กรมการรักษาดินแดน

Rating: 4/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: แนะนำติดต่อ/นัดหมายล่วงหน้า (พื้นที่หน่วยงานทหาร – อาจมีข้อจำกัดการเข้าชมตามช่วงเวลา/ภารกิจ)

เวลาเปิดทำการ: แนะนำติดต่อเพื่อยืนยันรอบเข้าชมก่อนเดินทาง

 

กรมการรักษาดินแดน (อาคารราชวัลลภ) เป็นที่เที่ยวกรุงเทพอีกแบบที่ไม่ได้ชวนให้ “มาเดินเล่น” แบบสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป แต่ชวนให้เรามา “อ่านเมือง” ผ่านชั้นประวัติศาสตร์ของพื้นที่จริงและสถาปัตยกรรมจริง เพราะตัวอาคารและบริเวณนี้เคยเป็นพื้นที่สำคัญมาตั้งแต่ยุควังในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ก่อนจะค่อย ๆ เปลี่ยนบทบาทมาเป็นพื้นที่ของหน่วยงานรัฐและกองทัพในยุคถัดมา ถ้าคุณชอบอาคารเก่าที่มีรายละเอียดให้สังเกต ชอบเรื่องเล่าของกรุงเทพที่ซ้อนทับหลายยุคในจุดเดียว หรืออยากได้โลเคชันถ่ายภาพสถาปัตย์แบบคลาสสิก – ที่นี่คือจุดหมายที่มี “น้ำหนัก” โดยไม่ต้องพึ่งความหวือหวา

 

เรื่องของพื้นที่นี้เริ่มจากการเป็นที่ตั้งของ “วังสนามชัย” และมีการแบ่งพื้นที่บางส่วนมาสร้างวังเพื่อพระราชทานให้กรมหมื่นอดุลยลักษณ์สมบัติ (พระนามเดิมพระองค์เจ้าชายอุไร) พระราชโอรสองค์ที่ 29 ในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวกับเจ้าจอมมารดาเขียว ผู้เป็นต้นราชสกุลอุไรพงศ์ ณ อยุธยา โดยพระองค์ประทับอยู่ ณ วังแห่งนี้จนถึงปี พ.ศ. 2411 ก่อนจะย้ายไปประทับที่วังถนนหน้าพระลานวังตะวันตก ต่อมาพื้นที่นี้จึงกลายเป็นที่ประทับของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม (พระนามเดิมพระองค์เจ้าชายทองกองก้อนใหญ่) พระราชโอรสองค์ที่ 25 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับเจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ผู้เป็นต้นราชสกุลทองใหญ่ ณ อยุธยา

 

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าซื้อที่ดินวังนี้เพื่อสร้าง “อาคารราชวัลลภ” ในปี พ.ศ. 2466 ใช้เป็นที่ทำการของทหารราชวัลลภ และต่อมาในปี พ.ศ. 2499 รัฐบาลได้ย้ายกรมการรักษาดินแดนจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มาอยู่ที่อาคารแห่งนี้ ทำให้พื้นที่ซึ่งเคยเป็นวัง กลายเป็นหนึ่งในภาพแทนของการปรับตัวของรัฐสมัยใหม่ – จากพื้นที่ส่วนพระองค์สู่พื้นที่ของหน่วยงานความมั่นคง

 

เสน่ห์ของอาคารกรมการรักษาดินแดนอยู่ที่ “ภาษาสถาปัตยกรรม” ที่ชัดมาก ตัวอาคารวางยาวขนานกับถนนเจริญกรุง ด้านหน้าอยู่ในแนวที่สัมพันธ์กับถนนมหาไชย เป็นอาคาร 2 ชั้น แต่เฉพาะบริเวณมุขกลางก่อเป็นอาคาร 3 ชั้น ทำให้จุดศูนย์กลางดูโดดเด่นขึ้นทันที บริเวณหน้ามุขชั้นที่ 2 มีประติมากรรมนูนต่ำเขียนสีเป็นตราประจำรัชกาลที่ 5 และมีจารึกปีที่สร้างอาคารราชวัลลภคือ พ.ศ. 2466 ซึ่งเป็นเหมือน “ป้ายกำกับยุคสมัย” ให้คนดูอ่านอาคารได้ตั้งแต่แรกเห็น

 

องค์ประกอบที่คนชอบหยุดดูคือเสากลมใหญ่จำนวน 8 ต้นที่รองรับมุขหน้า เสาเหล่านี้ตกแต่งด้วยรูปแบบไอโอนิค (Ionic) ของกรีก – ฐานเสาทรงสี่เหลี่ยม ตัวเสาสลักร่องลึกตามแนวดิ่ง และส่วนหัวเสามีลวดลายขดรูปก้นหอยที่เป็นเอกลักษณ์ เมื่อมองรวมกับกันสาดและองค์ประกอบที่มี “หูช้างขดเป็นก้นหอย” ค้ำยันอยู่ระหว่างกันสาดกับหลังคา จะเห็นความตั้งใจในการทำให้ด้านหน้ามีจังหวะและความสง่าแบบสถาปัตยกรรมตะวันตกยุคคลาสสิก ขณะที่กรอบบนของหน้าต่างตกแต่งเป็นซุ้มโค้งและซุ้มเส้นตรงสลับกัน เพิ่มความมีชีวิตให้ผนังอาคารโดยไม่ต้องพึ่งสีหรือป้ายเยอะ

 

อีกจุดที่ช่วยเล่าอายุของอาคารคือรายละเอียดใต้ชายคาและหน้าบัน ผนังตอนบนใต้หลังคาติดกระจกและประดับลวดลายปูนปั้นเป็นแนวยาว ส่วนหน้าบันหลังคาใช้ลวดลายแบบกรีก–โรมัน ซึ่งทำให้ภาพรวมของอาคารมีความเป็น “อาคารราชการยุคสร้างชาติ” ชัดเจน โดยเดิมหลังคามุงด้วยกระเบื้องว่าว แต่เมื่อมีการบูรณะในปี พ.ศ. 2510 ได้เปลี่ยนเป็นกระเบื้องลอนคู่ – รายละเอียดเล็ก ๆ แบบนี้ทำให้คนดูเห็นว่าอาคารไม่ได้หยุดอยู่ที่ปีสร้าง แต่มันมีการดูแลและปรับตัวตามเวลาเหมือนสิ่งปลูกสร้างสำคัญอื่น ๆ ในกรุงเทพ

 

ถ้าคุณตั้งใจมาแบบนักท่องเที่ยว แนะนำให้คิดว่านี่คือการมาเยือน “พื้นที่หน่วยงานทหาร” มากกว่ามาเที่ยวห้างหรือพิพิธภัณฑ์เชิงพาณิชย์ บรรยากาศจะเป็นทางการ มีระเบียบ และบางช่วงอาจมีข้อจำกัดเรื่องการเข้าออกหรือการถ่ายภาพตามความเหมาะสมของพื้นที่จริง ข้อดีคือคุณจะได้เห็นอาคารและบริบทเมืองแบบไม่ปรุงแต่ง และถ้าชอบถ่ายภาพสถาปัตยกรรม จุดมุขหน้า เสาไอโอนิค และจังหวะหน้าต่างคือมุมที่เล่าเรื่องได้ดีมาก โดยรวมแนะนำเผื่อเวลาเดินดูรายละเอียดและถ่ายภาพประมาณ 30 – 60 นาที (หรือมากกว่านั้นถ้าคุณเป็นสายสังเกตรายละเอียดและชอบอ่านปูนปั้น/ลวดลาย)

 

การเดินทาง ถ้าตั้งต้นจากรถไฟฟ้า MRT แนะนำลงสถานีสามยอด แล้วต่อแท็กซี่หรือรถจักรยานยนต์รับจ้างเข้าโซนถนนเจริญกรุง–มหาไชย จะสะดวกและตรงที่สุด หากใช้ BTS สามารถลงสถานีสะพานตากสินแล้วต่อรถ/เรือเข้าฝั่งพระนครตามความสะดวก แต่ไม่ว่ามาทางไหนควรเผื่อเวลาเรื่องการจราจรและข้อจำกัดการเข้าพื้นที่ราชการ และถ้าตั้งใจเข้าชมภายในหรือทำกิจกรรมเชิงศึกษา แนะนำติดต่อหน่วยงานล่วงหน้าเพื่อยืนยันรอบและเงื่อนไข

 

 

ตอบ: เนื่องจากเป็นพื้นที่หน่วยงานทหาร การเข้าชมอาจมีเงื่อนไขและข้อจำกัดตามช่วงเวลา แนะนำติดต่อ/นัดหมายล่วงหน้าเพื่อยืนยันวันและรอบเข้าชมก่อนเดินทาง

 

ตอบ: มุขกลางที่เน้นความสง่า เสากลมใหญ่ 8 ต้น และรายละเอียดแบบไอโอนิค (ลายก้นหอยที่หัวเสา) รวมถึงหน้าต่างซุ้มโค้งสลับเส้นตรงและปูนปั้นแนวยาวใต้หลังคา

 

ตอบ: ถ้ามาเพื่อดูอาคารและถ่ายภาพ แนะนำเผื่อเวลา 30 – 60 นาที และอาจมากกว่านั้นถ้าตั้งใจสังเกตรายละเอียดเชิงสถาปัตยกรรม

 

ตอบ: แนะนำ MRT สถานีสามยอด แล้วต่อแท็กซี่หรือวินมอเตอร์ไซค์เข้าโซนเจริญกรุง–มหาไชย จะตรงและสะดวกที่สุด

 

ตอบ: โดยหลักควรแต่งกายสุภาพ และปฏิบัติตามกติกาหน่วยงานเรื่องการถ่ายภาพ/การเข้าออกพื้นที่ หากต้องการถ่ายภาพจริงจัง แนะนำสอบถามเจ้าหน้าที่ก่อนเพื่อความสบายใจทั้งสองฝ่าย