มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก

Rating: 3.4/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก เป็นมัสยิดเก่าแก่แห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานครที่ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาด้านตะวันออก ใกล้กับวัดเกาะ (วัดสัมพันธวงศ์) ในย่านที่ปัจจุบันผู้คนคุ้นชื่อว่าไชน่าทาวน์หรือเยาวราช ความโดดเด่นของสถานที่แห่งนี้ไม่ได้อยู่เพียงแค่ความแปลกตาของมัสยิดที่ตั้งอยู่กลางย่านชุมชนจีน หากแต่อยู่ที่ประวัติศาสตร์ของผู้คนและการก่อร่างของชุมชนมุสลิมที่กลมกลืนอยู่ในเมืองท่าเก่าของกรุงเทพฯ อย่างแนบเนียน

 

มัสยิดหลวงโกชาอิศหากสร้างขึ้นบนพื้นที่ซึ่งเกี่ยวพันกับตระกูลของหลวงโกชาอิศหาก โดยบ้านของท่านอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาด้านตรงข้าม คือบริเวณคลองสาน เรื่องราวเริ่มต้นย้อนกลับไปในสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ “นายหวัน มูซา” พ่อค้าจากไทรบุรีเดินทางเข้ามาค้าขายและตั้งถิ่นฐานอยู่ในเมืองธนบุรี นายหวัน มูซาเป็นบิดาของหลวงโกชา และแต่งงานกับนางสาวเลี๊ยบ ซึ่งเป็นลูกสาวชาวจีนย่านสวนมะลิ สิ่งนี้สะท้อนภาพกรุงเทพฯ ในฐานะเมืองพหุวัฒนธรรมที่ผู้คนต่างเชื้อชาติศาสนาเชื่อมโยงกันได้ด้วยการค้าและการตั้งถิ่นฐาน

 

ที่ดินของหลวงโกชามีทั้งสองฟากแม่น้ำเจ้าพระยา โดยฝั่งคลองสานมีพื้นที่ประมาณ 12 ไร่ เคยมีพวกข้าทาสทำสวนผลไม้ยาวนานจนถึงช่วงเลิกทาส ต่อมาเมื่อมีการตัดถนนเจริญนครในสมัยรัชกาลที่ 7 ที่ดินบริเวณดังกล่าวถูกแบ่งเป็นสองส่วน และพื้นที่ส่วนใหญ่ซึ่งติดริมแม่น้ำยังคงเป็นบริเวณที่อยู่อาศัยของลูกหลานในปัจจุบัน ส่วนที่ดินฝั่งตรงข้ามซึ่งเยื้องกับบ้านถูกใช้เป็นที่เก็บสินค้าและเป็นคลังสินค้า เพราะหลวงโกชาอิศหากเป็นพ่อค้าติดต่อค้าขายด้วย ที่ดินแปลงนี้มีถนนทรงวาดตัดผ่านและเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญของย่านการค้าเก่าแก่ริมเจ้าพระยา

 

หลวงโกชาอิศหากมีบุตรธิดาหลายคน โดยบุตรชาย 3 คนที่ถูกกล่าวถึงคือ พระโกชาอิศหาก (หมัด) พระยาสมันตรัฐบุรินทร์ (ตุ๋ย บินอับดุลลา) และขุนกาญจนประศาสน์ คำว่า “บินอับดุลลา” เป็นนามสกุลของพระยาสมันตรัฐฯ ที่ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะเดียวกันหลวงโกชาอิศหากยังรับราชการอยู่ถึง 4 แผ่นดินเริ่มตั้งแต่รัชกาลที่ 5 โดยทำหน้าที่เป็นล่ามและรับเครื่องราชบรรณาการ ดอกไม้เงินดอกไม้ทอง จึงไม่น่าแปลกที่เมื่อชาวต่างชาตินำเครื่องราชบรรณาการเข้ามาในกรุงเทพฯ ก็จะมาพักที่บ้านของท่านก่อน และหลวงโกชาจึงทำหน้าที่ถวายเครื่องราชบรรณาการต่อไปในนามของรัฐ

 

เมื่อกาลเวลาผ่านไปและบทบาทคลังสินค้าลดลง ที่ดินฝั่งถนนทรงวาดบางส่วนถูกขายไป เหลือพื้นที่ราว 2 ไร่เศษ และเป็นจุดที่หลวงโกชาเกณฑ์ลูกหลานช่วยกันสร้างสุเหร่าไว้เป็นที่ละหมาดรวมกัน เนื่องจากสุเหร่าอยู่ใกล้วัดเกาะจึงเรียกกันว่า “สุเหร่าวัดเกาะ” อีกทั้งพื้นที่ส่วนหนึ่งยังทำเป็นกุโบร์ คือที่ฝังศพ และมีการฝังศพของคนในตระกูลรวมถึงคุณปู่ตามคำบอกเล่าของลูกหลานในบทสัมภาษณ์ที่คุณให้มา สุเหร่าแห่งนี้ไม่ได้จดทะเบียนจึงไม่มีชื่อเป็นทางการ และไม่มีคณะกรรมการมัสยิดเหมือนมัสยิดที่จดทะเบียน แต่ชุมชนยังคงสืบสานการปกครองดูแลกันมาตลอด โดยใช้รายได้จากการให้เช่าที่และอาคารรอบมัสยิดเป็นทุน

 

ลักษณะสำคัญของมัสยิดหลวงโกชาอิศหากคือความเป็น “มัสยิดเปิด” ใครมาใช้ก็ได้ กุโบร์ก็เป็นพื้นที่สาธารณะเช่นกัน ในแต่ละวันศุกร์จะมีมุสลิมเข้ามาละหมาดประมาณ 100 คน ส่วนมากเป็นผู้ทำงานหรืออาศัยอยู่ในบริเวณนั้น ความพิเศษอีกอย่างคือมัสยิดแห่งนี้ตั้งอยู่ใจกลางไชน่าทาวน์อย่างกลมกลืน ตัวอาคารมีเสน่ห์เป็นสไตล์ยุโรป ขณะเดียวกันชื่อมัสยิดเป็นชื่อแบบไทยซึ่งตั้งใจให้ผู้คนและลูกหลานได้ทราบรากประวัติของผู้เริ่มก่อสร้าง และย้ำความเป็นคนไทยที่นับถือศาสนาอิสลามที่อยู่ร่วมกับวัฒนธรรมจีนอย่างสมานฉันท์และกลมเกลียว

 

การเดินทาง: สามารถมาจากย่านเยาวราช/ถนนทรงวาด แล้วเดินต่อเข้ามาตามแนวชุมชนริมน้ำ (แนะนำมาช่วงเช้าถึงบ่ายเพื่อความสะดวกในการเดินชมและถ่ายภาพ)

 

 

ตอบ: โดยทั่วไปสามารถเข้าเยี่ยมชมได้ แต่ควรแต่งกายสุภาพและหลีกเลี่ยงการรบกวนช่วงเวลาละหมาด

 

ตอบ: แนะนำเสื้อผ้ามิดชิด สุภาพ ไม่รัดรูป และเคารพกติกาของศาสนสถาน

 

ตอบ: เป็นศาสนสถานของชุมชนมุสลิมไทยในย่านการค้าเก่าริมเจ้าพระยา เชื่อมโยงเรื่องราวของตระกูลหลวงโกชาอิศหากกับพัฒนาการเมืองท่าและชุมชนไชน่าทาวน์

 

ตอบ: สะดวก โดยมาลงย่านเยาวราช/ทรงวาดหรือ MRT วัดมังกร แล้วเดินต่อเข้าชุมชนริมน้ำระยะสั้น

 

ตอบ: ควรขออนุญาตก่อน และหลีกเลี่ยงการถ่ายในช่วงประกอบศาสนกิจเพื่อความเหมาะสม