มัสยิดกูวติลอิสลาม

Rating: 3.8/5 (4 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน (แนะนำโทรยืนยันก่อนเดินทาง)

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น. (แนะนำโทรยืนยันก่อนเดินทาง)

 

มัสยิดกูวติลอิสลาม (ตึกแดง) เป็นที่เที่ยวเชิงวัฒนธรรมริมแม่น้ำเจ้าพระยาในย่านคลองสาน ที่หลายคนอาจเคยเห็นผ่านตาเวลาแล่นรถผ่านเชิงสะพานพุทธฯ แต่ยังไม่รู้ว่าด้านในมี “เรื่องเล่า” หนาแน่นพอ ๆ กับสีอิฐแดงของตัวอาคาร เดิมที “ตึกแดง” คือสำนักงานพระคลังสินค้าของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ (สมเด็จเจ้าพระยาฯ) และต่อมาได้มีการบริจาคเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ให้กับมุสลิมในชุมชนนี้ เพราะในเวลานั้นผู้คนที่ตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณริมเจ้าพระยาฝั่งนี้ยังไม่มีมัสยิดสำหรับประกอบศาสนกิจ ต้องเดินทางไปที่มัสยิดบ้านสมเด็จ โดยหนทางสมัยก่อนเต็มไปด้วยป่าสะแกและความลำบาก จึงเป็นที่มาว่ามัสยิดแห่งนี้เริ่มสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2402

 

ถ้ามองในมุม “ที่เที่ยวกรุงเทพแบบลึก” เสน่ห์ของมัสยิดตึกแดงไม่ได้อยู่แค่ความเก่าแก่หรือมุมถ่ายรูปริมแม่น้ำ แต่อยู่ที่การเป็นหลักฐานของความหลากหลายทางชาติพันธุ์และเศรษฐกิจริมสายน้ำเจ้าพระยา ชุมชนมุสลิมในละแวกนี้ประกอบด้วยกลุ่มใหญ่ ๆ สองกลุ่มคือ เชื้อสายปัตตานี และเชื้อสายอินเดีย โดยเชื้อสายปัตตานีขึ้นชื่อเรื่องความสามารถด้านการช่าง โดยเฉพาะงานทองและนาค ขณะที่เชื้อสายอินเดียมีความถนัดด้านการค้าขายและธุรกิจ โครงสร้างทางสังคมแบบ “ต่างถนัดแต่พึ่งกัน” นี้ทำให้ชุมชนเติบโต และส่งอิทธิพลไปถึงวิธีบริหารมัสยิดในเวลาต่อมา

 

หนึ่งในรายละเอียดที่ทำให้มัสยิดกูวติลอิสลามมีเอกลักษณ์คือ การบริหารที่แบ่งกรรมการออกเป็น 2 ฝ่ายอย่างชัดเจน ฝ่ายแรกคือ “ผู้บริหารฝ่ายศาสนกิจ” ซึ่งอิหม่ามท่านแรกของมัสยิดคือ ฮัจญีมูฮำหมัดยูซุป อัลมะหฺดาวี ส่วนฝ่ายที่สองคือ “ผู้บริหารฝ่ายธุรกิจ” ที่สอดคล้องกับโครงสร้างชุมชนทางการค้า โดยสายอินเดียเป็นแกนหลัก ท่านแรกคือ ฮัจญีบาย นานา นามสกุลของผู้คนในชุมชนที่พบได้ เช่น นานา วงศ์อารยะ อมรทัต อมันตกุล วงศ์ยังอยู่ ประพฤติชอบ ศาสนกุล และอีกหลายสกุลที่สะท้อนรากเครือญาติและเครือข่ายทางเศรษฐกิจของย่านคลองสานในอดีต

 

เมื่อเล่าไปถึง “คน” ก็จะหลีกไม่พ้นบทบาทของบุคคลสำคัญจากชุมชนนี้ที่ก้าวไปสู่ระดับประเทศ ตัวอย่างที่มักถูกกล่าวถึงคือ นายเล็ก นานา อดีตรัฐมนตรี ผู้ซึ่งถวายที่ดินประมาณ 4 ไร่พร้อมอาคารแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพล อดุลยเดช เพื่อทรงสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี โดยพื้นที่ชุมชนแห่งนี้เคยเป็นที่ประทับของสมเด็จย่าในอดีต อีกทั้งยังมี นายอารีย์ วงศ์อารยะ อดีตปลัดกระทรวงมหาดไทย และรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งช่วยตอกย้ำว่าชุมชนมุสลิมริมเจ้าพระยาจุดนี้ไม่ได้เป็นเพียงชุมชนค้าขาย แต่เป็นชุมชนที่มีบทบาทต่อภาพใหญ่ของสังคมไทยด้วย

 

ในเชิงบรรยากาศ “ตึกแดง” มักทำให้คนรู้สึกเหมือนกำลังยืนอยู่ตรงรอยต่อของเวลา ด้านหนึ่งเป็นความเรียบง่ายและความสงบแบบศาสนสถาน อีกด้านหนึ่งเป็นกลิ่นอายการค้าริมน้ำของกรุงเทพยุคเก่า สีแดงของอิฐทำหน้าที่เหมือนสัญลักษณ์ ช่วยให้สถานที่โดดเด่นแม้อยู่ท่ามกลางความคึกคักของเมือง หากมาในช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ แสงจะทำให้ผนังอิฐดูมีมิติขึ้น และลมจากแม่น้ำเจ้าพระยาช่วยให้บรรยากาศเย็นสบายกว่าที่คิด

 

สำหรับผู้มาเยือนที่ไม่ได้มาประกอบศาสนกิจ แนะนำให้มองที่นี่ในฐานะ “พื้นที่ศรัทธาของชุมชน” ก่อนเสมอ แต่งกายสุภาพ โทนเรียบร้อย หลีกเลี่ยงเสื้อผ้าสั้นหรือรัดรูป และควรหลีกเลี่ยงช่วงเวลาละหมาดที่ผู้คนต้องการสมาธิ หากต้องการถ่ายภาพ ควรขออนุญาตเจ้าหน้าที่หรือผู้ดูแลก่อน โดยเฉพาะการถ่ายภาพภายในพื้นที่สำคัญ เพื่อให้การท่องเที่ยวเป็นการเคารพสถานที่อย่างแท้จริง

 

การเดินทาง ไปมัสยิดกูวติลอิสลาม (ตึกแดง) ทำได้หลายทาง ถ้ามาจากแนวรถไฟฟ้า สามารถใช้ฝั่งธนบุรี/คลองสาน แล้วต่อรถหรือเดินเข้าซอยตามแนวถนนสมเด็จเจ้าพระยา หากมาทางรถยนต์หรือแท็กซี่ จุดอ้างอิงที่จำง่ายคือย่านเชิงสะพานพุทธฯ และถนนเลียบแม่น้ำฝั่งคลองสาน ทั้งนี้บริเวณซอยและชุมชนอาจมีช่วงทางแคบ แนะนำให้เผื่อเวลาและขับด้วยความระมัดระวัง หรือเลือกจอดในจุดใหญ่ ๆ เช่นโซนศูนย์การค้า/โรงแรมใกล้เคียง แล้วต่อรถเข้าไปจะสบายกว่า

 

ถ้าอยากจัดเป็นทริปสั้น ๆ แบบ “เดินชมศรัทธาริมน้ำ” สามารถเริ่มจากมัสยิดตึกแดง แล้วไปต่อที่ศาลเจ้ากวนอูซึ่งอยู่ไม่ไกล ก่อนแวะสวนสมเด็จย่าเพื่อพักสายตาและซึมซับบรรยากาศชุมชนเก่า จากนั้นค่อยปิดท้ายด้วยคาเฟ่หรืออาร์ตสเปซริมแม่น้ำอย่าง The Jam Factory หรือขยับไปโซน ICONSIAM เพื่อกินข้าวและเดินเล่น ชุดเส้นทางนี้ดีตรงที่ได้เห็นกรุงเทพ “หลายศาสนา หลายวัฒนธรรม” ในระยะทางสั้น ๆ โดยไม่ต้องเร่งรีบ

 

สุดท้าย หากจะสรุปว่ามัสยิดกูวติลอิสลามมีคุณค่าต่อคนเที่ยวอย่างไร คำตอบอาจไม่ใช่ “สวยที่สุด” หรือ “ดังที่สุด” แต่คือ “เล่าเรื่องได้ที่สุด” เพราะที่นี่พาเราเห็นภาพกรุงเทพยุคที่เจ้าพระยายังเป็นเส้นเลือดหลักของเศรษฐกิจ เห็นการตั้งถิ่นฐานของผู้คนต่างถิ่นที่ค่อย ๆ หลอมรวมเป็นชุมชน เห็นวิธีจัดการชีวิตร่วมกันของผู้คนต่างความถนัด และเหนืออื่นใด เห็นศรัทธาที่ถูกวางไว้ใจกลางเมืองอย่างสง่างามและสงบเสมอ

 

 

ตอบ: อยู่ย่านคลองสาน ถนนสมเด็จเจ้าพระยา ใกล้เชิงสะพานพุทธฯ และเข้าซอยหลังสวนสมเด็จย่าฯ

 

ตอบ: เพราะอาคารเด่นด้วยโครงสร้างอิฐสีแดง และเป็นภาพจำของมัสยิดริมแม่น้ำเจ้าพระยาในย่านนี้

 

ตอบ: ตามข้อมูลที่เล่าต่อกันในชุมชนและบทความอ้างอิง เริ่มสร้างในปี พ.ศ. 2402

 

ตอบ: โดยมารยาทควรแต่งกายสุภาพ ขออนุญาตก่อนถ่ายภาพ และหลีกเลี่ยงช่วงประกอบศาสนกิจ หากต้องการเข้าชมด้านในแนะนำโทรสอบถามก่อน

 

ตอบ: มี เบอร์ 02-438-2824 (แนะนำใช้เบอร์นี้โทรยืนยันวัน–เวลาที่สะดวกต่อการเยี่ยมชมก่อนเดินทาง)