วัดทองธรรมชาติวรวิหาร

Rating: 3.4/5 (10 votes)

วันเปิดทำการ: โดยทั่วไปเปิดทุกวัน (แนะนำโทรยืนยันก่อนเดินทาง โดยเฉพาะช่วงมีงานบุญ/พิธี)

เวลาเปิดทำการ: โดยทั่วไป 08:00 – 17:00 น. (แนะนำโทรยืนยันก่อนเดินทาง)

 

วัดทองธรรมชาติวรวิหาร เป็นวัดหลวงย่านคลองสานที่ให้ความรู้สึกแบบ “สงบแต่ไม่เงียบเหงา” เพราะแม้จะอยู่ในกรุงเทพชั้นในที่รถวิ่งกันไม่เคยเบา แต่พอเดินพ้นประตูวัดเข้าไป คุณจะสัมผัสได้ทันทีว่าพื้นที่ศรัทธายังทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของชุมชนจริง ๆ วัดตั้งอยู่ริมถนนสมเด็จเจ้าพระยา ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา และมีจุดที่น่าสนใจมากสำหรับคนชอบงานศิลป์ไทย คือจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถที่เล่าเรื่องแบบ “ดูเพลินแต่มีสาร” ทั้งพุทธประวัติ ไตรภูมิ และภาพวิถีชีวิตคนสมัยต้นรัตนโกสินทร์

 

วัดทองธรรมชาติเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร อยู่ในเขตคลองสาน และเป็นวัดโบราณที่ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าใครเป็นผู้สร้างหรือสร้างมาตั้งแต่เมื่อใด เดิมเล่ากันว่าเป็นวัดราษฎร์และเป็นที่รู้จักในชื่อ “วัดทองบน” เพราะละแวกเดียวกันมีวัดทองอยู่ใกล้กัน 2 วัด ชื่อเรียกง่าย ๆ แบบชาวบ้านนี้สะท้อนความสัมพันธ์ของวัดกับชุมชนได้ดีมาก เพราะเป็นชื่อที่เกิดจากการใช้ชีวิตจริงในพื้นที่ ไม่ใช่ชื่อที่ตั้งขึ้นเพื่อให้เป็นทางการอย่างเดียว

 

นักประวัติศาสตร์และเรื่องเล่าท้องถิ่นมักสันนิษฐานว่าวัดทองธรรมชาติอาจมีรากเดิมย้อนไปถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา ก่อนจะทรุดโทรมลงตามกาลเวลา แล้วมาฟื้นความเป็นวัดสำคัญขึ้นอีกครั้งในยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยช่วงสำคัญคือรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ราว พ.ศ. 2330 เมื่อพระองค์เจ้าหญิงกุ (ต่อมาคือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนรินทรเทวี) พร้อมด้วยกรมหมื่นนรินทรพิทักษ์ทรงมีพระศรัทธาบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ สร้างและซ่อมแซมทั้งอุโบสถ วิหาร และเสนาสนะต่าง ๆ ให้กลับมาสมบูรณ์อีกครั้ง

 

หนึ่งในรายละเอียดที่ทำให้วัดนี้ “อ่านแล้วเห็นภาพ” คือการวางผังอุโบสถใหม่ โดยมีการเล่าว่ากรมหมื่นนรินทรพิทักษ์ทรงขยายอุโบสถให้กว้างขึ้น และย้ายตำแหน่งให้เหมาะสมกับพื้นที่ของวัด เพื่อให้สอดคล้องกับรูปทรงที่ดินและการใช้งานจริงของพระอาราม เมื่อเข้ามาถึงพระอุโบสถ คุณจะพบพระประธานปางมารวิชัยซึ่งได้รับพระราชทานนามว่า “พระพุทธชินชาติมาศธรรมคุณ” และมีพระอัครสาวกประดิษฐานอยู่ด้านซ้ายและด้านขวาบนแท่นชุกชี ทำให้บรรยากาศการสักการะดูเป็นระเบียบและสง่างามในแบบวัดหลวง

 

แต่สิ่งที่ทำให้วัดทองธรรมชาติถูกพูดถึงในกลุ่มคนรักศิลปกรรมไทยจริง ๆ คือจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถ ซึ่งมีข้อมูลว่าถูกเขียนขึ้นราว พ.ศ. 2374 และเป็นงานตามแบบแผนที่นิยมในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นอย่างชัดเจน โดยผนังด้านหลังพระประธานเป็นภาพไตรภูมิ ขณะที่ผนังตรงข้ามพระประธานเป็นภาพพุทธประวัติตอนมารผจญ ส่วนผนังด้านข้างมีทั้งเทพชุมนุม ภาพพุทธประวัติ รวมถึงภาพวิถีชีวิตของผู้คนในยุคกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งเป็นรายละเอียดที่ทำให้การไปวัดครั้งนี้ไม่ได้จบแค่การไหว้พระ แต่ได้ “มองเห็นเมืองเก่า” ผ่านสายตาช่างเขียนในยุคนั้นด้วย

 

ถ้าสังเกตเรื่องโทนสีและเทคนิค คุณจะเห็นว่าโครงสีโดยรวมมักไปทางแดง และมีการใช้คู่สีเขียวกับสีแดงอยู่หลายตำแหน่ง งานเขียนภาพมีลักษณะศิลปะตกแต่งที่เน้นจังหวะและลวดลาย และมีการเขียนภูเขาแบบจีนคือทำให้ม้วนเป็นคลื่น ระบายด้วยสีอ่อน แล้วแต่งขอบสันเหลี่ยมด้วยสีดำ ซึ่งเป็นลูกเล่นที่ช่วยให้ภาพมีมิติแบบเฉพาะตัว แม้บางส่วนจะชำรุดลบเลือนตามกาลเวลา แต่ยิ่งทำให้เห็นความสำคัญของการอนุรักษ์ เพราะนี่คือหลักฐานชิ้นหนึ่งของ “ภาษาภาพ” ในยุคต้นกรุงเทพที่ยังเหลืออยู่ให้เราได้เรียนรู้

 

นอกจากอุโบสถแล้ว พระวิหารของวัดยังเป็นอีกจุดที่เหมาะกับการแวะกราบนมัสการ เพราะภายในมีพระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทองปางมารวิชัยจำนวน 10 องค์ ประดิษฐานบนแท่นชุกชี โดยมีพระพุทธรูปองค์ใหญ่ 1 องค์ และมีองค์เล็กกว่าจัดวางลดหลั่นลงมาอีก 3 แถว ลักษณะเดียวกันทุกองค์ จังหวะการเรียงองค์พระแบบนี้ทำให้บรรยากาศในวิหารมีความสงบและเป็นระเบียบอย่างนุ่มนวล เหมาะกับคนที่อยากได้เวลานิ่ง ๆ ในเมืองใหญ่

 

ในมุมสถาปัตยกรรมและอาคารประกอบ วัดทองธรรมชาติยังมีสิ่งที่ชวนเดินชมหลายจุด เช่นกุฏิสงฆ์ที่สร้างในสมัยรัชกาลที่ 5 หลายหลัง หอระฆัง 3 ชั้นที่มีรูปทรงคล้ายป้อมฝรั่ง และศาลาโถงที่สร้างไว้ตรงมุมกำแพงแก้วทั้ง 4 มุม รายละเอียดเหล่านี้ทำให้วัดไม่ได้มีแค่อุโบสถกับวิหารเป็นแกนหลัก แต่มี “ผังวัด” ที่ชวนให้เดินอ่านสภาพแวดล้อมและจังหวะพื้นที่ได้จริง

 

ถ้ามองวัดทองธรรมชาติในฐานะที่เที่ยวกรุงเทพ วัดนี้เป็นตัวอย่างของวัดที่อยู่ร่วมกับชุมชนคลองสานแบบต่อเนื่อง คือเป็นทั้งพื้นที่ทำบุญ พื้นที่พิธีกรรม และพื้นที่รวมใจของคนในละแวกเดียวกัน โดยเฉพาะวันที่มีงานบุญหรือกิจกรรมของวัด คุณจะเห็นภาพความสัมพันธ์ของคนกับวัดชัดมาก วัดไม่ได้ทำหน้าที่เป็นฉากหลัง แต่เป็นพื้นที่ที่ผู้คนยังใช้งานและดูแลร่วมกันอยู่จริง ๆ

 

การเดินทาง วิธีที่สะดวกสำหรับคนไม่อยากปวดหัวเรื่องที่จอดคือใช้รถไฟฟ้าแล้วต่อแท็กซี่หรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างเข้าถนนสมเด็จเจ้าพระยาในย่านคลองสาน อีกทางเลือกคือใช้รถเมล์ที่ผ่านโซนคลองสานและถนนเส้นหลักใกล้เคียง แล้วเดินต่อระยะสั้น หากขับรถมาเองแนะนำเผื่อเวลาเรื่องรถติดโดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงเย็นของวันทำงาน และควรโทรสอบถามวัดล่วงหน้าในวันที่ตั้งใจมาเพื่อความชัวร์เรื่องช่วงเวลาที่เหมาะกับการเข้าชม

 

ถ้าคุณอยากเที่ยวแบบได้ทั้งศรัทธาและได้ความรู้ แนะนำให้เผื่อเวลาอย่างน้อย 60 – 90 นาที เริ่มจากไหว้พระประธานในอุโบสถ แล้วค่อย ๆ ใช้เวลามองจิตรกรรมฝาผนังทีละผนังแบบไม่รีบ เพราะงานชุดนี้เป็นไฮไลต์ของวัดจริง ๆ จากนั้นค่อยไปกราบพระในพระวิหารและเดินชมอาคารประกอบ จะได้ภาพรวมของวัดทองธรรมชาติแบบครบและไม่เร่งจนเสียอารมณ์

 

 

ตอบ: อยู่เขตคลองสาน ฝั่งธนบุรี บนถนนสมเด็จเจ้าพระยา เป็นวัดหลวงย่านชุมชนที่เดินทางต่อไปแหล่งเที่ยวริมน้ำได้สะดวก

 

ตอบ: จิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถที่เล่าเรื่องไตรภูมิ พุทธประวัติ เทพชุมนุม และภาพวิถีชีวิตผู้คนสมัยต้นรัตนโกสินทร์ รวมถึงพระวิหารที่มีพระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทองเรียงชุด

 

ตอบ: มีข้อมูลว่าถูกเขียนราว พ.ศ. 2374 และเป็นรูปแบบนิยมในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น

 

ตอบ: ถ้าไหว้พระและเดินชมโดยรวม แนะนำ 45 – 60 นาที แต่ถ้าตั้งใจดูจิตรกรรมฝาผนังแบบไม่รีบ แนะนำ 60 – 90 นาที

 

ตอบ: รถไฟฟ้าแล้วต่อแท็กซี่/มอเตอร์ไซค์รับจ้างเข้าถนนสมเด็จเจ้าพระยามักสะดวกที่สุดสำหรับคนไม่อยากกังวลเรื่องที่จอด ส่วนรถเมล์ก็ใช้ได้ถ้าพร้อมเดินต่อระยะสั้น

 

ตอบ: โทร 02-439-5722