พิพิธภัณฑ์วัดรังษีสุทธาวาส

Rating: 3.8/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: เปิดให้เข้าชมตามการนัดหมายล่วงหน้ากับผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์และชุมชนบ้านลวงใต้ (วันที่และเวลาอาจเปลี่ยนแปลงได้)

เวลาเปิดทำการ: ตามช่วงเวลาที่นัดหมายล่วงหน้ากับผู้ประสานงานในชุมชน

 

พิพิธภัณฑ์วัดรังษีสุทธาวาส (เมืองลวงใต้) ตั้งอยู่ภายในวัดรังษีสุทธาวาส บ้านลวงใต้ ตำบลเชิงดอย อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ เป็นพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นขนาดกะทัดรัดที่รวบรวมเรื่องราววิถีชีวิต ความเป็นอยู่ การทำมาหากิน และภูมิปัญญาของชาวไตลื้อเมืองลวงใต้เอาไว้อย่างเป็นระบบ ภายใต้บรรยากาศวัดชนบทที่ยังคงความเรียบง่ายและศรัทธาแบบดั้งเดิมของชุมชน

 

ชาวไตลื้อในบ้านลวงใต้เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีรากเหง้ามาจากดินแดนสิบสองปันนา อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในล้านนาเมื่อหลายร้อยปีก่อน วิถีชีวิตของพวกเขาผูกพันกับผืนดิน นาไร่ แม่น้ำลำห้วย และวัฒนธรรมความเชื่ออันละเอียดอ่อน พิพิธภัณฑ์วัดรังษีสุทธาวาสจึงถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นแหล่งรวบรวมองค์ความรู้เรื่องไตลื้อเมืองลวงใต้ ทั้งในด้านประวัติการตั้งถิ่นฐาน วิถีชีวิต เศรษฐกิจ วัฒนธรรม และประเพณี

 

วัตถุจัดแสดงจำนวนมากภายในพิพิธภัณฑ์มาจากของเก่าที่พ่ออุ๊ย แม่อุ๊ย และชาวบ้านในชุมชนบริจาคมาจากบ้านของตนเอง หลายชิ้นผ่านการใช้งานมายาวนานจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นเครื่องมือทำไร่ทำนา เครื่องใช้ในครัวเรือน เครื่องมือทอผ้า ผ้าทอไตลื้อ เครื่องแต่งกายดั้งเดิม ตลอดจนวัตถุที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อและพิธีกรรมประจำหมู่บ้าน

 

หนึ่งในหัวใจของพิพิธภัณฑ์ คือ การจัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับ ประวัติการตั้งถิ่นฐานของชาวไตลื้อบ้านเมืองลวงใต้ ว่าชุมชนแห่งนี้ก่อร่างสร้างตัวขึ้นมาอย่างไร ตั้งแต่การอพยพจากถิ่นเดิม การเลือกพื้นที่ตั้งบ้านเรือน การสร้างวัด การก่อเกิดประเพณีและงานบุญ จนกลายมาเป็นชุมชนไตลื้อที่ยังคงรักษาอัตลักษณ์ของตนเองไว้ได้ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของสังคมสมัยใหม่

 

ผู้มาเยือนจะได้เห็นภาพวิถีชีวิตของชาวไตลื้อผ่านเครื่องมือทำมาหากิน เช่น จอบ เสียม คราดไม้ เครื่องสีข้าวขนาดเล็ก เครื่องมือหาปลา และอุปกรณ์จักสานที่ทำจากไม้ไผ่ ทั้งยังได้เห็นครัวไฟแบบดั้งเดิม หม้อดิน ไหข้าว ถาดไม้ และเครื่องใช้ในครัวเรือนที่สะท้อนวิถีการกินอยู่แบบเรียบง่าย พึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติรอบตัวอย่างรู้คุณค่า

 

อีกส่วนหนึ่งที่โดดเด่น คือ การจัดแสดงผ้าทอและเครื่องแต่งกายไตลื้อเมืองลวงใต้ ไม่ว่าจะเป็นผ้าซิ่นลายโบราณ ผ้าคลุมไหล่ เสื้อผ้าพื้นเมือง รวมถึงผ้าทอมือที่ยังมีกลิ่นอายของลายดั้งเดิมจากถิ่นกำเนิด การได้เห็นผืนผ้าจริงควบคู่กับการฟังเรื่องเล่าว่าแต่ละลายมีที่มาอย่างไร ใครเป็นคนทอ ใช้ในโอกาสใด ช่วยให้เข้าใจว่าผ้าทอไม่ได้เป็นเพียงเครื่องนุ่งห่ม แต่เป็นภาษาหนึ่งของวัฒนธรรมไตลื้อด้วย

 

พิพิธภัณฑ์วัดรังษีสุทธาวาสยังมีการนำเสนอองค์ความรู้ด้านความเชื่อและประเพณีของชาวไตลื้อเมืองลวงใต้ เช่น งานบุญประจำปี การแต่งกายวันงานบุญ การฟ้อน การแห่ครัวทาน ตลอดจนพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับวัดและผีบรรพบุรุษ ผู้ที่ได้เข้าชมจึงไม่เพียงเห็น “ของเก่า” แต่ยังได้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างวัด ชุมชน และวิถีชีวิตของคนในหมู่บ้านอย่างลึกซึ้งมากขึ้น

 

พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ถูกออกแบบให้เป็น ศูนย์รวมองค์ความรู้ไตลื้อเมืองลวงใต้ สำหรับนักเรียน นักศึกษา เยาวชน ประชาชน และผู้สนใจทั่วไป โรงเรียนในพื้นที่มักนำนักเรียนมาทัศนศึกษา ฟังการบรรยายจากปราชญ์ชุมชน ดูของจริง และร่วมกิจกรรมการเรียนรู้เกี่ยวกับวิถีไตลื้อ เพื่อให้เด็กรุ่นใหม่เห็นคุณค่าของบ้านเกิดและรากเหง้าของตนเอง

 

นอกจากการจัดแสดงวัตถุถาวรแล้ว พื้นที่พิพิธภัณฑ์และบริเวณหน้าวัดยังถูกใช้เป็นสถานที่จัดงานสืบสานวัฒนธรรมไตลื้อบ้านลวงใต้เป็นประจำ ทั้งการแต่งกายชุดพื้นเมือง การแสดงฟ้อนไตลื้อ การจัดงานบุญและประเพณีที่เชื่อมโยงชุมชนในบ้านลวงใต้กับหมู่บ้านไตลื้อใกล้เคียง ทำให้พิพิธภัณฑ์มีชีวิต ไม่หยุดนิ่งอยู่แค่ในตู้จัดแสดง

 

การเดินทางมายังพิพิธภัณฑ์วัดรังษีสุทธาวาส (เมืองลวงใต้) สามารถเดินทางจากตัวเมืองเชียงใหม่โดยใช้เส้นทางสายเชียงใหม่–ดอยสะเก็ด (ทางหลวงหมายเลข 118) จากนั้นเลี้ยวเข้าสู่เส้นทางท้องถิ่นมุ่งหน้าสู่บ้านลวงใต้ ตำบลเชิงดอย เมื่อเข้าสู่เขตหมู่บ้านให้สังเกตวัดรังษีสุทธาวาส ซึ่งตั้งอยู่เป็นศูนย์กลางของชุมชน สามารถสอบถามชาวบ้านในพื้นที่ถึงพิพิธภัณฑ์ไตลื้อหรือ “บ้านไทลื้อ บ้านลวงใต้” ได้โดยตรง หรือใช้แผนที่ในโทรศัพท์ค้นหาชื่อวัดรังษีสุทธาวาสเพื่อความสะดวก

 

 

ตอบ: พิพิธภัณฑ์เป็นพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นของชุมชนไตลื้อบ้านลวงใต้ เปิดให้เข้าชมตามการนัดหมายล่วงหน้ากับผู้ดูแลหรือผู้นำชุมชน ไม่ได้มีเวลาเปิดแบบตายตัวเหมือนพิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่ จึงควรติดต่อสอบถามและนัดหมายก่อนเดินทางทุกครั้ง

 

ตอบ: ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงของใช้ในชีวิตประจำวันของชาวไตลื้อ เครื่องมือทำมาหากิน เครื่องครัว ครัวไฟโบราณ ผ้าทอและเครื่องแต่งกายไตลื้อ วัตถุพิธีกรรม รวมถึงข้อมูลและสื่อประกอบเกี่ยวกับประวัติการตั้งถิ่นฐานของชาวไตลื้อบ้านลวงใต้และประเพณีสำคัญของชุมชน

 

ตอบ: เหมาะมาก เพราะพิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นศูนย์รวมองค์ความรู้เกี่ยวกับวิถีไตลื้อ เด็กและเยาวชนจะได้เห็นของจริง ฟังเรื่องเล่าจากคนในชุมชน และเข้าใจรากเหง้าทางวัฒนธรรมผ่านประสบการณ์ตรง โรงเรียนมักนำนักเรียนไปทัศนศึกษาโดยประสานงานกับชุมชนล่วงหน้า

 

ตอบ: หากไม่มีรถส่วนตัวสามารถนั่งรถโดยสารหรือรถสองแถวสายเชียงใหม่–ดอยสะเก็ด แล้วต่อรถในท้องถิ่นหรือเหมารถสองแถว/รถรับจ้างเข้าสู่บ้านลวงใต้ เมื่อถึงหมู่บ้านสามารถสอบถามเส้นทางไปวัดรังษีสุทธาวาสและพิพิธภัณฑ์จากชาวบ้านได้ไม่ยาก

 

ตอบ: นอกจากพิพิธภัณฑ์ภายในวัดรังษีสุทธาวาสแล้ว บ้านลวงใต้ยังมี “บ้านไทลื้อ” และบรรยากาศหมู่บ้านชนบทที่ยังคงเอกลักษณ์การแต่งตัวและการใช้ชีวิตแบบไตลื้อ นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมหมู่บ้าน พูดคุยกับชาวบ้าน แวะชมบ้านไม้เก่า และหากมาตรงกับช่วงจัดงานสืบสานวัฒนธรรมไตลื้อ ก็จะได้ชมการแสดงฟ้อนและการแต่งกายพื้นเมืองอย่างใกล้ชิด