ศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกง

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 09.00 – 16.00 น.

 

ศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกง หรือที่รู้จักในชื่อ ศาลเจ้าจ่ายเฮงเกียง (เล่าเอี๊ยะกง) เป็นศาลเจ้าจีนสำคัญของอำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี ตั้งอยู่เลขที่ 172 ถนนสายบุรี ตำบลตะลุบัน อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี เป็นศูนย์รวมความศรัทธาของชาวไทยเชื้อสายจีนในเมืองสายบุรีและผู้เคารพศรัทธาจากพื้นที่ใกล้เคียง ศาลเจ้าแห่งนี้มีความโดดเด่นทั้งในด้านตำนานความศักดิ์สิทธิ์ พิธีกรรมประจำปี งานหามเกี้ยวปักดิน พิธีลุยทะเล พิธีลุยไฟ และการเป็นแหล่งวัฒนธรรมที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนจีน ชุมชนมุสลิม วิถีประมงชายฝั่ง และเมืองท่าประวัติศาสตร์ของสายบุรี

 

ศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงเป็นหนึ่งในสถานที่ที่ควรไปเมื่อเดินทางถึงสายบุรี เพราะที่นี่ไม่ใช่เพียงศาลเจ้าสำหรับกราบไหว้ขอพร แต่เป็นพื้นที่ที่เก็บเรื่องเล่าของชาวจีนสายบุรีไว้หลายชั้น ทั้งเรื่องการอพยพมาตั้งถิ่นฐานของชาวจีนโพ้นทะเล ความเชื่อในองค์เทพเจ้าผู้คุ้มครองชุมชน การค้าขายริมทะเล วิถีประมง และความร่วมมือของผู้คนต่างศาสนาที่อยู่ร่วมกันในพื้นที่ชายแดนใต้ ศาลเจ้าจึงทำหน้าที่เป็นทั้งเทวสถาน แหล่งเรียนรู้ชุมชน จุดเริ่มต้นของเส้นทางวัฒนธรรม และศูนย์กลางงานประเพณีที่มีชีวิต

 

ชื่อศาลเจ้าจ่ายเฮงเกียงเป็นชื่อศาลเจ้าที่ชุมชนสายบุรีใช้เรียกคู่กับชื่อเล่าเอี๊ยะกงหรือเล่าเอี่ยกง โดยองค์เทพที่ชาวบ้านเคารพมีความเกี่ยวข้องกับชื่อเจ้าพ่อตั่วเล่าเอี่ย ตี่ฮู้อ่องเอี๊ยะ และพระหมอสายบุรี ในความทรงจำของชาวบ้าน องค์เทพเจ้ามีเมตตา ช่วยปัดเป่าสิ่งไม่ดี คุ้มครองครอบครัว ดูแลสุขภาพ และประทานความเป็นสิริมงคลแก่ผู้ศรัทธา ผู้คนจึงเดินทางมากราบไหว้ขอพรเรื่องสุขภาพ ความปลอดภัย การค้าขาย ความสำเร็จ ครอบครัว และโชคลาภอย่างต่อเนื่อง

 

ตำนานสำคัญของศาลเจ้าเล่าว่า เมื่อกว่า 300 ปีมาแล้ว ในพื้นที่หมู่บ้านบางตะโละซึ่งเป็นชุมชนชายฝั่งของอำเภอสายบุรี ชาวประมงมุสลิมลากอวนขึ้นมาแล้วพบไม้แกะสลักเป็นรูปพระจีนติดอวนขึ้นมาด้วย องค์พระมีหอยเพรียงเกาะเต็มไปหมด ชาวประมงจึงเรียกนายศรีราษ ซึ่งเป็นชาวไทยพุทธเชื้อสายจีนที่ป่วยเป็นโรคเรื้อน ให้มานำองค์พระออกจากอวน เมื่อนายศรีราษอุ้มองค์พระขึ้นมา ได้วิ่งข้ามคลองผ่านหญ้าลูกลมที่แหลมคมโดยลืมความเจ็บปวดจากโรคและบาดแผล จากนั้นนำองค์พระไปวางไว้บนกอใบเตยซึ่งต่อมากลายเป็นจุดตั้งศาลเจ้า

 

หลังจากชาวบ้านช่วยกันทำความสะอาดองค์พระจีน รมด้วยควันธูป ควันกำยาน และประกอบพิธีตามความเชื่อ ก็เกิดความศรัทธาว่าองค์เทพเจ้าสถิตอยู่ในรูปแกะสลักนั้น ไม่นานนายศรีราษก็หายจากโรคเรื้อน กลายเป็นตำนานความศักดิ์สิทธิ์ที่เล่าขานกันในสายบุรี ผู้คนที่เจ็บไข้ได้ป่วยจึงนิยมมากราบไหว้ บนบาน และขอพรต่อเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกง ทำให้ศาลเจ้าแห่งนี้ได้รับการขนานนามในหมู่ผู้ศรัทธาว่าเป็นพระหมอสายบุรี

 

เดิมศาลเจ้าเล่าเอี๊ยะกงตั้งอยู่ในหมู่บ้านบางตะโละบริเวณวัดเลียบ ต่อมาพื้นที่เดิมถูกน้ำคลองกัดเซาะ จึงมีการย้ายศาลเจ้าไปยังตำบลปะเสยะวอ และใช้ชื่อศาลเจ้าตี่ฮู้อ่องเอี๊ยะ หรือศาลเจ้าบางตะโละ ภายหลังชาวจีนสายบุรีร่วมกันสร้างศาลเจ้าแบบถาวรแห่งใหม่ขึ้นที่ตำบลตะลุบัน ซึ่งอยู่ในเขตเทศบาลเมืองสายบุรี และใช้ชื่อศาลเจ้าเล่าเอี๊ยะกงหรือศาลเจ้าจ่ายเฮงเกียง ส่วนศาลเจ้าเดิมที่บางตะโละยังคงเป็นที่เคารพนับถือในฐานะศาลพี่ศาลน้องที่เชื่อมโยงกันทางความศรัทธา

 

ลักษณะสำคัญของศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงคือการเป็นศาลเจ้าของชาวจีนสายบุรีที่ตั้งอยู่ในเมืองท่าเก่า อำเภอสายบุรีมีความสัมพันธ์กับทะเล การประมง การค้าชายฝั่ง และการตั้งถิ่นฐานของผู้คนหลายกลุ่ม ชุมชนจีนในสายบุรีนำความเชื่อ ประเพณี พิธีกรรม และการบูชาเทพเจ้ามาจากบรรพชน แล้วปรับให้เข้ากับพื้นที่ท้องถิ่นที่มีทั้งชาวไทยพุทธ ชาวไทยเชื้อสายจีน และชาวไทยมุสลิมอยู่ร่วมกัน ตำนานการพบองค์พระโดยชาวประมงมุสลิมจึงทำให้ศาลเจ้าแห่งนี้มีความหมายพิเศษ เพราะสะท้อนการเชื่อมโยงของผู้คนต่างศาสนาในเรื่องเล่าร่วมของเมือง

 

ตัวศาลเจ้ามีสถาปัตยกรรมจีนที่โดดเด่นด้วยสีแดง สีทอง ป้ายอักษรจีน กระถางธูป ลวดลายมงคล และพื้นที่ประดิษฐานองค์เทพเจ้าหลายองค์ ภายในศาลเจ้ายังมีสิ่งสำคัญที่ชุมชนให้ความเคารพ คือกระถางธูปที่ปรากฏพระปรมาภิไธยย่อ จปร. ซึ่งถือเป็นวัตถุสำคัญที่ช่วยยืนยันความเก่าแก่และความผูกพันของศาลเจ้ากับประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ผู้มาเยือนควรใช้เวลาเดินชมอย่างสำรวม สังเกตลวดลายจีน เครื่องสักการะ ป้ายชื่อศาลเจ้า และบรรยากาศของศาลเจ้าที่ยังคงมีผู้ศรัทธาเข้ามากราบไหว้อยู่เสมอ

 

ประเพณีสำคัญที่สุดของศาลเจ้าคืองานสมโภชเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงหรืองานตำนานเกี้ยวปักดิน ซึ่งจัดขึ้นในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ หลังตรุษจีนประมาณ 15 วัน ตรงกับวันแรม 2 ค่ำ และ 3 ค่ำ เดือน 3 ตามปฏิทินไทย หรือขึ้น 15 ค่ำเดือนหนึ่งตามปฏิทินจีน งานนี้เป็นงานวัฒนธรรมสำคัญของอำเภอสายบุรีและได้รับความสนใจจากผู้ศรัทธาและนักท่องเที่ยวจำนวนมาก เพราะมีพิธีกรรมที่โดดเด่นแตกต่างจากงานศาลเจ้าจีนทั่วไป

 

จุดเด่นของงานสมโภชคือพิธีหามเกี้ยวปักดิน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของสายบุรี เมื่ออัญเชิญองค์เทพเจ้าขึ้นเกี้ยวและแห่ไปตามพื้นที่ต่าง ๆ ผู้หามเกี้ยวจะเคลื่อนเกี้ยวตามแรงศรัทธาและความเชื่อว่าองค์เทพเจ้ากำลังนำทาง เมื่อเกี้ยวปักลงดิน ถือเป็นสัญญาณว่าองค์เทพพึงพอใจหรือประสงค์ให้หยุดในจุดนั้น พิธีนี้ดึงดูดผู้คนจำนวนมาก เพราะให้ทั้งความตื่นตา ความศักดิ์สิทธิ์ และความรู้สึกว่าเทพเจ้ากำลังสื่อสารกับชุมชนโดยตรง

 

อีกพิธีสำคัญคือพิธีลุยทะเลที่หาดวาสุกรี ขบวนเกี้ยวจะอัญเชิญองค์เทพเจ้าไปยังชายหาดและลุยน้ำทะเล เพื่อรำลึกถึงบรรพชนจีนโพ้นทะเลและเชื่อมโยงกับสมญาเจ้าพ่อวังบาดาล พิธีนี้มีความหมายทั้งในด้านการชำระร่างกายและจิตใจ การขอพรให้ชุมชนปลอดภัย และการย้ำเตือนให้ลูกหลานไม่ลืมคุณธรรมสำคัญของชาวจีน คือความกตัญญู ความสามัคคี และการช่วยเหลือกัน

 

พิธีลุยไฟเป็นอีกหนึ่งช่วงที่ผู้คนรอชมมากที่สุด หลังจากขบวนเกี้ยวออกโปรดลูกหลานและเดินทางผ่านพิธีต่าง ๆ แล้ว จะกลับมายังศาลเจ้าเพื่อทำพิธีลุยไฟ ความเชื่อของผู้ศรัทธามองว่าพิธีนี้เป็นการชำระล้างสิ่งไม่ดีที่ติดมากับขบวนและผู้ร่วมพิธีตลอดวัน ผู้หามเกี้ยวจะอัญเชิญองค์เทพผ่านเปลวไฟตามแบบแผนพิธีกรรมที่สืบทอดมาอย่างยาวนาน ภาพของเกี้ยว เสียงประทัด ควันธูป แสงไฟ และผู้ศรัทธาที่เฝ้าชมอย่างแน่นขนัด ทำให้งานสมโภชเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงเป็นหนึ่งในงานจีนปัตตานีที่มีพลังและเอกลักษณ์สูงมาก

 

นอกจากพิธีแห่พระ ลุยทะเล ปักหลักหน้าถ้ำ และลุยไฟแล้ว งานสมโภชยังมีพิธียกเสาโกเต้ง พิธีเชิญเทพเจ้าลงประทับเกี้ยว การสักการะเทพเจ้า การรำมโนราห์ถวายเทพเจ้า การเชิดสิงโตและมังกร การแสดงงิ้ว การสาธิตภูมิปัญญาท้องถิ่น ถนนสายวัฒนธรรม และการจำหน่ายผลิตภัณฑ์พื้นเมือง งานนี้จึงเป็นทั้งงานศรัทธา งานท่องเที่ยว งานวัฒนธรรม และงานเศรษฐกิจชุมชนที่ทำให้เมืองสายบุรีคึกคักเป็นพิเศษในช่วงเทศกาล

 

พื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับประเพณีไม่ได้มีเฉพาะตัวศาลเจ้าเท่านั้น แต่ยังเชื่อมไปยังหาดวาสุกรี ถ้ำปิดสายบุรี ศาลเจ้าบางตะโละ และย่านตลาดสายบุรี การเคลื่อนขบวนเกี้ยวจากศาลเจ้าออกไปยังจุดต่าง ๆ ทำให้ทั้งเมืองกลายเป็นพื้นที่พิธีกรรม ผู้มาเยือนจึงควรมองงานสมโภชเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงเป็นประสบการณ์เมือง ไม่ใช่เพียงการชมพิธีหน้าศาลเจ้า เพราะพิธีกรรมเหล่านี้ทำให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างศาลเจ้า ชายทะเล ถ้ำ ภูเขา ชุมชน และตลาดในเมืองสายบุรีอย่างชัดเจน

 

การมาเที่ยวศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงในวันปกติให้บรรยากาศสงบ เหมาะกับการไหว้ขอพรและศึกษาประวัติของศาลเจ้า ส่วนการมาในช่วงงานสมโภชให้ภาพของศรัทธาที่มีชีวิต ผู้ที่ชอบวัฒนธรรมจีน พิธีกรรมท้องถิ่น การถ่ายภาพเชิงสารคดี และงานประเพณีพื้นถิ่นควรวางแผนมาในช่วงงานประจำปี แต่ควรเตรียมตัวเรื่องคนจำนวนมาก เสียงประทัด ควันธูป การปิดถนนบางช่วง และการเดินเท้าตามขบวนพิธี

 

สำหรับการสักการะในศาลเจ้า ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา ให้พื้นที่แก่ผู้ที่กำลังไหว้ และสอบถามผู้ดูแลศาลเจ้าหากไม่ทราบลำดับการไหว้ ควรหลีกเลี่ยงการจับต้ององค์เทพเจ้า เครื่องบูชา หรือวัตถุศักดิ์สิทธิ์โดยไม่ได้รับอนุญาต หากถ่ายภาพควรเลือกมุมที่ไม่รบกวนผู้สักการะและไม่ถ่ายภาพพิธีกรรมในลักษณะที่ไม่เหมาะสม ความเคารพต่อพื้นที่เป็นสิ่งสำคัญ เพราะศาลเจ้าแห่งนี้ยังเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของชุมชน ไม่ใช่เพียงแหล่งท่องเที่ยว

 

การเดินทาง ไปศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงสามารถเริ่มจากตัวเมืองปัตตานี ใช้ทางหลวงหมายเลข 42 มุ่งหน้าไปอำเภอสายบุรี ระยะทางประมาณ 50 กม. เมื่อเข้าสู่เขตเทศบาลเมืองตะลุบันให้มุ่งหน้าไปย่านตลาดสายบุรีและถนนสายบุรี ศาลเจ้าตั้งอยู่ในเขตชุมชนเมืองสายบุรี เดินทางได้ด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถรับจ้าง หรือรถโดยสารท้องถิ่น ผู้ที่เดินทางในช่วงงานสมโภชควรตรวจจุดจอดรถและเส้นทางปิดถนนล่วงหน้า เพราะพื้นที่รอบศาลเจ้าจะมีผู้คนหนาแน่นกว่าวันปกติ

 

หากจัดเส้นทางเที่ยวแบบครึ่งวัน สามารถเริ่มจากศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกง แล้วต่อไปยังวังเก่าสายบุรี ย่านชุมชนไทยเชื้อสายจีน ภูเขาสลินดงบายู และหาดวาสุกรี หากมีเวลา 1 วัน ควรเพิ่มปะเสยะวอ บ้านต่อเรือกอและ ถ้ำปิดสายบุรี และเส้นทางปากน้ำสายบุรีเข้าไปในแผน การจัดทริปลักษณะนี้จะทำให้เห็นสายบุรีครบทั้งศาลเจ้าจีน เมืองเก่า วังเจ้าเมือง ชุมชนจีน ชายหาด ภูเขา ตำนานถ้ำ และวิถีประมงชายฝั่ง

 

สายบุรีเป็นเมืองที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในปัตตานี เมืองนี้มีทั้งความเป็นเมืองท่าเก่า ชายหาดยาว เศรษฐกิจประมง น้ำบูดู กือโป๊ะหรือข้าวเกรียบปลา บ้านเรือนเก่า วังพิพิธภักดี และชุมชนจีนที่ยังสืบทอดพิธีกรรมศาลเจ้า การเที่ยวศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงจึงเป็นประตูสำคัญสู่การเข้าใจสายบุรี เพราะศาลเจ้ารวบรวมเรื่องราวของการค้าชายทะเล ความเชื่อจีน และความสัมพันธ์ของผู้คนในเมืองไว้ในจุดเดียว

 

ด้านอาหาร รอบตลาดสายบุรีมีร้านอาหารท้องถิ่น ร้านข้าวยำ ร้านก๋วยเตี๋ยว ร้านกาแฟ ร้านของหวาน และร้านอาหารฮาลาลหลายแห่ง ผู้มาเยือนสามารถแวะรับประทานอาหารในตัวเมืองสายบุรีก่อนหรือหลังสักการะได้ หากเดินทางต่อไปหาดวาสุกรีและปะเสยะวอ จะพบร้านอาหารทะเลและคาเฟ่ริมทางเพิ่มขึ้น การชิมอาหารพื้นถิ่น เช่น น้ำบูดู กือโป๊ะ อาหารทะเล และเมนูฮาลาลในสายบุรี ช่วยให้การเดินทางมีมิติของวิถีชุมชนมากขึ้น

 

ด้านที่พัก นักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสสายบุรีอย่างเต็มที่สามารถเลือกพักในอำเภอสายบุรีหรือบริเวณหาดวาสุกรี เช่น สายบุรีรีสอร์ทหรือนี รัน นี รีสอร์ต ส่วนผู้ที่ต้องการบริการโรงแรมในเมืองมากขึ้นสามารถพักในตัวเมืองปัตตานีแล้วเดินทางมาเที่ยวสายบุรีแบบไปเช้าเย็นกลับ การเลือกพักขึ้นอยู่กับแผนเดินทาง หากต้องการชมพิธีสมโภชช่วงค่ำหรือเช้าตรู่ ควรเลือกที่พักใกล้สายบุรีเพื่อลดเวลาเดินทาง

 

โดยสรุป ศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกงหรือศาลเจ้าจ่ายเฮงเกียงเป็นศาลเจ้าจีนสำคัญของสายบุรีที่รวมความศรัทธา ตำนานปาฏิหาริย์ พิธีกรรมเกี้ยวปักดิน ลุยทะเล ลุยไฟ และวิถีเมืองท่าปัตตานีไว้ในสถานที่เดียวกัน ผู้มาเยือนจะได้ทั้งการสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคล การเรียนรู้ประวัติชาวจีนสายบุรี และการสัมผัสประเพณีที่มีเอกลักษณ์ไม่เหมือนที่ใดในประเทศไทย หากเดินทางด้วยความเคารพและใช้เวลาเรียนรู้บริบทของชุมชน ศาลเจ้าแห่งนี้จะเป็นหนึ่งในจุดหมายที่ช่วยให้เข้าใจปัตตานีได้ลึกขึ้นอย่างมาก

 

 

ตอบ: ศาลเจ้าพ่อเล่าเอี่ยกง หรือศาลเจ้าจ่ายเฮงเกียง ตั้งอยู่เลขที่ 172 ถนนสายบุรี ตำบลตะลุบัน อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี ในย่านตลาดสายบุรี

 

ตอบ: เปิดทุกวัน เวลา 09.00 – 16.00 น. ผู้เดินทางในช่วงงานสมโภชควรตรวจเส้นทางและเวลาพิธีล่วงหน้า

 

ตอบ: เป็นศาลเจ้าจีนสำคัญของชาวไทยเชื้อสายจีนในอำเภอสายบุรี เป็นศูนย์รวมศรัทธาเรื่องสุขภาพ ครอบครัว โชคลาภ และเป็นศูนย์กลางงานประเพณีตำนานเกี้ยวปักดิน

 

ตอบ: งานสมโภชจัดในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ หลังตรุษจีนประมาณ 15 วัน ตรงกับวันแรม 2 ค่ำ และ 3 ค่ำ เดือน 3 หรือขึ้น 15 ค่ำเดือนหนึ่งตามปฏิทินจีน

 

ตอบ: จุดเด่นคือพิธีหามเกี้ยวปักดิน พิธีลุยทะเลที่หาดวาสุกรี พิธีปักหลักหน้าถ้ำ และพิธีลุยไฟหน้าศาลเจ้า ซึ่งเป็นพิธีกรรมที่สะท้อนความศรัทธาของชาวสายบุรีอย่างชัดเจน

 

ตอบ: ควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา ให้พื้นที่แก่ผู้ที่กำลังสักการะ และสอบถามผู้ดูแลศาลเจ้าหากไม่ทราบลำดับการไหว้

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อได้ที่ย่านชุมชนไทยเชื้อสายจีนสายบุรี วังเก่าสายบุรี ภูเขาสลินดงบายู หาดวาสุกรี ปากน้ำสายบุรี และปะเสยะวอ ชุมชนต่อเรือกอและ

 

ตอบ: เหมาะกับผู้สนใจศาลเจ้าจีน ประวัติศาสตร์ชาวจีนสายบุรี พิธีกรรมพื้นถิ่น งานแห่เกี้ยว ลุยทะเล ลุยไฟ และการท่องเที่ยวเมืองพหุวัฒนธรรมของปัตตานี