หน้าแรก lovethailand >สถานที่ท่องเที่ยวภาคตะวันออกเฉียงเหนือ >สถานที่ท่องเที่ยวจังหวัดสกลนคร >อ.เมืองสกลนคร >ต.ธาตุเชิงชุม > ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง)
TL;DR: ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง) อยู่ที่ตำบลงิ้วด่อน อำเภอเมืองสกลนคร จังหวัดสกลนคร เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น. การเดินทางสะดวก จากตัวเมืองสกลนครเดินทางไปยังตำบลงิ้วด่อน อำเภอเมืองสกลนคร ใช้รถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างในตัวเมืองได้สะดวก.
ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน
เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.
ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง) สกลนคร เป็นศาลสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองสกลนคร ตั้งอยู่ในเขตตำบลงิ้วด่อน อำเภอเมืองสกลนคร จังหวัดสกลนคร เดิมเรียกว่า ศาลเจ้าปู่โต้งมเหศักดิ์หลักเมือง ก่อนเปลี่ยนชื่อเมื่อ พ.ศ. 2543 เป็นศาลเจ้าพ่อมเหศักดิ์ หรือศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ตามที่ใช้ในข้อมูลแหล่งท่องเที่ยวปัจจุบัน ศาลแห่งนี้เกี่ยวข้องกับตำนานเจ้าปู่โต่งหรือพระอุปฮาดโต่ง ผู้ถูกส่งมาจากราชวงศ์เมืองสารพันวันทองสองฝั่งแม่น้ำโขง เพื่อปกป้องชาวเมืองหนองหารหลวงและรักษาพระธาตุเชิงชุม พื้นที่ศาลเป็นศูนย์รวมความเชื่อเรื่องหลักเมือง การคุ้มครองบ้านเมือง และพิธีบวงสรวงประจำปีในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี
ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง) สกลนคร เป็นหนึ่งในศาลศักดิ์สิทธิ์ที่มีความหมายลึกซึ้งต่อเมืองสกลนคร เพราะไม่ได้เป็นเพียงศาลสำหรับกราบไหว้ขอพรทั่วไป แต่เป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงกับความทรงจำเรื่องเมืองหนองหารหลวง พระธาตุเชิงชุม คูเมือง คูหมากเสื่อ โนนหลักเมือง และตำนานเจ้าปู่โต่งอุปฮาดราชวงศ์จากเมืองสารพันวันทองของสองฝั่งแม่น้ำโขง ผู้คนในสกลนครรู้จักศาลแห่งนี้ในฐานะศาลหลักเมืองอีกนัยหนึ่ง เป็นศาลที่สะท้อนการนับถือผู้ปกปักรักษาเมืองและความเชื่อเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำถิ่นที่สืบต่อกันมายาวนานหลายชั่วอายุคน
ศาลแห่งนี้เดิมมีชื่อว่า ศาลเจ้าปู่โต้งมเหศักดิ์หลักเมือง ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2543 ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็น ศาลเจ้าพ่อมเหศักดิ์ ขณะที่ข้อมูลท่องเที่ยวหลายแห่งใช้ชื่อว่า ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ หรือเขียนกำกับว่าเป็นศาลหลักเมืองสกลนคร ความแตกต่างของการเขียนชื่อสะท้อนลักษณะของศาลเก่าที่มีทั้งชื่อในคำบอกเล่าท้องถิ่น ชื่อทางความเชื่อ และชื่อที่ใช้ในเอกสารหรือข้อมูลท่องเที่ยวร่วมสมัย แต่แก่นของสถานที่ยังคงหมายถึงศาลเจ้าปู่โต่งมเหศักดิ์ ผู้เป็นหลักทางใจของเมืองสกลนคร
คำว่า “โต่ง” ในคำอธิบายท้องถิ่นมีความหมายหลากหลาย ด้านหนึ่งหมายถึงส่วนปลายหรือที่สุดของสิ่งที่เป็นแนว เช่น ปลายโต่ง ท้ายโต่ง หรือสุดโต่ง อีกด้านหนึ่งในภาษาพื้นบ้านอีสานใช้ในลักษณะกิริยาเกี่ยวกับการรองรับสิ่งที่โยนมา ไหลมา หรือตกลงมา เช่น โต่งดักปลา หรือโต่งน้ำจากชายคา ความหมายเหล่านี้ทำให้ชื่อเจ้าปู่โต่งมีมิติทางภาษาและภูมิปัญญาท้องถิ่น ไม่ใช่เพียงชื่อบุคคลในตำนาน แต่เป็นคำที่มีชีวิตในวิถีอีสานและสื่อถึงการรองรับ การคุ้มครอง และการรับภาระบางอย่างของชุมชน
ตำนานสำคัญของศาลระบุว่าเจ้าปู่โต่ง หรือพระอุปฮาดโต่ง เป็นราชวงศ์จากเมืองสารพันวันทองของสองฝั่งแม่น้ำโขง ท่านถูกส่งมาเพื่อปกป้องคุ้มครองชาวเมืองหนองหารหลวงและรักษาพระธาตุเชิงชุม ซึ่งเป็นศูนย์กลางศรัทธาสำคัญของเมืองในยุคนั้น เมืองหนองหารหลวงมีความสัมพันธ์กับหนองหาร ลำน้ำก่ำ และเส้นทางน้ำที่ไหลไปสู่แม่น้ำโขงตอนล่าง บทบาทของเจ้าปู่โต่งจึงไม่ได้จำกัดเฉพาะการคุ้มครองพื้นที่บนบก แต่ยังสัมพันธ์กับเส้นทางน้ำ วิถีชีวิต และความปลอดภัยของผู้คนในลุ่มน้ำด้วย
เมื่อพระอุปฮาดโต่งสิ้นพระชนม์ ชาวเมืองเชื่อว่าท่านยังคงสถิตอยู่ในพื้นที่เมืองสกลนครและทำหน้าที่ปกปักรักษาชาวเมืองต่อไป จึงเกิดการตั้งศาลเจ้าปู่โต่งมเหศักดิ์หลักเมืองขึ้นเพื่อเป็นที่สักการะและเป็นศูนย์รวมความเชื่อของประชาชน ศาลแห่งนี้จึงมีความหมายในฐานะพื้นที่เชื่อมระหว่างประวัติเมือง ตำนานบุคคลผู้คุ้มครองเมือง และพิธีกรรมที่ชาวบ้านยังสืบทอดในปัจจุบัน
บริเวณที่เกี่ยวข้องกับศาลเจ้าปู่โต่งในคำบอกเล่าท้องถิ่นมีการกล่าวถึงศาลเจ้าที่ตั้งเรียงรายในคูเมือง คูหมากเสื่อ และโนนหลักเมือง พื้นที่เหล่านี้เป็นคำสำคัญที่สะท้อนภูมิทัศน์เมืองเก่าของสกลนคร เพราะคูเมืองและโนนหลักเมืองมักเป็นบริเวณที่มีความหมายทางการปกครอง การป้องกันเมือง และความศักดิ์สิทธิ์ของพื้นที่เมืองเดิม การที่ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์สัมพันธ์กับชื่อสถานที่เหล่านี้ ทำให้ศาลไม่ได้เป็นเพียงศาลเดี่ยว แต่เป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์ความเชื่อเรื่องเมืองเก่าสกลนคร
ในมิติของความเชื่อเรื่องหลักเมือง ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ทำหน้าที่เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของผู้คนที่ต้องการกราบไหว้ขอความเป็นสิริมงคล ความปลอดภัย ความมั่นคงของชีวิต และการคุ้มครองจากภัยต่าง ๆ ศาลหลักเมืองในหลายพื้นที่ของไทยมักมีความหมายเกี่ยวกับความมั่นคงของบ้านเมืองและผู้ปกป้องอาณาบริเวณ ขณะที่ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ของสกลนครมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวเพราะเชื่อมกับเรื่องเจ้าปู่โต่ง พระอุปฮาดราชวงศ์ และการปกป้องพระธาตุเชิงชุมกับเมืองหนองหารหลวง
พิธีสำคัญของศาลคือ การจัดเลี้ยงบวงสรวงศาลเจ้าปู่โต่งมเหศักดิ์หลักเมือง ซึ่งกำหนดจัดขึ้นในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี ประเพณีนี้สืบทอดในเมืองสกลนครมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน เครื่องบวงสรวงและเครื่องสังเวยตามประเพณีประกอบด้วยหัววัว ขาวัว เนื้อ เครื่องใน ข้าวตอก ดอกไม้ ของส้ม ของหวาน อาหารสุก เหล้าขาว และเครื่องดนตรีพื้นบ้าน เช่น ปี่ พิณ แคน และฉิ่ง เพื่อประกอบพิธีการเลี้ยงบวงสรวงตามแบบแผนที่ชุมชนถือปฏิบัติ
พิธีบวงสรวงศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เป็นภาพสะท้อนของความเชื่อพื้นเมืองที่อยู่ร่วมกับชีวิตเมืองสกลนครอย่างชัดเจน เครื่องสังเวยและดนตรีพื้นบ้านไม่ได้มีความหมายเพียงในฐานะสิ่งของประกอบพิธี แต่เป็นภาษาเชิงวัฒนธรรมที่ชุมชนใช้สื่อสารกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ การมีปี่ พิณ แคน และฉิ่งประกอบพิธีทำให้เห็นรากอีสานของงานบวงสรวง ส่วนเครื่องทรงและผ้าสีต่าง ๆ ที่ใช้ตามธรรมเนียมสื่อถึงการเคารพองค์เจ้าพ่อในฐานะผู้มีสถานะสูงและเป็นผู้คุ้มครองเมือง
เรื่องราวของศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ยังสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างคนสกลนครกับพระธาตุเชิงชุมอย่างลึกซึ้ง เพราะตำนานระบุว่าเจ้าปู่โต่งถูกส่งมาเพื่อรักษาพระธาตุเชิงชุมในเมืองหนองหารหลวง พระธาตุเชิงชุมเป็นศูนย์กลางศรัทธาสำคัญของจังหวัดสกลนครและเป็นสัญลักษณ์ทางพุทธศาสนาที่ชาวเมืองเคารพอย่างสูง เมื่อศาลเจ้าพ่อมเหสักข์สัมพันธ์กับการคุ้มครองพระธาตุเชิงชุม จึงทำให้ศาลแห่งนี้มีสถานะเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อมโลกของเมือง บ้านเมือง และพระศาสนาเข้าด้วยกัน
ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ตั้งอยู่ในเขตตำบลงิ้วด่อน อำเภอเมืองสกลนคร จังหวัดสกลนคร ซึ่งเป็นพื้นที่ไม่ไกลจากตัวเมืองและสามารถเชื่อมต่อกับสถานที่สำคัญของจังหวัดได้สะดวก บริเวณโดยรอบมีบรรยากาศของศาลท้องถิ่นมากกว่าสถานที่ท่องเที่ยวขนาดใหญ่ ผู้มาเยือนจะพบพื้นที่ศาลหลักเมือง ศาลบริวาร และพื้นที่สักการะที่สะท้อนความเชื่อของชาวเมือง การมาเยือนศาลแห่งนี้จึงให้ความรู้สึกเรียบง่าย สงบ และใกล้ชิดกับความเชื่อของคนท้องถิ่น
ภายในบริเวณศาลมีพื้นที่สำคัญหลายส่วน ได้แก่ ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์หรือศาลเจ้าปู่โต่งมเหศักดิ์หลักเมือง พื้นที่ศาลหลักเมือง ศาลบริวาร พื้นที่วางเครื่องสักการะ ลานประกอบพิธีบวงสรวง และพื้นที่โดยรอบที่เชื่อมโยงกับคูเมืองกับโนนหลักเมืองในคำบอกเล่าท้องถิ่น ศาลบริวารที่มีการกล่าวถึงในคำบรรยายร่วมสมัย ได้แก่ ศาลเจ้าพ่อท้าวศรีภูมิมี ศาลเจ้าพ่อท้าวศรีภูมิมา ศาลเจ้าพ่อท้าวศรีอุทัย และศาลเจ้าพ่อท้าวศรีวันทา พื้นที่เหล่านี้ช่วยให้ผู้มาเยือนเห็นว่าศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เป็นระบบความเชื่อที่มีองค์ประกอบหลายชั้น ไม่ใช่เพียงศาลประธานเพียงจุดเดียว
การกราบไหว้ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ในวันปกติให้บรรยากาศสงบ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการมาสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำเมืองและเรียนรู้เรื่องราวประวัติท้องถิ่นของสกลนคร ส่วนช่วงพิธีบวงสรวงเดือน 6 ขึ้น 3 ค่ำ จะมีความคึกคักและมีบรรยากาศพิธีกรรมท้องถิ่นเด่นชัดมากขึ้น เพราะเป็นช่วงที่ชุมชนแสดงความเคารพต่อเจ้าปู่โต่งอย่างเป็นทางการตามประเพณีประจำปี ความแตกต่างระหว่างวันปกติและวันพิธีทำให้ศาลแห่งนี้มีทั้งมิติแห่งความสงบและมิติแห่งพลังชุมชน
ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เป็นสถานที่ที่ช่วยเปิดมุมมองต่อเมืองสกลนครในระดับลึก เมืองนี้ไม่ได้มีเพียงวัดพระธาตุเชิงชุม วัดป่าสุทธาวาส หนองหาร หรือชุมชนท่าแร่เท่านั้น แต่ยังมีศาลหลักเมืองและความเชื่อเรื่องผู้คุ้มครองบ้านเมืองที่ดำรงอยู่ในพื้นที่เมืองเก่า การเดินทางมายังศาลจึงช่วยให้เข้าใจว่าความเป็นเมืองสกลนครประกอบด้วยหลายชั้น ทั้งพระพุทธศาสนา ความเชื่อพื้นเมือง ตำนานราชวงศ์สองฝั่งโขง ภูมิทัศน์หนองหาร และพิธีกรรมที่สืบทอดผ่านชุมชน
ในด้านภาษาและวัฒนธรรม ชื่อเดิมของศาลที่มีคำว่า “เจ้าปู่โต้ง” ทำให้เห็นการรักษาคำพื้นถิ่นไว้ในความทรงจำของคนเมือง แม้ภายหลังจะมีการเปลี่ยนชื่อเป็นศาลเจ้าพ่อมเหศักดิ์ แต่ชื่อเจ้าปู่โต้งยังคงปรากฏในประวัติและคำบอกเล่าอยู่เสมอ การอยู่ร่วมกันของชื่อเก่ากับชื่อใหม่ทำให้ศาลแห่งนี้มีเสน่ห์ในเชิงวัฒนธรรม เพราะบอกให้เห็นว่าแหล่งศักดิ์สิทธิ์ไม่ได้มีตัวตนจากอาคารเพียงอย่างเดียว แต่มีชีวิตจากชื่อ เสียงเรียก ความหมาย และพิธีกรรมที่ผู้คนยังจดจำ
ผู้ที่สนใจประวัติเมืองสกลนครสามารถใช้ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เป็นจุดเริ่มต้นในการทำความเข้าใจเมืองเก่า ก่อนเชื่อมต่อไปยังวัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร วัดป่าสุทธาวาส พิพิธภัณฑ์พระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต หนองหาร และประตูเมืองสกลนคร เส้นทางเช่นนี้ทำให้เห็นทั้งศูนย์กลางทางพุทธศาสนา ศาลหลักเมือง ศูนย์กลางธรรมปฏิบัติ ภูมิทัศน์น้ำ และสัญลักษณ์เมืองร่วมสมัยในวันเดียว
การเดินทาง ไปศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เหมาะกับรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างในตัวเมืองสกลนคร จากตัวเมืองสามารถเดินทางไปยังเขตตำบลงิ้วด่อนได้ไม่ไกล เส้นทางเชื่อมกับถนนในเมืองและจุดท่องเที่ยวสำคัญอื่น ๆ ของอำเภอเมืองสกลนคร ผู้มาเยือนที่พักในตัวเมืองสามารถจัดศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ร่วมกับวัดพระธาตุเชิงชุม วัดป่าสุทธาวาส และย่านหนองหารได้อย่างสะดวก
เวลาเหมาะสำหรับการเข้าชมคือช่วงเช้าถึงบ่ายภายในเวลา 08.00–17.00 น. ช่วงเช้าให้บรรยากาศสงบและไม่ร้อนมาก เหมาะสำหรับการกราบไหว้ ถ่ายภาพบริเวณศาล และอ่านรายละเอียดประวัติ ส่วนช่วงบ่ายเหมาะกับผู้ที่เดินทางต่อจากสถานที่อื่นในตัวเมืองสกลนคร ผู้มาเยือนไม่ควรเข้าไปในพื้นที่ศาลช่วงค่ำหากไม่มีพิธีหรือกิจกรรมเฉพาะ เพราะศาลเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของชุมชนและมีเวลาการดูแลพื้นที่ที่ควรเคารพ
การแต่งกายควรสุภาพและเหมาะกับสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เสื้อผ้าควรเรียบร้อย ไม่ส่งเสียงดัง ไม่วางของไม่เหมาะสมบนพื้นที่สักการะ ไม่ปีนป่ายศาลหรือส่วนประกอบของศาล และไม่รบกวนผู้ที่กำลังกราบไหว้ การถ่ายภาพควรทำอย่างสำรวม โดยเลือกมุมที่ไม่รบกวนผู้อื่นและไม่ทำให้พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ถูกใช้ในลักษณะไม่เหมาะสม
สำหรับครอบครัว ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เป็นแหล่งเรียนรู้ที่ช่วยให้เด็กและเยาวชนเข้าใจเรื่องศาลหลักเมือง ความเชื่อเรื่องผู้คุ้มครองเมือง ตำนานเมืองหนองหารหลวง และพิธีบวงสรวงแบบอีสาน ผู้ปกครองสามารถใช้การเดินทางครั้งนี้เป็นโอกาสให้เด็กเห็นว่าประวัติเมืองไม่ได้อยู่เฉพาะในหนังสือหรือพิพิธภัณฑ์ แต่ยังอยู่ในศาล พิธีกรรม ชื่อสถานที่ และความเชื่อของผู้คนในพื้นที่จริง
ในเชิงวัฒนธรรม ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เป็นหลักฐานว่าความเชื่อของชุมชนอีสานมีลักษณะซ้อนทับกันหลายชั้น ศาลเกี่ยวข้องกับหลักเมือง เจ้าปู่ ผู้คุ้มครองเมือง พระธาตุเชิงชุม ลุ่มน้ำหนองหาร และดนตรีพื้นบ้านในพิธีบวงสรวง ทุกองค์ประกอบนี้ทำให้ศาลมีคุณค่ามากกว่าการเป็นสถานที่ขอพร เพราะเป็นพื้นที่ที่บอกเล่าโครงสร้างความคิดของชุมชนเกี่ยวกับเมือง ความปลอดภัย ความศักดิ์สิทธิ์ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งเหนือธรรมชาติ
ด้านสถานที่ใกล้เคียง ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์อยู่ในอำเภอเมืองสกลนครซึ่งมีแหล่งท่องเที่ยวสำคัญหลายแห่ง ไม่ว่าจะเป็นวัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร วัดป่าสุทธาวาส พิพิธภัณฑ์พระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต หนองหาร ประตูเมืองสกลนคร และพิพิธภัณฑ์ภูพาน ผู้ที่วางแผนเที่ยวในตัวเมืองสามารถเชื่อมศาลเจ้าพ่อมเหสักข์กับสถานที่เหล่านี้ได้ง่าย ทำให้การเดินทางมีครบทั้งศาลหลักเมือง วัดสำคัญ พิพิธภัณฑ์ และภูมิทัศน์เมือง
ด้านร้านอาหาร ตัวเมืองสกลนครมีร้านอาหารให้เลือกหลายประเภท ทั้งอาหารท้องถิ่น อาหารครอบครัว ร้านปลาเผา ร้านก๋วยเตี๋ยว และร้านอาหารพื้นเมือง ร้านที่มีข้อมูลสาธารณะ เช่น ป ปลาเผา สะบันงา ก๋วยเตี๋ยวเรือหนองหาร มิตรอุปถัมภ์ และปลาเผาอบถัง สามารถใช้เป็นจุดรับประทานอาหารก่อนหรือหลังเข้าศาลได้สะดวก เพราะศาลอยู่ในอำเภอเมืองและเดินทางต่อเข้าสู่ย่านร้านอาหารได้ไม่ไกล
ด้านที่พัก ผู้มาเยือนสามารถเลือกพักในตัวเมืองสกลนครได้สะดวกที่สุด เพราะมีโรงแรมและที่พักหลายระดับ เช่น เอ็มเจ เดอะ มาเจสติค โฮเทล โรงแรมดุสิต สกลแกรนด์พาเลซ พี.ซี. แกรนด์ พาเลซ เอ็นเอช ดิ เอลลิแกนท์ และที่พักอื่นในเขตเมือง การพักในตัวเมืองทำให้สามารถเดินทางไปศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ วัดพระธาตุเชิงชุม วัดป่าสุทธาวาส หนองหาร และร้านอาหารสำคัญของจังหวัดได้ง่ายภายในวันเดียว
สำหรับนักเดินทางชาวต่างชาติ ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ช่วยอธิบายความหลากหลายของความเชื่อในสกลนครได้ดี เพราะจังหวัดนี้มีทั้งพระธาตุสำคัญ วัดป่าสายกรรมฐาน ชุมชนคาทอลิกท่าแร่ และศาลหลักเมืองที่เชื่อมกับตำนานผู้คุ้มครองเมือง การมาเยือนศาลแห่งนี้ทำให้เข้าใจว่า local guardian shrine, city pillar belief, ancestral protector, Buddhist landmark และ Mekong cultural memory สามารถอยู่ในภูมิทัศน์เมืองเดียวกันได้อย่างกลมกลืน
ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง) สกลนคร จึงเป็นสถานที่สำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจสกลนครในมิติประวัติเมืองและความเชื่อท้องถิ่น ศาลแห่งนี้เชื่อมโยงเจ้าปู่โต่ง พระอุปฮาดราชวงศ์จากเมืองสารพันวันทอง เมืองหนองหารหลวง พระธาตุเชิงชุม คูเมือง และพิธีบวงสรวงเดือน 6 ขึ้น 3 ค่ำของทุกปีไว้ในพื้นที่เดียวกัน การมาเยือนจึงไม่ใช่เพียงการแวะไหว้ศาล แต่เป็นการสัมผัสรากความเชื่อของเมืองสกลนครที่สืบทอดผ่านชื่อ ตำนาน พิธีกรรม และศรัทธาของผู้คนมายาวนาน
| ชื่อสถานที่ | ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง) |
| ชื่อเดิม | ศาลเจ้าปู่โต้งมเหศักดิ์หลักเมือง |
| ชื่อที่ใช้เรียก | ศาลเจ้าพ่อมเหศักดิ์ / ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ / ศาลหลักเมืองสกลนคร / ศาลเจ้าปู่โต้งมเหศักดิ์หลักเมือง |
| ที่ตั้ง | ตำบลงิ้วด่อน อำเภอเมืองสกลนคร จังหวัดสกลนคร |
| ประเภทสถานที่ | ศาลหลักเมือง / ศาลเจ้าพ่อ / ศาลสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำถิ่น / แหล่งท่องเที่ยวเชิงศรัทธาและวัฒนธรรม |
| ผู้ดูแล / ผู้สืบทอดพิธีกรรม | ชุมชนเมืองสกลนครและผู้เกี่ยวข้องกับพิธีบวงสรวงศาลเจ้าปู่โต้งมเหศักดิ์หลักเมืองประจำปี |
| สถานะปัจจุบัน | เปิดให้เข้ากราบไหว้และสักการะตามช่วงเวลาของศาล |
| วันเปิดทำการ | ทุกวัน |
| เวลาเปิดทำการ | 08.00 – 17.00 น. |
| ค่าเข้าชม | ไม่มีค่าเข้าชม |
| ความสำคัญ | เป็นศาลหลักเมืองสกลนครที่เกี่ยวข้องกับตำนานเจ้าปู่โต่งหรือพระอุปฮาดโต่ง ผู้ถูกส่งมาเพื่อปกป้องชาวเมืองหนองหารหลวงและรักษาพระธาตุเชิงชุม |
| ประวัติ / ตำนาน | เจ้าปู่โต่งเป็นอุปฮาดราชวงศ์จากเมืองสารพันวันทองของสองฝั่งแม่น้ำโขง มีบทบาทในตำนานการคุ้มครองชาวเมืองหนองหารหลวงทั้งทางบกและทางน้ำ รวมถึงพื้นที่ลุ่มน้ำหนองหารและแม่น้ำก่ำที่ไหลลงสู่แม่น้ำโขงตอนล่าง |
| ที่มาของชื่อ “โต่ง” | คำว่าโต่งมีความหมายเกี่ยวกับที่สุดของแนว เช่น ปลายโต่ง ท้ายโต่ง และในภาษาพื้นบ้านอีสานใช้ในความหมายของการรองรับสิ่งที่โยนมา ไหลมา หรือตกลงมา เช่น โต่งดักปลา หรือโต่งน้ำจากชายคา |
| พิธีสำคัญ | พิธีจัดเลี้ยงบวงสรวงศาลเจ้าปู่โต่งมเหศักดิ์หลักเมือง จัดขึ้นในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี |
| เครื่องบวงสรวงตามประเพณี | หัววัว ขาวัว เนื้อ เครื่องใน ข้าวตอก ดอกไม้ ของส้ม ของหวาน อาหารสุก เหล้าขาว เครื่องทรง และเครื่องดนตรีพื้นบ้าน เช่น ปี่ พิณ แคน และฉิ่ง |
| โซนภายใน / พื้นที่สำคัญ | ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์หรือศาลเจ้าปู่โต้งมเหศักดิ์หลักเมือง พื้นที่ศาลหลักเมือง ศาลบริวาร พื้นที่วางเครื่องสักการะ ลานประกอบพิธีบวงสรวง และพื้นที่เชื่อมโยงคูเมือง คูหมากเสื่อ และโนนหลักเมืองในคำบอกเล่าท้องถิ่น |
| ศาลบริวารที่กล่าวถึงในคำบอกเล่า | ศาลเจ้าพ่อท้าวศรีภูมิมี ศาลเจ้าพ่อท้าวศรีภูมิมา ศาลเจ้าพ่อท้าวศรีอุทัย และศาลเจ้าพ่อท้าวศรีวันทา |
| การเดินทาง | จากตัวเมืองสกลนครเดินทางไปยังตำบลงิ้วด่อน อำเภอเมืองสกลนคร ใช้รถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างในตัวเมืองได้สะดวก สามารถจัดเส้นทางร่วมกับวัดพระธาตุเชิงชุม วัดป่าสุทธาวาส และหนองหารได้ |
| สิ่งอำนวยความสะดวก | พื้นที่สักการะ พื้นที่วางเครื่องบูชา ลานศาล พื้นที่จอดรถบริเวณใกล้เคียงตามสภาพพื้นที่ และจุดเชื่อมต่อเส้นทางท่องเที่ยวในตัวเมืองสกลนคร |
| ข้อปฏิบัติในการเข้าชม | แต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา เคารพพื้นที่สักการะ ไม่ปีนป่ายศาล ไม่วางสิ่งของไม่เหมาะสมบนพื้นที่บูชา ไม่รบกวนผู้ที่กำลังกราบไหว้ และรักษาความสะอาดของพื้นที่ศาล |
| สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียง | 1. ประตูเมืองสกลนครและอนุสาวรีย์พระยาประจันตประเทศธานี ประมาณ 3 กม. 2. วัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร ประมาณ 5 กม. 3. วัดป่าสุทธาวาสและพิพิธภัณฑ์พระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต ประมาณ 6 กม. 4. หนองหาร สกลนคร ประมาณ 7 กม. 5. พิพิธภัณฑ์ภูพาน ประมาณ 8 กม. 6. อุทยานบัวเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสกลนคร ประมาณ 14 กม. |
| ร้านอาหารใกล้เคียง | 1. ป ปลาเผา อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 5 กม. โทร. 098-140-1184 2. ก๋วยเตี๋ยวเรือหนองหาร อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 5 กม. โทร. 062-871-1916 3. สะบันงา อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 6 กม. 4. ปลาเผาอบถัง อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 6 กม. โทร. 093-052-2431 5. มิตรอุปถัมภ์ อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 6 กม. โทร. 042-711-633 6. ร้านอาหารในย่านตัวเมืองสกลนคร ประมาณ 5–7 กม. |
| ที่พักใกล้เคียง | 1. เอ็มเจ เดอะ มาเจสติค โฮเทล อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 6 กม. โทร. 042-733-771 2. โรงแรมดุสิต อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 6 กม. โทร. 042-711-198 3. สกลแกรนด์พาเลซ อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 6 กม. โทร. 042-714-886 4. โรงแรม พี.ซี. แกรนด์ พาเลซ อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 6 กม. โทร. 042-733-988 5. เอ็นเอช ดิ เอลลิแกนท์ อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 7 กม. โทร. 042-713-338, 042-713-339, 081-768-6277 6. โรงแรมเดอะลักซูรี่ อำเภอเมืองสกลนคร ประมาณ 7 กม. โทร. 095-169-9705 |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ถาม: ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ (ศาลหลักเมือง) สกลนคร อยู่ที่ไหน?
ตอบ: ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ตั้งอยู่ในเขตตำบลงิ้วด่อน อำเภอเมืองสกลนคร จังหวัดสกลนคร เป็นศาลหลักเมืองและศาลสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำถิ่นที่ชาวเมืองสกลนครให้ความเคารพ
ถาม: ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เปิดให้เข้ากราบไหว้วันไหนและเวลาใด?
ตอบ: เปิดให้เข้ากราบไหว้ทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.
ถาม: ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์มีค่าเข้าชมหรือไม่?
ตอบ: ไม่มีค่าเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถเข้ากราบไหว้และสักการะได้ตามช่วงเวลาของศาล
ถาม: ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์เดิมชื่อว่าอะไร?
ตอบ: เดิมมีชื่อว่า ศาลเจ้าปู่โต้งมเหศักดิ์หลักเมือง ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2543 ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นศาลเจ้าพ่อมเหศักดิ์ หรือศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ตามชื่อที่ใช้ในข้อมูลแหล่งท่องเที่ยวปัจจุบัน
ถาม: เจ้าปู่โต่งเกี่ยวข้องกับเมืองสกลนครอย่างไร?
ตอบ: เจ้าปู่โต่งหรือพระอุปฮาดโต่งเป็นราชวงศ์จากเมืองสารพันวันทองของสองฝั่งแม่น้ำโขง ตามตำนานถูกส่งมาเพื่อปกป้องชาวเมืองหนองหารหลวงและรักษาพระธาตุเชิงชุม
ถาม: พิธีบวงสรวงศาลเจ้าพ่อมเหสักข์จัดเมื่อใด?
ตอบ: พิธีจัดเลี้ยงบวงสรวงศาลเจ้าปู่โต่งมเหศักดิ์หลักเมืองจัดขึ้นในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี
ถาม: พื้นที่สำคัญภายในศาลมีอะไรบ้าง?
ตอบ: พื้นที่สำคัญประกอบด้วยศาลเจ้าพ่อมเหสักข์หรือศาลเจ้าปู่โต่งมเหศักดิ์หลักเมือง พื้นที่ศาลหลักเมือง ศาลบริวาร พื้นที่วางเครื่องสักการะ และลานประกอบพิธีบวงสรวง
ถาม: เที่ยวศาลเจ้าพ่อมเหสักข์แล้วแวะที่ไหนใกล้เคียงได้บ้าง?
ตอบ: สามารถแวะประตูเมืองสกลนคร วัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร วัดป่าสุทธาวาส พิพิธภัณฑ์พระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต หนองหาร พิพิธภัณฑ์ภูพาน และอุทยานบัวเฉลิมพระเกียรติได้
หมวดหมู่: ●สถานที่ศักดิ์สิทธิ์
กลุ่ม: ●สถานที่เกี่ยวกับศาสนาอื่นๆ
●ประเพณีไทย ●วัฒนธรรมไทย ●ประเพณีภาคอีสาน
ปรับปรุงล่าสุด : 3 เดือนที่แล้ว




