โครงการสระเก็บน้ำพระราม9

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: ควรติดต่อโครงการก่อนเข้าพื้นที่

 

โครงการสระเก็บน้ำพระราม 9 จังหวัดปทุมธานี เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริที่มีความสำคัญอย่างมากต่อการบริหารจัดการน้ำของพื้นที่ตอนล่างของลุ่มน้ำรังสิต และเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนของแนวคิด “แก้มลิง” ซึ่งมุ่งกักเก็บน้ำ ชะลอน้ำ และช่วยบรรเทาปัญหาน้ำท่วมควบคู่กับการสร้างประโยชน์ด้านน้ำต้นทุนในฤดูแล้ง หากอธิบายแบบสั้นที่สุด โครงการนี้ไม่ได้เป็นเพียงสระเก็บน้ำขนาดใหญ่ แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยลดความเสียหายจากอุทกภัย เสริมความมั่นคงด้านน้ำ และเปิดพื้นที่สีเขียวให้ประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกันได้ในระยะยาว

 

ปัญหาน้ำท่วมเป็นภัยธรรมชาติที่สร้างความเสียหายต่อบ้านเรือน สาธารณูปโภค ระบบคมนาคม พื้นที่เกษตร และเศรษฐกิจของประชาชนอย่างหลีกเลี่ยงได้ยาก โดยเฉพาะในพื้นที่ราบลุ่มภาคกลางที่มีการขยายตัวของชุมชนและเมืองอย่างต่อเนื่อง ทุกครั้งที่เกิดน้ำหลาก รัฐและประชาชนต้องใช้งบประมาณจำนวนมากในการฟื้นฟูซ่อมแซมพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบให้กลับคืนสู่สภาพปกติ ด้วยเหตุนี้ แนวพระราชดำริด้านการบริหารจัดการน้ำของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงมีความหมายอย่างยิ่งต่อการวางระบบป้องกันและบรรเทาภัยในระยะยาว ไม่ว่าจะเป็นเขื่อน อ่างเก็บน้ำ หรือโครงการแก้มลิงในพื้นที่สำคัญต่าง ๆ ทั่วประเทศ

 

โครงการสระเก็บน้ำพระราม 9 เป็นหนึ่งในโครงการที่สะท้อนแนวพระราชดำริดังกล่าวอย่างเป็นรูปธรรม โครงการตั้งอยู่ในจังหวัดปทุมธานี บริเวณระหว่างคลองระบายน้ำรังสิต 5 และคลองระบายน้ำรังสิต 6 ครอบคลุมพื้นที่ในอำเภอคลองหลวงและอำเภอธัญบุรี โดยมีพื้นที่โครงการรวม 2,827 ไร่ 2 งาน 10 ตารางวา และมีลักษณะเป็นสระเก็บน้ำขนาดใหญ่จำนวน 2 สระ เพื่อทำหน้าที่รับน้ำ กักเก็บน้ำ และช่วยผ่อนแรงของระบบระบายน้ำในช่วงที่เกิดภาวะน้ำมากกว่าปกติ

 

รายละเอียดของโครงการแยกออกเป็น 2 ส่วนหลัก สระเก็บน้ำที่ 1 มีพื้นที่ประมาณ 790 ไร่ ความจุประมาณ 6 ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อรับน้ำจากคลองระบายน้ำรังสิต 6 ส่วนสระเก็บน้ำที่ 2 มีพื้นที่ประมาณ 1,790 ไร่ ความจุประมาณ 11.1 ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อรองรับน้ำจากคลองระบายน้ำรังสิต 5 เมื่อรวมกันแล้ว โครงการจึงทำหน้าที่เป็นพื้นที่รองรับน้ำขนาดใหญ่ที่ช่วยลดความกดดันของมวลน้ำในระบบคลองโดยรอบ และช่วยชะลอน้ำในช่วงวิกฤตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

 

จุดสำคัญของโครงการนี้ไม่ได้อยู่เพียงตัวเลขความจุของน้ำเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่แนวคิดการใช้งานอย่างยืดหยุ่นในบริบทของพื้นที่ลุ่มภาคกลาง สระเก็บน้ำพระราม 9 ถูกใช้เป็นทั้งพื้นที่รองรับน้ำในฤดูน้ำหลาก และเป็นแหล่งน้ำสำรองที่ช่วยสนับสนุนภาคเกษตรกรรมในช่วงฤดูแล้ง นี่คือเหตุผลที่โครงการลักษณะนี้มีคุณค่าในเชิงระบบมากกว่าการมองเป็นเพียงแหล่งน้ำธรรมดา เพราะทุกลูกบาศก์เมตรที่กักเก็บได้หมายถึงโอกาสในการลดความเสียหายด้านล่าง และเพิ่มโอกาสในการกระจายน้ำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ในภายหลัง

 

ในเชิงประวัติและพัฒนาการ โครงการสระเก็บน้ำพระราม 9 เริ่มดำเนินการตามแนวพระราชดำริมานานหลายทศวรรษ และถูกกล่าวถึงอย่างต่อเนื่องในฐานะโครงการสำคัญที่ช่วยบรรเทาปัญหาน้ำท่วมของพื้นที่ตอนล่างของจังหวัดปทุมธานี หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังได้ปรับปรุงระบบสูบน้ำ วางแผนการบริหารจัดการน้ำ และใช้พื้นที่บางส่วนเพื่อกิจกรรมสนับสนุนอื่น เช่น การจัดเก็บอุปกรณ์ การบำรุงรักษาเครื่องกลเติมอากาศชัยพัฒนา และกิจกรรมปลูกต้นไม้ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชน สิ่งเหล่านี้ทำให้โครงการยังคงมีบทบาทต่อเนื่อง ไม่ใช่โครงสร้างที่สร้างเสร็จแล้วปล่อยทิ้งไว้เฉย ๆ

 

บรรยากาศของพื้นที่โดยรอบสระเก็บน้ำพระราม 9 แตกต่างจากภาพจำของโครงสร้างชลประทานทั่วไป เพราะบริเวณรอบสระได้รับการจัดให้เป็นพื้นที่ปลูกต้นไม้และตกแต่งสวนในหลายช่วง ทำให้เกิดภาพของพื้นที่สีเขียวขนาดใหญ่ที่คนในละแวกใกล้เคียงใช้เป็นจุดพักผ่อน เดินเล่น และชมทิวทัศน์ได้ในบางช่วงเวลา ความเป็นพื้นที่เปิดโล่งริมแหล่งน้ำขนาดใหญ่ช่วยสร้างบรรยากาศโปร่ง สงบ และต่างจากแหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ที่มีสิ่งปลูกสร้างหนาแน่น จุดเด่นจึงอยู่ที่ความเรียบง่ายของภูมิทัศน์และความรู้สึกว่าเป็นพื้นที่ที่เชื่อมงานวิศวกรรมเข้ากับประโยชน์สาธารณะได้อย่างกลมกลืน

 

สำหรับผู้ที่สนใจเรื่องการจัดการน้ำของไทย สระเก็บน้ำพระราม 9 นับเป็นสถานที่ที่ควรทำความรู้จัก เพราะช่วยให้เห็นภาพว่าแนวพระราชดำริเรื่องแก้มลิงไม่ได้เป็นเพียงแนวคิดเชิงทฤษฎี แต่สามารถแปลงเป็นโครงการขนาดใหญ่ที่ใช้งานได้จริงและสร้างผลลัพธ์ต่อชุมชนโดยรอบได้อย่างเป็นรูปธรรม เมื่อเกิดน้ำหลาก โครงการประเภทนี้ช่วยรับน้ำไว้ชั่วคราวเพื่อลดภาระของพื้นที่ท้ายน้ำ และเมื่อถึงฤดูแล้ง น้ำที่เก็บไว้ก็ยังสามารถกลับมาเป็นต้นทุนสำคัญของพื้นที่เกษตรได้อีกด้วย

 

นอกจากบทบาทด้านน้ำแล้ว โครงการยังสะท้อนวิธีคิดด้านการพัฒนาที่มองไกลกว่าการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เพราะแม้โครงการลักษณะนี้จะใช้งบประมาณสูงในระยะเริ่มต้น แต่เมื่อพิจารณาผลประโยชน์ระยะยาว ทั้งด้านการป้องกันความเสียหายจากน้ำท่วม การลดภาระงบฟื้นฟูหลังภัยพิบัติ การสนับสนุนภาคเกษตร และการเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้ชุมชน ก็ถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าอย่างยิ่งต่อจังหวัดและต่อระบบเศรษฐกิจในภาพรวม

 

ในมิติของการท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ สถานที่แห่งนี้เหมาะกับผู้ที่สนใจงานพัฒนาแหล่งน้ำ แนวพระราชดำริ และภูมิทัศน์เปิดโล่งมากกว่าการเป็นแหล่งท่องเที่ยวแบบมีกิจกรรมหนาแน่น ผู้ที่แวะมาอาจไม่ได้พบสิ่งปลูกสร้างจำนวนมากหรือกิจกรรมเชิงพาณิชย์แบบสถานที่ท่องเที่ยวหลัก แต่จะได้เห็นภาพของพื้นที่ชลประทานขนาดใหญ่ที่มีบทบาทจริงต่อจังหวัดปทุมธานี และสามารถเชื่อมเส้นทางเที่ยวต่อไปยังคลองห้า คลองสาม และแหล่งเรียนรู้สำคัญของคลองหลวงได้สะดวก

 

ผู้ที่ต้องการมาเยือนควรมองสถานที่แห่งนี้ในฐานะพื้นที่โครงการด้านน้ำและพื้นที่สาธารณะกึ่งราชการ จึงควรใช้พื้นที่อย่างเหมาะสม ไม่ทิ้งขยะ ไม่รบกวนการทำงานของเจ้าหน้าที่ และติดตามข้อมูลหน้างานก่อนเดินทาง หากมีเป้าหมายเพื่อศึกษาดูงานหรือเก็บข้อมูลเชิงลึก ควรติดต่อโครงการล่วงหน้าโดยตรง เพื่อให้การเข้าพื้นที่เป็นไปอย่างถูกต้องและเหมาะสมกับลักษณะของสถานที่

 

ในด้านการเดินทาง โครงการสระเก็บน้ำพระราม 9 สามารถเข้าถึงได้จากฝั่งคลองหลวง คลองสาม คลองห้า และแนวถนนรังสิต–นครนายก โดยผู้ใช้รถยนต์ส่วนตัวจะเดินทางได้สะดวกที่สุด เพราะพื้นที่โครงการค่อนข้างกว้างและเชื่อมกับถนนท้องถิ่นหลายแนว ผู้ที่มาจากกรุงเทพมหานครสามารถใช้เส้นรังสิต–นครนายกหรือถนนพหลโยธินแล้วเชื่อมเข้าคลองหลวง ก่อนเข้าสู่พื้นที่ตามทางแยกท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง ส่วนผู้ใช้รถสาธารณะมักต้องเข้าพื้นที่หลักของคลองหลวงหรือธัญบุรีก่อน แล้วต่อรถรับจ้างหรือรถท้องถิ่นเข้าสู่โครงการ

 

การเดินทาง หากวางแผนเที่ยวหลายจุดในวันเดียว พื้นที่สระเก็บน้ำพระราม 9 สามารถจัดรวมกับเส้นทางพิพิธภัณฑ์พระรามเก้า พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ วัดพระธรรมกาย หรือพิพิธภัณฑ์การเกษตรเฉลิมพระเกียรติฯ ได้ค่อนข้างง่าย ทำให้ทริปนี้เหมาะกับทั้งผู้ที่สนใจธรรมชาติ แหล่งเรียนรู้ และการท่องเที่ยวเชิงโครงการพระราชดำริในจังหวัดปทุมธานี

 

โดยรวมแล้ว โครงการสระเก็บน้ำพระราม 9 ไม่ได้มีคุณค่าเพียงในฐานะสระเก็บน้ำขนาดใหญ่ แต่เป็นตัวอย่างสำคัญของการบริหารจัดการน้ำตามแนวพระราชดำริที่เชื่อมโยงเรื่องวิศวกรรม สิ่งแวดล้อม การเกษตร และคุณภาพชีวิตของประชาชนเข้าด้วยกันอย่างชัดเจน สำหรับผู้ที่กำลังมองหาสถานที่ในปทุมธานีที่มีทั้งเรื่องราวเชิงพัฒนา ประโยชน์ต่อสังคม และบรรยากาศพื้นที่เปิดโล่งริมแหล่งน้ำ โครงการแห่งนี้ถือเป็นอีกจุดหนึ่งที่มีเนื้อหาแน่น คุณค่าชัด และเหมาะอย่างยิ่งสำหรับการทำความเข้าใจจังหวัดปทุมธานีในมุมที่ลึกกว่าการเที่ยวทั่วไป

 

 

ตอบ: โครงการตั้งอยู่ระหว่างคลองระบายน้ำรังสิต 5 และคลองระบายน้ำรังสิต 6 ครอบคลุมพื้นที่อำเภอคลองหลวงและอำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี

 

ตอบ: เป็นโครงการแก้มลิงตามแนวพระราชดำริที่ช่วยกักเก็บน้ำ บรรเทาปัญหาน้ำท่วม และสนับสนุนน้ำต้นทุนเพื่อการเกษตรในช่วงฤดูแล้ง

 

ตอบ: มี 2 สระหลัก โดยสระแรกมีพื้นที่ประมาณ 790 ไร่ และสระที่ 2 มีพื้นที่ประมาณ 1,790 ไร่

 

ตอบ: ยังใช้งานอยู่จริงในฐานะโครงการบริหารจัดการน้ำ และยังมีการดำเนินกิจกรรมที่เกี่ยวข้องในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง

 

ตอบ: พื้นที่รอบสระมีลักษณะเป็นพื้นที่เปิดโล่งและแนวต้นไม้ แต่ควรติดต่อโครงการก่อนเข้าพื้นที่เพื่อความเหมาะสมและความถูกต้องของข้อมูลหน้างาน

 

ตอบ: เดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวสะดวกที่สุด โดยใช้เส้นรังสิต–นครนายกหรือถนนพหลโยธิน แล้วเชื่อมเข้าสู่พื้นที่คลองหลวง คลองสาม หรือคลองห้า