติขนาดใหญ่ที่มีทั้งหมด 7 ชั้น และมีบรรยากาศป่าต้นน้ำที่ค่อนข้างสมบูรณ์ เหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ชอบเดินธรรมชาติและน้ำตกหลายระดับ

 

ไฮไลต์: น้ำตก 7 ชั้น ชั้น 2 และชั้น 3 โดดเด่นเป็นพิเศษ หน้าผาสูง โขดหิน แอ่งน้ำธรรมชาติ ป่าร่มรื่น และเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติในเขตอุทยานแห่งชาติดอยหลวง

 

น้ำตกมีลักษณะสูงชันและไหลผ่านหน้าผากับโขดหินหลายระดับ แต่ละชั้นให้มุมมองต่างกัน โดยชั้น 2 และชั้น 3 เป็นช่วงที่เห็นแนวสายน้ำไหลจากหน้าผาลงสู่แอ่งด้านล่างได้ชัดเจน

 

เส้นทางเดินสู่น้ำตกผ่านพื้นที่ป่าที่มีต้นไม้ใหญ่และพืชพื้นถิ่นจำนวนมาก นักท่องเที่ยวจะได้สัมผัสทั้งเสียงน้ำ เสียงนก และอากาศเย็นจากความชื้นของป่าตลอดเส้นทาง

 

พื้นที่ป่าบริเวณนี้เป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติดอยหลวงซึ่งครอบคลุมจังหวัดเชียงราย พะเยา และลำปาง จึงมีความสำคัญในฐานะป่าต้นน้ำและแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพของภาคเหนือ

 

ผู้ที่ต้องการเดินขึ้นชมหลายชั้นควรเตรียมรองเท้าที่เหมาะกับพื้นเปียก น้ำดื่ม และประเมินกำลังของตนเอง เนื่องจากบางช่วงมีความลาดชันและต้องเดินผ่านพื้นที่ธรรมชาติ

 

ช่วงฤดูฝนถึงต้นฤดูหนาวเป็นช่วงที่น้ำตกมีสายน้ำสวยและป่าเขียว แต่ควรติดตามประกาศของอุทยานหากมีฝนตกหนัก เนื่องจากทางเดินและระดับน้ำสามารถเปลี่ยนแปลงได้

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าไปตำบลบ้านต๊ำ อำเภอเมืองพะเยา แล้วตามเส้นทางสู่น้ำตกจำปาทองในเขตอุทยานแห่งชาติดอยหลวง ควรใช้รถยนต์ส่วนตัวและตรวจสภาพทางก่อนเดินทางในฤดูฝน

 

 

 

20. โบราณสถานเวียงลอ ตั้งอยู่ในตำบลลอ อำเภอจุน เป็นเมืองโบราณสำคัญในลุ่มน้ำอิงที่ยังเห็นแนวคูเมือง คันดิน กำแพงเมือง ซากวัด และฐานโบราณสถานจำนวนมาก สะท้อนความรุ่งเรืองของชุมชนล้านนาในอดีตและช่วยเติมมิติด้านโบราณคดีให้กับการเที่ยวพะเยา

 

ไฮไลต์: เมืองโบราณอายุมากกว่า 900 ปี แนวกำแพงเมืองประมาณ 2,750 เมตร คูเมืองและคันดิน ประตูเมือง 4 ทิศ ซากวัดโบราณ พระพุทธรูปหินทราย และทำเลสำคัญริมลุ่มน้ำอิง

 

เวียงลอเกิดขึ้นบนพื้นที่ราบใกล้แม่น้ำอิง ซึ่งเหมาะกับการเกษตร การใช้น้ำ และการคมนาคม การเลือกทำเลดังกล่าวแสดงถึงภูมิปัญญาของชุมชนโบราณที่อาศัยทั้งภูมิประเทศและสายน้ำเป็นองค์ประกอบสำคัญของการสร้างเมือง

 

สิ่งที่ยังเห็นได้ในปัจจุบันคือแนวคูเมือง คันดิน และพื้นที่โบราณสถานกระจายอยู่ภายในเขตเมืองเดิม การเดินทางชมหลายจุดช่วยให้ผู้มาเยือนสามารถจินตนาการถึงโครงสร้างและขนาดของชุมชนโบราณได้ดีกว่าการชมซากอาคารเพียงจุดเดียว

 

ภายในพื้นที่พบร่องรอยวัด ฐานเจดีย์ เศษโบราณวัตถุ และพระพุทธรูปหินทราย ซึ่งแสดงให้เห็นว่าพระพุทธศาสนามีบทบาทสำคัญต่อเมืองเวียงลอในช่วงที่ชุมชนรุ่งเรือง

 

เวียงลอเหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวสายประวัติศาสตร์ โบราณคดี นักเรียน และผู้ที่สนใจผังเมืองล้านนา การใช้เวลาชมอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมงจะช่วยให้เข้าใจพื้นที่ได้มากกว่าการแวะถ่ายภาพสั้น ๆ

 

อำเภอจุนอยู่ระหว่างเส้นทางตัวเมืองพะเยากับพื้นที่เชียงคำและภูซาง จึงสามารถนำเวียงลอมาเป็นจุดเชื่อมในแผนเที่ยวหลายวันได้ ช่วยกระจายเส้นทางออกจากตัวเมืองและทำให้บทความครอบคลุมพื้นที่จังหวัดมากขึ้น

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าอำเภอจุน แล้วเข้าสู่ตำบลลอและบ้านเวียงลอ พื้นที่โบราณสถานกระจายอยู่หลายจุด รถยนต์ส่วนตัวจึงสะดวกสำหรับการเดินทางระหว่างแต่ละบริเวณ

 

 

 

21. วัดแสนเมืองมา ตั้งอยู่บ้านมาง ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ เป็นวัดสำคัญของชุมชนไทลื้อที่สะท้อนรากวัฒนธรรมจากสิบสองปันนาได้อย่างเด่นชัด ทั้งด้านสถาปัตยกรรม ศิลปกรรม ความเชื่อ และวิถีชีวิตของผู้คนที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานในเชียงคำ

 

ไฮไลต์: วิหารไทลื้อผสมล้านนา หลังคามุงแป้นเกล็ดไม้ หน้าบันไม้แกะสลักรูปเทพนม บันไดนาค สิงห์เฝ้าประตู จิตรกรรมฝาผนังฝีมือช่างพื้นบ้าน และพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน

 

วิหารของวัดแสนเมืองมาเป็นจุดที่ควรใช้เวลาเดินชมอย่างละเอียด เพราะมีองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมที่สะท้อนความคิดและรสนิยมของช่างไทลื้ออย่างชัดเจน หลังคาซ้อนลดหลั่น มุงด้วยแป้นเกล็ดไม้ และมีงานแกะสลักไม้ประดับบริเวณหน้าบันและส่วนโครงสร้างต่าง ๆ

 

จิตรกรรมฝาผนังภายในวัดเป็นอีกส่วนที่มีคุณค่า เนื่องจากบอกเล่าเรื่องราวทางพุทธศาสนาและวิถีชีวิตผ่านฝีมือช่างพื้นบ้าน ไม่ได้มุ่งเพียงความงาม แต่ยังทำหน้าที่เป็นสื่อการเรียนรู้ของคนในชุมชนในอดีต

 

วัดยังมีพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านและสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับชุมชนไทลื้อ ทำให้ผู้มาเยือนได้เห็นทั้งศาสนาและวัฒนธรรมในพื้นที่เดียวกัน ตั้งแต่เครื่องใช้ เครื่องแต่งกาย งานหัตถกรรม ไปจนถึงความเชื่อเรื่องตุงและประเพณีต่าง ๆ

 

ชื่อ “แสนเมืองมา” มีความสัมพันธ์กับประวัติการเคลื่อนย้ายและตั้งถิ่นฐานของชาวไทลื้อในพื้นที่เชียงคำ ทำให้วัดแห่งนี้มีคุณค่าในฐานะหลักฐานของการเดินทางของผู้คน ไม่ใช่เพียงศาสนสถานเก่าแก่

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับวัดนันตาราม วัดหย่วน ศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ และวัดพระธาตุสบแวนได้ภายในวันเดียว เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการทำความเข้าใจวัฒนธรรมเชียงคำแบบลงลึก

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:00 น.

 

การเดินทาง: จากตัวอำเภอเชียงคำเข้าสู่บ้านมาง ตำบลหย่วน วัดอยู่ในเขตชุมชนและสามารถเดินทางด้วยรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ได้สะดวก

 

 

 

22. วัดพระนั่งดิน ตั้งอยู่บ้านพระนั่งดิน ตำบลเวียง อำเภอเชียงคำ เป็นวัดศักดิ์สิทธิ์ที่มีชื่อเสียงจากพระประธานซึ่งประดิษฐานบนพื้นดินโดยไม่มีฐานชุกชีรองรับเหมือนพระประธานทั่วไป จึงเป็นที่มาของชื่อ “พระนั่งดิน”

 

ไฮไลต์: พระประธานประดิษฐานบนพื้นดินโดยตรง ตำนานท้องถิ่น ศรัทธาของชุมชนเชียงคำ และเส้นทางท่องเที่ยววัดสำคัญของอำเภอเชียงคำ

 

ลักษณะเฉพาะของพระประธานทำให้วัดพระนั่งดินแตกต่างจากวัดอื่นอย่างชัดเจน เพราะองค์พระตั้งอยู่กับพื้นโดยไม่มีฐานยกสูง ผู้มาเยือนจึงรับรู้ถึงเอกลักษณ์ของวัดได้ทันทีที่เข้าสู่วิหาร

 

รอบองค์พระมีเรื่องเล่าและความเชื่อที่สืบทอดกันในชุมชนเกี่ยวกับการไม่สามารถยกองค์พระขึ้นประดิษฐานบนฐานได้ เรื่องราวเหล่านี้ทำให้พระนั่งดินกลายเป็นศูนย์รวมศรัทธาของชาวเชียงคำมาหลายชั่วอายุคน

 

บรรยากาศของวัดค่อนข้างสงบ เหมาะกับการไหว้พระ ทำบุญ และใช้เวลาเรียนรู้ตำนานท้องถิ่นโดยไม่ต้องเร่งรีบ ต่างจากวัดที่เน้นสถาปัตยกรรมขนาดใหญ่หรือจุดถ่ายภาพเป็นหลัก

 

วัดตั้งอยู่ไม่ไกลจากตัวอำเภอเชียงคำ ทำให้สามารถเชื่อมต่อกับวัดนันตาราม วัดแสนเมืองมา วัดหย่วน และวัดพระธาตุสบแวนได้สะดวก เหมาะกับการจัดเส้นทางไหว้พระและวัฒนธรรมเต็มวัน

 

ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพและรักษาความสงบภายในวิหาร เนื่องจากเป็นสถานที่ที่ชาวบ้านเข้ามาสักการะอย่างต่อเนื่อง

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: วัดอยู่ที่บ้านพระนั่งดิน หมู่ 7 ตำบลเวียง อำเภอเชียงคำ จากตัวอำเภอใช้ทางหลวงหมายเลข 1148 มุ่งหน้าไปทางจังหวัดน่านประมาณ 4 กม. จะพบวัดอยู่ริมเส้นทาง

 

 

 

23. วัดลี ตั้งอยู่บ้านหล่ายอิง ตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา เป็นวัดเก่าแก่ที่มีความสำคัญมากในฐานะแหล่งเรียนรู้เรื่องเวียงพยาว ศิลปะสกุลช่างพะเยา พระพุทธรูปหินทราย และโบราณวัตถุจากวัดร้างในเมืองเก่า

 

ไฮไลต์: พิพิธภัณฑ์เวียงพยาว พระพุทธรูปหินทราย ศิลาจารึก เครื่องปั้นดินเผา โบราณวัตถุจากวัดร้าง และเรื่องราวของเมืองพะเยาโบราณ

 

วัดลีไม่ได้มีคุณค่าเฉพาะในฐานะวัด แต่ยังเป็นสถานที่ที่ช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจพะเยาในมิติของเมืองโบราณอย่างเป็นระบบ ภายในพิพิธภัณฑ์มีวัตถุที่ช่วยอธิบายพัฒนาการของเมืองตั้งแต่อดีตจนถึงยุคล้านนา

 

พระพุทธรูปหินทรายถือเป็นหนึ่งในเอกลักษณ์ของสกุลช่างพะเยา ลักษณะของวัสดุและฝีมือการแกะสลักช่วยสะท้อนรสนิยมทางศิลปกรรมของช่างท้องถิ่นที่แตกต่างจากศูนย์ศิลปะล้านนาแห่งอื่น

 

ศิลาจารึกและโบราณวัตถุที่รวบรวมไว้ยังช่วยยืนยันความสำคัญของเมืองพะเยาในอดีต ทั้งด้านศาสนา การปกครอง และความสัมพันธ์กับเมืองอื่นในภูมิภาค

 

สำหรับผู้ที่มาเที่ยวกว๊านพะเยา วัดลีเป็นจุดที่ควรเพิ่มไว้ในเส้นทาง เพราะช่วยให้การเดินชมเมืองมีบริบทมากขึ้น ไม่ได้เห็นเพียงวัดหรือผืนน้ำ แต่เข้าใจว่าเมืองพะเยาเติบโตบนรากประวัติศาสตร์ที่ยาวนานเพียงใด

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับวัดศรีโคมคำ หอวัฒนธรรมนิทัศน์ อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง และกว๊านพะเยาได้ภายในครึ่งวันถึง 1 วัน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 09:00 – 15:00 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่บ้านหล่ายอิง ตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา อยู่ไม่ไกลจากกว๊านพะเยาและเขตเมืองเก่า เดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถรับจ้างได้สะดวก

 

 

 

24. หอวัฒนธรรมนิทัศน์ ตั้งอยู่ภายในวัดศรีโคมคำ อำเภอเมืองพะเยา เป็นพิพิธภัณฑ์และแหล่งเรียนรู้ที่รวบรวมเรื่องราวของพะเยาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ เมืองภูกามยาว ศิลปะสกุลช่างพะเยา ไปจนถึงวิถีชีวิตและวัฒนธรรมร่วมสมัย

 

ไฮไลต์: นิทรรศการประวัติเมืองพะเยา โบราณคดี ศิลาจารึก พระพุทธรูป ศิลปะสกุลช่างพะเยา วิถีชุมชน และองค์ความรู้เกี่ยวกับกว๊านพะเยา

 

หอวัฒนธรรมนิทัศน์เหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ต้องการทำความเข้าใจเมืองก่อนออกไปเที่ยวสถานที่จริง เพราะนิทรรศการช่วยปูพื้นเรื่องประวัติศาสตร์และเชื่อมโยงวัด โบราณสถาน และบุคคลสำคัญเข้าด้วยกัน

 

ภายในมีหลักฐานทางโบราณคดีและศิลปกรรมที่สะท้อนความรุ่งเรืองของเมืองภูกามยาว รวมถึงพระพุทธรูปหินทรายที่เป็นลักษณะเฉพาะของสกุลช่างพะเยา

 

การจัดแสดงยังช่วยให้เห็นพัฒนาการของชุมชนจากเมืองโบราณสู่เมืองพะเยาปัจจุบัน ทำให้สถานที่แห่งนี้ไม่ใช่เพียงพิพิธภัณฑ์วัตถุเก่า แต่เป็นพื้นที่อธิบายภาพรวมของจังหวัด

 

เนื่องจากตั้งอยู่ภายในวัดศรีโคมคำ นักท่องเที่ยวสามารถไหว้พระเจ้าตนหลวงแล้วเดินต่อเข้าชมหอวัฒนธรรมนิทัศน์ได้ทันที เหมาะกับการจัดเป็นคู่กันในเส้นทางตัวเมือง

 

ผู้ที่เดินทางพร้อมเด็ก นักเรียน หรือผู้สูงอายุสามารถใช้เวลาที่นี่ได้สะดวก เพราะเป็นแหล่งเรียนรู้ในร่มและอยู่ใกล้สถานที่สำคัญหลายแห่งรอบกว๊าน

 

วันเปิดทำการ: วันอังคาร – วันอาทิตย์ เวลาเปิดทำการ: 08:30 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: หอวัฒนธรรมนิทัศน์ตั้งอยู่ภายในวัดศรีโคมคำ ตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา สามารถใช้เส้นทางเดียวกับการเดินทางไปวัดศรีโคมคำและกว๊านพะเยา

 

 

 

25. อ่างเก็บน้ำแม่สุก ตั้งอยู่ตำบลแม่สุก อำเภอแม่ใจ เป็นอ่างเก็บน้ำตามโครงการพระราชดำริที่มีบทบาทสำคัญด้านการบริหารจัดการน้ำและการเกษตร ขณะเดียวกันยังเป็นจุดพักผ่อนที่มีบรรยากาศสงบและวิวชนบทของภาคเหนือ

 

ไฮไลต์: ทำนบดินสูงประมาณ 16.50 เมตร ยาว 108 เมตร ความจุประมาณ 0.520 ล้านลูกบาศก์เมตร ผืนน้ำกลางธรรมชาติ และบรรยากาศเงียบสงบของอำเภอแม่ใจ

 

อ่างเก็บน้ำแม่สุกเกิดขึ้นเพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำและสนับสนุนการเกษตรของชุมชนในพื้นที่แม่ใจ จึงมีความสำคัญในฐานะโครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อมโยงกับความมั่นคงด้านน้ำของชุมชนโดยตรง

 

ทิวทัศน์ของอ่างประกอบด้วยผืนน้ำกว้าง พื้นที่เกษตร และแนวภูเขาโดยรอบ เหมาะกับการแวะพัก ถ่ายภาพ หรือใช้เวลาช่วงเช้าและเย็นที่อากาศไม่ร้อน

 

ที่นี่ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวที่มีสิ่งอำนวยความสะดวกจำนวนมาก จุดเด่นจึงอยู่ที่ความเรียบง่ายและเงียบสงบ เหมาะกับนักเดินทางที่ชอบสถานที่นอกเส้นทางหลัก

 

อ่างเก็บน้ำแม่สุกยังช่วยเพิ่มความหลากหลายให้เส้นทางตอนเหนือของจังหวัด เพราะสามารถแวะระหว่างเดินทางจากเมืองพะเยาไปแม่ใจ เชียงคำ หรือเชียงรายได้

 

ควรใช้พื้นที่สาธารณะและหลีกเลี่ยงเขตควบคุมของงานชลประทาน รวมถึงไม่ลงเล่นน้ำในพื้นที่ที่ไม่มีการกำหนดจุดปลอดภัย

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 17:00 น.

 

การเดินทาง: จากอำเภอแม่ใจมุ่งหน้าตำบลแม่สุกประมาณ 13 กม. รถยนต์ส่วนตัวเหมาะที่สุด เนื่องจากไม่มีระบบขนส่งสาธารณะตรงถึงอ่าง

 

 

 

26. ฝั่งต้าไชยสถาน ตั้งอยู่บ้านไชยสถาน ตำบลเชียงม่วน อำเภอเชียงม่วน เป็นแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติที่โดดเด่นจากการกัดเซาะของดินจนเกิดเป็นหน้าผา เสาดิน และแนวกำแพงธรรมชาติที่มีรูปร่างแปลกตา

 

ไฮไลต์: หน้าผาดินธรรมชาติ แนวเสาดินและร่องดินจากการกัดเซาะ แนวยาวกว่า 200 เมตรในบางช่วง สูงประมาณ 25 เมตร และภูมิประเทศที่แตกต่างจากแหล่งท่องเที่ยวทั่วไปของพะเยา

 

รูปร่างของฝั่งต้าเกิดจากการทำงานของน้ำ ฝน ลม และการพังทลายของชั้นดินเป็นเวลานาน จนเกิดผนังดินสูงและร่องต่าง ๆ คล้ายประติมากรรมธรรมชาติ

 

สีและพื้นผิวของดินเปลี่ยนไปตามแสง ทำให้ช่วงเช้าและบ่ายแก่เหมาะกับการถ่ายภาพมากเป็นพิเศษ ขณะที่กลางวันอาจมีอากาศร้อนและเงาค่อนข้างแข็ง

 

พื้นที่มีลักษณะเป็นหน้าผาและดินที่อาจพังทลายได้ จึงควรยืนในระยะปลอดภัย ไม่ปีนขึ้นบนขอบผา และหลีกเลี่ยงการเข้าใกล้จุดที่มีรอยแตกร้าว

 

ฝั่งต้าไชยสถานสามารถจัดเที่ยวร่วมกับวนอุทยานไดโนเสาร์เชียงม่วน–แก่งหลวง พระธาตุภูปอ และแหล่งท่องเที่ยวในเชียงม่วนได้อย่างลงตัว

 

จุดนี้เหมาะกับผู้ที่ชอบธรณีสัณฐาน ธรรมชาติแปลกตา และการถ่ายภาพ มากกว่าผู้ที่ต้องการกิจกรรมหรือสิ่งอำนวยความสะดวกจำนวนมาก

 

การเดินทาง: จากตัวอำเภอเชียงม่วนเข้าสู่บ้านไชยสถาน หมู่ 4 ตำบลเชียงม่วน สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวและจัดต่อกับสถานที่ใกล้เคียงในโซนเชียงม่วนได้

 

 

 

27. วนอุทยานไดโนเสาร์เชียงม่วน-แก่งหลวง ตั้งอยู่บ้านหนองกลาง ตำบลบ้านมาง อำเภอเชียงม่วน เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยาที่สำคัญของภาคเหนือ เพราะเป็นพื้นที่ค้นพบซากไดโนเสาร์ที่มีความสำคัญต่อการศึกษาดึกดำบรรพ์ของประเทศไทย

 

ไฮไลต์: แหล่งค้นพบซากไดโนเสาร์ซอโรพอด พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์เชียงม่วน เส้นทางศึกษาธรรมชาติ แก่งหลวง และภูมิประเทศริมแม่น้ำยม

 

ความสำคัญของเชียงม่วนอยู่ที่การค้นพบซากไดโนเสาร์ซึ่งถือเป็นหนึ่งในหลักฐานสำคัญของภาคเหนือ การสำรวจและขุดค้นช่วยเปิดข้อมูลเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมในอดีตก่อนยุคมนุษย์และทำให้พื้นที่นี้มีความโดดเด่นด้านบรรพชีวินวิทยา

 

พิพิธภัณฑ์และพื้นที่เรียนรู้ช่วยอธิบายตั้งแต่ชนิดของไดโนเสาร์ ชั้นหิน กระบวนการเกิดซากดึกดำบรรพ์ ไปจนถึงการทำงานของนักธรณีวิทยา เหมาะกับครอบครัวและนักเรียนอย่างมาก

 

นอกจากเรื่องไดโนเสาร์แล้ว ยังมีแก่งหลวงบริเวณลำน้ำยมซึ่งประกอบด้วยโขดหินขนาดใหญ่และทิวทัศน์ธรรมชาติ ทำให้สามารถเที่ยวทั้งธรณีวิทยาและธรรมชาติในจุดเดียวกัน

 

พื้นที่นี้เหมาะกับการใช้เวลาอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมง และสามารถนำมาจัดร่วมกับพระธาตุภูปอ ฝั่งต้าไชยสถาน และวัดท่าฟ้าใต้เพื่อเป็นทริปเชียงม่วนเต็มวัน

 

สำหรับเด็ก สถานที่แห่งนี้ช่วยเปลี่ยนเรื่องธรณีวิทยาและดึกดำบรรพ์ให้เข้าใจง่ายผ่านวัตถุจริง ภาพจำลอง และสภาพพื้นที่จริง จึงเป็นหนึ่งในแหล่งเรียนรู้ที่แตกต่างจากวัดและน้ำตกทั่วไปของพะเยา

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:30 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: ตั้งอยู่บ้านหนองกลาง หมู่ 7 ตำบลบ้านมาง อำเภอเชียงม่วน จากตัวอำเภอใช้รถยนต์ส่วนตัวตามเส้นทางท้องถิ่นเข้าสู่พื้นที่วนอุทยาน

 

 

 

28. พระธาตุภูปอ ตั้งอยู่บ้านหนองกลาง ตำบลบ้านมาง อำเภอเชียงม่วน บนพื้นที่สูงที่สามารถมองเห็นทิวทัศน์ของภูเขาและชุมชนโดยรอบ เป็นพุทธสถานสำคัญที่ชาวเชียงม่วนให้ความเคารพและมีบทบาทในฐานะสถานที่ศรัทธาคู่ท้องถิ่น

 

ไฮไลต์: พระธาตุบนยอดเขา พระพุทธรูป รูปปั้นเทพพนมและเทวดา รูปปั้นเกจิภาคเหนือ จุดชมวิวเชียงม่วน และบรรยากาศสงบของพุทธสถานบนดอย

 

ความน่าสนใจของพระธาตุภูปออยู่ที่การผสมผสานระหว่างศรัทธากับภูมิทัศน์ ผู้มาเยือนต้องเดินทางขึ้นพื้นที่สูง ก่อนจะพบองค์พระธาตุและศาสนสถานที่ตั้งอยู่ท่ามกลางภูเขา

 

บริเวณโดยรอบมีประติมากรรมทางพุทธศาสนาและรูปปั้นต่าง ๆ ซึ่งสะท้อนความเชื่อร่วมสมัยของชุมชนและทำให้เส้นทางเดินชมมีรายละเอียดมากกว่าเพียงการสักการะองค์พระธาตุ

 

จากจุดสูงสามารถมองเห็นพื้นที่อำเภอเชียงม่วนในมุมกว้าง โดยเฉพาะวันที่อากาศเปิด จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องการทั้งไหว้พระและชมวิวในจุดเดียวกัน

 

พระธาตุภูปอสามารถจัดเที่ยวต่อจากวนอุทยานไดโนเสาร์เชียงม่วน–แก่งหลวงได้ เพราะตั้งอยู่ในโซนบ้านหนองกลางเช่นเดียวกัน ช่วยลดเวลาเดินทางและทำให้เห็นทั้งธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และศาสนาในทริปเดียว

 

ควรมาในช่วงกลางวันและหลีกเลี่ยงฝนหนัก เนื่องจากเส้นทางบนพื้นที่สูงอาจลื่นและทัศนวิสัยลดลง

 

การเดินทาง: จากตัวอำเภอเชียงม่วนมุ่งหน้าบ้านหนองกลาง หมู่ 7 ตำบลบ้านมาง แล้วตามเส้นทางขึ้นพระธาตุภูปอ รถยนต์ส่วนตัวเหมาะที่สุด

 

 

 

29. วัดท่าฟ้าใต้ ตั้งอยู่บ้านฟ้าสีทอง ตำบลสระ อำเภอเชียงม่วน เป็นวัดเก่าแก่ของชุมชนไทลื้อที่สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2311 และมีคุณค่าทั้งด้านศาสนา ประวัติการอพยพ และสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น

 

ไฮไลต์: วิหารไทลื้อทรงเตี้ย หลังคา 3 ชั้นมุงแป้นเกล็ด พระประธานไม้ประดู่จากสิบสองปันนา ธรรมาสน์ลงรักปิดทองประดับกระจกสี และเรื่องราวการตั้งถิ่นฐานของชาวไทลื้อ

 

วัดสร้างขึ้นโดยครูธรรมเสนาและพ่อเฒ่าแสนอัฐิ ผู้นำชาวไทลื้อที่อพยพมาจากสิบสองปันนา ทำให้วัดท่าฟ้าใต้มีความสำคัญในฐานะหลักฐานของการเคลื่อนย้ายผู้คนและการสร้างชุมชนใหม่ในลุ่มน้ำยม

 

วิหารมีรูปทรงเตี้ย ก่ออิฐถือปูน และมีหลังคาซ้อน 3 ชั้น ชั้นล่างเป็นรูปแบบปั้นหยาครอบทั้ง 4 ด้าน ส่วนชั้นบนมีลักษณะคล้ายปราสาท เป็นรูปแบบที่เห็นได้ไม่บ่อยในวัดทั่วไป

 

พระประธานไม้ประดู่ปางมารวิชัยเป็นหนึ่งในสิ่งสำคัญที่สุดของวัด เพราะมีความเกี่ยวข้องกับรากวัฒนธรรมเดิมของชุมชนไทลื้อและถูกอัญเชิญมาจากสิบสองปันนา

 

ธรรมาสน์ภายในมีงานปูนปั้น ลงรักปิดทอง และประดับกระจกสีอย่างละเอียด สะท้อนฝีมือช่างและความศรัทธาของชุมชนที่ร่วมกันดูแลวัดสืบต่อมาหลายชั่วอายุคน

 

วัดท่าฟ้าใต้เหมาะกับการจัดเที่ยวร่วมกับฝั่งต้าไชยสถาน อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง และวนอุทยานไดโนเสาร์เชียงม่วน–แก่งหลวง เพื่อให้ทริปเชียงม่วนมีทั้งวัฒนธรรมและธรรมชาติ

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 17:00 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่บ้านฟ้าสีทอง หมู่ 11 ตำบลสระ อำเภอเชียงม่วน ใช้รถยนต์ส่วนตัวจากตัวอำเภอเชียงม่วนได้สะดวก

 

 

 

30. ถ้ำใหญ่ผาตั้ง ตั้งอยู่บ้านผาตั้ง ตำบลขุนควร อำเภอปง เป็นถ้ำธรรมชาติในพื้นที่ภูเขาที่มีทั้งโถงถ้ำกว้าง หินงอกหินย้อย โพรงย่อย เฟินธรรมชาติ ค้างคาว และเรื่องราวเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

 

ไฮไลต์: โถงถ้ำขนาดใหญ่ โพรงถ้ำย่อย หินงอกหินย้อย ฝูงค้างคาว พรรณไม้บริเวณปากถ้ำ พระพุทธรูปภายใน และเรื่องราวพื้นที่ในช่วงความขัดแย้งทางการเมือง

 

ถ้ำตั้งอยู่บนดอยเตี้ยและต้องเดินขึ้นจากจุดจอดรถในระยะหนึ่ง เส้นทางไม่หนักเท่าการขึ้นยอดเขาสูง แต่ควรเตรียมรองเท้าที่เหมาะกับพื้นหินและดิน

 

ภายในมีโถงกว้างและช่องทางย่อยหลายส่วน หินงอกหินย้อยเกิดจากกระบวนการสะสมตัวของแร่เป็นเวลานาน ทำให้แต่ละส่วนของถ้ำมีรูปทรงและพื้นผิวแตกต่างกัน

 

ถ้ำยังเป็นแหล่งอาศัยของค้างคาวและสิ่งมีชีวิตที่พึ่งพาสภาพมืดและชื้น จึงไม่ควรส่งเสียงดังหรือรบกวนสัตว์ รวมถึงไม่ควรสัมผัสหินงอกหินย้อยโดยไม่จำเป็น

 

ภายในพื้นที่มีเรื่องราวเกี่ยวข้องกับช่วงการต่อสู้กับคอมมิวนิสต์ในอดีต ทำให้ถ้ำใหญ่ผาตั้งมีความหมายทั้งด้านธรรมชาติและความทรงจำของชุมชน ไม่ได้เป็นเพียงถ้ำสำหรับเที่ยวชมเท่านั้น

 

ผู้ที่ต้องการเข้าไปในส่วนลึกควรสอบถามเจ้าหน้าที่หรือคนในพื้นที่และเตรียมไฟฉาย หลีกเลี่ยงการสำรวจคนเดียว โดยเฉพาะในช่วงฝนตกที่ความชื้นสูงและทางลื่น

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: ถ้ำตั้งอยู่บ้านผาตั้ง หมู่ 6 ตำบลขุนควร อำเภอปง ห่างจากตัวอำเภอปงประมาณ 20 กม. หลังจอดรถต้องเดินขึ้นเนินไปยังปากถ้ำ จึงควรเดินทางในช่วงกลางวัน

 

 

 

31. วัดศรีอุโมงค์คำ หรือที่ชาวพะเยาคุ้นเคยในชื่อ “วัดสูง” ตั้งอยู่ถนนท่ากว๊าน ตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา เป็นวัดเก่าแก่ที่มีลักษณะเด่นจากการตั้งศาสนสถานสำคัญอยู่บนฐานสูง มองเห็นได้จากหลายมุมของตัวเมืองและบริเวณกว๊านพะเยา

 

ไฮไลต์: พระเจ้าล้านตื้อ พระเจ้าแข้งคม โบสถ์และเจดีย์บนฐานสูง ศิลปกรรมล้านนา และทำเลใกล้กว๊านพะเยาที่สามารถจัดรวมกับเส้นทางเที่ยวเมืองเก่าได้สะดวก

 

ความโดดเด่นของวัดศรีอุโมงค์คำเริ่มจากภูมิประเทศและการวางผังวัด ตัวโบสถ์ พระเจดีย์ และศาสนสถานหลักยกตัวสูงจากระดับพื้นที่ชุมชน ทำให้เกิดภาพจำที่แตกต่างจากวัดอื่นในเขตตัวเมือง และเป็นที่มาของชื่อเรียกพื้นบ้านว่า “วัดสูง”

 

ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญ ได้แก่ พระเจ้าล้านตื้อและพระเจ้าแข้งคม ซึ่งเป็นศูนย์รวมศรัทธาของชาวพะเยามาอย่างยาวนาน การมาเยือนจึงเหมาะทั้งกับผู้ที่ต้องการไหว้พระและผู้สนใจประวัติศาสตร์ศิลปะสกุลช่างพะเยา

 

ตำแหน่งของวัดอยู่ไม่ไกลจากกว๊านพะเยา วัดลี อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง และวัดศรีโคมคำ จึงสามารถจัดเป็นหนึ่งในเส้นทางเดินทางรอบเมืองเก่าโดยไม่ต้องขับรถไกล

 

ช่วงเช้าหรือบ่ายแก่เหมาะกับการมาเยือนมากที่สุด เพราะแสงจะช่วยเน้นสัดส่วนของอาคารบนฐานสูงและทำให้มองเห็นรายละเอียดของสถาปัตยกรรมได้ชัดเจนกว่าช่วงกลางวัน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 16:00 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่เลขที่ 3 ถนนท่ากว๊าน ตำบลเวียง อำเภอเมืองพะเยา อยู่ในเขตเทศบาลเมืองและไม่ไกลจากกว๊านพะเยา เดินทางด้วยรถยนต์ รถจักรยานยนต์ หรือรถรับจ้างได้สะดวก

 

 

 

32. วัดป่าแดงบุญนาค ตั้งอยู่บ้านป่าแดง ตำบลท่าวังทอง อำเภอเมืองพะเยา เป็นกลุ่มโบราณสถานสำคัญที่สะท้อนความรุ่งเรืองของเมืองพะเยาในยุคล้านนา ภายในพื้นที่มีทั้งเจดีย์ ศิลาจารึก พระพุทธรูปหินทราย ซากอุโบสถ และร่องรอยของวัดเก่าที่รวมกันเป็นวัดป่าแดงบุญนาคในปัจจุบัน

 

ไฮไลต์: เจดีย์วัดป่าแดง ซากเจดีย์ศิลปะสุโขทัย ซุ้มประตูโขงอิฐมอญ พระพุทธรูปหินทราย ฐานอาคารโบราณ และหลักฐานเชื่อมโยงเมืองพะเยากับล้านนาในช่วงพุทธศตวรรษที่ 21

 

พื้นที่วัดมีความน่าสนใจจากการซ้อนทับกันของวัดเก่า 2 แห่ง คือวัดบุญนาคเดิมและวัดป่าแดงที่สร้างขึ้นภายหลัง ก่อนจะรวมเป็นวัดเดียวกัน การเดินชมจึงควรมองพื้นที่ทั้งบริเวณในฐานะกลุ่มโบราณสถานมากกว่าการชมเฉพาะอาคารหลังใดหลังหนึ่ง

 

หลักฐานศิลปกรรมภายในวัดสะท้อนอิทธิพลหลายยุค ทั้งสุโขทัยและล้านนา แสดงให้เห็นว่าพะเยาเคยเป็นเมืองที่มีการติดต่อกับศูนย์กลางทางการเมืองและศาสนาหลายแห่งของภาคเหนือ

 

วัดยังเชื่อมโยงกับเรื่องราวของพระยายุทธิษฐิระ ซึ่งมีบทบาทในประวัติศาสตร์ล้านนา ทำให้ที่นี่เหมาะกับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์เมืองพะเยาในช่วงที่การเมืองของหัวเมืองเหนือมีความเปลี่ยนแปลงอย่างมาก

 

จากตัวเมืองสามารถเดินทางมายังวัดได้ไม่ไกล จึงเหมาะสำหรับจัดร่วมกับวัดลี หอวัฒนธรรมนิทัศน์ และโบราณสถานบ้านร่องไฮ เพื่อให้เห็นพัฒนาการของเมืองพะเยาจากหลายพื้นที่

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 17:00 น.

 

การเดินทาง: วัดตั้งอยู่บ้านป่าแดง ตำบลท่าวังทอง อำเภอเมืองพะเยา ห่างจากตัวเมืองประมาณ 1.5 กม. สามารถเดินทางด้วยรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ได้สะดวก

 

 

 

33. โบราณสถานบ้านร่องไฮ ตั้งอยู่บ้านร่องไฮ ตำบลแม่ใส อำเภอเมืองพะเยา เป็นแหล่งโบราณคดีสำคัญริมกว๊านพะเยาที่มีร่องรอยศาสนสถาน วัดร้าง ซากเจดีย์ ฐานอาคาร และพื้นที่ชุมชนโบราณกระจายอยู่หลายจุด

 

ไฮไลต์: โบราณสถานสมัยล้านนาอายุราวพุทธศตวรรษที่ 20–21 ซากเจดีย์และวิหาร เมืองโบราณริมกว๊านพะเยา และหลักฐานความสัมพันธ์ระหว่างเมืองภูกามยาวกับแหล่งน้ำ

 

ความสำคัญของบ้านร่องไฮอยู่ที่การเป็นหลักฐานว่าพื้นที่ริมกว๊านพะเยาเคยมีชุมชนและศาสนสถานตั้งอยู่อย่างหนาแน่น การตั้งถิ่นฐานใกล้แหล่งน้ำช่วยสนับสนุนทั้งการเกษตร การคมนาคม และการดำรงชีวิต

 

ซากโบราณสถานที่พบในพื้นที่แสดงให้เห็นบทบาทของพระพุทธศาสนาในสังคมล้านนา ทั้งเจดีย์ วิหาร และฐานอาคารที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของวัดและชุมชนในอดีต

 

สำหรับผู้ที่เคยเที่ยวกว๊านพะเยาในมุมพักผ่อนหรือชมพระอาทิตย์ตก การมาเยือนบ้านร่องไฮจะช่วยเพิ่มมิติทางประวัติศาสตร์ เพราะทำให้เห็นว่าผืนน้ำแห่งนี้สัมพันธ์กับชุมชนโบราณมานานก่อนพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวในปัจจุบัน

 

พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นโบราณสถานกลางแจ้ง ควรเดินชมในช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ และหลีกเลี่ยงการปีนขึ้นบนฐานอิฐหรือซากโบราณสถานเพื่อช่วยรักษาหลักฐานเดิม

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าไปตำบลแม่ใสและบ้านร่องไฮ พื้นที่โบราณสถานอยู่ไม่ไกลจากแนวกว๊านพะเยา รถยนต์ส่วนตัวสะดวกสำหรับการเดินทางระหว่างจุดต่าง ๆ

 

 

 

34. อ่างเก็บน้ำแม่จุน หรืออ่างเก็บน้ำน้ำจุน ตั้งอยู่ตำบลจุน อำเภอจุน เป็นอ่างเก็บน้ำสำคัญที่มีบทบาทด้านชลประทาน การอุปโภคบริโภค การเกษตร และการบรรเทาปัญหาภัยแล้ง ขณะเดียวกันภูมิทัศน์ของผืนน้ำกลางหุบเขาก็เหมาะกับการพักผ่อนและชมธรรมชาติ

 

ไฮไลต์: ทำนบดินสูงประมาณ 23 เมตร ยาวประมาณ 385 เมตร ความจุราว 9.604 ล้านลูกบาศก์เมตร ผืนน้ำกลางภูเขา และบรรยากาศเงียบสงบของอำเภอจุน

 

อ่างเก็บน้ำแม่จุนเป็นโครงการที่ช่วยสร้างความมั่นคงด้านน้ำให้ชุมชนเกษตรกรรมในพื้นที่ น้ำที่กักเก็บไว้ถูกใช้สนับสนุนพื้นที่เพาะปลูกและการดำรงชีวิต โดยเฉพาะในช่วงที่ฝนทิ้งช่วงหรือฤดูแล้ง

 

จากบริเวณสันอ่างสามารถมองเห็นผืนน้ำและภูเขาที่โอบล้อมพื้นที่ได้กว้าง เหมาะกับการถ่ายภาพ นั่งพัก และชมแสงในช่วงเช้าหรือเย็น

 

อ่างเก็บน้ำแห่งนี้ไม่ได้มีบรรยากาศเชิงพาณิชย์มากนัก จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องการแวะสถานที่เงียบสงบระหว่างเดินทางในอำเภอจุนมากกว่าผู้ที่มองหากิจกรรมจำนวนมาก

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับโบราณสถานเวียงลอและพื้นที่ธรรมชาติของอำเภอจุนได้ ทำให้เส้นทางนี้มีทั้งประวัติศาสตร์ ชุมชน และภูมิทัศน์ของแหล่งน้ำในวันเดียว

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

 

การเดินทาง: จากตัวอำเภอจุนมุ่งหน้าสู่พื้นที่อ่างเก็บน้ำแม่จุนในตำบลจุน รถยนต์ส่วนตัวสะดวกที่สุด และควรใช้เฉพาะจุดสาธารณะที่อนุญาตให้เข้าชม

 

 

 

35. อ่างเก็บน้ำห้วยชมพู-ผาเทวดา ตั้งอยู่ตำบลสันโค้ง อำเภอดอกคำใต้ เป็นแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติที่รวมอ่างเก็บน้ำ ป่าเขา เส้นทางเดินป่า น้ำตก ถ้ำ ทุ่งทานตะวันตามฤดูกาล และกิจกรรมผจญภัยไว้ในพื้นที่เดียวกัน

 

ไฮไลต์: วิวอ่างเก็บน้ำ ผาเทวดา เส้นทางเดินป่า กิจกรรมโรยตัว น้ำตกและถ้ำ ทุ่งทานตะวันช่วงฤดูหนาว และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศของชุมชนสันโค้ง

 

จุดเด่นของพื้นที่คือสามารถเลือกเที่ยวได้หลายรูปแบบ ผู้ที่ต้องการพักผ่อนสามารถชมวิวอ่างเก็บน้ำ ขณะที่สายกิจกรรมสามารถวางแผนเดินป่าหรือโรยตัวบริเวณหน้าผาโดยประสานกับหน่วยงานหรือผู้ดูแลในพื้นที่ล่วงหน้า

 

เส้นทางสู่ผาเทวดาผ่านพื้นที่ป่าและภูเขา จึงเหมาะกับผู้ที่มีความพร้อมด้านร่างกายและใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสม ไม่ควรเข้าเส้นทางกิจกรรมผจญภัยโดยไม่มีผู้ดูแลหรือไม่ได้ประสานกับพื้นที่ก่อน

 

ในช่วงประมาณเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ พื้นที่เกษตรบางบริเวณมีทุ่งทานตะวันเพิ่มสีสันให้เส้นทาง ทำให้ช่วงฤดูหนาวเหมาะกับทั้งการชมธรรมชาติและถ่ายภาพ

 

พื้นที่นี้อยู่ในบริบทของผืนป่าที่เชื่อมโยงกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเวียงลอ การท่องเที่ยวจึงควรรักษาความสะอาด หลีกเลี่ยงเสียงดัง และไม่รบกวนสัตว์ป่า

 

อ่างเก็บน้ำห้วยชมพู-ผาเทวดาเหมาะสำหรับทริปเต็มวันมากกว่าการแวะสั้น ๆ โดยเฉพาะหากต้องการทำกิจกรรมเดินป่า ชมทุ่งดอกไม้ หรือใช้บริการชุมชน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

 

การเดินทาง: จากอำเภอดอกคำใต้ใช้ทางหลวงหมายเลข 1021 มุ่งหน้าอำเภอจุน แล้วแยกเข้าบ้านจำไก่และตำบลสันโค้ง อ่างอยู่ห่างจากตัวอำเภอดอกคำใต้ประมาณ 12 กม.

 

 

 

36. วนอุทยานบ้านถ้ำ ตั้งอยู่ตำบลบ้านถ้ำ อำเภอดอกคำใต้ เป็นพื้นที่ที่ผสมผสานธรรมชาติ ป่าเชิงเขา และศาสนสถานไว้ด้วยกัน โดยมีพระธาตุจอมศีลเป็นปูชนียสถานสำคัญของชาวดอกคำใต้

 

ไฮไลต์: ป่าเชิงเขาร่มรื่น พระธาตุจอมศีล จุดชมวิวอำเภอดอกคำใต้ เส้นทางธรรมชาติ และบรรยากาศสงบที่เหมาะกับการพักผ่อนและทำบุญในจุดเดียวกัน

 

วนอุทยานบ้านถ้ำมีสภาพเป็นป่าบริเวณเชิงเขาที่ให้ร่มเงาและอากาศเย็นกว่าพื้นที่โล่งรอบข้าง เหมาะกับการเดินเล่น พักผ่อน และใช้เวลาอยู่กับธรรมชาติแบบไม่เร่งรีบ

 

พระธาตุจอมศีลเป็นศูนย์กลางทางศรัทธาของพื้นที่ เมื่อขึ้นไปยังลานพระธาตุสามารถมองเห็นภูมิประเทศของอำเภอดอกคำใต้ในมุมกว้าง ทำให้สถานที่แห่งนี้มีทั้งคุณค่าทางศาสนาและภูมิทัศน์

 

ความสัมพันธ์ระหว่างป่ากับศาสนสถานสะท้อนรูปแบบการใช้พื้นที่ของชุมชนเหนือในอดีต ซึ่งมักเลือกพื้นที่สงบใกล้ภูเขาเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมและสร้างปูชนียสถาน

 

เส้นทางสามารถเชื่อมต่อกับแหล่งท่องเที่ยวในดอกคำใต้ เช่น อ่างเก็บน้ำห้วยชมพู-ผาเทวดา เหมาะกับการวางแผนทริปธรรมชาติและศรัทธาในวันเดียว

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 17:00 น.

 

การเดินทาง: จากอำเภอดอกคำใต้ใช้เส้นทางดอกคำใต้–เชียงม่วนมุ่งหน้าตำบลบ้านถ้ำ ประมาณ 14 กม. สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวได้สะดวก

 

 

 

37. เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเวียงลอ เป็นผืนป่าอนุรักษ์ขนาดใหญ่ของจังหวัดพะเยาที่ครอบคลุมพื้นที่อำเภอจุน ดอกคำใต้ ปง และเชียงคำ มีเนื้อที่ประมาณ 231,875 ไร่ หรือราว 371 ตารางกิโลเมตร และมีบทบาทสำคัญในการรักษาสัตว์ป่า ป่าต้นน้ำ และระบบนิเวศของลุ่มน้ำอิงกับลุ่มน้ำยม

 

ไฮไลต์: ผืนป่าขนาดใหญ่ นกยูงไทย เลียงผา เก้ง กวาง ป่าต้นน้ำ ความหลากหลายทางชีวภาพ และพื้นที่ธรรมชาติที่เชื่อมโยงกับเมืองโบราณเวียงลอ

 

สัตว์ป่าที่เป็นสัญลักษณ์สำคัญของพื้นที่คือนกยูงไทย ซึ่งต้องอาศัยทั้งป่าโปร่ง พื้นที่หากิน แหล่งน้ำ และพื้นที่ปลอดภัยสำหรับการทำรัง การพบประชากรนกยูงจึงสะท้อนถึงคุณภาพของถิ่นอาศัยในผืนป่า

 

นอกจากสัตว์ป่าแล้ว พื้นที่ยังมีความสำคัญต่อระบบน้ำ ป่าทำหน้าที่ซับน้ำในฤดูฝน ลดการพังทลายของดิน และค่อย ๆ ปล่อยน้ำสู่ลำห้วยในช่วงแล้ง ช่วยสนับสนุนทั้งธรรมชาติและพื้นที่เกษตรของชุมชนรอบป่า

 

การเที่ยวในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ามีข้อกำหนดแตกต่างจากสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป ผู้ที่ต้องการเข้าพื้นที่ศึกษาธรรมชาติหรือดูสัตว์ป่าควรติดต่อหน่วยงานก่อนและปฏิบัติตามข้อกำหนดอย่างเคร่งครัด

 

ไม่ควรให้อาหารสัตว์ ใช้เสียงดัง ขับรถเร็ว หรือออกนอกพื้นที่ที่อนุญาต เพราะพฤติกรรมเหล่านี้อาจรบกวนสัตว์ป่าและเพิ่มความเสี่ยงต่อทั้งคนและสัตว์

 

สามารถเชื่อมการเรียนรู้กับโบราณสถานเวียงลอและอ่างเก็บน้ำแม่จุนได้ ทำให้เส้นทางอำเภอจุนมีทั้งประวัติศาสตร์ ระบบนิเวศ และภูมิทัศน์แหล่งน้ำในทริปเดียวกัน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:30 – 16:30 น.

 

การเดินทาง: จุดติดต่อและพื้นที่หลักอยู่ในโซนอำเภอจุน โดยผืนป่าครอบคลุมหลายอำเภอ ผู้ที่จะเข้าพื้นที่ธรรมชาติควรสอบถามเส้นทางและข้อกำหนดจากเจ้าหน้าที่ก่อนเดินทาง

 

 

 

38. ตลาดเช้าเชียงคำ เป็นตลาดพื้นเมืองใกล้ที่ว่าการอำเภอเชียงคำและที่ทำการไปรษณีย์ เหมาะสำหรับเริ่มต้นวันด้วยอาหารท้องถิ่นและการสัมผัสวิถีชีวิตของชาวเชียงคำก่อนออกเที่ยววัดและชุมชนไทลื้อโดยรอบ

 

ไฮไลต์: อาหารเช้าท้องถิ่น ผักผลไม้พื้นบ้าน อาหารเหนือ ขนมพื้นเมือง น้ำเต้าหู้ ชา กาแฟ วัตถุดิบชุมชน และบรรยากาศตลาดที่คนท้องถิ่นใช้จริงในชีวิตประจำวัน

 

ตลาดเช้าเชียงคำแตกต่างจากตลาดที่สร้างขึ้นเพื่อรองรับนักท่องเที่ยว เพราะร้านค้าส่วนใหญ่ตอบโจทย์ชีวิตประจำวันของคนในพื้นที่ จึงได้เห็นทั้งแม่ค้าจัดวัตถุดิบ คนท้องถิ่นเลือกซื้อกับข้าว และร้านอาหารที่เริ่มเปิดตั้งแต่เช้าตรู่

 

อาหารเป็นจุดเด่นสำคัญของตลาด มีทั้งอาหารเหนือ อาหารไทลื้อ ของทอด ข้าวเหนียว อาหารปรุงสำเร็จ ผักพื้นบ้าน และขนม เหมาะกับการลองหลายเมนูในปริมาณเล็ก ๆ ก่อนเริ่มเที่ยวทั้งวัน

 

การเดินตลาดยังช่วยให้เข้าใจเชียงคำผ่านวัตถุดิบและผู้คน เพราะอำเภอนี้มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ทั้งไทลื้อ ไทยใหญ่ และล้านนา ซึ่งสะท้อนออกมาในอาหารและสินค้าท้องถิ่น

 

หลังออกจากตลาดสามารถเดินทางต่อไปวัดนันตาราม วัดแสนเมืองมา วัดพระนั่งดิน วัดหย่วน และวัดพระธาตุสบแวนได้สะดวก จึงเหมาะกับการวางตลาดเป็นจุดแรกของเส้นทางเชียงคำ

 

ควรมาถึงในช่วงเช้าตรู่ เพราะร้านบางส่วนเริ่มเก็บของเมื่อสายและบรรยากาศตลาดจะค่อย ๆ ลดความคึกคักลง

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

 

การเดินทาง: ตลาดตั้งอยู่ใกล้ที่ว่าการอำเภอเชียงคำและที่ทำการไปรษณีย์ เดินทางจากที่พักในตัวอำเภอได้สะดวกทั้งรถยนต์ รถจักรยานยนต์ และการเดินเท้าในระยะใกล้

 

 

 

39. เวียงห้าว ตั้งอยู่บ้านดงอินตาเหนือ ตำบลบ้านเหล่า อำเภอแม่ใจ เป็นร่องรอยเมืองโบราณที่มีเอกลักษณ์จากแนวคูเมืองรูปวงกลม คันดิน และเรื่องเล่าพื้นบ้านเกี่ยวกับช้างดุร้ายที่มีชื่อว่า “ปู้ก่ำงาเขียว”

 

ไฮไลต์: ผังเมืองโบราณรูปวงกลม แนวคูเมืองและคันดิน ตำนานปู้ก่ำงาเขียว ร่องรอยชุมชนเก่า และเรื่องราวการตั้งถิ่นฐานในอำเภอแม่ใจ

 

เวียงห้าวไม่ได้มีซากอาคารขนาดใหญ่หรือเจดีย์สูงให้เห็นเด่นชัดเหมือนเมืองโบราณบางแห่ง คุณค่าหลักจึงอยู่ที่ผังพื้นที่ แนวคูคันดิน ชื่อท้องถิ่น และเรื่องเล่าที่ช่วยอธิบายความเป็นชุมชนในอดีต

 

จากสภาพพื้นที่และภาพถ่ายทางอากาศยังสามารถเห็นเค้าโครงของเมืองโบราณได้ ทำให้สถานที่แห่งนี้น่าสนใจสำหรับผู้ที่ศึกษาภูมิศาสตร์ประวัติศาสตร์หรือผังชุมชนโบราณ

 

ตำนานปู้ก่ำงาเขียวทำให้เวียงห้าวมีมิติทางวัฒนธรรมที่มากกว่าข้อมูลโบราณคดี เรื่องเล่าช่วยสะท้อนวิธีที่ชุมชนจดจำอดีตและอธิบายชื่อสถานที่ผ่านประสบการณ์ร่วมของคนในพื้นที่

 

มีข้อสันนิษฐานว่าพื้นที่อาจเกี่ยวข้องกับชุมชนดั้งเดิมก่อนหรือในช่วงการขยายตัวของวัฒนธรรมล้านนา จึงเป็นสถานที่ที่เหมาะกับผู้สนใจประวัติศาสตร์ท้องถิ่นมากกว่าการมาเพื่อถ่ายภาพเพียงอย่างเดียว

 

สามารถจัดเที่ยวร่วมกับอ่างเก็บน้ำแม่สุกและสถานที่ในอำเภอแม่ใจ เพื่อให้เส้นทางตอนเหนือของจังหวัดมีทั้งธรรมชาติและประวัติศาสตร์ชุมชน

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

 

การเดินทาง: ตั้งอยู่บ้านดงอินตาเหนือ หมู่ 11 ตำบลบ้านเหล่า อำเภอแม่ใจ ควรเดินทางในช่วงกลางวันเพื่อสังเกตแนวพื้นที่และคูเมืองได้ชัดเจน

 

 

 

40. ภูลังกา-ฟินจาเบาะ ตั้งอยู่ตำบลผาช้างน้อย อำเภอปง บนแนวเทือกเขาผีปันน้ำ เป็นพื้นที่ภูเขาสูงที่มีทั้งป่าดิบเขา ป่าไผ่ ทุ่งหญ้า โขดหิน ทะเลหมอก และจุดชมวิวกว้าง เหมาะสำหรับปิดท้ายรายชื่อ 40 ที่เที่ยวพะเยาด้วยสถานที่ธรรมชาติที่สะท้อนภาพของจังหวัดในมุมภูเขาอย่างชัดเจน

 

ไฮไลต์: ภูเขาสูงบนเทือกเขาผีปันน้ำ จุดชมวิว 360 องศา ทะเลหมอก พระอาทิตย์ขึ้น ป่าดิบเขา ป่าไผ่ ทุ่งหญ้า และภูมิทัศน์ของผาช้างน้อย

 

ชื่อ “ฟินจาเบาะ” มีความสัมพันธ์กับภาษาของชุมชนเมี่ยนในพื้นที่และสื่อถึงภูเขาหรือดินแดนที่มีความผูกพันกับโลกแห่งธรรมชาติและความเชื่อ ชื่อดังกล่าวช่วยสะท้อนความหลากหลายทางชาติพันธุ์ของพื้นที่สูงในอำเภอปง

 

ภูมิประเทศมีลักษณะเป็นยอดเขาสลับซับซ้อนและเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาผีปันน้ำ พื้นที่ป่าบนภูเขายังมีความสำคัญในฐานะแหล่งต้นน้ำของแม่น้ำยม ซึ่งไหลหล่อเลี้ยงชุมชนและพื้นที่เกษตรในหลายจังหวัดของภาคเหนือ

 

ทะเลหมอกเป็นภาพที่ทำให้ภูลังกามีชื่อเสียงมากที่สุด โดยมักเกิดในช่วงฤดูหนาวหรือวันที่มีความชื้นเหมาะสม แต่ไม่สามารถรับประกันได้ทุกวัน ผู้ที่ต้องการชมหมอกควรตรวจสภาพอากาศและวางแผนเดินทางตั้งแต่เช้ามืด

 

เส้นทางบนพื้นที่สูงบางส่วนต้องใช้ความระมัดระวัง โดยเฉพาะหลังฝนตกหรือช่วงที่มีหมอกหนา ควรใช้รถที่มีสภาพพร้อมและไม่ขับเร็วบนทางลาดชันหรือทางโค้ง

 

ภูลังกา-ฟินจาเบาะเหมาะกับผู้ที่ชอบธรรมชาติ ถ่ายภาพ เดินเขา และต้องการใช้เวลาในพื้นที่มากกว่าการแวะเช็กอินสั้น ๆ หากพักค้างในผาช้างน้อยจะมีโอกาสสัมผัสแสงเช้า ทะเลหมอก และบรรยากาศภูเขาได้เต็มที่กว่า

 

วันเปิดทำการ: ทุกวัน เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 17:00 น.

 

การเดินทาง: จากตัวเมืองพะเยามุ่งหน้าอำเภอปง แล้วเข้าสู่ตำบลผาช้างน้อย เส้นทางช่วงท้ายเป็นภูเขาและมีทางโค้ง ควรตรวจสภาพรถและสภาพอากาศก่อนเดินทาง

 

 

 

ตอบ: ควรเริ่มจากกว๊านพะเยา วัดศรีโคมคำ วัดติโลกอาราม อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง และวัดพระธาตุจอมทอง หากมีเวลาเพิ่มควรไปเชียงคำ ภูซาง และภูลังกา

 

ตอบ: หากมีเวลาเพียง 1 วัน ควรเที่ยวเฉพาะตัวเมือง โดยเริ่มจากกว๊านพะเยา อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง วัดศรีโคมคำ หอวัฒนธรรมนิทัศน์ วัดพระธาตุจอมทอง และปิดท้ายด้วยวัดติโลกอารามกับพระอาทิตย์ตกริมกว๊าน

 

ตอบ: 2–3 วันเหมาะสำหรับการเที่ยวตัวเมือง เชียงคำ และภูซาง หากต้องการรวมภูลังกา เชียงม่วน ดอกคำใต้ และสถานที่ครบหลายอำเภอ ควรมีเวลา 5–8 วัน

 

ตอบ: เดือนพฤศจิกายน–กุมภาพันธ์เหมาะที่สุดสำหรับการเที่ยวโดยรวม เพราะอากาศเย็นและเหมาะกับภูเขา ส่วนฤดูฝนจะเหมาะกับน้ำตกและการชมป่าที่เขียวชอุ่ม

 

ตอบ: จุดเด่นคือวนอุทยานภูลังกาและพื้นที่ภูลังกา-ฟินจาเบาะ อำเภอปง โดยทะเลหมอกขึ้นอยู่กับความชื้น อุณหภูมิ ลม และสภาพอากาศของแต่ละวัน

 

ตอบ: ต้องใช้เรือจากฝั่งกว๊านพะเยาไปยังพุทธสถานกลางน้ำ การเดินทางใช้เวลาไม่นาน และเป็นหนึ่งในประสบการณ์ท่องเที่ยวที่มีเอกลักษณ์ที่สุดของจังหวัด

 

ตอบ: น้ำตกภูซางมีน้ำอุ่นตามธรรมชาติประมาณ 33–35 องศาเซลเซียส น้ำไหลผ่านหน้าผาหินปูนและสามารถเข้าถึงได้ง่ายจากบริเวณที่ทำการอุทยานแห่งชาติภูซาง

 

ตอบ: เชียงคำเหมาะกับการเที่ยววัฒนธรรม โดยมีวัดนันตาราม ศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ วัดหย่วน วัดแสนเมืองมา วัดพระธาตุสบแวน วัดพระนั่งดิน และตลาดเช้าเชียงคำ

 

ตอบ: มี วนอุทยานไดโนเสาร์เชียงม่วน-แก่งหลวง เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านบรรพชีวินวิทยาที่สำคัญของภาคเหนือ และมีพื้นที่เกี่ยวข้องกับการค้นพบซากไดโนเสาร์ในอำเภอเชียงม่วน

 

ตอบ: เหมาะ โดยเฉพาะกว๊านพะเยา วัดศรีโคมคำ อุทยานแห่งชาติภูซาง หอวัฒนธรรมนิทัศน์ และวนอุทยานไดโนเสาร์เชียงม่วน-แก่งหลวง ซึ่งเข้าถึงไม่ยากและมีกิจกรรมเรียนรู้

 

ตอบ: แนะนำอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง วัดลี หอวัฒนธรรมนิทัศน์ โบราณสถานเวียงลอ วัดป่าแดงบุญนาค โบราณสถานบ้านร่องไฮ และเวียงห้าว

 

ตอบ: มีตลาดชายแดนไทย-ลาว บ้านฮวก ในอำเภอภูซาง เหมาะกับการเรียนรู้วิถีการค้าชายแดน แต่หากต้องการข้ามแดนควรตรวจสถานะด่านและข้อกำหนดล่าสุดจากหน่วยงานก่อนเดินทาง

 

ตอบ: หากเที่ยวเฉพาะตัวเมืองไม่จำเป็นต้องมีรถส่วนตัว แต่หากต้องการไปเชียงม่วน ภูลังกา ภูซาง ดอกคำใต้ หรือสถานที่ธรรมชาติหลายแห่ง รถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่าจะสะดวกกว่ามาก

 

ตอบ: ของฝากที่น่าสนใจ ได้แก่ ผ้าทอไทลื้อ งานจักสานจากชุมชนบ้านดอกบัว อาหารพื้นเมือง ผลิตภัณฑ์ชุมชนเชียงคำ และสินค้าท้องถิ่นจากตลาดในแต่ละอำเภอ

 

ตอบ: ควรมีเวลาประมาณ 6–8 วัน โดยแบ่งเส้นทางเป็นตัวเมืองพะเยา แม่ใจ จุน–เวียงลอ เชียงคำ–ภูซาง ปง–ภูลังกา เชียงม่วน และดอกคำใต้ เพื่อให้ขับรถน้อยลงและเที่ยวได้ไม่เร่งรีบ