วัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคล

Rating: 2.8/5 (11 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: แนะนำ 06.00–18.00 น. (เผื่อเวลาขึ้นดอยและชมวิว)

 

วัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคล หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อ “พระมหาธาตุเจดีย์บารมี 19 ยอด” ตั้งอยู่บ้านหลวง ตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ เป็นโบราณสถานสำคัญของพื้นที่ที่มีเรื่องเล่าและหลักฐานทางโบราณคดีพาดผ่านกันอย่างแนบแน่น ระหว่าง “ตำนานพระเจ้าเลียบโลก” ที่เล่าถึงการเสด็จมาเยือนดินแดนล้านนาของพระพุทธเจ้า กับร่องรอยเมืองและแนวกำแพงที่สัมพันธ์กับยุคราชวงศ์มังราย วัดแห่งนี้จึงไม่ได้มีความหมายแค่สถานที่กราบไหว้ แต่เป็นเหมือนจุดนัดพบของศรัทธา ประวัติศาสตร์ และภูมิทัศน์บนเนินเขาที่มองเห็นพื้นที่พร้าวได้กว้างไกล

 

ชื่อ “ดอยเวียง” ของวัดชวนให้คิดตั้งแต่แรก เพราะคำว่า “เวียง” ในวัฒนธรรมล้านนามักสัมพันธ์กับพื้นที่เมือง/คูเมือง/กำแพงเมือง เมื่อวัดตั้งอยู่ “บนกำแพงเมืองโบราณ” ของอำเภอพร้าวตามข้อมูลที่มีการเล่าสืบต่อกัน ภาพของสถานที่จึงยิ่งชัดขึ้นว่า จุดนี้เคยเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์และพื้นที่พิธีกรรมไปพร้อมกัน คือเป็นทำเลที่สูงพอจะมองเห็นความเคลื่อนไหวของผู้คนและกองทัพในอดีต ขณะเดียวกันก็เป็นทำเลเหมาะแก่การตั้งสถูปหรือพระธาตุให้เป็นศูนย์รวมใจของชุมชน

 

แกนสำคัญของวัดคือองค์พระธาตุที่ถูกกล่าวถึงว่าเก่าแก่ยาวนานกว่า 700 ปี และมีการค้นพบโบราณวัตถุในคราวบูรณะเมื่อปี 2546 โดยวัตถุที่ขุดค้นพบมีอายุราว 600–700 ปี สิ่งที่ถูกบอกเล่าว่าพบ ได้แก่ อิฐที่มีจารึกอักษรฝักขาม ถ้วยชามสังคโลก เครื่องปั้นดินเผา ยอดฉัตรพระธาตุที่ทำจากทองจังโก้ และโบราณวัตถุอื่น ๆ อีกจำนวนมาก ในเชิงการรับรู้ของคนเดินทาง รายละเอียดเหล่านี้ทำหน้าที่เหมือน “หลักยืนยัน” ว่าสถานที่แห่งนี้ไม่ได้เก่าแก่เพราะคำเล่าเพียงอย่างเดียว แต่มีสิ่งที่จับต้องได้คอยต่อภาพอดีตให้ไม่เลือนหาย

 

ประวัติของพระธาตุดอยเวียงชัยมงคลที่เอกสารท้องถิ่นมักจัดเรียงเป็น 2 ยุค ให้กรอบการเล่าเรื่องที่เข้าใจง่ายและทรงพลัง ยุคแรกคือ “กำเนิดพระธาตุดอยเวียง” อ้างในตำนานพระเจ้าเลียบโลก เล่าว่าเมื่อครั้งพระพุทธเจ้าเสด็จมายังดินแดนสุวรรณภูมิเขตล้านนาไทย ได้เสด็จมาพักบนดอยเวียงพร้อมพระอานนท์ ด้วยดอยอยู่ใกล้หมู่บ้าน ชาวบ้านจึงมาทำบุญใส่บาตรเป็นจำนวนมากทุกวัน ก่อนเสด็จต่อ พระพุทธเจ้ามอบเส้นพระเกศาให้ชาวบ้านไว้สักการบูชา ชาวบ้านจึงร่วมแรงร่วมใจกันสร้างเจดีย์ครอบเส้นพระเกศาเพื่อเป็นที่กราบไหว้ นัยสำคัญของเรื่องเล่านี้คือการทำให้ “พระธาตุ” ไม่ใช่สิ่งก่อสร้างโดดเดี่ยว แต่เป็นผลรวมของศรัทธาชุมชนที่เกิดจากความใกล้ชิดและความรู้สึกร่วมในเหตุการณ์สำคัญ

 

ยุคที่สองเชื่อมโยงกับราชวงศ์มังราย โดยเล่าว่าในปี 1824 พญามังรายได้สร้างเมืองพร้าวเพื่อเป็นที่ตั้งทัพและสะสมเสบียง ก่อนออกจากเมืองพร้าวได้แวะพักทัพบริเวณพระธาตุดอยเวียงในชุมชนบ้านหลวง ปัจจุบันยังมีการกล่าวถึงหลักฐานแนวกำแพงที่ขุดพบ เรียกว่า “เวียงรอบพระธาตุดอยเวียง” ถึง 4 ชั้น และยังมีวิหารบนดอยเวียงซึ่งทำให้เกิดข้อสันนิษฐานว่าอาจเกี่ยวข้องกับการประทับ/การพักของผู้มีฐานะในอดีต เรื่องเล่าของ “การตั้งทัพ” ที่เกิดซ้ำในหลายยุคหลายสมัยช่วยเน้นว่า ชัยภูมิของดอยเวียงไม่ได้เหมาะแค่ความศักดิ์สิทธิ์ แต่เหมาะต่อการควบคุมพื้นที่และการมองเห็นภัยหรือความเคลื่อนไหวจากระยะไกล

 

รายละเอียดอีกช่วงที่สะท้อนบทบาทของสถานที่นี้ในโครงข่ายการเดินทัพและการบูรณะ คือเรื่องที่เล่าถึงปี 1928 เมื่อพญากือนาธรรมมิกราชเสด็จขึ้นมาเมืองพร้าวโดยมีขบวนช้าง ขบวนม้า และขบวนเดินเท้าจำนวนมาก มีช้างเผือกเชือกหนึ่งบรรทุกพระธรรมคัมภีร์และพระพุทธรูปสำคัญมาด้วย และได้แวะพักพร้อมบูรณปฏิสังขรณ์พระธาตุดอยเวียงก่อนจะเข้าสู่เมืองพร้าว ภาพของ “การบูรณะก่อนเข้าพื้นที่เมือง” ทำให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างอำนาจทางโลกกับการค้ำจุนศาสนสถาน ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญของเมืองล้านนาในหลายพื้นที่

 

ในเชิงประสบการณ์ การขึ้นไปสักการะวัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคลมักให้ความรู้สึกแบบ “ค่อย ๆ เปิดมุมมอง” เพราะเมื่อระดับความสูงเพิ่มขึ้น เส้นขอบฟ้าจะกว้างขึ้นไปตามลำดับ และความกว้างนั้นมักทำให้ใจวางเรื่องเล็กลงโดยไม่ต้องพยายามมากนัก ที่นี่จึงเป็นวัดที่เหมาะกับการมาแบบให้เวลา ไม่ว่าจะเป็นการเดินช้า ๆ พูดน้อย ๆ แล้วปล่อยให้ภาพภูเขาและป่าที่ล้อมพร้าวทำหน้าที่จัดระเบียบความคิดแทน

 

จุดเด่นที่ช่วยให้การมาเยือน “ได้มากกว่าการถ่ายรูป” คือระเบียงชมวิวที่ทางวัดจัดทำไว้ เพื่อให้ผู้มาสักการะได้มองเห็นทิวทัศน์ตำบลโหล่งขอดและพื้นที่อำเภอพร้าวได้ชัดเจน ภาพผืนป่าสีเขียวที่ซ้อนระดับกันทำให้เข้าใจทันทีว่าทำไมในอดีตการยืนบนเนินสูงแบบนี้จึงเป็นทั้งความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์และเป็นพื้นที่ที่เหมาะแก่การตั้งสัญลักษณ์ทางศาสนา เพราะเมื่อผู้คนมองเห็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์จากระยะไกล ความรู้สึก “มีที่พึ่ง” จะเกิดขึ้นพร้อมกับความรู้สึก “มีหลักหมายของบ้านเมือง” ไปในคราวเดียวกัน

 

ถ้ามองวัดนี้ผ่านภาษาศิลปกรรม จุดที่ชวนให้สังเกตคือแนวคิด “หลายยอด” ของพระมหาธาตุเจดีย์บารมี 19 ยอด ที่ทำให้ภาพรวมสถาปัตยกรรมมีมิติและจังหวะของเงา-แสงมากกว่าพระธาตุทรงเดี่ยวทั่วไป ยอดจำนวนมากทำให้สายตาถูกดึงขึ้นสู่ท้องฟ้าอย่างเป็นธรรมชาติ และเมื่อประกอบกับภูมิประเทศบนเนินเขา ภาพที่เกิดขึ้นจึงมักให้ความรู้สึก “ยิ่งใหญ่แบบไม่กดทับ” คือยิ่งใหญ่เพราะภูมิทัศน์ช่วยพยุง ไม่ใช่ยิ่งใหญ่ด้วยขนาดเพียงอย่างเดียว

 

สำหรับผู้ที่สนใจชั้นเชิงของหลักฐาน การรู้ว่าเคยพบ “อักษรฝักขาม” บนก้อนอิฐเป็นรายละเอียดที่น่าสนใจ เพราะอักษรฝักขามเป็นหนึ่งในระบบอักษรสำคัญของล้านนาและช่วยผูกสถานที่เข้ากับระบบความรู้และการบันทึกในยุคโบราณ ขณะที่การพบ “สังคโลก” และเครื่องปั้นดินเผาเชื่อมไปถึงเครือข่ายการค้าและการแลกเปลี่ยนวัตถุในภูมิภาค ซึ่งมักสะท้อนว่าพื้นที่ไม่ได้โดดเดี่ยว หากมีการติดต่อสัมพันธ์กับชุมชนอื่นมาเป็นเวลายาวนาน

 

การมาไหว้พระธาตุในบริบทล้านนาโดยทั่วไป มักมีจังหวะพิธีกรรมที่เรียบง่ายแต่หนักแน่น เช่น การตั้งจิตอธิษฐาน การถวายดอกไม้ธูปเทียน การเดินเวียนเทียนในวันสำคัญทางพุทธศาสนา และการทำบุญตามศรัทธา จุดสำคัญคือการทำด้วยความสำรวม เพราะสถานที่แบบนี้ไม่ต้องการความเร่งรีบ เมื่อให้เวลาแก่ความเงียบ พื้นที่บนดอยจะทำหน้าที่เหมือน “ห้องภาวนา” ขนาดใหญ่ ที่เปลี่ยนเสียงลมให้เป็นเครื่องเตือนสติ และเปลี่ยนวิวไกลให้เป็นแบบฝึกหัดเรื่องการปล่อยวาง

 

หากตั้งใจจะเล่าแบบเข้มขึ้นในเชิงจิตวิญญาณ วัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคลเหมาะกับคำว่า “การมองไกลเพื่อเห็นใกล้” เพราะยิ่งมองวิวไกลเท่าไร ก็ยิ่งตระหนักถึงสิ่งที่ใกล้ที่สุดคือ “ลมหายใจ” และ “จิตที่กำลังคิด” หลายคนมักพบว่าความคิดจะค่อย ๆ เบาลงเมื่อยอมให้สายตาอยู่กับภูเขาและป่าตรงหน้าโดยไม่ต้องหาความหมายเพิ่ม นี่คือเสน่ห์ของวัดบนเนินเขา: สถานที่ไม่ได้พูดมาก แต่พาให้ผู้มาเยือนพูดกับตัวเองน้อยลง

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการไปเยือนโดยมากคือเช้าตรู่หรือช่วงบ่ายแก่ ๆ ที่แดดไม่แข็งเกินไป เช้าตรู่จะได้อากาศเย็นและบรรยากาศสงบ ส่วนช่วงเย็นจะได้แสงที่นุ่มและเงาของยอดเจดีย์ที่มีมิติ หากมีเวลา การอยู่เงียบ ๆ บนระเบียงชมวิวสัก 10–15 นาที โดยไม่หยิบโทรศัพท์ขึ้นมา จะช่วยให้การมาวัดครั้งนี้ “ติดตัวกลับไป” มากกว่าการได้รูป เพราะสิ่งที่กลับไปคือสภาวะใจที่นิ่งขึ้น และความรู้สึกว่าชีวิตยังมีพื้นที่ให้หายใจ

 

การเดินทาง วัดตั้งอยู่บ้านหลวง ตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ เส้นทางหลักนิยมขับรถจากตัวเมืองเชียงใหม่ไปตามทางหลวงหมายเลข 1001 (เชียงใหม่–พร้าว) เมื่อเข้าเขตอำเภอพร้าวให้มุ่งหน้าไปตำบลโหล่งขอดและชุมชนบ้านหลวง จากนั้นใช้เส้นทางท้องถิ่นขึ้นไปยังดอยเวียงตามป้ายบอกทาง ช่วงขึ้นดอยควรขับด้วยความระมัดระวัง ใช้เกียร์ต่ำในบางช่วง โดยเฉพาะฤดูฝนที่ผิวถนนอาจลื่น แนะนำเผื่อเวลาเดินทางมากกว่าปกติและตรวจสภาพรถก่อนขึ้นเขา

 

 

ตอบ: ตั้งอยู่บ้านหลวง ตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ เป็นวัดบนดอยที่มองเห็นวิวพื้นที่พร้าวได้กว้าง และเป็นที่ประดิษฐานพระมหาธาตุเจดีย์บารมี 19 ยอด

 

ตอบ: มีการเล่าว่ามีอายุกว่า 700 ปี และเคยมีการขุดค้นพบโบราณวัตถุอายุราว 600–700 ปีในคราวบูรณะเมื่อปี 2546

 

ตอบ: มีการกล่าวถึงอิฐที่จารึกอักษรฝักขาม ถ้วยชามสังคโลก เครื่องปั้นดินเผา ยอดฉัตรทองจังโก้ และโบราณวัตถุอื่น ๆ ซึ่งช่วยยืนยันความต่อเนื่องทางประวัติศาสตร์ของพื้นที่

 

ตอบ: ตำนานเล่าว่าพระพุทธเจ้าเคยเสด็จมาพักบนดอยเวียงและมอบเส้นพระเกศาให้ชาวบ้าน ชาวบ้านจึงร่วมกันสร้างเจดีย์ครอบเส้นพระเกศา กลายเป็นพระธาตุดอยเวียงในปัจจุบัน

 

ตอบ: เพราะตั้งอยู่บนเนินเขา มองเห็นพื้นที่ได้ไกล จึงเป็นชัยภูมิที่เหมาะต่อการพักทัพและเฝ้าระวังความเคลื่อนไหว อีกทั้งมีการกล่าวถึงแนวเวียงรอบพระธาตุหลายชั้นซึ่งสะท้อนความสำคัญของพื้นที่

 

ตอบ: พระมหาธาตุเจดีย์บารมี 19 ยอด และระเบียงชมวิวที่สามารถมองเห็นตำบลโหล่งขอดและพื้นที่อำเภอพร้าวได้อย่างชัดเจน

 

ตอบ: ติดต่อโทร 087-182-4044