มัสยิดซูลูกุลมุตตากีน

Rating: 3.8/5 (6 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: ตามเวลาศาสนกิจและเวลาละหมาด (แนะนำโทรสอบถามก่อนเดินทาง)

 

มัสยิดซูลูกุลมุตตากีน (บ้านครัว) เป็นศาสนสถานสำคัญของชุมชนมุสลิมย่านบ้านครัวบนแนวถนนบรรทัดทอง เขตราชเทวี ซึ่งหลายคนรู้จักพื้นที่นี้ในฐานะย่านเมืองชั้นในที่เดินทางสะดวก ใกล้แหล่งการเรียนรู้ ศิลปวัฒนธรรม และโซนช้อปปิ้งใจกลางกรุงเทพฯ แต่ถ้าเดินลึกเข้ามาในตรอกซอยของบ้านครัว จะพบอีกจังหวะหนึ่งของเมืองที่ต่างออกไป คือความสงบ เรียบง่าย และความสัมพันธ์แบบชุมชนที่ยังหายใจอยู่จริง มัสยิดแห่งนี้จึงไม่ใช่แค่จุดประกอบศาสนกิจ หากยังเป็น “หมุดหมาย” ที่พาเราเข้าใจกรุงเทพฯ ในมุมของผู้คน รากเหง้า และวิถีชีวิตที่สืบต่อกันมายาวนาน

 

เรื่องเล่าของมัสยิดซูลูกุลมุตตากีนเริ่มจากความเป็นชุมชนมากกว่าความเป็นอาคาร เดิมทีมัสยิดก่อตั้งอยู่บริเวณบ้านครัวใต้ เป็นอาคารไม้ขนาดเล็กที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “สุเหร่ายีปา” โดยเล่าว่าสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 6 ราวช่วงประมาณปี พ.ศ. 2460 ก่อนที่ต่อมาจะมีการรื้อถอนและโยกย้ายข้ามคลอง มาสร้างใหม่ที่บ้านครัวตะวันตก การสร้างใหม่ครั้งที่ 2 เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2475 ซึ่งตรงกับสมัยรัชกาลที่ 7 และภายหลังได้จดทะเบียนตามกฎหมายมัสยิดอิสลามในปี พ.ศ. 2490 ใช้ชื่อว่า “มัสยิดซูลูกุลมุตตากีน” อันมีความหมายในเชิงคุณค่าทางจิตใจว่า “วิถีชีวิตผู้สำรวมตน” กระทั่งก่อนปี พ.ศ. 2540 จึงได้ปรับเปลี่ยนครั้งใหญ่ กลายเป็นมัสยิดหินอ่อนหลังปัจจุบันที่คนเห็นในวันนี้

 

เมื่อพูดถึง “บ้านครัว” หลายคนจะนึกถึงย่านกินเที่ยวสมัยใหม่ของบรรทัดทอง แต่บ้านครัวในความหมายของชุมชนแท้จริงนั้นมีมิติที่ลึกกว่า ชุมชนบ้านครัวแบ่งเป็นบ้านครัวเหนือ บ้านครัวตะวันตก และบ้านครัวใต้ โดยมีมัสยิดเป็นศูนย์กลางของแต่ละกลุ่มบ้านเรือน บ้านไม้เก่าในพื้นที่จำนวนหนึ่งสะท้อนงานช่างและรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบมลายูปัตตานี ลักษณะบ้านเกยชิดติดกันและเชื่อมต่อด้วยทางเดินเล็ก ๆ ลัดเลาะไปตามตัวบ้านจนบางช่วงให้ความรู้สึกคล้าย “เขาวงกต” นี่คือเสน่ห์ที่ทำให้การเดินในชุมชนไม่ใช่แค่การเดินทางจากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่ง แต่เป็นการเดินผ่านความทรงจำและวิถีชีวิตที่เมืองใหญ่ส่วนมากทำหล่นหายไปแล้ว

 

อีกชั้นหนึ่งที่ทำให้บ้านครัวเป็นชุมชนที่น่าสนใจคือรากชาติพันธุ์และภาษา ในอดีตชาวมุสลิมเชื้อสายจามในชุมชนเคยใช้ภาษาจามหรือภาษาเขมรในการสื่อสาร และมีการบอกเล่าถึงภูมิหลังของบรรพชนที่เชื่อมโยงกับพื้นที่พระตะบอง รวมถึงการสมรสข้ามชาติพันธุ์ที่ทำให้ภาษาเขมรกลายเป็นภาษาหลักในบทสนทนาของหลายครอบครัวช่วงหนึ่ง แต่เมื่อเวลาผ่านไป ภาษาไทยกลายเป็นภาษาหลักของคนรุ่นใหม่ ขณะที่ยังพอหลงเหลือผู้สูงวัยบางส่วนที่สามารถสื่อสารภาษาเขมรได้ และคนวัยหลังจำนวนหนึ่งอาจ “ฟังพอเข้าใจ” แต่พูดเป็นประโยคยาวไม่ได้ เหลือไว้เป็นคำเรียกเครือญาติหรือวลีสั้น ๆ ที่ใช้กันในชุมชน เรื่องพวกนี้ไม่ใช่แค่ประวัติศาสตร์ภาษา หากเป็นหลักฐานของการปรับตัวของผู้คนที่อาศัยอยู่กับกรุงเทพฯ มาเป็นร้อยปี

 

วิถีชีวิตย่อมพ่วงมากับอาหาร และบ้านครัวก็มีของกินที่เล่ากันว่า “หาทานยาก” เช่น แกงส้มเขมรเนื้อ บอบอญวน และซำเขิน ซึ่งสะท้อนการผสมผสานของวัฒนธรรมอาหารในชุมชนมุสลิมเชื้อสายจามและเขมรในเมืองไทย สำหรับผู้มาเยือนที่อยากเรียนรู้ผ่านรสชาติ แนวคิดที่ดีที่สุดคือมาแบบให้เกียรติพื้นที่ เลือกอุดหนุนอย่างสุภาพ ไม่เร่งรีบ และยอมรับว่าบางอย่างอาจไม่ได้มีขายในรูปแบบร้านดังหน้าถนน แต่อยู่ในจังหวะชีวิตของชุมชนมากกว่า

 

ด้วยความที่มัสยิดตั้งอยู่ในย่านเมืองชั้นใน หลายคนอาจอยากแวะมาเยี่ยมชมในฐานะ “ที่เที่ยวกรุงเทพ” เพื่อเรียนรู้ศาสนสถานและชุมชนเก่าแก่ สิ่งสำคัญคือมารยาทพื้นฐาน: แต่งกายสุภาพ รักษาความสงบ หลีกเลี่ยงการรบกวนช่วงเวลาละหมาด ไม่เดินผ่านด้านหน้าผู้ที่กำลังประกอบศาสนกิจ ขออนุญาตก่อนถ่ายภาพ และหากไม่แน่ใจว่าช่วงเวลาใดเหมาะสมที่สุด การโทรสอบถามล่วงหน้าจะช่วยให้การมาเยือนราบรื่น สบายใจ และให้เกียรติทั้งสถานที่และผู้ศรัทธาที่ใช้งานจริงในเวลานั้น

 

การเดินทาง มัสยิดตั้งอยู่บ้านเลขที่ 358 หมู่บ้านบ้านครัว ซอยตรอกวัดพระยายัง (แนวซอยพญานาค) ถนนบรรทัดทอง แขวงถนนเพชรบุรี เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร 10400 การเดินทางที่ “ตรงและกันหลง” สำหรับคนไม่คุ้นย่าน คือปักหมุดปลายทางด้วยพิกัด 13.750940, 100.523201 แล้วให้แผนที่นำทางเข้าพื้นที่บ้านครัว จากถนนใหญ่จะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นซอยและทางเดินชุมชนมากขึ้นจึงควรเผื่อเวลา หากมาด้วยรถสาธารณะ แนวคิดคือใช้โซนสยาม–สนามกีฬาแห่งชาติ–พญาไท–ราชเทวีเป็นจุดตั้งต้น แล้วต่อรถระยะสั้นเข้าบรรทัดทอง/พญานาค จากนั้นค่อยเข้าตรอกวัดพระยายังตามเส้นทางจริงที่แผนที่แนะนำ เมื่อเข้าใกล้พื้นที่มัสยิดแล้วควรลดเสียง ลดจังหวะการเดิน และให้ความสำคัญกับความสงบของชุมชนเป็นหลัก

 

ถ้ามองในมุมการวางแผนเที่ยว มัสยิดซูลูกุลมุตตากีนสามารถอยู่ในทริปแบบ “เรียนรู้ชุมชน–แวะพิพิธภัณฑ์–ดูงานศิลป์–เดินห้าง” ได้ในวันเดียว เพราะรายรอบคือแหล่งท่องเที่ยวหลักของกรุงเทพฯ อย่างย่านสยามและปทุมวัน แต่หัวใจของการจัดทริปให้ดีคือวางเวลาให้สอดคล้องกับช่วงศาสนกิจ และให้ความเคารพพื้นที่ละหมาดเป็นอันดับแรกเสมอ

 

 

ตอบ: อยู่เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร ในย่านบ้านครัว–ถนนบรรทัดทอง แขวงถนนเพชรบุรี

 

ตอบ: เป็นมัสยิดชุมชนเก่าแก่ใจกลางเมืองที่เชื่อมโยงกับประวัติบ้านครัว มีพัฒนาการจากอาคารไม้ยุคต้น สู่มัสยิดหลังปัจจุบัน และรายรอบด้วยทางเดินและบ้านไม้ชุมชนที่มีเอกลักษณ์

 

ตอบ: แนะนำปักหมุด “ตรอกวัดพระยายัง บ้านครัว บรรทัดทอง” และใช้พิกัด 13.750940, 100.523201 เพื่อช่วยให้นำทางแม่นยำขึ้น

 

ตอบ: แต่งกายสุภาพ รักษาความสงบ เคารพช่วงเวลาละหมาด ขออนุญาตก่อนถ่ายภาพ และหลีกเลี่ยงการรบกวนพื้นที่ละหมาดโดยไม่จำเป็น

 

ตอบ: เบอร์ที่ยืนยันได้คือ 02-611-2286 (แนะนำโทรสอบถามก่อนเดินทาง โดยเฉพาะหากต้องการเข้าไปช่วงเวลาศาสนกิจ)

 

ตอบ: เดินเบา ๆ ลดเสียง ไม่ชะโงกดูในพื้นที่ส่วนตัวของบ้านเรือน ไม่ถ่ายภาพคนหรือในบ้านโดยไม่ขออนุญาต และถ้าจะอุดหนุนอาหารท้องถิ่นควรทำอย่างสุภาพตามจังหวะของชุมชน