วัดพระยาทำวรวิหาร

Rating: 2.7/5 (32 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดพระยาทำวรวิหาร ศูนย์กลางของชุมชนและประเพณีไทย เป็นที่เที่ยวกรุงเทพฝั่งธนบุรีที่มีสถานะเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ 47 แขวงบ้านช่างหล่อ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร ด้านหน้าวัดอยู่ทางทิศตะวันออก มีทางเข้า-ออกติดต่อกับถนนอรุณอมรินทร์ตรงเชิงสะพานข้ามคลองมอญฝั่งเหนือ ตรงกันข้ามกับกรมอู่ทหารเรือ และอยู่ทางทิศเหนือของวัดนาคกลางโดยมีคลองมอญคั่นกลาง

 

ลักษณะพื้นที่ของเขตวัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีเนื้อที่ประมาณ 16 ไร่ แบ่งเป็นเขตพุทธาวาสและสังฆาวาสส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่ง (ประมาณครึ่งหนึ่ง) แบ่งให้ทางราชการสร้างโรงเรียนอยู่ทางทิศเหนือ และตะวันออกเฉียงเหนือของพระอุโบสถ และให้ประชาชนอยู่อาศัย ทำให้ภาพของวัดแห่งนี้ไม่ได้อยู่แยกจากชุมชน แต่เป็นพื้นที่ที่ศาสนา การศึกษา และชีวิตประจำวันเดินเคียงกันอย่างเป็นธรรมชาติ

 

อาณาเขตของวัดมีลักษณะชัดเจน โดยทิศตะวันออกยาวประมาณ 5 เส้น 4 วา จดคลองสาธารณประโยชน์ (คลองซอยบ้านขมิ้น) ทิศตะวันตกยาวประมาณ 5 เส้น จดลำกระโดงสวนอนันต์ ทิศเหนือยาวประมาณ 3 เส้น 3 วา จดที่ดินของนาวาตรีหลวงสิทธิ และทิศใต้ยาวประมาณ 3 เส้น 3 วา จดคลองมอญ เส้นคลองและแนวที่ดินเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นเสมือนกรอบภูมิประเทศที่บอกเล่าโครงสร้างชุมชนบางกอกน้อยได้ดีไม่แพ้เอกสารประวัติศาสตร์

 

วัดพระยาทำเดิมมีชื่อว่า “วัดนาค” เป็นวัดคู่กับ “วัดกลาง” ซึ่งตั้งอยู่คนละฝั่งคลองมอญ คือวัดนาคอยู่ฝั่งเหนือ วัดกลางอยู่ฝั่งใต้ ต่อมาเมื่อวัดนาคเปลี่ยนชื่อเป็นวัดพระยาทำแล้ว จึงรวมชื่อวัดนาคกับวัดกลางเป็น “วัดนาคกลาง” ดังที่ปรากฏในปัจจุบัน ทั้งสองวัดต่างก็เป็นวัดโบราณ สันนิษฐานกันว่าวัดนาคสร้างในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย แต่ยังไม่พบหลักฐานทางเอกสารว่าใครเป็นผู้สร้างหรือสร้างในรัชกาลใด

 

มาในสมัยกรุงธนบุรี มีเรื่องเกี่ยวข้องกับวัดนาคปรากฏในพระราชพงศาวดารว่า เมื่อราว พ.ศ. 2313 พระเจ้ากรุงธนบุรีเสด็จไปทรงปราบก๊กพระฝาง (เรือน) ที่ตั้งตัวเป็นใหญ่ในฝ่ายเหนือได้สำเร็จ และรับสั่งให้จับพระสงฆ์ฝ่ายเหนือที่ร่วมกับพระฝางทำความเดือดร้อนแก่ประชาชนทั้งหลายมาลงพระราชอาญาตามโทษานุโทษ จากนั้นโปรดให้สังฆการีลงมาอาราธนาพระราชาคณะและพระสงฆ์อันดับจากกรุงธนบุรีขึ้นไปบวชพระสงฆ์ไว้ในหัวเมืองเหนือทุกเมือง และโปรดให้พระราชาคณะอยู่สั่งสอนพระธรรมวินัยในเมืองต่าง ๆ โดยมีรายนามสำคัญ เช่น พระพิมลธรรมไปอยู่เมืองสวางคบุรี พระธรรมโคดมไปอยู่เมืองพิชัย พระธรรมเจดีย์ไปอยู่เมืองพิษณุโลก พระพรหมมุนีไปอยู่เมืองสุโขทัย พระเทพกระวีไปอยู่เมืองสววรคโลก และพระโพธิวงศ์ไปอยู่เมืองศรีพนมทุ่งยั้ง

 

พระธรรมเจดีย์ที่พระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดให้ไปจัดการคณะสงฆ์ที่เมืองพิษณุโลกนั้น เคยเป็นเจ้าอาวาสวัดนาคมาก่อน ซึ่งต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระพิมลธรรม และโปรดให้ไปครองวัดโพธาราม (วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม หรือวัดโพธิ์ในปัจจุบัน) ข้อนี้สะท้อนอย่างมีนัยว่า วัดนาคต้องมีอยู่ก่อนสมัยกรุงธนบุรีอย่างแน่นอน เพราะบุคคลสำคัญในระบบคณะสงฆ์มีความเกี่ยวโยงกับวัดนี้มาตั้งแต่ต้น

 

ในต้นรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เคยมีเรื่องให้รวมวัดนาคกับวัดกลางเข้าด้วยกัน คือให้มีพัทธสีมาเดียวกัน ดังความปรากฏในพระราชพงศาวดารตอนหนึ่งว่า พระพุฒาจารย์ (อยู่) วัดบางหว้าใหญ่ (วัดระฆังโฆสิตาราม) ปรึกษากับพระธรรมธีรราชมหามุนี (ชื่น) วัดหงส์รัตนาราม แล้วนำความขึ้นถวายพระพรพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชว่า “วัดนาคกับวัดกลางมีอุปจารใกล้กันนัก จะมีพัทธสีมาต่างกันมีควร ควรจะมีพัทธสีมาเดียวกัน ร่วมกระทำอุโบสถสังฆกรรมในพัทธสีมาเดียวกัน” พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชมีพระราชดำรัสให้พระราชาคณะประชุมกันพิจารณาวินิจฉัยเรื่องนี้

 

ในที่สุดที่ประชุมพระราชาคณะอันมีสมเด็จพระสังฆราช (ศรี) เป็นประธาน มีมติเป็นเอกฉันท์ว่าโดยวัดทั้งสองนี้มีคลองคั่นเป็นเขตอยู่ จึงควรมีพัทธสีมาต่างกันได้ ดังตัวอย่างที่เคยมีมาในครั้งกรุงเก่า ความเห็นดังกล่าวชวนให้สันนิษฐานว่า ในเวลานั้นคงมีการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งสำคัญในวัดใดวัดหนึ่งหรืออาจทั้งสองวัดก็เป็นได้ มิฉะนั้นการรื้อฟื้นเรื่องพัทธสีมาคงไม่ถูกหยิบยกขึ้นมาอย่างจริงจัง

 

อย่างไรก็ดี ด้านเจ้าอาวาสซึ่งเป็นกำลังสำคัญของวัด มีหลักฐานปรากฏชัดว่าในต้นรัชกาลที่ 1 (พ.ศ. 2325) ได้มีการโยกย้ายสับเปลี่ยน กล่าวคือทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระครูเทพสิทธิเทพาธิบดี เจ้าอาวาสวัดนาค (สืบต่อจากพระธรรมเจดีย์ในสมัยกรุงธนบุรี) และพระครูศรีสุนทรกษรวิจิตร ซึ่งเป็นตำแหน่งคู่สวดในสมเด็จพระสังฆราช ไปอยู่วัดกลาง และแต่งตั้งพระมหาทองดี เปรียญเอก วัดหงส์รัตนาราม เป็นพระนิกรมมุนีไปครองวัดนาคแทน

 

ครั้นถึงรัชกาลที่ 2 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงสนพระราชหฤทัยอย่างยิ่งในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา มีการบูรณปฏิสังขรณ์วัดหลายสิบวัด และโปรดให้พระบรมวงศานุวงศ์ตลอดจนข้าราชการผู้ใหญ่ช่วยรับภาระด้วย ในการนี้เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน) สมุหนายก มีจิตศรัทธารับบูรณปฏิสังขรณ์วัดนาคแบบสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมดทับลงในที่เดิม ครั้นเสร็จแล้วได้น้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย วัดนาคจึงได้เป็นพระอารามหลวง และมีนามใหม่ว่า “วัดพระยาทำ” หมายถึงวัดที่เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์สร้างขึ้นใหม่

 

เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ผู้บูรณปฏิสังขรณ์วัดนาคครั้งใหญ่นี้ เป็นบุตรคนที่ 5 ของพ่อค้าเรือสำเภาสมัยกรุงศรีอยุธยา ชื่อจีนกุ๋ย อยู่ที่ตำบลคลองโรงช้าง เหนือจังหวัดราชบุรีขึ้นไป เมื่อจีนกุนมีครอบครัวแล้วได้ไปตั้งบ้านเรือนอยู่ริมฝั่งแม่กลอง (จังหวัดสมุทรสงคราม) ติดกับวัดใหญ่ ห่างจากวัดเพชรสมุทรวรวิหารไปทางเหนือประมาณ 500 เมตร ในสมัยกรุงธนบุรีจีนกุนเข้ารับราชการมีบรรดาศักดิ์เป็นพระราชสิทธิ ได้ยกที่ดินของตนทั้งหมดถวายให้แก่วัดใหญ่ แล้วย้ายมาอยู่ในกรุงธนบุรี ตั้งบ้านเรือนอยู่หน้าวัดราชบูรณะ (วัดเลียบ)

 

ต่อมาย้ายไปตั้งบ้านเรือนอยู่ในคลองบางกอกน้อย ในรัชกาลที่ 1 ได้รับเลื่อนขึ้นเป็นพระยาศรีพิพัฒน์ ตำแหน่งจางวางกรมพระคลังสินค้า ต่อมาเลื่อนเป็นพระยาพระคลัง และครั้นถึงรัชกาลที่ 2 ได้รับเลื่อนเป็นเจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ เป็นต้นสกุลรัตนกุล ถึงแก่อสัญกรรมในรัชกาลที่ 2 ท่านมีบุตรธิดา 4 คน คือ (1) จมื่นมหาดเล็ก (ทองอยู่) (2) พระยาพิไชยสงคราม (สัตวา) ต่อมาเลื่อนเป็นเจ้าพระยารัตนามาตยพงศ์ภักดี (3) ท้าววรจันทร์ (ยิ้ม) และ (4) พระนิกรมมุนี (เบญจวรรณ) เจ้าอาวาสวัดพระยาทำ

 

ต่อมาในรัชกาลที่ 3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชศรัทธาปฏิสังขรณ์เพิ่มเติมทั้งวัดอีกครั้งหนึ่งจนมีสภาพถาวรมั่นคง มาถึงรัชกาลที่ 5 พระอุโบสถและเสนาสนะต่าง ๆ เริ่มชำรุดทรุดโทรมลง พระครูสุนทรากษรวิจิตร (แจ้ง) เจ้าอาวาสร่วมกับอุบาสกอุบาสิกาบูรณปฏิสังขรณ์ใหญ่อีกครั้งหนึ่ง และหลังจากนั้นก็มีการบูรณะสิ่งปลูกสร้างที่ชำรุดเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

 

การเดินทาง หากมาโดยรถยนต์หรือแท็กซี่ ให้ปักหมุดมายังถนนอรุณอมรินทร์บริเวณเชิงสะพานข้ามคลองมอญฝั่งเหนือ ซึ่งเป็นจุดทางเข้าออกหลักของวัดและสังเกตได้ง่ายจากทำเลที่อยู่ตรงข้ามกรมอู่ทหารเรือ หากเดินทางด้วยรถสาธารณะ แนะนำตั้งต้นที่โซนศิริราชหรือแยกอรุณอมรินทร์–พรานนก แล้วต่อแท็กซี่หรือเดินตามแนวถนนอรุณอมรินทร์เข้ามาไม่นาน ส่วนการเดินทางทางน้ำสามารถใช้ท่าเรือฝั่งศิริราช/วังหลังเป็นจุดเชื่อมต่อก่อนเข้าสู่ถนนอรุณอมรินทร์ โดยเลือกเส้นทางที่สะดวกกับจุดเริ่มต้นของผู้เดินทาง

 

ด้วยประวัติที่โยงตั้งแต่สันนิษฐานปลายอยุธยา ผ่านหลักฐานยุคธนบุรี และชัดเจนมากขึ้นในรัตนโกสินทร์ วัดพระยาทำวรวิหารจึงเป็นมากกว่าวัดสำหรับไหว้พระ แต่เป็นภาพสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา ชุมชน และรัฐ ที่ค่อย ๆ ประกอบร่างเป็นตัวตนของบางกอกน้อยมาจนถึงวันนี้

 

 

ตอบ: เปิดทุกวัน โดยทั่วไปเวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: เบอร์ที่ยืนยันได้คือ 02-411-4023

 

ตอบ: เดิมชื่อ “วัดนาค” เป็นวัดคู่กับ “วัดกลาง” คนละฝั่งคลองมอญ ต่อมาเมื่อวัดนาคเปลี่ยนชื่อเป็น “วัดพระยาทำ” จึงมีการรวมชื่อวัดนาคกับวัดกลางเป็น “วัดนาคกลาง” ตามที่เรียกกันในปัจจุบัน

 

ตอบ: จุดสังเกตสำคัญคือถนนอรุณอมรินทร์บริเวณเชิงสะพานข้ามคลองมอญฝั่งเหนือ และสามารถตั้งต้นจากโซนศิริราช–พรานนกแล้วต่อแท็กซี่หรือเดินเข้ามาได้

 

ตอบ: ในรัชกาลที่ 2 เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน) รับบูรณปฏิสังขรณ์วัดนาคสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมด และภายหลังวัดได้รับนามใหม่ว่า “วัดพระยาทำ”