วัดมหาธาตุวรวิหาร

Rating: 3/5 (8 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดมหาธาตุวรวิหาร ตั้งอยู่ในเขตตำบลหนองกระแชง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี เป็นพระอารามหลวงและวัดสำคัญคู่บ้านคู่เมืองเพชรบุรีมาอย่างยาวนานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา วัดแห่งนี้มิได้เป็นเพียงศาสนสถานสำหรับประกอบพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา หากแต่เป็นศูนย์กลางทางประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และความทรงจำร่วมของผู้คนในเมืองเพชรบุรีที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ภาพของพระปรางค์ห้ายอดที่ตั้งตระหง่านอยู่กลางเมืองได้กลายเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงความรุ่งเรืองและความต่อเนื่องของเมืองเพชรบุรีตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

 

ทำเลที่ตั้งของวัดมหาธาตุวรวิหารอยู่ในพื้นที่เมืองเก่า ซึ่งเป็นศูนย์กลางการปกครองและศาสนามาแต่โบราณ ลักษณะของการตั้งวัดในตำแหน่งนี้สะท้อนคติการวางผังเมืองในสมัยอยุธยา ที่มักกำหนดให้วัดมหาธาตุหรือวัดหลักของเมืองตั้งอยู่ใกล้ศูนย์กลางชุมชน เพื่อเป็นทั้งที่ยึดเหนี่ยวจิตใจและเป็นศูนย์รวมพิธีกรรมสำคัญของบ้านเมือง วัดมหาธาตุวรวิหารจึงมิได้แยกตัวออกจากวิถีชีวิตของผู้คน หากแต่เติบโตควบคู่ไปกับการพัฒนาเมืองเพชรบุรีอย่างแนบแน่น

 

แม้จะไม่ปรากฏหลักฐานการสร้างวัดมหาธาตุวรวิหารที่แน่ชัด แต่จากข้อมูลทางโบราณคดีและเอกสารท้องถิ่นหลายฉบับ สันนิษฐานว่าวัดแห่งนี้มีอายุเก่าแก่ย้อนไปได้มากกว่า 1,000 ปี หลักฐานสำคัญปรากฏในสมุดเพชรบุรี ซึ่งระบุว่าพบอิฐสมัยทวาราวดีบริเวณป่าช้าวัดมหาธาตุด้านที่ติดกับวัดแก่นเหล็ก อิฐดังกล่าวเป็นแผ่นยาวประมาณหนึ่งศอก ปิดทับอยู่บนหลุมฝังศพ และมีซากโครงกระดูกหนึ่งโครง พร้อมอักษรจารึกที่มีความว่า “ข้าพเจ้าจีนแดงได้สร้างพระปรางค์ไว้ไม่สำเร็จ ขอให้ข้าพเจ้าได้สร้างพระปรางค์นี้อีกต่อไป” จารึกนี้สะท้อนให้เห็นถึงความศักดิ์สิทธิ์ของพื้นที่และความต่อเนื่องของการก่อสร้างพระปรางค์ในบริเวณนี้มาเป็นเวลายาวนาน

 

หัวใจสำคัญของวัดมหาธาตุวรวิหารคือพระปรางค์ห้ายอด ซึ่งตั้งตระหง่านอย่างสง่างามอยู่กลางวัด พระปรางค์องค์นี้มีความสูงถึงยอดนภศูลประมาณ 55 เมตร และมีความยาวรอบฐานประมาณ 120 เมตร ลักษณะของพระปรางค์ห้ายอดสะท้อนคติจักรวาลตามแนวคิดพุทธศาสนา โดยมีพระปรางค์ประธานเป็นศูนย์กลาง เปรียบเสมือนเขาพระสุเมรุ และมีปรางค์บริวารรายล้อม เปรียบเสมือนทวีปและภูเขาศักดิ์สิทธิ์ในจักรวาล พระปรางค์ห้ายอดวัดมหาธาตุจึงมิได้เป็นเพียงโครงสร้างทางสถาปัตยกรรม หากแต่เป็นสัญลักษณ์ทางความเชื่อที่ลึกซึ้งและทรงพลัง

 

พระปรางค์วัดมหาธาตุวรวิหารได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์มาอย่างต่อเนื่องในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยปรากฏหลักฐานการบูรณะอย่างเป็นทางการถึง 5 ครั้ง ครั้งแรกเกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2357 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ซึ่งเป็นการบูรณะเพื่อคงสภาพความมั่นคงขององค์พระปรางค์ให้สามารถประกอบพิธีกรรมได้ต่อไป ครั้งที่สองในปี พ.ศ. 2406 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) สมุหพระกลาโหม และพระเพชรพิไสยศรีสวัสดิ์ (ท้วม บุนนาค) รักษาการเจ้าเมืองเพชรบุรี ร่วมกันดำเนินการบูรณะปฏิสังขรณ์ ซึ่งสะท้อนถึงความสำคัญของวัดมหาธาตุในระดับราชสำนัก

 

การบูรณะครั้งที่สามเกิดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยพระองค์ได้พระราชทานพระราชทรัพย์ให้เจ้าพระยาสุรพันธพิพิสุทธ (เทศ บุนนาค) เป็นผู้ดำเนินการก่อสร้าง แต่เนื่องจากองค์พระปรางค์พังลงมาระหว่างการก่อสร้าง และเจ้าพระยาฯ ถึงแก่อสัญกรรมก่อนงานจะแล้วเสร็จ การบูรณะครั้งนี้จึงไม่สมบูรณ์ เหตุการณ์ดังกล่าวกลายเป็นบทเรียนสำคัญด้านการอนุรักษ์โบราณสถานขนาดใหญ่ในเวลาต่อมา

 

การบูรณะครั้งที่สี่ในปี พ.ศ. 2471–2479 นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของพระปรางค์วัดมหาธาตุวรวิหาร เมื่อพระสุวรรณมุนี (ชิด) เจ้าอาวาส ได้มอบหมายให้นายพิณ อินฟ้าแสง เป็นผู้ออกแบบและดำเนินการบูรณะจนแล้วเสร็จเป็นพระปรางค์ห้ายอดดังที่เห็นในปัจจุบัน แม้ในระยะแรกจะยังไม่มีลวดลายตกแต่งภายนอกเนื่องจากขาดทุนทรัพย์ แต่การบูรณะครั้งนี้ได้ค้นพบพระบรมสารีริกธาตุ พระพิมพ์ และโบราณวัตถุสำคัญจำนวนมาก ต่อมาในปี พ.ศ. 2475 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีได้เสด็จฯ มายังวัดมหาธาตุ และพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ร่วมบูรณะ จนแล้วเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2479

 

การบูรณะครั้งที่ห้าเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2535 ในสมัยพระเทพสุวรรณมุนี เจ้าอาวาส ได้ดำเนินการบูรณะครั้งใหญ่โดยใช้งบประมาณจากผู้มีจิตศรัทธากว่า 11 ล้านบาท เพื่อเสริมความมั่นคงและอนุรักษ์รายละเอียดทางศิลปกรรมให้คงอยู่สืบไป การบูรณะครั้งนี้สะท้อนถึงบทบาทของชุมชนและศรัทธาประชาชนในการดูแลมรดกทางวัฒนธรรมของเมืองเพชรบุรี

 

รอบองค์พระปรางค์เป็นพระระเบียงคด ซึ่งประดิษฐานใบเสมาคู่สมัยอยุธยาตอนปลาย ทำด้วยหินทรายแดงและจำหลักลวดลายอย่างงดงาม ใบเสมาเหล่านี้มิได้เป็นเพียงเครื่องหมายเขตศักดิ์สิทธิ์ของอุโบสถ หากแต่เป็นหลักฐานทางศิลปกรรมที่สะท้อนฝีมือช่างชั้นสูงในสมัยอยุธยา และช่วยยืนยันสถานะของวัดมหาธาตุในฐานะวัดหลวงของเมือง

 

พระวิหารหลวงของวัดมหาธาตุวรวิหารเป็นอีกหนึ่งองค์ประกอบที่มีคุณค่าทางศิลปกรรมอย่างยิ่ง หน้าบันพระวิหารประดับลวดลายปูนปั้นฝีมือช่างเพชรบุรีในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ปั้นเป็นรูปพระนารายณ์ทรงสุบรรณ และหนุมานแบกครุฑ รายล้อมด้วยลายก้านขด ส่วนล่างของหน้าบันเป็นรูปเทพพนม ช่อฟ้าและหางหงส์ก็ปั้นเป็นรูปเทพพนมเช่นกัน แสดงถึงเอกลักษณ์เฉพาะของสกุลช่างเพชรบุรีที่เน้นความอ่อนช้อยและรายละเอียดประณีต

 

ภายในพระวิหารหลวงมีจิตรกรรมฝาผนังที่ทรงคุณค่า บริเวณขื่อ เพดาน และผนังด้านหน้าพระประธานเขียนเป็นภาพพุทธประวัติ ผนังด้านทิศเหนือและทิศใต้เขียนภาพเทพชุมนุมหลายชั้น โดยแต่ละชั้นมีการจัดองค์ประกอบอย่างเป็นระบบ ระหว่างเทพมีพัดกั้น และมีการเขียนชื่อผู้บริจาคไว้ในลายลูกฟักก้ามปู ผนังระหว่างช่องหน้าต่างเขียนภาพทศชาติชาดก งานจิตรกรรมเหล่านี้ได้รับการกล่าวถึงโดยสมเด็จฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ในจดหมายเหตุระยะทางไปมณฑลราชบุรี ว่าแม้บางส่วนจะไม่เก่าเท่าวัดใหญ่สุวรรณาราม แต่มีความน่าสนใจตรงการนำรูปวิทยาธรเข้ามาอยู่ในภาพเทพชุมนุม

 

การเดินทาง วัดมหาธาตุวรวิหารตั้งอยู่ในเขตเมืองเพชรบุรี สามารถเดินทางได้สะดวกจากถนนเพชรเกษมเข้าสู่ตัวเมือง และเชื่อมต่อไปยังแหล่งท่องเที่ยวสำคัญอื่น ๆ ได้ง่าย เหมาะสำหรับการจัดเส้นทางท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมภายในหนึ่งวัน

 

 

ตอบ: สันนิษฐานว่ามีอายุมากกว่า 1,000 ปี จากหลักฐานทางโบราณคดีและเอกสารท้องถิ่น

 

ตอบ: สื่อถึงคติจักรวาลในพุทธศาสนา โดยมีเขาพระสุเมรุเป็นศูนย์กลาง

 

ตอบ: เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองและมีพระปรางค์ห้ายอดขนาดใหญ่ที่สุดในจังหวัด

 

ตอบ: แนะนำอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมงเพื่อชมพระปรางค์ พระวิหาร และพระระเบียงคด

 

ตอบ: ได้ สามารถจัดเส้นทางเที่ยววัดมหาธาตุ วัดใหญ่สุวรรณาราม และวัดเกาะในวันเดียว