อนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ

Rating: 4.5/5 (4 votes)

วันเปิดทำการ: พื้นที่สาธารณะ (ไม่มีวันเปิด–ปิดแบบสถานที่ท่องเที่ยว)

เวลาเปิดทำการ: เข้าชมพื้นที่โดยรอบได้ตลอดวัน

 

อนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ หรือที่คนทั่วไปเรียกกันว่า “อนุสาวรีย์ปราบกบฏ” และ “อนุสาวรีย์หลักสี่” เคยเป็นหมุดความทรงจำทางการเมืองที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของกรุงเทพฝั่งตะวันออก ตั้งอยู่บริเวณสี่แยกถนนพหลโยธิน ช่วงรอยต่อถนนรามอินทรา–ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงอนุสาวรีย์ เขตบางเขน อนุสาวรีย์แห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงเหตุการณ์ความขัดแย้งทางการเมืองซึ่งนำไปสู่การสู้รบในลักษณะสงครามกลางเมืองช่วงต้นระบอบรัฐธรรมนูญ และถูกออกแบบให้เป็นงานศิลปกรรมเชิงสัญลักษณ์ที่สะท้อนอุดมการณ์ของรัฐในช่วงเวลานั้นอย่างชัดเจน

 

แนวคิดหลักที่ถูกสื่อผ่านอนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ คือ “ความชอบธรรมของอำนาจรัฐ” ซึ่งถูกร้อยเรียงผ่านสัญลักษณ์สำคัญ 5 ประการ ได้แก่ กองทัพ ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และรัฐธรรมนูญ องค์ประกอบทางศิลปกรรมทั้งหมดไม่ได้ทำหน้าที่เพียงตกแต่งพื้นที่เมือง แต่ทำหน้าที่เป็นภาษาทางการเมืองที่รัฐใช้เล่าเรื่องชัยชนะ ความมั่นคง และการปกป้องระบอบใหม่ให้ฝังอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คนที่สัญจรผ่านพื้นที่นี้

 

ในเชิงประวัติศาสตร์เมือง “หลักสี่–บางเขน” ไม่ใช่พื้นที่ชายขอบของกรุงเทพ หากแต่เป็นแนวหน้าทางยุทธศาสตร์ในหลายช่วงเวลา ทั้งในฐานะพื้นที่ทหาร สนามบินดอนเมือง เส้นทางคมนาคมสายเหนือ และพื้นที่รองรับการขยายตัวของเมืองหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง การตั้งอนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญไว้กลางจุดตัดของถนนสายหลักจึงไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นการปักหมุดอำนาจรัฐลงบนผังเมืองโดยตรง

 

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบัน “ตัวอนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ” ไม่ได้ตั้งอยู่ในพื้นที่ดังกล่าวแล้ว ภายหลังการก่อสร้างอุโมงค์ลอดแยกหลักสี่ในแนวถนนพหลโยธินช่วงปี 2018 อนุสาวรีย์ได้ถูกถอดรื้อออกจากพื้นที่กลางแยก และไม่มีการนำกลับมาติดตั้งใหม่ในตำแหน่งเดิม สิ่งที่หลงเหลืออยู่ในวันนี้คือ “พื้นที่เมือง” ที่เปลี่ยนบทบาทจากลานอนุสาวรีย์มาเป็นโครงสร้างคมนาคมสมัยใหม่ แต่ยังคงบรรจุชั้นความทรงจำทางประวัติศาสตร์ซ่อนอยู่

 

การมองพื้นที่นี้ในปัจจุบันจึงไม่ใช่การมา “ชมอนุสาวรีย์” หากเป็นการมายืนอยู่ตรงจุดที่ประวัติศาสตร์การเมือง รัฐอำนาจ และการพัฒนาเมืองเคยทับซ้อนกันอย่างเข้มข้น พื้นที่รอบแยกหลักสี่วันนี้มีทัศนียภาพที่โปร่ง โล่ง และเป็นระเบียบจากโครงสร้างอุโมงค์และถนนยกระดับ แต่ภายใต้ความทันสมัยนั้นคือร่องรอยของการจัดวางอุดมการณ์รัฐในอดีตที่เคยมีอนุสาวรีย์เป็นศูนย์กลางสายตา

 

การเดินทาง พื้นที่แยกหลักสี่สามารถเดินทางได้สะดวกด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถโดยสารประจำทาง และรถไฟฟ้า BTS (สถานีใกล้เคียงในโซนบางเขน–รามอินทรา) หากต้องการมาเพื่อทำความเข้าใจพื้นที่เชิงประวัติศาสตร์ แนะนำให้มาเดินชมบริเวณโดยรอบในช่วงกลางวันเพื่อความปลอดภัย และใช้พื้นที่นี้เป็นจุดตั้งต้นต่อทริป “ย่านหลักสี่–บางเขน” ซึ่งยังมีสถานที่ท่องเที่ยว วัด และแหล่งกินอยู่ที่ไปได้จริงในปัจจุบัน

 

เมื่อผสมมุมมอง “ประวัติศาสตร์เมือง” เข้ากับการท่องเที่ยวร่วมสมัย ย่านหลักสี่–บางเขนจึงกลายเป็นพื้นที่ที่เล่าเรื่องกรุงเทพอีกแบบหนึ่ง ไม่ใช่เมืองเก่าหรือเมืองท่องเที่ยวคลาสสิก แต่เป็นเมืองของโครงสร้างรัฐ การคมนาคม และการเปลี่ยนผ่านทางอำนาจที่ยังอ่านได้จากผังเมืองและสภาพแวดล้อมโดยรอบ

 

 

ตอบ: ไม่ได้แล้ว ตัวอนุสาวรีย์ถูกรื้อออกจากพื้นที่เดิมตั้งแต่ช่วงปี 2018 ปัจจุบันเหลือเพียงพื้นที่เมืองและโครงสร้างคมนาคม

 

ตอบ: เพราะเป็นจุดที่สะท้อนการซ้อนทับกันของประวัติศาสตร์การเมือง อุดมการณ์รัฐ และการพัฒนาเมืองกรุงเทพในแต่ละยุค

 

ตอบ: แนะนำวัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน พิพิธภัณฑ์กองทัพอากาศ หรือย่านรามอินทรา–แจ้งวัฒนะ ซึ่งมีทั้งแหล่งเรียนรู้ ร้านอาหาร และที่พักครบ