วัดคงคาราม (วัดบน)

Rating: 2.1/5 (21 votes)

วันเปิดทำการ: เปิดทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: ประมาณ 08:00 – 17:00 น.

 

วัดคงคาราม (วัดบน) ตำบลบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นวัดเก่าแก่ที่ชุมชนยกให้เป็น “วัดบน” ในกลุ่มวัดเรียงลำดับ วัดบน–วัดกลาง–วัดล่าง โดดเด่นด้วยหลักฐานศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมที่เล่ารอยต่อปลายอยุธยาถึงต้นรัตนโกสินทร์ ทั้งเสาหงส์ 3 ต้น เจดีย์ 3 องค์ พระพุทธรูปไม้จำหลักลาย พระพุทธรูปทรงเครื่องทองสัมฤทธิ์ ตู้พระไตรปิฎกไม้เขียนลายรดน้ำ และพระประธานในอุโบสถที่ทำจากดินเผาฉาบปูน ลงรักปิดทอง หน้าตัก 4 ศอก ขณะเดียวกัน “หลวงพ่อโต” ด้านหน้าพระประธานคือศูนย์รวมศรัทธาของคนท้องถิ่นที่มักมากราบไหว้ขอพรเป็นประจำ วัดนี้ยังเป็นฐานข้อมูลสำคัญของภูมิทัศน์วัฒนธรรมริมแม่น้ำบางปะกง ซึ่งเชื่อมประวัติชุมชน การค้าทางน้ำ และเครือข่ายวัดในพื้นที่เข้าด้วยกันอย่างแนบแน่น

 

วัดคงคาราม (วัดบน) ตั้งอยู่ในตำบลบางปะกง อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา และเป็นหนึ่งในวัดที่คนพื้นที่อธิบายให้เห็นภาพง่ายที่สุดผ่าน “ลำดับตำแหน่ง” คือ วัดบน วัดกลาง และวัดล่าง วัดบนถูกเล่าต่อกันมาว่าเก่าแก่ที่สุด และเมื่อพิจารณาจากองค์ประกอบศิลปกรรมที่ยังหลงเหลืออยู่ ไม่ว่าจะเป็นเสาหงส์ เจดีย์ และเครื่องประกอบสถาปัตยกรรมภายในอุโบสถ ก็ทำให้ภาพความเก่าแก่ “สมัยอยุธยาตอนปลาย” มีน้ำหนักในเชิงวัฒนธรรมของชุมชนอย่างยิ่ง เพราะวัดในพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางมักเติบโตคู่กับเส้นทางน้ำ การตั้งถิ่นฐาน และการขยายตัวของตลาดชุมชนริมแม่น้ำ เมื่อชุมชนหนาแน่นขึ้น วัดจึงไม่ใช่เพียงพื้นที่ประกอบพิธี แต่เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ การช่วยเหลือกัน และพื้นที่ที่ทำให้คนรู้สึกว่า “บ้าน” มีแกนกลางร่วมกัน

 

คำว่า “วัดบน” ในการเรียกขาน ไม่ได้เป็นแค่ชื่อเล่น แต่สะท้อนระบบการรับรู้ภูมิประเทศและการเดินทางของคนท้องถิ่นอย่างตรงไปตรงมา กล่าวคือ เมื่อมีวัดหลายแห่งอยู่ในแนวพื้นที่เดียวกัน ชุมชนจะใช้คำบอกทิศหรือระดับตำแหน่งเพื่อทำให้สื่อสารง่าย วัดบนจึงทำหน้าที่เสมือนหมุดหมายของพื้นที่ และเมื่อเวลาผ่านไป ชื่อเรียกเชิงภูมิศาสตร์นี้กลับกลายเป็น “อัตลักษณ์” ที่แนบกับวัดอย่างแยกไม่ออก จนทำให้การเล่าประวัติวัดบนไม่ได้เล่าแบบแยกเดี่ยว แต่เล่าร่วมกับวัดกลางและวัดล่างในฐานะเครือญาติทางวัฒนธรรมของตำบลเดียวกัน

 

ในด้านสถานะทางคณะสงฆ์ วัดคงคารามเป็นวัดราษฎร์ สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลบางปะกง โดยข้อมูลที่เผยแพร่ในฐานข้อมูลสาธารณะระบุว่าเจ้าอาวาสรูปปัจจุบันคือ “พระครูเขมาภิราม” ซึ่งเป็นเจ้าคณะตำบลบางปะกงด้วย ทำให้บทบาทของวัดบนไม่ได้จำกัดแค่พื้นที่วัด แต่เชื่อมโยงกับการดูแลกิจการคณะสงฆ์ในระดับตำบล และความร่วมมือกับชุมชนในกิจกรรมทางศาสนาและสาธารณประโยชน์อย่างต่อเนื่อง

 

หากมองวัดคงคารามผ่าน “หลักฐานที่จับต้องได้” เสาหงส์ 3 ต้นเป็นองค์ประกอบที่สะดุดตาในเชิงสัญลักษณ์ เพราะเสาหงส์ในวัดไทยมักเชื่อมกับคติจักรวาลและความหมายเรื่องสัตว์หิมพานต์หรือสัตว์มงคล รวมถึงการประกาศพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ของพุทธาวาสในเชิงสัญญะ การที่วัดมีเสาหงส์ถึง 3 ต้นจึงมักถูกจดจำได้ง่าย และกลายเป็นภาพจำที่ผู้คนใช้บอกเล่ากันต่อว่า “วัดบนมีเสาหงส์สามต้น” ในทางเดียวกัน พระเจดีย์ 3 องค์ก็เป็นชุดสถาปัตยกรรมที่มีพลังในการเล่าเรื่อง เพราะจำนวนที่เรียงเป็นชุดทำให้เกิดความหมายเชิงพิธีและความเป็นระเบียบของผังวัด แม้ผู้มาเยือนจะไม่รู้รายละเอียดเชิงช่างทั้งหมด แต่เพียงเห็นองค์ประกอบเป็น “ชุดสาม” ก็รับรู้ได้ถึงความตั้งใจในการสร้างและการบูรณะในช่วงเวลาสำคัญของวัด

 

หัวใจของประสบการณ์ในวัดบนอยู่ที่ “อุโบสถ” ซึ่งเป็นพื้นที่ที่เก็บทั้งศรัทธาและร่องรอยศิลปกรรมไว้พร้อมกัน ภายในอุโบสถมีพระประธานที่สร้างด้วยดินเผา ฉาบด้วยปูนขาว ลงรักปิดทอง ระบุขนาดหน้าตัก 4 ศอก รายละเอียดนี้มีความสำคัญมาก เพราะชี้ให้เห็นเทคนิคและวัสดุในกลุ่มงานช่างพื้นถิ่นที่มักใช้ดินเผาหรือแกนดินเป็นโครง ก่อนฉาบและตกแต่งผิวให้เกิดความงามแบบงานหลวงหรือเลียนแบบงานหลวงในระดับท้องถิ่น การลงรักปิดทองเป็นการยืนยันสถานะความศักดิ์สิทธิ์และการถวายสิ่งดีที่สุดเท่าที่ชุมชนทำได้ให้กับพระประธาน ในขณะเดียวกัน “ปูนขาว” ที่ฉาบทับก็เป็นร่องรอยของการดูแลรักษาและการซ่อมแซมในสังคมไทยที่วัดต้องถูกใช้จริง จึงต้องมีการปรับสภาพผิวตามกาลเวลา

 

ด้านหน้าพระประธานมีพระพุทธรูปปั้นลงรักปิดทองที่ชาวบ้านเรียกว่า “หลวงพ่อโต” และถูกยกให้เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ประจำย่าน ชื่อ “หลวงพ่อโต” เป็นชื่อที่พบได้ในหลายท้องถิ่นของไทย แต่ความหมายในระดับชุมชนมักไม่ใช่ความซ้ำกัน หากเป็นการสร้าง “ความคุ้นเคย” ให้คนเข้าถึงได้ง่าย กล่าวคือ เมื่อชาวบ้านเรียกพระพุทธรูปองค์สำคัญว่า “หลวงพ่อโต” คนในพื้นที่จะรู้ทันทีว่าเป็นองค์หลักที่ต้องกราบไหว้ก่อน และเป็นองค์ที่ผูกกับคำเล่าประเภท “มาขอสิ่งที่ปรารถนา” “มากราบแล้วสบายใจ” หรือ “ขอให้ผ่านเรื่องหนักไปได้” ซึ่งเป็นรูปแบบศรัทธาที่ทำให้วัดยังมีชีวิตในปัจจุบัน เพราะวัดไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ แต่เป็นพื้นที่ที่ผู้คนมาเพื่อจัดการความหวัง ความกลัว ความไม่แน่นอน และการเริ่มต้นใหม่

 

สิ่งที่ทำให้วัดคงคาราม (วัดบน) มีน้ำหนักเชิงมรดกวัฒนธรรมมากขึ้น คือการมี “ศิลปวัตถุ” ที่สัมพันธ์กับงานช่างชั้นครูในระดับท้องถิ่น ได้แก่ พระพุทธรูปไม้จำหลักลาย ซึ่งแสดงทักษะการแกะสลักไม้ที่ต้องใช้ทั้งความชำนาญและเวลายาวนาน งานจำหลักลายไม่ได้ทำเพียงเพื่อความสวยงาม แต่ยังทำหน้าที่เป็นภาษาทางศาสนาและคติความเชื่อ ลวดลายมักสื่อถึงความอุดมสมบูรณ์ ความเป็นสิริมงคล และการคุ้มครองของพุทธคุณ นอกจากนี้ยังมีพระพุทธรูปทรงเครื่องทองสัมฤทธิ์ ซึ่งสะท้อนคติ “พระพุทธเจ้าในฐานะจักรพรรดิ” หรือการยกพระพุทธคุณให้มีความยิ่งใหญ่เทียบกับอำนาจทางโลก เพื่อทำให้ผู้คนรู้สึกมั่นคงและปลอดภัยเมื่ออยู่ภายใต้ร่มเงาพระศาสนา

 

อีกชิ้นสำคัญคือ “ตู้พระไตรปิฎกไม้เขียนลายรดน้ำ” ซึ่งเป็นงานช่างไทยที่ซับซ้อน ทั้งกระบวนการลงรัก การปิดทอง และการรดน้ำให้เกิดลาย ตู้พระไตรปิฎกไม่ใช่แค่ตู้เก็บคัมภีร์ แต่เป็นสัญลักษณ์ของความรู้ ความศักดิ์สิทธิ์ของพระธรรม และความพยายามของชุมชนในการรักษาความต่อเนื่องทางศาสนา ในสังคมไทยดั้งเดิม วัดเป็นพื้นที่การศึกษา คนเรียนหนังสือกับพระ การมีตู้พระไตรปิฎกจึงเหมือนการยืนยันว่า “วัดนี้เป็นที่พึ่งทางปัญญา” ไม่ใช่เพียงที่พึ่งทางพิธีกรรม

 

เมื่อวางวัดบนไว้ในบริบทของอำเภอบางปะกง ภาพใหญ่ที่ควรเห็นคือบางปะกงเป็นพื้นที่ที่เติบโตตามแม่น้ำบางปะกงและโครงข่ายการคมนาคม ทั้งทางน้ำและทางถนน แม่น้ำทำให้เกิดชุมชน ตลาด และเส้นทางการค้าสมัยก่อน ขณะที่ถนนและการขยายเมืองสมัยใหม่ทำให้ผู้คนเข้าถึงวัดง่ายขึ้น แต่ความง่ายนี้ก็มาพร้อมความท้าทาย เพราะวัดในยุคปัจจุบันต้องรับมือกับผู้คนที่มาเร็วไปเร็ว ความสนใจแบบสั้น และการแข่งขันของแหล่งท่องเที่ยวที่มีสิ่งเร้ามากกว่า ดังนั้น การเล่าเรื่องวัดบนให้เห็น “คุณค่าที่คนทั่วไปยังอินได้” จึงต้องยึดทั้งแกนประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และศรัทธาร่วมสมัยไปพร้อมกัน

 

ประสบการณ์ของผู้มาเยือนวัดคงคาราม (วัดบน) โดยมากเริ่มจากการไหว้พระในอุโบสถ กราบพระประธานและหลวงพ่อโต แล้วจึงค่อยเดินดูองค์ประกอบอื่นภายในวัด เช่น เจดีย์ เสาหงส์ และจุดเก็บรักษาศิลปวัตถุบางส่วน หากมาในช่วงเช้า บรรยากาศจะนิ่งและเหมาะกับการทำบุญแบบเรียบง่าย ถวายสังฆทาน หรือร่วมตักบาตรในวันที่วัดมีพิธี ส่วนช่วงเย็นมักเป็นเวลาที่ชุมชนแวะมาไหว้พระหลังเลิกงาน ทำให้เห็นความเป็น “วัดของคนท้องถิ่นจริง ๆ” มากกว่าการเป็นสถานที่ถ่ายรูปเพียงอย่างเดียว

 

ในด้านมารยาทและข้อปฏิบัติ วัดบนเป็นวัดที่ยังมีชีวิตและมีชุมชนใช้งานจริง การแต่งกายสุภาพและการใช้เสียงให้เหมาะสมจึงเป็นสิ่งสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อเข้าพื้นที่อุโบสถและบริเวณที่มีพระสงฆ์จำพรรษา การเคารพพื้นที่ไม่ได้เป็นกติกาเพื่อจำกัดผู้มาเยือน แต่เป็นการทำให้ผู้มาเยือน “อยู่ร่วมกับวัด” ได้อย่างกลมกลืน เพราะวัดคือพื้นที่ที่คนมาด้วยความรู้สึกหลากหลาย ทั้งสุข ทุกข์ การเริ่มต้นใหม่ หรือการขอแรงใจ และความสงบคือสิ่งที่วัดมอบให้ได้ดีที่สุด

 

หากต้องการวางแผนเที่ยวให้ได้ทั้ง “ไหว้พระ” และ “เห็นภาพชุมชน” ในวันเดียว เส้นทางแบบเข้าใจง่ายคือเริ่มจากวัดคงคาราม (วัดบน) จากนั้นไปวัดกลางบางปะกง และต่อไปวัดหงส์ทองซึ่งเป็นจุดหมายสำคัญของบางปะกงในยุคใหม่ แล้วจึงค่อยแวะตลาดหรือร้านอาหารริมแม่น้ำบางปะกงที่มีอยู่หลายแห่ง เส้นทางลักษณะนี้ทำให้ผู้เดินทางเห็นพัฒนาการของวัดในพื้นที่เดียวกัน ตั้งแต่วัดเก่าแก่ที่เน้นศิลปวัตถุและร่องรอยปลายอยุธยา ไปจนถึงวัดที่พัฒนาเป็นแลนด์มาร์กริมน้ำในยุคสื่อสังคมออนไลน์

 

การเดินทาง หากขับรถจากกรุงเทพมหานคร สามารถใช้มอเตอร์เวย์หรือถนนสายหลักเข้าสู่อำเภอบางปะกง แล้วปักหมุดไปยัง “วัดคงคาราม (วัดบน)” ในตำบลบางปะกง โดยพื้นที่วัดอยู่ในโซนชุมชนและเดินทางเชื่อมต่อไปยังวัดอื่น ๆ ในอำเภอได้สะดวก หากเดินทางด้วยขนส่งสาธารณะ นิยมมาลงโซนบางปะกงหรือเมืองฉะเชิงเทรา แล้วต่อรถรับจ้างหรือรถบริการในพื้นที่ตามความเหมาะสม

 

 

ตอบ: อยู่ในตำบลบางปะกง อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา และเป็น “วัดบน” ในกลุ่มวัดเรียงลำดับ วัดบน–วัดกลาง–วัดล่าง ของพื้นที่เดียวกัน

 

ตอบ: วัดบนโดดเด่นด้วยเสาหงส์ 3 ต้น เจดีย์ 3 องค์ และศิลปวัตถุสำคัญ เช่น พระพุทธรูปไม้จำหลักลาย พระพุทธรูปทรงเครื่องทองสัมฤทธิ์ ตู้พระไตรปิฎกไม้เขียนลายรดน้ำ รวมถึง “หลวงพ่อโต” ที่ชุมชนเคารพศรัทธา

 

ตอบ: หลวงพ่อโตเป็นพระพุทธรูปปั้นลงรักปิดทองที่ประดิษฐานด้านหน้าพระประธานในอุโบสถ และเป็นศูนย์รวมศรัทธาของชาวบ้านที่มักมากราบไหว้ขอพรและขอความเป็นสิริมงคลเป็นประจำ

 

ตอบ: พระประธานสร้างด้วยดินเผา ฉาบปูนขาว ลงรักปิดทอง และมีการระบุขนาดหน้าตัก 4 ศอก ถือเป็นหลักฐานงานช่างที่มีคุณค่าของวัด

 

ตอบ: สามารถติดต่อได้ที่หมายเลข 038-531-510