อุทยานแห่งชาติขุนพะวอ

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.30 – 16.30 น.

 

อุทยานแห่งชาติขุนพะวอ จังหวัดตาก เป็นอุทยานแห่งชาติที่เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวสายธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และการพักผ่อนท่ามกลางภูเขา ป่าไม้ น้ำตก และอากาศเย็นสบายเกือบตลอดปี ตั้งอยู่ในท้องที่บ้านหนองหลวง หมู่ 3 ตำบลสามหมื่น อำเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ริมเส้นทางหลวงหมายเลข 1175 สายแม่ระมาด – บ้านตาก ห่างจากตัวอำเภอแม่ระมาดประมาณ 16 – 18 กม. เป็นพื้นที่อนุรักษ์ขนาดใหญ่ที่มีภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อน ป่าอุดมสมบูรณ์ แหล่งต้นน้ำ น้ำตก เส้นทางศึกษาธรรมชาติ จุดชมวิว ลานกางเต็นท์ บ้านพัก และกิจกรรมดูนกที่มีชื่อเสียงในกลุ่มผู้รักธรรมชาติ

 

ความน่าสนใจของอุทยานแห่งชาติขุนพะวอไม่ได้อยู่เพียงความเป็นอุทยานแห่งชาติที่มีธรรมชาติสมบูรณ์เท่านั้น แต่ยังมีความหมายทางประวัติศาสตร์ผ่านชื่อ “ขุนพะวอ” ซึ่งเชื่อมโยงกับเรื่องราวของพะวอ ทหารชาวกะเหรี่ยงในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ผู้ได้รับแต่งตั้งให้เป็นนายด่านแม่ละเมา และต่อสู้เพื่อปกป้องเอกราชของชาติไทยจนเสียชีวิตในสมรภูมิรบ พื้นที่สมรภูมิดังกล่าวอยู่ในบริเวณอุทยานแห่งชาติขุนพะวอในปัจจุบัน ทำให้อุทยานแห่งนี้เป็นทั้งพื้นที่อนุรักษ์ธรรมชาติและพื้นที่แห่งความทรงจำทางประวัติศาสตร์ของชายแดนตะวันตก

 

เดิมพื้นที่นี้เป็นที่รู้จักในชื่ออุทยานแห่งชาติแม่กาษา ก่อนเปลี่ยนชื่อเป็นอุทยานแห่งชาติขุนพะวอ เพื่อยกย่องวีรกรรมของพะวอ ชื่อใหม่นี้จึงไม่ใช่เพียงชื่อสถานที่ แต่เป็นการบันทึกเรื่องราวของผู้เสียสละในประวัติศาสตร์ไทยไว้กับภูมิประเทศจริง ผู้ที่เดินทางมาเที่ยวจึงไม่ได้มาเห็นเพียงป่า น้ำตก หรือภูเขา แต่ยังได้สัมผัสเรื่องราวของด่านชายแดนเก่า เส้นทางยุทธศาสตร์ และความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกะเหรี่ยงกับประวัติศาสตร์ชาติไทยในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

 

อุทยานแห่งชาติขุนพะวอได้รับการประกาศจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 115 ของประเทศไทย ครอบคลุมพื้นที่ในอำเภอแม่ระมาดและอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก มีพื้นที่ประมาณ 247,957 ไร่ หรือประมาณ 396.731 ตารางกิโลเมตร พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าบนเทือกเขาสูงของแนวเทือกเขาถนนธงชัย มีระดับความสูงประมาณ 350 – 900 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง และมีสภาพป่าหนาทึบชุ่มชื้น จึงเป็นพื้นที่ต้นน้ำสำคัญของลำห้วยหลายสายที่ไหลหล่อเลี้ยงพื้นที่เกษตรกรรมและชุมชนในอำเภอแม่ระมาดและอำเภอแม่สอด

 

ลักษณะภูมิประเทศของอุทยานแห่งชาติขุนพะวอมีความหลากหลายและค่อนข้างโดดเด่น พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาสลับซับซ้อน มีสันเขา หุบเขา หน้าผา ลำห้วย และพื้นที่ป่าที่มีความชุ่มชื้นสูง แหล่งต้นน้ำสำคัญภายในพื้นที่ เช่น ห้วยแม่ละเมา ห้วยแม่จะเรา ห้วยพะวอ ห้วยแม่กาษา ห้วยแม่กึ๊ดหลวง ห้วยสมึนหลวง ห้วยโป่ง ห้วยพระเจ้า และห้วยแสม ลำห้วยเหล่านี้ช่วยสร้างระบบนิเวศที่สมบูรณ์ ทำให้อุทยานมีน้ำตกและแหล่งน้ำธรรมชาติหลายแห่ง เหมาะกับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์และการศึกษาเรื่องป่าต้นน้ำ

 

สภาพป่าของอุทยานแห่งชาติขุนพะวอประกอบด้วยป่าหลายประเภท ทั้งป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรัง ความหลากหลายของสภาพป่าทำให้พื้นที่แห่งนี้มีพรรณไม้จำนวนมาก เช่น ไม้สัก ไม้แดง ไม้ประดู่ ไม้มะค่าโมง ไม้ยาง ไม้ตะเคียนทอง รวมถึงพืชที่สะท้อนความชุ่มชื้นและอิทธิพลของภูมิอากาศฝั่งทะเลอันดามัน เช่น ลูกเนียงหรือมะตึงยาง สะตอป่า และเงาะป่า ความหลากหลายของพรรณไม้เหล่านี้ช่วยให้ป่าขุนพะวอมีเอกลักษณ์แตกต่างจากป่าแห้งทั่วไปในหลายพื้นที่ของภาคเหนือ

 

สภาพอากาศเป็นอีกหนึ่งจุดเด่นของอุทยานแห่งชาติขุนพะวอ เนื่องจากได้รับอิทธิพลจากลมทะเลอันดามัน ทำให้มีความชื้นสูง ฝนตกชุกในฤดูฝน ฤดูหนาวอากาศหนาวเย็น และฤดูร้อนยังคงเย็นสบายกว่าหลายพื้นที่ของจังหวัดตาก อากาศโดยรวมเหมาะกับการพักผ่อนและกางเต็นท์ โดยเฉพาะช่วงปลายฝนต้นหนาวจนถึงฤดูหนาว ซึ่งเป็นช่วงที่ป่าเขียว น้ำตกมีน้ำ และบรรยากาศโดยรอบสดชื่น นักท่องเที่ยวที่ชอบความสงบและอากาศเย็นจะสัมผัสเสน่ห์ของพื้นที่นี้ได้ชัดเจนที่สุดในช่วงดังกล่าว

 

น้ำตกขุนพะวอเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญภายในอุทยาน น้ำตกแห่งนี้มีลักษณะตกจากหน้าผาสูงประมาณ 90 เมตร มีความสวยงามมากโดยเฉพาะในฤดูฝนและฤดูหนาว การเดินทางไปยังน้ำตกต้องใช้การเดินเท้าจากที่ทำการอุทยานเข้าไปตามเส้นทางธรรมชาติ ระยะทางประมาณ 2.8 กม. เส้นทางนี้เหมาะกับผู้ที่ชอบเดินป่าเบา ๆ ดูพรรณไม้ และฟังเสียงธรรมชาติระหว่างทาง จุดเด่นของการเดินไปน้ำตกขุนพะวอคือผู้เดินทางจะได้สัมผัสป่าโดยตรง ไม่ใช่เพียงขับรถไปถึงจุดชมวิว จึงเหมาะกับคนที่ต้องการใช้เวลาอยู่กับธรรมชาติอย่างแท้จริง

 

น้ำตกห้วยกระทิงเป็นอีกจุดหนึ่งที่มีความน่าสนใจ ตั้งอยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานไปทางทิศตะวันออกประมาณ 15 กม. ในพื้นที่บ้านห้วยกระทิง ตำบลพระธาตุ อำเภอแม่ระมาด จากนั้นต้องเดินเท้าเข้าไปยังตัวน้ำตกอีกประมาณ 700 เมตร น้ำตกมีความสูงประมาณ 40 เมตร และมีน้ำไหลตลอดปีในสภาพปกติของพื้นที่ ความสวยงามของน้ำตกห้วยกระทิงอยู่ที่บรรยากาศป่ารอบข้าง ความเป็นธรรมชาติ และความสงบที่เหมาะกับผู้ที่ต้องการเที่ยวแบบไม่เร่งรีบ

 

น้ำตกป่าหมากเป็นน้ำตกหินปูนที่มีลักษณะไหลลดหลั่นเป็นชั้น ๆ ความสูงประมาณ 50 เมตร ตั้งอยู่ในเขตบ้านป่าหมาก ตำบลพะวอ อำเภอแม่สอด ห่างจากที่ทำการอุทยานประมาณ 40 กม. จุดเด่นคือสายน้ำที่ไหลออกจากซอกหินและตกลงจากหน้าผาอย่างงดงาม พื้นที่บริเวณใต้น้ำตกมีถ้ำลึก ทำให้น้ำตกป่าหมากมีความน่าสนใจทั้งด้านธรณีวิทยาและการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม เส้นทางเข้าถึงบางช่วงลำบาก โดยเฉพาะฤดูฝน นักท่องเที่ยวควรสอบถามเจ้าหน้าที่ก่อนเดินทางทุกครั้ง

 

ลำห้วยแม่ละเมาเป็นลำน้ำสายสำคัญของพื้นที่ มีน้ำไหลตลอดปีและไหลลงสู่แม่น้ำเมย สองฝั่งลำห้วยมีสภาพป่าสมบูรณ์ เหมาะกับการชมธรรมชาติและเป็นตัวอย่างของลำน้ำที่มีบทบาทต่อระบบนิเวศและชุมชนในอำเภอแม่ระมาด ช่วงฤดูฝนอาจมีน้ำมากและมีกระแสน้ำแรง นักท่องเที่ยวจึงควรหลีกเลี่ยงการลงเล่นน้ำในจุดเสี่ยง และควรปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่อย่างเคร่งครัด

 

จุดชมวิวพระอาทิตย์ตกเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ที่เหมาะกับผู้ที่ต้องการชมทิวทัศน์ของภูเขาและป่าไม้ จุดนี้อยู่บริเวณเส้นทางเดินไปน้ำตกขุนพะวอ ห่างจากที่ทำการอุทยานประมาณ 600 เมตร สามารถมองเห็นทิวทัศน์ได้กว้าง รวมถึงพื้นที่ฝั่งประเทศเมียนมาและตัวอำเภอแม่ระมาดในบางมุม เหมาะกับการเดินเล่นช่วงเย็น ถ่ายภาพ และพักชมแสงสุดท้ายของวันโดยไม่ต้องเดินทางไกลมาก

 

กิจกรรมดูนกเป็นกิจกรรมที่สำคัญของอุทยานแห่งชาติขุนพะวอ บริเวณรอบที่ทำการอุทยานและเส้นทางเดินเท้าไปน้ำตกขุนพะวอสามารถพบนกได้หลายชนิด ทั้งนกประจำถิ่น นกป่า และนกหายาก นักดูนกสามารถใช้กล้องส่องทางไกลหรือดูด้วยตาเปล่าในช่วงเช้าและช่วงเย็น ซึ่งเป็นช่วงที่นกออกหากินมากที่สุด จากการสำรวจโดยนักดูนกมืออาชีพในอดีตพบว่าพื้นที่นี้มีนกมากกว่า 100 ชนิด จึงเหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่สนใจธรรมชาติอย่างละเอียด ไม่ใช่เพียงการเดินเที่ยวชมวิวทั่วไป

 

ความหลากหลายของนกเกิดจากความสมบูรณ์ของป่าหลายประเภทในพื้นที่เดียวกัน ป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรัง ต่างเป็นถิ่นอาศัยและแหล่งอาหารของนกแต่ละกลุ่ม นักท่องเที่ยวที่ต้องการดูนกควรแต่งกายกลมกลืนกับธรรมชาติ เดินอย่างเงียบ ๆ ไม่ส่งเสียงดัง และหลีกเลี่ยงการเข้าใกล้รังนกหรือรบกวนพฤติกรรมตามธรรมชาติ การดูนกที่ดีควรเป็นการสังเกตอย่างเคารพและไม่ทำให้สัตว์ป่าเปลี่ยนพฤติกรรม

 

สำหรับผู้ที่ต้องการพักค้างคืน อุทยานแห่งชาติขุนพะวอมีบ้านพัก ลานกางเต็นท์ เต็นท์ให้เช่า ห้องน้ำ ห้องสุขา และร้านค้าสวัสดิการในบริเวณที่ทำการอุทยาน พื้นที่กางเต็นท์รองรับนักท่องเที่ยวได้จำนวนมาก เหมาะกับกลุ่มเพื่อน ครอบครัว และนักเดินทางที่ต้องการสัมผัสอากาศเย็นในช่วงฤดูหนาว การพักค้างคืนในอุทยานควรจองและสอบถามข้อมูลล่วงหน้าจากอุทยานโดยตรง เพราะจำนวนบ้านพัก เต็นท์ และข้อกำหนดการเข้าพักอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลหรือประกาศของเจ้าหน้าที่

 

บ้านพักภายในอุทยานมีทั้งรูปแบบบ้านพักและห้องพักขนาดเล็ก รวมถึงเต็นท์ลายพรางสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการพักแบบใกล้ชิดธรรมชาติ อุทยานยังมีศูนย์บริการนักท่องเที่ยว ร้านค้าสวัสดิการ สุขา ป้ายสื่อความหมาย และพื้นที่บริการพื้นฐานสำหรับผู้มาเยือน จุดเหล่านี้ทำให้อุทยานแห่งชาติขุนพะวอเหมาะกับการเที่ยวแบบค้างคืนมากกว่าน้ำตกบางแห่งที่ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวก แต่ผู้เดินทางควรเตรียมอุปกรณ์ส่วนตัวให้พร้อม โดยเฉพาะเสื้อกันหนาว ไฟฉาย ยากันแมลง และอุปกรณ์กันฝนในช่วงฤดูฝน

 

การเดินทางมายังอุทยานแห่งชาติขุนพะวอสามารถเดินทางได้ 2 เส้นทางหลัก หากเดินทางจากตัวเมืองตาก สามารถใช้ทางหลวงหมายเลข 12 จากตากผ่านอำเภอแม่สอด แล้วเลี้ยวไปทางอำเภอแม่ระมาด จากนั้นใช้ทางหลวงหมายเลข 1175 สายแม่ระมาด – บ้านตากต่ออีกประมาณ 16 กม. ก็จะถึงที่ทำการอุทยาน อีกเส้นทางคือจากตัวเมืองตากใช้ทางหลวงพหลโยธินไปยังอำเภอบ้านตาก แล้วเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 1175 มุ่งหน้าไปยังอุทยาน ระยะทางรวมสั้นกว่าแต่บางช่วงเป็นทางภูเขาและต้องใช้ความระมัดระวังในการขับรถ

 

การเดินทาง ที่สะดวกที่สุดคือรถยนต์ส่วนตัว เพราะอุทยานตั้งอยู่ริมทางหลวงหมายเลข 1175 และอยู่ห่างจากชุมชนหลักพอสมควร หากเดินทางจากอำเภอแม่สอดให้ขับรถไปทางอำเภอแม่ระมาด แล้วเข้าสู่เส้นทางแม่ระมาด – บ้านตาก นักท่องเที่ยวควรเติมน้ำมันให้พร้อมก่อนเข้าเส้นทางภูเขา ตรวจสภาพรถ เบรก ยาง และไฟหน้า โดยเฉพาะหากเดินทางช่วงเย็นหรือฤดูฝน เส้นทางมีความสวยงามแต่บางช่วงคดเคี้ยว จึงควรขับด้วยความเร็วเหมาะสมและไม่ประมาท

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยวอุทยานแห่งชาติขุนพะวอคือปลายฝนต้นหนาวถึงฤดูหนาว เพราะป่าเขียว น้ำตกสวย อากาศเย็น และเหมาะกับการกางเต็นท์ หากต้องการเดินป่าไปน้ำตก ควรเริ่มเดินในช่วงเช้าหรือช่วงสายเพื่อให้มีเวลาเพียงพอสำหรับไปกลับ ไม่ควรเริ่มเดินเข้าป่าช่วงบ่ายแก่ ๆ เพราะแสงน้อยลงเร็วในพื้นที่ป่าเขา และอาจเพิ่มความเสี่ยงด้านความปลอดภัย

 

นักท่องเที่ยวควรเตรียมรองเท้าที่เหมาะกับการเดินป่า เสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี เสื้อกันฝนหรือเสื้อกันลม น้ำดื่ม ยาสามัญประจำตัว ยากันแมลง ถุงขยะส่วนตัว และกล้องส่องทางไกลหากต้องการดูนก การท่องเที่ยวในอุทยานควรยึดหลักไม่ทิ้งขยะ ไม่เก็บพืช ไม่จับสัตว์ป่า ไม่ส่งเสียงดัง และไม่นำโฟมหรือพลาสติกใช้ครั้งเดียวเข้าไปสร้างภาระให้พื้นที่อนุรักษ์

 

อุทยานแห่งชาติขุนพะวอเหมาะสำหรับการจัดทริป 1 – 2 วัน หากมีเวลาจำกัดสามารถแวะชมบริเวณที่ทำการอุทยาน ลานกางเต็นท์ จุดชมวิว และเดินเส้นทางใกล้ ๆ ได้ภายในวันเดียว แต่หากต้องการสัมผัสบรรยากาศอากาศเย็น ดูนก หรือเดินไปน้ำตกขุนพะวอ ควรพักค้างคืนเพื่อให้มีเวลาเพียงพอและไม่ต้องเร่งรีบ นักท่องเที่ยวที่ต้องการเที่ยวต่อสามารถเชื่อมเส้นทางไปยังถ้ำโมกขละ โครงการหลวงเลอตอ อำเภอแม่สอด วัดไทยวัฒนาราม ตลาดริมเมย และน้ำตกพาเจริญได้ตามความเหมาะสมของเวลาและเส้นทาง

 

ในภาพรวม อุทยานแห่งชาติขุนพะวอเป็นหนึ่งในพื้นที่ธรรมชาติสำคัญของจังหวัดตากที่รวมความงามของป่าเขา น้ำตก อากาศเย็น ประวัติศาสตร์ชายแดน และกิจกรรมดูนกไว้ในสถานที่เดียว เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการมากกว่าการแวะถ่ายภาพ แต่ต้องการทำความเข้าใจธรรมชาติและเรื่องราวของพื้นที่อย่างลึกซึ้ง หากเดินทางด้วยความพร้อม เคารพกฎของอุทยาน และช่วยกันรักษาความสะอาด อุทยานแห่งนี้จะยังคงเป็นแหล่งพักผ่อน แหล่งเรียนรู้ และพื้นที่อนุรักษ์ที่มีคุณค่าของอำเภอแม่ระมาดและจังหวัดตากต่อไป

 

 

ตอบ: อุทยานแห่งชาติขุนพะวอตั้งอยู่ที่บ้านหนองหลวง หมู่ 3 ตำบลสามหมื่น อำเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ริมทางหลวงหมายเลข 1175 สายแม่ระมาด – บ้านตาก

 

ตอบ: เดิมชื่ออุทยานแห่งชาติแม่กาษา ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นอุทยานแห่งชาติขุนพะวอเพื่อยกย่องพะวอ นายด่านแม่ละเมาในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

 

ตอบ: จุดเด่นคือป่าเขาอุดมสมบูรณ์ อากาศเย็น น้ำตกขุนพะวอ เส้นทางศึกษาธรรมชาติ จุดชมวิวพระอาทิตย์ตก กิจกรรมดูนก และประวัติศาสตร์ของพะวอ

 

ตอบ: สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวจากตากไปแม่สอด ต่อไปอำเภอแม่ระมาด แล้วใช้ทางหลวงหมายเลข 1175 อีกประมาณ 16 กม. หรือเดินทางจากบ้านตากเข้าทางหลวงหมายเลข 1175 ไปยังอุทยาน

 

ตอบ: มีกิจกรรมเดินเส้นทางธรรมชาติ ชมน้ำตก ดูนก ถ่ายภาพ ชมจุดชมวิวพระอาทิตย์ตก กางเต็นท์ และพักผ่อนท่ามกลางป่าเขา

 

ตอบ: มีบ้านพัก ลานกางเต็นท์ เต็นท์ให้เช่า ห้องน้ำ ร้านค้าสวัสดิการ และพื้นที่บริการนักท่องเที่ยวบริเวณที่ทำการอุทยาน ควรติดต่ออุทยานล่วงหน้าก่อนเดินทาง

 

ตอบ: ช่วงปลายฝนต้นหนาวถึงฤดูหนาวเหมาะมาก เพราะป่าเขียว น้ำตกสวย อากาศเย็น และเหมาะกับการกางเต็นท์หรือเดินชมธรรมชาติ